Μασκ κατά Άλτμαν: ποιος ελέγχει την τεχνητή νοημοσύνη

Η δημόσια εικόνα της βιομηχανίας της τεχνητής νοημοσύνης ήδη επιδεινώνεται. Και η παρουσία μιας σειράς στελεχών που δεν εμπνέουν εμπιστοσύνη την κάνει ακόμη χειρότερη.

Η τεχνολογική δίκη της χρονιάς, Musk v. Altman, ήταν τελικά μια μάχη για τον έλεγχο. Ο Έλον Μασκ υποστήριξε ότι ο Σαμ Άλτμαν, με τον οποίο συνίδρυσε την πλέον τεράστια OpenAI, δεν θα έπρεπε να καθορίζει το μέλλον της AI. Από την πλευρά του, η νομική ομάδα του Άλτμαν αμφισβήτησε την αξιοπιστία του ίδιου του Μασκ. Οι ένορκοι κατέληξαν σε ετυμηγορία τη Δευτέρα, έπειτα από μόλις δύο ώρες διαβουλεύσεων, απορρίπτοντας τους ισχυρισμούς του Μασκ λόγω παραγραφής.

Σε αυστηρά νομικό επίπεδο, οι τρεις εβδομάδες καταθέσεων δεν οδήγησαν πουθενά. Όμως η δίκη άφησε ένα πολύ πιο βαρύ συμπέρασμα: σχεδόν κανείς σε αυτή την ιστορία δεν μοιάζει άξιος εμπιστοσύνης. Μερικά από τα ισχυρότερα πρόσωπα της τεχνολογίας δείχνουν, από χαρακτήρα, ανίκανα να αντιμετωπίζουν ο ένας τον άλλον με ειλικρίνεια. Και αν αυτό ισχύει, γεννάται ένα μεγαλύτερο ερώτημα: γιατί βρίσκονται αυτοί οι άνθρωποι στον έλεγχο μιας βιομηχανίας τρισεκατομμυρίων, που είναι έτοιμη να ανατρέψει τη ζωή εκατομμυρίων;

Η OpenAI, όπως κατέθεσαν τόσο ο Μασκ όσο και ο Άλτμαν, ιδρύθηκε για να αποτρέψει το να ανήκει και να εξελίσσεται η ισχυρή AI από τους λάθος ανθρώπους. Οι καταθέσεις και τα στοιχεία έδειξαν ότι η ιδρυτική ομάδα ανησυχούσε έντονα για το ποιος θα έλεγχε την τεχνητή γενική νοημοσύνη, το γνωστό AGI, έναν όρο που παραπέμπει σε AI με ευρύτητα γνώσεων και ικανοτήτων αντίστοιχη ή και ανώτερη της ανθρώπινης. Φοβούνταν βαθιά τη Google DeepMind και τον επικεφαλής της, Ντέμις Χασάμπις. Το 2015, ο Άλτμαν είπε πως σκεφτόταν αν υπήρχε κάτι που θα μπορούσε να «σταματήσει την ανθρωπότητα από το να αναπτύξει AI» και, αφού κατέληξε ότι αυτό ήταν αδύνατο, ήθελε «κάποιος άλλος εκτός της Google να το κάνει πρώτος».

Οι συνιδρυτές Γκρεγκ Μπρόκμαν και Ιλιά Σουτσκεβέρ αντιτάχθηκαν τόσο έντονα στον έλεγχο από ένα μόνο πρόσωπο, ώστε φάνηκαν διατεθειμένοι να τινάξουν στον αέρα μια επικερδή συμφωνία που, όπως έγραψαν οι ίδιοι, θα έδινε στον Μασκ μια «δικτατορία AI». Σε τμήμα του ίδιου email προς τον Άλτμαν, ο Μπρόκμαν και ο Σουτσκεβέρ αμφισβήτησαν τα κίνητρά του, γράφοντας: «Δεν έχουμε καταφέρει να εμπιστευτούμε πλήρως την κρίση σου σε όλη αυτή τη διαδικασία… Είναι πράγματι το AGI η βασική σου κινητήρια δύναμη; Πώς συνδέεται με τους πολιτικούς σου στόχους;»

Οι ανησυχίες αυτές επιβεβαιώθηκαν γρήγορα. Κεντρικό σημείο της υπόθεσης Musk v. Altman ήταν «το blip», το πενθήμερο διάστημα του Νοεμβρίου 2023, όταν το διοικητικό συμβούλιο της OpenAI απομάκρυνε τον Άλτμαν από τη θέση του διευθύνοντος συμβούλου. Ο Σουτσκεβέρ είχε περάσει περισσότερο από έναν χρόνο σχεδιάζοντας την απομάκρυνσή του, συντάσσοντας υπόμνημα 52 σελίδων με κατηγορίες για «συνεχή πρακτική ψευδολογίας, υπονόμευσης των στελεχών του και αντιπαράθεσης μεταξύ τους». Οι συνέπειες ξεπερνούσαν τη διαμάχη κορυφής και άγγιζαν τον τρόπο με τον οποίο θα παρουσιαζόταν δημόσια η τεχνητή νοημοσύνη. Η τότε CTO Μίρα Μουράτι κατέθεσε, για παράδειγμα, ότι ο Άλτμαν της είχε πει πως η νομική ομάδα της OpenAI είχε εγκρίνει την παράκαμψη ελέγχου ασφαλείας για ένα από τα μοντέλα της. Όπως είπε, αυτό αποδείχθηκε ψευδές.

Στην αγόρευσή του, ο δικηγόρος του Μασκ, Στίβεν Μόλο, τόνισε τη μακρά λίστα ανθρώπων που κατέθεσαν ενόρκως ότι ο Άλτμαν ήταν, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, ψεύτης — όλοι τους άνθρωποι με τους οποίους είχε συνεργαστεί για χρόνια. «Οι κατηγορούμενοι χρειάζονται απόλυτα να πιστέψετε τον Σαμ Άλτμαν», είπε στους ενόρκους. «Αν δεν μπορείτε να τον εμπιστευτείτε, αν δεν τον πιστεύετε, δεν μπορούν να κερδίσουν. Είναι τόσο απλό».

Όμως κατά τη διάρκεια της δίκης, και ο Μασκ —που πλέον ηγείται του ανταγωνιστικού εργαστηρίου xAI, υπό τη διαστημική του εταιρεία SpaceX— δεν φάνηκε καλύτερος. Ο Τζόσουα Ατσιάμ, σήμερα chief futurist της OpenAI, κατέθεσε ότι ο αγώνας του Μασκ με τη Google τον οδήγησε σε μια «προφανώς επικίνδυνη και απερίσκεπτη» προσέγγιση για την επίτευξη του AGI. Όταν ο ίδιος και άλλοι εξέφρασαν ανησυχίες, ο Μασκ, όπως είπε, υποστήριξε ότι η μετατροπή της OpenAI σε κερδοσκοπική εταιρεία δημιουργούσε κίνητρα για αδιαφορία απέναντι στην ασφάλεια, όμως η δική του xAI είναι κερδοσκοπική και έχει, το πολύ, μια αποσπασματική προσέγγιση στην ασφάλεια. Και, στο όνομα της διασφάλισης ότι η OpenAI θα έμενε ανοιχτή, ο Μασκ ήταν εμμονικός με την ανάγκη να έχει τον έλεγχό της. Στην αγόρευση, η Σάρα Έντι, μία από τους δικηγόρους της OpenAI, είπε στους ενόρκους ότι ο Μασκ «ήθελε κυριαρχία πάνω στο AGI».

Όπως έγραψε ένας χρήστης στο X, «αν η αναξιοπιστία είχε μάζα, το να βάλεις τον Μασκ και τον Άλτμαν πολύ κοντά θα κατέρρεε το δικαστήριο και ολόκληρη τη Γη σε μια μαύρη τρύπα».

Η OpenAI δεν απάντησε άμεσα σε αίτημα για σχόλιο. Στο X, ο Μασκ δημοσίευσε δήλωση λέγοντας ότι θα ασκήσει έφεση.

Και δεν είναι μόνο ο Μασκ και ο Άλτμαν. Στοιχεία της δίκης έδειξαν ότι η Μουράτι βοήθησε να απομακρυνθεί ο Άλτμαν και στη συνέχεια άλλαξε στρατόπεδο για να στηρίξει την επιστροφή του, εμφανιζόμενη «εντελώς αδιάφορη» στο να αποκαλύψει τον ρόλο που είχε παίξει. Η Σίβον Ζίλις, στενή συνεργάτιδα του Μασκ που συμμετείχε στο διοικητικό συμβούλιο της OpenAI, ρώτησε τον Μασκ αν θα «προτιμούσε να μείνω κοντά και φιλική προς την OpenAI ώστε να συνεχίσει να ρέει η πληροφορία» κατά την αποχώρησή του, αποφεύγοντας να αποκαλύψει ότι είχε ήδη δύο παιδιά μαζί του. Οι καταγραφές ημερολογίου του Μπρόκμαν έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην υπόθεση του Μασκ. Σε ένα σημείο, παραδέχτηκε ότι ο Μασκ θα μπορούσε «σωστά» να ισχυριστεί πως «δεν ήμασταν ειλικρινείς μαζί του» αν η OpenAI προχωρούσε σε στροφή προς το κερδοσκοπικό μοντέλο χωρίς τη δική του συμμετοχή.

Η υπόθεση Musk v. Altman έδωσε σε κάθε πλευρά την ευκαιρία να ρίξει λάσπη στην άλλη και, θεωρητικά, να εμφανιστεί ως ο πιο υπεύθυνος φύλακας της AI. Όμως το πιο προφανές συμπέρασμα είναι ότι αρκετά από τα πιο γνωστά ονόματα της βιομηχανίας τεχνητής νοημοσύνης είναι, στην καλύτερη περίπτωση, αφελή και, στη χειρότερη, υποκριτές που δεν δείχνουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις συνέπειες των πράξεών τους.

Η κοινή γνώμη για την τεχνητή νοημοσύνη βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλό σημείο. Σε έρευνα του Pew Research από το περασμένο καλοκαίρι, οι μισοί ενήλικες στις ΗΠΑ είπαν ότι η «αυξημένη χρήση της AI στην καθημερινή ζωή τους κάνει να αισθάνονται περισσότερο ανησυχία παρά ενθουσιασμό» και μόνο το 10% δήλωσε ότι νιώθει περισσότερο ενθουσιασμό παρά ανησυχία. Πολλές από αυτές τις ανησυχίες συνδέονται με την απώλεια θέσεων εργασίας, όμως διαμαρτυρίες ξεπηδούν και κατά της μαζικής κατασκευής κέντρων δεδομένων σε όλη τη χώρα. Κάποια αντίσταση έχει πάρει δυνητικά βίαιη τροπή, με άτομα να κατηγορούνται ότι επιχείρησαν να επιτεθούν στο σπίτι του Άλτμαν σε δύο περιπτώσεις. Και πολλοί τεχνολογικοί CEO υποστηρίζουν οι ίδιοι ότι διαθέτουν καταφύγια ή άλλα σχέδια για το τέλος του κόσμου, αν τα πράγματα πάνε πολύ άσχημα.

Οι εταιρείες προωθούν δημόσια το μήνυμα ότι η AI ενδυναμώνει τους χρήστες της. Όμως μελέτη του Pew Research το 2025 έδειξε ότι σχεδόν το 60% των ενηλίκων στις ΗΠΑ αισθάνεται πως έχει ελάχιστο έως καθόλου έλεγχο για το πώς χρησιμοποιείται η AI στη ζωή του. Στις ΗΠΑ, η προοπτική μιας ουσιαστικής κρατικής ρύθμισης —που θα μπορούσε τουλάχιστον να προσφέρει κάποιο επίπεδο εξωτερικού ελέγχου— παραμένει αβέβαιη. Και πλέον είναι πιο ξεκάθαρο από ποτέ πόσο μακριά είναι διατεθειμένοι να φτάσουν οι μεγαλύτεροι παίκτες του χώρου για να διατηρήσουν τον έλεγχο.

Μέσα στον όγκο των αποδεικτικών στοιχείων της δίκης, ένα έγγραφο προσφέρει ένα σπάνιο παράδειγμα του Άλτμαν και του Μασκ να προτείνουν ότι θα παραχωρούσαν μέρος της ισχύος τους. Τον Μάρτιο του 2015, ο Άλτμαν έστειλε email στον διευθύνοντα σύμβουλο της Microsoft, Σάτια Ναντέλα, με ένα απλό αίτημα: να υπογράψει μια επιστολή που συνέτασσαν εκείνος και ο Μασκ, ζητώντας από την αμερικανική κυβέρνηση να ιδρύσει «μια νέα ρυθμιστική αρχή για την ασφάλεια της AI» και να αντιμετωπίσει «τον μεγαλύτερο κίνδυνο για τη συνέχιση της ανθρώπινης ύπαρξης που οι περισσότεροι άνθρωποι αγνοούν». Λίγες εβδομάδες αργότερα, ο Ναντέλα απάντησε απορρίπτοντας την ιδέα. Το «ζήτημα της ανθρώπινης ασφάλειας και το πρόβλημα του ελέγχου θα γίνουν πραγματικά ζητήματα», είπε. Όμως οι επιχειρηματίες, επέμενε, έπρεπε να ζητούν «ομοσπονδιακή χρηματοδότηση και ενθάρρυνση της έρευνας», όχι εποπτεία. Ο Άλτμαν συμφώνησε αμέσως. Η επιστολή, υποσχέθηκε, θα άλλαζε — αφήνοντας ανοιχτή την επιλογή της ρύθμισης της βιομηχανίας AI «αν και όταν».

Πώς η ψυχολογία με βοήθησε να ξεπεράσω τη χειρότερη χρονιά μου

Δουλειά, ασθένεια, διαζύγιο: η ζωή είναι γεμάτη παράγοντες πίεσης που δεν ελέγχουμε. Η έρευνα, όμως, δείχνει νέους τρόπους να αντεπεξέλθουμε σε αυτές τις δυσκολίες και να βρούμε ελπίδα αντί για απόγνωση.

Για μένα, η τελευταία χρονιά θα μπορούσε ευφημιστικά να χαρακτηριστεί «δύσκολη». Λίγο μετά την αποχώρησή μου από μια σταθερή δουλειά, για τη μεγαλύτερη ελευθερία αλλά και τη χρηματοοικονομική ανασφάλεια της freelance ζωής, έγινε σαφές ότι η 25ετής σχέση μου με τη σύζυγό μου θα κατέληγε σε διαζύγιο, με όσα αναστατωτικά συνεπάγεται αυτό. Την ίδια ώρα, ο πατέρας μου έχει Αλτσχάιμερ, οπότε ταξιδεύω συνεχώς σε όλη τη χώρα για να βοηθήσω τη μητέρα μου στη φροντίδα του.

Για να είμαι σαφής, ξέρω ότι πολλοί άνθρωποι περνούν πολύ χειρότερα. Το λέω εδώ με περισσότερες λεπτομέρειες απ’ ό,τι συνήθως, για να εξηγήσω γιατί, όταν συνειδητοποίησα ότι η έρευνα δείχνει πόσο καθοριστικά επηρεάζουν τα νοητικά μας σχήματα τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τις στροφές της ζωής, αποφάσισα πως έπρεπε να αλλάξω και το δικό μου.

Το ερώτημα ήταν πώς. Τι μπορούσα να κάνω πρακτικά, ώστε να μετακινήσω την οπτική μου για το διαζύγιο από την «καταστροφή» —κάτι που με άφηνε βαθιά στενοχωρημένο και αγχωμένο για το μέλλον— στην «ευκαιρία για ανάπτυξη»; Και πώς θα αντιμετώπιζα την αίσθηση ότι η κατάσταση με γερνούσε πρόωρα, επηρεάζοντας τώρα την υγεία μου και πιθανόν τη μακροζωία μου; Αναζητώντας απαντήσεις, απευθύνθηκα στους ψυχολόγους που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της έρευνας για τα mindsets.

Δεν περίμενα θαύματα. Στα 44 μου, πίστευα ότι οι νοοτροπίες μου θα ήταν βαθιά εδραιωμένες. Κι όμως, χάρηκα όταν διαπίστωσα όχι μόνο ότι οι ερευνητές μελετούν συγκεκριμένες στρατηγικές αλλαγής νοοτροπίας, αλλά και ότι —τουλάχιστον για μένα— μία από αυτές αποδείχθηκε εξαιρετικά αποτελεσματική. «Δεν είναι μαγεία», λέει η Alia Crum, ψυχολόγος στο Stanford University στην Καλιφόρνια. «Ξέρουμε ότι δουλεύει και προσπαθούμε να κατανοήσουμε πιο σύνθετα το γιατί, πότε και πώς».

Με μια πρώτη ματιά, ο όρος «mindset» ακούγεται ασαφής. Για τους ψυχολόγους, όμως, έχει σαφή ορισμό: πρόκειται για ένα σύνολο πεποιθήσεων και προσδοκιών για το πώς λειτουργεί μια πλευρά του κόσμου και τι σημαίνει αυτό για εμάς. «Το αντιμετωπίζουμε ως πεποίθηση για τον εαυτό σου ή το περιβάλλον σου που διαμορφώνει τις ερμηνείες και τις πράξεις σου», λέει ο David Yeager, ψυχολόγος στο University of Texas at Austin. «Είναι η δική σου διαισθητική, συνήθως ανείπωτη, θεωρία για το πώς λειτουργούν τα πράγματα — μια θεωρία που επηρεάζει τι προσέχεις, πώς βγάζεις νόημα από όσα συμβαίνουν και πώς πράττεις».

Επιπλέον, υπάρχουν πολλές αποδείξεις ότι τα mindsets επηρεάζουν πολλές πλευρές της ζωής μας. Το κλασικό παράδειγμα είναι ότι οι άνθρωποι με νοοτροπία ανάπτυξης —την πεποίθηση ότι η νοημοσύνη και οι ικανότητες μπορούν να βελτιωθούν με προσπάθεια— είναι πιθανότερο να επιμείνουν μετά από μια αποτυχία και πιο πρόθυμοι να αναλάβουν νέες προκλήσεις από όσους έχουν σταθερή νοοτροπία και θεωρούν ότι οι ικανότητες είναι έμφυτες και αμετάβλητες. Αντίστοιχα, όσοι βλέπουν το στρες ως κάτι ενισχυτικό και όχι επιζήμιο, τείνουν να αποδίδουν καλύτερα υπό πίεση και να εμφανίζουν πιο προσαρμοστικές φυσιολογικές αντιδράσεις σε στρεσογόνες καταστάσεις. Η ίδια εικόνα ισχύει για τα πάντα, από τη διατροφή και την άσκηση μέχρι τον ύπνο.

Ο επιστημονικά τεκμηριωμένος οδηγός σας για εύκολες συνήθειες που θα σας βοηθήσουν να κοιμάστε καλύτερα, να αγχώνεστε λιγότερο, να τρώτε πιο σωστά και να γερνάτε καλύτερα.

Γιατί είναι τόσο δύσκολο να αλλάξει κανείς γνώμη;

«Τα στοιχεία είναι συντριπτικά», λέει η Ellen Langer από το Harvard University, που πρωτοστάτησε στις μελέτες για τα ageing mindsets τη δεκαετία του 1980. Και δεν είναι περίεργο, υποστηρίζει: το μυαλό και το σώμα μας είναι στενά συνδεδεμένα, οπότε είναι λογικό ο τρόπος που σκεφτόμαστε κάτι να αλλάζει το πώς νιώθουμε και ακόμη και το πώς αντιδρούμε σωματικά. Το σημαντικό είναι ότι τα πειράματα δείχνουν επίσης πως τα mindsets δεν είναι αμετάβλητα. «Γενικά, τα mindsets μπορούν να αλλάξουν εντελώς», λέει ο Yeager, που μελετά τη νοοτροπία ανάπτυξης. «Το βλέπουμε αυτό στα δεδομένα μας κάθε χρόνο».

Ακόμη κι έτσι, «η πιο πειστική απόδειξη είναι η βιωματική», μου λέει η Crum, επισημαίνοντας ότι ο μόνος τρόπος για να ξέρει πραγματικά ο καθένας μας αν η αλλαγή νοοτροπίας βοηθά είναι να τη δοκιμάσει ο ίδιος. Και έτσι επιστρέφουμε στη δική μου περίπτωση.

Όταν της περιγράφω το σχέδιό μου, η Crum έχει μια δική της ερώτηση: ποιο mindset; «Γενικά, είναι σημαντικό να απομονώσεις τη νοοτροπία που θέλεις να αλλάξεις», λέει, επειδή οι άνθρωποι έχουν ξεχωριστές πεποιθήσεις και προσδοκίες για κάθε πλευρά της ζωής και ο τρόπος να τις αλλάξεις διαφέρει. «Το να είσαι συγκεκριμένος σε βοηθά να αποφύγεις αυτό που συχνά γίνεται λάθος με τα mindsets, δηλαδή να τα αντιμετωπίζεις ως απλή θετική σκέψη».

Για μένα, η απάντηση ήταν προφανής. Δεν είχα πραγματικά δει το διαζύγιο να έρχεται και ό,τι ακολούθησε ήταν στρεσογόνο. Η τάση μου να αναμασώ τα ίδια και τα ίδια έχει εκτοξευθεί, επηρεάζοντας τον ύπνο και τη συγκέντρωσή μου, κάτι που με τη σειρά του επηρεάζει το εισόδημά μου και τροφοδοτεί ακόμη περισσότερο το άγχος. Προφανώς, το stress mindset μου έπρεπε να είναι το πρώτο πεδίο στο οποίο θα εστίαζα — και μιλούσα με το κατάλληλο πρόσωπο, αφού η Crum είναι βασική μορφή σε αυτόν τον τομέα.

Η επαναπλαισίωση του τρόπου που σκέφτεστε το στρες μπορεί να ενισχύσει την ικανότητά σας να διαχειρίζεστε τις δυσκολίες της ζωής

Το έργο της επικεντρώνεται στην ιδέα ότι το στρες δεν είναι αυτό που νομίζουμε. Το πρόβλημα, λέει η Crum, είναι ότι «η πολιτισμική μας παραδοχή είναι πως το στρες είναι αρνητικό». Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε όσα ακούμε για τη βλάβη που μπορεί να προκαλέσει. Η αλήθεια, όμως, είναι ότι το στρες είναι ουδέτερο, λέει η Crum. Είναι απλώς η αντίδραση του σώματος σε μια απαίτηση και, σε πολλές περιπτώσεις, οι γνωστές σωματικές αισθήσεις είναι χρήσιμες: η απελευθέρωση ορμονών όπως η κορτιζόλη και η αδρεναλίνη, για παράδειγμα, μας προετοιμάζει να αντιμετωπίσουμε μια πρόκληση. Και ψυχολογικά, το χρόνιο στρες από γεγονότα ζωής όπως η απώλεια εργασίας και το διαζύγιο μπορεί να οδηγήσει και σε μακροπρόθεσμα οφέλη.

Το ζητούμενο είναι ότι η δουλειά της Crum και των συνεργατών της δείχνει πως, αν αλλάξεις το stress mindset σου —αντί να βλέπεις το στρες ως εξουθενωτικό, να το αντιμετωπίζεις ως ενισχυτικό— μπορεί να επηρεαστεί σημαντικά η κατεύθυνση που θα πάρει.

Για να αναφέρουμε μόνο ένα παράδειγμα, σε μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή με σχεδόν 400 ανθρώπους, που έγινε δύο χρόνια μετά την έναρξη της πανδημίας covid-19 και δημοσιεύτηκε το 2025, η Crum και οι συνεργάτες της ανέθεσαν σε μία ομάδα μια παρέμβαση νοοτροπίας. Αυτή περιλάμβανε την παρακολούθηση βίντεο και τη συμπλήρωση γραπτών ασκήσεων για τη δύναμη των mindsets γενικά και για το πώς οι άνθρωποι συχνά ωφελούνται περνώντας μέσα από καταστροφικές εμπειρίες. Η άλλη ομάδα παρακολούθησε βίντεο για τη χρονολογική εξέλιξη της πανδημίας.

Τρεις μήνες αργότερα, όσοι συμμετείχαν στην παρέμβαση είχαν λιγότερα συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους και χαμηλότερα επίπεδα C-reactive protein — ενός βιοδείκτη συστηματικής φλεγμονής — σε σχέση με την αρχή της μελέτης. «Καταφέραμε να δείξουμε ότι οι άνθρωποι μπορούν να επαναπλαισιώσουν τα στρεσογόνα γεγονότα όχι μόνο την ώρα που συμβαίνουν, αλλά και αναστοχαζόμενοι συνειδητά το παρελθόν μέσα από το πρίσμα της ευκαιρίας, κάτι που μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά το πώς επηρεάζει στο μέλλον την υγεία και τη ζωτικότητά τους», λέει η Crum.

Όλα αυτά ήταν ενθαρρυντικά. Σκεπτόμενος το δικό μου mindset απέναντι στο διαζύγιο, συνειδητοποίησα ότι ήταν απολύτως αρνητικό. Για μένα, το διαζύγιο είναι πρωτίστως μια τεράστια απώλεια, αλλά και μια αποτυχία — με οδυνηρές συνέπειες, όχι μόνο για τα δύο παιδιά μας. Όλα αυτά χρωμάτισαν την άμεση αντίδρασή μου. Κι όμως, όταν το σκέφτηκα μήνες μετά το αρχικό σοκ, με βαθύτερη κατανόηση της δύναμης των mindsets, μπόρεσα να δω ότι δεν ήταν ανάγκη να παραμείνει έτσι.

Το πρόβλημα ήταν πως δεν ήταν σαφές πώς ακριβώς μπορούσα να αλλάξω το stress mindset μου σχετικά με το διαζύγιο. Όσα είχα διαβάσει παρέκαμπταν το ερώτημα του τι πρέπει να κάνουμε πρακτικά για να επαναφέρουμε τις πεποιθήσεις και τις προσδοκίες μας. Τα τελευταία όμως χρόνια, οι ερευνητές δοκιμάζουν διαφορετικές παρεμβάσεις αλλαγής νοοτροπίας. «Παίρνω πολύ σοβαρά το ερώτημα του πώς και με ποιον τρόπο μπορεί να αλλάξει καλύτερα μια νοοτροπία», λέει η Crum. «Τι αξία έχει να ξέρεις τη δύναμη του mindset αν δεν έχεις και τη δυνατότητα να το αλλάξεις;»

Σκέφτομαι αυτό που σκέφτομαι

Σε γενικές γραμμές, υπάρχουν δύο διαφορετικές προσεγγίσεις. Η πρώτη είναι πειστική: να πείσεις τους συμμετέχοντες ότι ένα mindset είναι σωστό ή αληθινό. Λειτουργεί. Πράγματι, ο Yeager έχει διαπιστώσει ότι είναι ακόμη πιο αποτελεσματική όταν ζητάς από τους συμμετέχοντες να εξηγήσουν σε άλλους τα οφέλη της στοχευμένης νοοτροπίας. «Αν απλώς διδάξουμε σε κάποιον τη “σωστή” νοοτροπία και τον βάλουμε να τη χρησιμοποιήσει για να βοηθήσει άλλους, τείνει να την υιοθετήσει», λέει.

Ωστόσο, η Crum υποψιαζόταν ότι η προσπάθεια να πείσεις τους ανθρώπους πως μια νοοτροπία είναι πιο σωστή ή πιο αληθινή από μια άλλη ίσως δεν είναι η καλύτερη προσέγγιση. Η προσπάθεια να πείσεις κάποιον ότι πρέπει να σκέφτεται μια πλευρά της ζωής του με συγκεκριμένο τρόπο αναγκαστικά απλοποιεί τη φύση της, η οποία συνήθως είναι σύνθετη και αμφίσημη. «Βλέπεις τα βίντεο [στις παρεμβάσεις] και λες, εντάξει, το στρες ενισχύει, θα τα σαρώσω στη δουλειά μου», λέει. «Αλλά μετά διαβάζεις κάτι ή συμβαίνει κάτι, και ξαφνικά σκέφτεσαι, δεν είναι αλήθεια. Οπότε εκθέτεις τον εαυτό σου σε διάψευση».

Γι’ αυτό η Crum και άλλοι ερευνούν πρόσφατα μια διαφορετική στρατηγική. Εδώ, η ιδέα είναι να δίνεται στους ανθρώπους ισορροπημένη πληροφόρηση για τη φύση του στρες, μαζί με τη δύναμη των mindsets, ώστε να ενδυναμωθούν και να επιλέγουν μια πιο προσαρμοστική νοοτροπία για το στρες ακόμη και όταν έρχονται αντιμέτωποι με αντικρουόμενες πληροφορίες και γεγονότα.

«Ο στόχος είναι να υιοθετήσεις ένα συγκεκριμένο mindset όχι απαραίτητα επειδή είναι πιο αληθινό, αλλά επειδή είναι πιο χρήσιμο», λέει η Crum. «Για να το κάνεις αυτό, πρέπει πρώτα να καταλάβεις ότι η πεποίθηση πως το στρες είναι εξουθενωτικό δεν είναι κάποια αδιαμεσολάβητη αντανάκλαση μιας αντικειμενικής αλήθειας. Είναι μια πεποίθηση. Και μετά πρέπει να καταλάβεις ότι αυτές οι πεποιθήσεις έχουν συνέπειες, οπότε αρχίζεις να αντιλαμβάνεσαι και τις αυτοεκπληρούμενες επιδράσεις τους». Γι’ αυτό και λέγεται μεταγνωστική προσέγγιση: ενθαρρύνεις τους ανθρώπους να σκέφτονται τον τρόπο που σκέφτονται.

Μερικές φορές, μια αλλαγή οπτικής μπορεί να οδηγήσει σε μια εντελώς νέα οπτική

Και πράγματι, φαίνεται να λειτουργεί καλύτερα από την πειθώ, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά το στρες. Όταν η Crum και οι συνεργάτες της συνέκριναν τη μεταγνωστική προσέγγιση με την πειθώ, διαπίστωσαν ότι οδηγεί σε πιο έντονες μετατοπίσεις νοοτροπίας και ότι αυτές οι αλλαγές είναι πιο σταθερές. «Όλες οι παρεμβατικές μελέτες μας πλέον είναι μεταγνωστικές», λέει η Crum.

Πείστηκα, και η Crum με παρέπεμψε σε ένα διαδικτυακό σεμινάριο που είχαν σχεδιάσει η ίδια και οι συνεργάτες της. Περιλαμβάνει σύντομα βίντεο και γραπτές ασκήσεις για τη φύση του στρες και τη δύναμη των mindsets, και στη συνέχεια εστιάζει στη διαδικασία εφαρμογής σε τρία βήματα που έχει προτείνει η Crum — αναγνώρισε το στρες, καλωσόρισέ το και αξιοποίησέ το. Μου πήρε μερικές ώρες να το ολοκληρώσω.

Απόρησα με το πόσο συχνά έπιανα τον εαυτό μου να επιστρέφει σε αυτά τα τρία βήματα τις επόμενες εβδομάδες — και ακόμη περισσότερο με το πόσο άλλαξε αυτό τον τρόπο που ένιωθα και συμπεριφερόμουν. Λίγο πριν κοιμηθώ, μόλις ξυπνούσα και σε στιγμές που ένιωθα το άγχος να φουσκώνει, ρωτούσα τον εαυτό μου: Ποια είναι η πηγή του στρες μου; Γιατί αγχώνομαι γι’ αυτό; Και πώς μπορώ να το επαναχρησιμοποιήσω καλύτερα; Ειλικρινά, κάθε φορά ένιωθα πιο ενεργητικός και πιο ανθεκτικός. Ακόμη και όταν έφτανε η επόμενη δόση γραφειοκρατίας για το διαζύγιο, που συνήθως με ρίχνει σε συναισθηματική αναστάτωση, ένιωθα ότι μπορούσα να το διαχειριστώ καλύτερα. Επανάλαβε τα βήματα, ξαναπλαισίωσε το στρες.

Η εμπειρία μου είναι φυσικά προσωπική. Ωστόσο, ταιριάζει με ένα ακόμη σώμα έρευνας για τη ρύθμιση των συναισθημάτων. Ο James Gross, επίσης στο Stanford University, υποστηρίζει ότι τα συναισθήματα εξελίσσονται σε στάδια: ερχόμαστε αντιμέτωποι με μια κατάσταση, εστιάζουμε σε ορισμένες πλευρές της, ερμηνεύουμε τι σημαίνει και, τελικά, παράγουμε μια πλήρη συναισθηματική αντίδραση. Χτίζοντας πάνω σε αυτό το μοντέλο, ο Gross και οι συνεργάτες του έχουν δείξει ότι, αν παρέμβουμε στο στάδιο της ερμηνείας με μια διαδικασία που ονομάζει «γνωστική επανεκτίμηση», μπορούμε να αλλάξουμε το νόημα μιας κατάστασης πριν παγιωθεί η συναισθηματική αντίδραση.

Η γνωστική επανεκτίμηση σημαίνει να αλλάζεις τον τρόπο που ερμηνεύεις μια κατάσταση, ώστε να μεταβάλεις τη συναισθηματική αντίδραση. Ο Gross και άλλοι έχουν δείξει ότι είναι αποτελεσματική σε πολλά διαφορετικά πλαίσια, ενώ η συχνή χρήση της συνδέεται με λιγότερα αρνητικά συναισθήματα, καλύτερη ευεξία, ισχυρότερες σχέσεις και μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη ζωή. Ανάλυση που δημοσιεύτηκε το 2024 βρήκε «πειστικά στοιχεία που δείχνουν ότι η γνωστική επανεκτίμη…

Η αγάπη: το μυστήριο που οι επιστήμονες δεν μπορούν ακόμη να λύσουν

Τι είναι η αγάπη; Είναι ένα ερώτημα που απασχολεί τους φιλοσόφους εδώ και χιλιάδες χρόνια, και ακόμη και σήμερα οι επιστήμονες δεν είναι βέβαιοι. Μια ερωτευμένη, ηθοποιός ζευγαριού σκύβει για ένα φιλί στο λόμπι ενός ξενοδοχείου, ενώ εγώ κατευθύνομαι προς μια αίθουσα συνεδριάσεων με χαμηλό φωτισμό και ατμόσφαιρα πρώτου ραντεβού. Βρίσκομαι εδώ για να παρακολουθήσω τη συνάντηση Love, Actually and in Theory, που διοργάνωσε η Royal Society στο Έδιμβουργο της Βρετανίας. Ως ρομαντική φύση, ελπίζω να βρω απάντηση σε ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της ζωής: τι είναι η αγάπη;

Τις επόμενες δύο ημέρες άκουσα δεκάδες ερευνητές –από εξελικτικούς βιολόγους και νευροεπιστήμονες μέχρι ψυχολόγους– να παρουσιάζουν τις δικές τους οπτικές για αυτό το ενστικτώδες, αλλά δυσκολοπρόσιτο, συναίσθημα που ονομάζεται αγάπη, με ιδιαίτερη έμφαση στον ρομαντικό της χαρακτήρα.

Η συνάντηση αυτή ήταν η πρώτη φορά που πολλοί από τους βασικούς παίκτες της έρευνας για την αγάπη βρέθηκαν στον ίδιο χώρο. «Αυτό είναι μεγάλο γεγονός για την επιστήμη της αγάπης. Με κάνει να κλαίω», είπε ο Adam Bode από το Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης στην Αυστραλία, με τα μάτια του να βουρκώνουν, στα μισά της διάσκεψης.

Η έρευνα για την αγάπη έχει για χρόνια περιορισμένη χρηματοδότηση, επειδή θεωρείται «ήπια» επιστήμη, λέει ο Bode. «Υπήρχε από την αρχή η εντύπωση ότι η επιστήμη της αγάπης δεν είναι σοβαρή επιστήμη», λέει. «Το γεγονός ότι ο παλαιότερος επιστημονικός θεσμός στον κόσμο, και πιθανότατα ο πιο σεβαστός, χρηματοδοτεί ανθρώπους από όλο τον κόσμο για να έρθουν και να μιλήσουν για την αγάπη, της δίνει ένα επίπεδο νομιμοποίησης που, πιστεύω, έλειπε μέχρι τώρα».

Για να μελετήσουμε την αγάπη, πρέπει πρώτα να την ορίσουμε, κάτι καθόλου εύκολο. «Εμείς, ως επιστήμονες, δεν έχουμε φτάσει ακόμη στο σημείο όπου μπορούμε να συμφωνήσουμε για το τι είναι η αγάπη», είπε η Marta Kowal από το Πανεπιστήμιο του Βρότσλαβ στην Πολωνία.

Κάποιοι τη βλέπουν απλώς ως συναίσθημα. Άλλωστε, τη βιώνουμε υποκειμενικά, όπως η χαρά ή η λύπη, με τρόπο που διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και δεν είναι πάντα λογικός. «Ενδιαφέρθηκα για την αγάπη επειδή ερωτεύτηκα κάποιον που δεν ήθελα [να ερωτευτώ] και ήθελα να το καταλάβω», λέει ο Bode.

Οι περισσότεροι, όμως, ερευνητές με τους οποίους μίλησα συμφωνούν ότι ο ρομαντικός έρωτας είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα συναίσθημα. Μια εναλλακτική προσέγγιση είναι να θεωρείται ως μια κινητήρια κατάσταση, που ορίζεται από τον τρόπο με τον οποίο μας ωθεί να μένουμε κοντά στους συντρόφους μας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να αναπαραγόμαστε, επεκτείνοντας έτσι την επιβίωση του είδους μας.

Αυτό έχει επιβεβαιωθεί και από μελέτες απεικόνισης του εγκεφάλου, που έδειξαν ότι η αγάπη ενεργοποιεί τα κέντρα ανταμοιβής βαθιά στο εγκεφαλικό στέλεχος, τα οποία ελέγχουν βασικές ορμές. «Είναι μέρος του συστήματος επιβίωσής μας, όπως η πείνα ή η δίψα», είπε η Lucy Brown από το Albert Einstein College of Medicine στη Νέα Υόρκη.

Άλλοι επιστήμονες, ωστόσο, προτιμούν να βλέπουν την αγάπη μέσα από μια μακρόχρονη ψυχολογική προσέγγιση που πρότεινε ο Robert Sternberg στο Cornell University της πολιτείας της Νέας Υόρκης. Σύμφωνα με αυτή, η αγάπη έχει τρεις βασικούς πυλώνες: οικειότητα, πάθος και δέσμευση. Η οικειότητα αφορά την επιθυμία για συναισθηματική εγγύτητα με έναν άλλον άνθρωπο· το πάθος σχετίζεται με το ότι κάποιος μάς ελκύει σωματικά· και η δέσμευση εκφράζει την επιθυμία να διατηρηθεί η σχέση.

Ο Sternberg είπε στη διάσκεψη ότι η ιδέα του γεννήθηκε από τη δική του ζωή. «Με τη Mary είχα μια πραγματικά οικεία σχέση· με τη Julia… δεν μπορούσα να πάρω τα μάτια μου από πάνω της, είχα πάθος», είπε. «Και μετά υπήρχε η Ellen, με την οποία είχα δέσμευση».

Είναι εύκολο να ειρωνευτεί κανείς όσους λένε ότι έχουν ερωτευτεί το ChatGPT. Όμως αναπτύσσουμε συγκεχυμένα συναισθήματα για τα bots εδώ και δεκαετίες περισσότερο απ’ όσο ίσως φαντάζεται κανείς, γράφει ο Alex Wilkins. Με τόσους ανθρώπους να νιώθουν μόνοι, μπορεί αυτό να είναι κάτι καλό;

Ένα σημείο στο οποίο οι ερευνητές φαίνεται να συμφωνούν είναι ότι ο ρομαντικός έρωτας περνά από διακριτά στάδια: υπάρχει αρχικά η περίοδος του μήνα του μέλιτος, με έντονη επιθυμία, που διαρκεί γενικά έως ένα ή δύο χρόνια, και στη συνέχεια η συντροφική αγάπη. Αυτή είναι «πιο πρακτική παρά ποιητική – είναι λιγότερο έντονη», είπε η Kowal. «Αλλά δεν πρόκειται για καθαρό διαχωρισμό, είναι περισσότερο μια συνέχεια, και κάποιος μπορεί να περάσει από τη μία πλευρά στην άλλη».

Το αίσθημα εμμονής που συχνά συνοδεύει το παθιασμένο ερωτικό συναίσθημα θα μπορούσε επίσης να περιλαμβάνεται στον ορισμό του, λέει ο Bode. Οι άνθρωποι που είναι μόλις ερωτευμένοι περνούν περίπου τον μισό χρόνο εγρήγορσης σκεπτόμενοι το πρόσωπο που αγαπούν, με αποτέλεσμα να αποσπώνται εύκολα, είπε. «Δεν νομίζω ότι οι άνθρωποι που έχουν μόλις ερωτευτεί θα έπρεπε να οδηγούν – εργάζομαι πάνω σε μια χρηματοδότηση [για να το ερευνήσω αυτό].»

Σε μια τελική συζήτηση, άκουσα τους ερευνητές να σχεδιάζουν να διατυπώσουν πολλούς ορισμούς για την αγάπη σε ένα επιστημονικό άρθρο μέσα στους επόμενους μήνες. Είμαι βέβαιος ότι αυτό δεν θα λύσει το μυστήριο του τι είναι η αγάπη, αλλά εξακολουθώ να πιστεύω ότι είναι μια αξιόλογη προσπάθεια, αφού η αγάπη είναι αυτό για το οποίο ζω εγώ, και πράγματι πολλοί από εμάς.

Η Volvo ετοιμάζει νέο προσιτό ηλεκτρικό μοντέλο αντί του EX30

Το νέο ηλεκτρικό μοντέλο της Volvo δεν θα έχει την ίδια τιμή με το EX30, το οποίο είχε παρουσιαστεί με στόχο να ξεκινά από τα 35.000 δολάρια, αλλά τελικά έγινε πολύ ακριβότερο εξαιτίας των δασμών.

Η compact και ιδιαίτερη EX30 της Volvo είχε αρκετά προβλήματα από την πρώτη στιγμή που κυκλοφόρησε. Οι δασμοί ουσιαστικά εξάλειψαν το πλεονέκτημα της προσιτής τιμής της, ανεβάζοντας το κόστος κατοχής, ενώ μια ανάκληση μπαταρίας την έκανε επικίνδυνη για στάθμευση σε εσωτερικούς χώρους. Ωστόσο, η απόσυρσή της δεν σήμανε το τέλος των προσπαθειών της Volvo να διαθέσει πιο προσιτά ηλεκτρικά μοντέλα. Αντίθετα, η σουηδική αυτοκινητοβιομηχανία εργάζεται ήδη πάνω σε μια νέα πρόταση για την αγορά των ΗΠΑ.

Η είδηση για ένα προσιτό ηλεκτρικό Volvo στις ΗΠΑ ήρθε στη διάρκεια στρογγυλής τράπεζας με τα μέσα ενημέρωσης αυτή την εβδομάδα, με αφορμή το λανσάρισμα του νέου EX60 στις ΗΠΑ. Ο Luis Rezende, πρόεδρος της Volvo Cars America, είπε ότι η απόφαση να αποσυρθεί το EX30 δεν αφορούσε μόνο τους δασμούς και την κερδοφορία, σημειώνοντας ότι η εταιρεία ετοιμάζει ένα νέο EV για το 2027, το οποίο θα έχει παρόμοιο ρόλο στη γκάμα — όχι όμως απαραίτητα ακριβώς στην ίδια τιμή με το EX30.

«Πολύ παρόμοιο, θα έλεγα», είπε ο Rezende για τη σύγκριση της τιμής του μυστηριώδους EV με το EX30. «Θα είναι ένα EV που θα προσφέρει πολλά καλά πράγματα σε μεγαλύτερο χώρο, αλλά θα είναι και ευχάριστο στην οδήγηση, μπορώ να σας το εγγυηθώ».

Πέρα από αυτό, οι λεπτομέρειες ήταν ελάχιστες. Αργότερα, στελέχη της Volvo μίλησαν για την επιθυμία να κατασκευάσουν ένα μεγαλύτερο SUV, προσανατολισμένο στις οικογένειες, στο εργοστάσιό της στο Charleston της Νότιας Καρολίνας — αν και αυτό το όχημα πιθανότατα θα ακολουθεί στρατηγική «multi-fuel» και δεν θα είναι αποκλειστικά ηλεκτρικό από το λανσάρισμά του.

Το EX60, οι παραδόσεις του οποίου προς πελάτες στις ΗΠΑ θα ξεκινήσουν αυτό το καλοκαίρι, είναι η προσπάθεια της Volvo για μια νέα αρχή στην αμερικανική αγορά. Το compact SUV, που βασίζεται σε διαφορετική αρχιτεκτονική από την EX30, θα ξεκινά από τα 59.795 δολάρια για την βασική έκδοση P6 Plus και θα φτάνει έως τα 68.745 δολάρια για την ισχυρότερη έκδοση P10 AWD Ultra.

Η Volvo είναι η πιο πρόσφατη αυτοκινητοβιομηχανία που προσπάθησε και σκάλωσε στην προσπάθεια να κατασκευάσει ένα προσιτό EV για την αγορά των ΗΠΑ, το οποίο να είναι ταυτόχρονα ελκυστικό και κερδοφόρο για την εταιρεία. Μέχρι σήμερα, λίγοι τα κατάφεραν, καθώς αυτό απαιτεί ένα συγκεκριμένο επίπεδο κλίμακας, κάθετης ολοκλήρωσης και ελέγχου της εφοδιαστικής αλυσίδας, κάτι που μόνο οι εταιρείες στην Κίνα φαίνεται να έχουν κατακτήσει πραγματικά. Φυσικά, η Volvo ανήκει στη Geely της Κίνας, όμως η επιθυμία της να πουλήσει EVs στη Βόρεια Αμερική θα απαιτήσει διαφορετική προσέγγιση στην προσιτή τιμή.

Η προσιτή τιμή ήταν ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα του EX30. Όταν ανακοινώθηκε για πρώτη φορά το 2023, η Volvo είχε πει ότι η τιμή του θα ξεκινούσε από τα 34.950 δολάρια, τοποθετώντας το ως το μικρότερο και λιγότερο ακριβό EV που ζητούσαν πολλοί αγοραστές. Όμως, μετά την εκλογή του Donald Trump, η Volvo αναγκάστηκε να καθυστερήσει την άφιξη του EX30 στις ΗΠΑ μέχρι το 2025, επικαλούμενη τους νέους δασμούς στα οχήματα που κατασκευάζονται στην Κίνα. Τελικά, το μοντέλο που βγήκε στην αγορά των ΗΠΑ ξεκίνησε από τα 44.900 δολάρια, περίπου 10.000 δολάρια ακριβότερα από την αρχική τιμή.

Στη συνέχεια, τον Φεβρουάριο, ήρθε και νέο κακό νέο, καθώς η Volvo προχώρησε σε ανάκληση του EX30 επειδή οι μπαταρίες των οχημάτων κινδύνευαν να υπερθερμανθούν ή να πιάσουν φωτιά. Τον επόμενο μήνα, η Volvo διέκοψε την κυκλοφορία του οχήματος στις ΗΠΑ.

Διόρθωση 18 Μαΐου: Προηγούμενη εκδοχή του άρθρου ανέφερε ότι το EX60 είναι το μοναδικό Volvo EV στις ΗΠΑ. Διατίθεται επίσης το EX90.

Θαλαμίσκοι επίπλευσης στο Μάουι για την αντιμετώπιση του PTSD

Το Μάουι στη Χαβάη βίωσε το 2023 μερικές από τις πιο καταστροφικές πυρκαγιές στην ιστορία των ΗΠΑ. Με φόντο τις ανησυχίες για επιδημία PTSD, θαλαμίσκοι επίπλευσης μεταφέρονται στο νησί για να βοηθήσουν στην αποκατάσταση της ψυχικής υγείας των κατοίκων.

Της Caroline Williams

Ένα κοντέινερ μεταφοράς που φιλοξενεί τρεις φορητούς θαλαμίσκους επίπλευσης βρίσκεται καθ’ οδόν προς το Μάουι της Χαβάης, με στόχο να αντιμετωπιστεί η κρίση ψυχικής υγείας που προκάλεσε μία από τις πιο φονικές πυρκαγιές στην ιστορία των ΗΠΑ. Αν και συναντώνται κυρίως σε πολυτελή σπα, οι θαλαμίσκοι επίπλευσης έχουν δείξει ότι μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση του άγχους και της διαταραχής μετατραυματικού στρες, γνωστής ως PTSD. Αν η εφαρμογή τους αποδειχθεί επιτυχής, ολόκληροι στόλοι από τέτοιους θαλαμίσκους θα μπορούσαν να σταλούν σε ζώνες καταστροφής σε όλο τον κόσμο.

Τον Αύγουστο του 2023 ξέσπασαν στο Μάουι μια σειρά από πυρκαγιές, με τη χειρότερη να προκαλεί τον θάνατο 102 ανθρώπων και να καταστρέφει χιλιάδες σπίτια και επιχειρήσεις. Στα χρόνια που ακολούθησαν, ο κίνδυνος κατάθλιψης και άγχους αυξήθηκε κατά περισσότερο από το μισό, ενώ υπάρχουν φόβοι για μια εξελισσόμενη επιδημία PTSD.

«Η MDMA παρουσιάστηκε ως μια πολλά υποσχόμενη θεραπεία για το PTSD — τι πήγε στραβά;»

«Το Μάουι δεν διαθέτει την υποδομή για να αντιμετωπίσει μια κρίση ψυχικής υγείας αυτής της έκτασης», λέει ο Justin Feinstein, κλινικός νευροψυχολόγος που ίδρυσε τη μη κερδοσκοπική οργάνωση Float Research Collective. «Οι άνθρωποι αυτοθεραπεύονται. Υπάρχει μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ, αύξηση στις αυτοκτονίες και στο PTSD».

Στις 2 Μαΐου, ο Feinstein ανακοίνωσε στο Embodied Minds Summit στο Λος Άντζελες ότι οι μονάδες επίπλευσης θα είναι διαθέσιμες για δωρεάν συνεδρίες σε διασώστες και επιζώντες των πυρκαγιών του 2023, ενώ παράλληλα θα χρησιμοποιηθούν για τη συλλογή μακροχρόνιων δεδομένων σχετικά με την επίπλευση ως θεραπεία ψυχικής υγείας.

Η θεραπεία επίπλευσης, γνωστή και ως Float-REST (reduced environmental stimulation therapy), περιλαμβάνει την παραμονή σε ρηχή δεξαμενή με αρκετά διαλυμένα άλατα Epsom ώστε να στηρίζεται το σώμα χωρίς κόπο. Το νερό στη δεξαμενή και ο αέρας πάνω από αυτό διατηρούνται στη θερμοκρασία του σώματος και, με ωτοασπίδες για τη μείωση του θορύβου και σβηστά τα φώτα, ο εγκέφαλος αποκόπτεται από κάθε εξωτερική αισθητηριακή διέγερση.

Οι θαλαμίσκοι εφευρέθηκαν τη δεκαετία του 1950 από νευροεπιστήμονες, προκειμένου να απαντηθεί το ερώτημα αν ο εγκέφαλος θα «έσβηνε» χωρίς αυτή τη διέγερση. Η απάντηση ήταν όχι — οι άνθρωποι παρέμεναν σε εγρήγορση, αλλά ανέφεραν αίσθηση βαθιάς χαλάρωσης.

Ο Feinstein έχει αφιερώσει στη συνέχεια περισσότερα από δέκα χρόνια στην έρευνα για τις ψυχικές και σωματικές επιδράσεις της θεραπείας. Το έργο του δείχνει ότι μειώνει σημαντικά το άγχος σε υγιείς εθελοντές, αλλά και σε ανθρώπους με αγχώδη διαταραχή και άλλες ψυχικές παθήσεις, όπως η κατάθλιψη και το PTSD. Σύμφωνα με τον ίδιο, το αποτέλεσμα είναι περίπου ισοδύναμο με τη λήψη βενζοδιαζεπινών, μιας κατηγορίας ηρεμιστικών.

Αν και οι ακριβείς μηχανισμοί παραμένουν ασαφείς, θεωρείται ότι η επίπλευση λειτουργεί αφαιρώντας τα εξωτερικά αισθητηριακά ερεθίσματα και περιορίζοντας την κίνηση, επιτρέποντας στο σώμα και τον εγκέφαλο να περάσουν σε κατάσταση χαλάρωσης. Μελέτες έχουν δείξει ότι μέσα σε λίγα λεπτά επιβραδύνονται η αναπνοή και οι καρδιακοί παλμοί, ενώ μειώνεται η αρτηριακή πίεση και η εγκεφαλική δραστηριότητα μετατοπίζεται από τις σκέψεις που στρέφονται στον εαυτό και τη συναισθηματική επεξεργασία προς μια αναζωογονητική, παρόμοια με τον ύπνο κατάσταση.

Σε ανθρώπους με τραυματική εγκεφαλική βλάβη, η χορήγηση του ψυχεδελικού φαρμάκου ιμπογκαΐνη φαίνεται να επιβραδύνει τα εγκεφαλικά κύματα, κάτι που ίσως εξηγεί γιατί βοηθά στη θεραπεία του PTSD.

Ο Feinstein, που ζει στο Μάουι από το 2020, έχει συνεργαστεί με τη βρετανική εταιρεία Floataway για τον σχεδιασμό αρθρωτών pods επίπλευσης χαμηλότερου κόστους, τα οποία, σε αντίθεση με τους συνηθισμένους θαλαμίσκους, μπορούν να συναρμολογηθούν οπουδήποτε μέσα σε λίγες ημέρες. Το Maui Calm Project θα μεταφέρει τους θαλαμίσκους στην περιοχή και αναμένεται να ξεκινήσει τη συλλογή δεδομένων το καλοκαίρι. Αν το εγχείρημα πετύχει, στόχος είναι να δημιουργηθεί ένας στόλος από φορητούς θαλαμίσκους που θα μπορεί να στέλνεται σε ζώνες καταστροφής, ώστε να συμβάλλει στην πρόληψη του PTSD.

Η Sarah Garfinkel από το University College London, που έχει μελετήσει τη σωματική βάση του PTSD, λέει ότι η έμφαση στην ηρεμία του σώματος αποτελεί μια αναγκαία αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η διαταραχή. «Βασικό χαρακτηριστικό του PTSD είναι η υπερδιέγερση, η οποία συνοδεύεται από αυξημένη αντιδραστικότητα των σωματικών αποκρίσεων», λέει. «Η επίπλευση φαίνεται πως μπορεί να δημιουργήσει ένα αίσθημα εσωτερικής ασφάλειας, κάτι που αποτελεί σημαντική μετατόπιση στην κατανόηση και τη θεραπεία του PTSD. Είμαι πραγματικά ενθουσιασμένη με αυτή την εργασία».

Αν χρειάζεστε στήριξη, UK Samaritans: 116123 (samaritans.org). US Suicide & Crisis Lifeline: 988 (988lifeline.org). Επισκεφθείτε το bit.ly/SuicideHelplines για υπηρεσίες σε άλλες χώρες.

Το μυστήριο των γιγάντιων λίθινων βάζων του Λάος ίσως λύθηκε

Στο κεντρικό Λάος, το τοπίο είναι διάσπαρτο με τεράστια λίθινα βάζα, μερικά από τα οποία φτάνουν τα 3 μέτρα σε ύψος, και ίσως βρισκόμαστε πιο κοντά στην κατανόηση του πώς και πότε χρησιμοποιήθηκαν.

Το Πεδίο των Βάζων στο Λάος έχει εδώ και χρόνια απασχολήσει τους αρχαιολόγους. Alvov/Shutterstock

Τα ίχνη τουλάχιστον 37 ανθρώπων βρέθηκαν θαμμένα μέσα σε ένα γιγάντιο λίθινο βάζο στο Λάος, ανατρέποντας όσα γνωρίζαμε για ένα από τα πιο αινιγματικά αρχαία τοπία της Νοτιοανατολικής Ασίας.

Γύρω από το απομακρυσμένο οροπέδιο Σιενγκ Κουάνγκ, στο κεντρικό Λάος, βρίσκονται χιλιάδες γιγάντια λίθινα βάζα, ορισμένα από τα οποία φτάνουν τα 3 μέτρα σε ύψος και ζυγίζουν αρκετούς τόνους. Το Πεδίο των Βάζων θεωρούνταν εδώ και καιρό αρχαίος μεγαλιθικός χώρος, όμως ποιοι τα κατασκεύασαν και σε τι χρησίμευαν παραμένει μέχρι σήμερα άγνωστο.

«Υπάρχουν όλες αυτές οι παλιές ιστορίες που τα συνδέουν με γίγαντες, οι οποίοι τα χρησιμοποιούσαν για να ζυμώνουν ρύζινο κρασί», λέει ο Νικ Σκόπαλ από το James Cook University στην Αυστραλία.

Οι έρευνες της δεκαετίας του 1930 οδήγησαν στην εκτίμηση ότι τα βάζα συνδέονται με την Εποχή του Σιδήρου στη Νοτιοανατολική Ασία, περίπου μεταξύ 500 π.Χ. και 500 μ.Χ., και ότι χρησιμοποιούνταν για την καύση ή την αποσύνθεση των σωμάτων. Πιο πρόσφατες μελέτες έχουν εντοπίσει γυάλινες χάντρες, κοσμήματα και λίγα καμένα ανθρώπινα λείψανα, καθώς και ταφές κοντά στα βάζα, αλλά όχι μέσα σε αυτά.

Τώρα, ο Σκόπαλ και οι συνεργάτες του βρήκαν πυκνά τοποθετημένα ανθρώπινα λείψανα κατά την ανασκαφή ενός βάζου ύψους 1,3 μέτρου και πλάτους άνω των 2 μέτρων κοντά στην πόλη Φονσάβαν του Λάος. Στο βάζο υπήρχαν τα δεξιά μηριαία οστά και τα κρανία 19 ατόμων, αλλά και δόντια από 37 ανθρώπους.

Η ραδιοχρονολόγηση των δειγμάτων έδειξε ότι τα λείψανα τοποθετήθηκαν σε πολλαπλές φάσεις, σε διάστημα έως και 270 ετών, μεταξύ του 9ου και του 12ου αιώνα μ.Χ.

Τα λείψανα ήταν προσεκτικά τακτοποιημένα μέσα στο βάζο, πιθανότατα αφού είχε προηγηθεί μια αρχική περίοδος αποσύνθεσης αλλού. Τα μακρύτερα οστά είχαν τοποθετηθεί προς τις άκρες, ενώ πολλά μικρότερα και πιο εύθραυστα οστά έλειπαν.

«Πρόκειται για μια εξαιρετικά σημαντική ανακάλυψη», λέει ο Νάιτζελ Τσανγκ, επίσης από το James Cook University, που δεν συμμετείχε στην έρευνα. «Μετά από σχεδόν 100 χρόνια εικασιών, αυτό είναι το πρώτο από αυτά τα λίθινα βάζα που εξετάζεται με αδιαμφισβήτητη σύνδεση με ταφική συμπεριφορά».

Σε απόσταση περίπου 500 μέτρων από το μεγάλο, κεντρικό βάζο υπήρχε μια ομάδα μικρότερων λίθινων βάζων, μερικά από τα οποία περιείχαν γυάλινες χάντρες. Ο Σκόπαλ εκτιμά ότι οι άνθρωποι τοποθετούσαν τα νεκρά σώματα μέσα στα μικρότερα βάζα μέχρι να αποσυντεθεί η σάρκα και στη συνέχεια μετέφεραν τα οστά στο μεγαλύτερο βάζο.

«Ήταν τα λίθινα βάζα ένας τρόπος για να απελευθερώνεται η ψυχή και να προετοιμάζεται για τη μετά θάνατον ζωή, στο πλαίσιο της λατρείας των προγόνων;» λέει. «Κάνουμε τώρα κάποιες αναλύσεις DNA σε αυτά τα λείψανα μέσα στο βάζο. Αυτό θα μας δώσει μια εικόνα για το ποιοι ήταν αυτοί οι άνθρωποι και για το πώς σχετίζονταν μεταξύ τους».

Η χρονολόγηση των δειγμάτων δείχνει πότε χρησιμοποιούνταν αυτό το συγκεκριμένο βάζο, αλλά όχι πότε κατασκευάστηκε.

«Φαίνεται να γίνεται όλο και πιο σαφές ότι υπήρχε έντονη δραστηριότητα γύρω από τις θέσεις με τα βάζα στο δεύτερο μισό της πρώτης χιλιετίας μ.Χ. περίπου», λέει ο Τσανγκ. «Ωστόσο, η προσωπική μου άποψη είναι ότι τα ίδια τα βάζα είναι παλαιότερα από αυτό: από πριν από 2.000 ή και περισσότερα χρόνια».

Δυστυχώς, δεν είναι δυνατό να χρονολογηθούν τα ίδια τα βάζα, λέει ο Σκόπαλ. Προσθέτει όμως ότι η χρονολόγηση των ευρημάτων που ανασκάφηκαν έξω από το βάζο ταιριάζει με όσα βρέθηκαν στο εσωτερικό του, κάτι που δείχνει ότι το βάζο τοποθετήθηκε εκεί όταν μπήκαν μέσα και τα πρώτα σώματα. «Αρχίζει να φαίνεται ότι πρόκειται περισσότερο για μεσαιωνικό πολιτισμό και όχι για κάτι της Εποχής του Σιδήρου», λέει.

Ο Σκόπαλ σε φωτογραφία με το πρόσφατα ανασκαμμένο λίθινο βάζο που περιείχε ανθρώπινα λείψανα. Dr Nicholas Skopal

Ο Σκόπαλ θεωρεί ότι η πρακτική αυτή αποτελούσε μέρος ταφικών τελετών προς τιμήν των προγόνων που διαρκούσαν γενιές. Ωστόσο, όπως σημειώνει, υπάρχει μεγάλη ποικιλία στα λίθινα βάζα του Λάος, οπότε πιθανότατα υπήρχαν διαφορετικοί τρόποι χρήσης τους μέσα στη γενικότερη παράδοση. Σε ορισμένες θέσεις τα βάζα στέκονται συνήθως όρθια και πολλά είναι άδεια, ίσως λόγω λεηλασίας, ενώ σε άλλες υπάρχουν πολλά βάζα με πιο ρηχές ή στενότερες εσωτερικές κοιλότητες που βρίσκονται ξαπλωμένα. Αυτό δείχνει διαφορές στις τελετουργίες ανά περιοχή ή ανά εποχή, λέει.

«Είναι πολύ πιθανό ότι πολλά πολιτισμικά σύνολα χρησιμοποίησαν τα βάζα ή ότι το ίδιο πολιτισμικό σύνολο χρησιμοποιούσε το ίδιο βάζο ως ταφικό χώρο σε μεγάλο χρονικό διάστημα», λέει ο Τιατόσι Τζαμίρ από το Nagaland University στην Ινδία.

Η ομάδα του Σκόπαλ βρήκε επίσης μέσα στο βάζο σιδερένια εργαλεία, αγγεία, ένα χάλκινο καμπανάκι και γυάλινες χάντρες. Η χημική ανάλυση έδειξε ότι οι χάντρες κατασκευάστηκαν στη Νότια Ινδία και τη Μεσοποταμία, στοιχείο που δείχνει μεγάλες αποστάσεις μετακίνησης και εμπορίου.

Αυτό δεν προκαλεί έκπληξη, λέει, καθώς γύρω στο 1000 μ.Χ. ήταν μια περίοδος ακμής στην Ανατολική και τη Νοτιοανατολική Ασία, που περιλάμβανε τη δυναστεία Σονγκ και το βασίλειο Ντάλι στην Κίνα, την αυτοκρατορία των Χμερ στην Καμπότζη και το βασίλειο Παγάν στη σημερινή Μιανμάρ.

Ο Μάρκο Μίτρι από το North Eastern Hill University στην Ινδία, ο οποίος έχει εργαστεί σε παρόμοια λίθινα βάζα στη βορειοανατολική Ινδία, σε απόσταση άνω των 1.000 χιλιομέτρων, λέει ότι η αρχαιολογία αποκαλύπτει μια εκτεταμένη πολιτισμική παράδοση.

Σύμφωνα με τον ίδιο, μια ευρεία αυστροασιατική πληθυσμιακή ομάδα συμμετείχε σε αυτές τις ταφικές πρακτικές για εκατοντάδες χρόνια, με παρόμοια έθιμα να διατηρούνται ακόμη και σήμερα στην Ινδία από μια αυστροασιατική ομάδα που ονομάζεται Khasi, η οποία, μετά την καύση, τοποθετεί τα οστά σε πέτρινα κιβώτια που ονομάζονται cists.

Antiquity DOI: 10.15184/aqy.2026.10352

Discovery Tours: Archaeology and palaeontology
Το New Scientist παρουσιάζει τακτικά πολλά εντυπωσιακά σημεία σε όλο τον κόσμο που άλλαξαν τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε την απαρχή των ειδών και των πολιτισμών. Γιατί να μην τα επισκεφθείτε κι εσείς; Μάθετε περισσότερα.

Λάβετε κάθε εβδομάδα στο inbox σας μια δόση ανακαλύψεων. Θα σας ενημερώνουμε επίσης για εκδηλώσεις και ειδικές προσφορές του New Scientist.

Αινιγματικοί γιγάντιοι καρχαρίες, αρχαιότεροι από τους δεινόσαυρους, στο Puget Sound

Οι περισσότεροι καρχαρίες έχουν πέντε βραγχιακές σχισμές σε κάθε πλευρά. Ο Hexanchus griseus, όμως, ένα γιγάντιο και μυστηριώδες είδος, έχει έξι. Οι λεγόμενοι sixgill sharks ζουν σε τροπικά και εύκρατα νερά σε όλο τον κόσμο και φτάνουν έως 14 πόδια σε μήκος. Υπάρχουν από πριν από την εποχή των δεινοσαύρων, αλλά οι θαλάσσιοι βιολόγοι γνωρίζουν ακόμη λίγα για αυτούς.

Ένας από τους λόγους είναι ότι οι sixgills ζουν συνήθως σε μεγάλα βάθη, έως 9.800 πόδια, και προτιμούν περιβάλλον με ελάχιστο φως. Αυτοί οι παράγοντες τους καθιστούν δύσκολους στη μελέτη.

Ωστόσο, αυτοί οι αρχαίοι γίγαντες εμφανίζονται όλο τον χρόνο στο Puget Sound της Washington State, ακόμη και σε νερά μόλις 20 ποδιών. Οι επιστήμονες του Seattle Aquarium πιστεύουν ότι τα θηλυκά γεννούν εδώ, και νέα έρευνα του ενυδρείου δείχνει «πιστότητα» στον τόπο γέννας. Σύμφωνα με το ενυδρείο, φαίνεται να επιστρέφουν επανειλημμένα στη Salish Sea για να γεννήσουν.

Από τη στιγμή που τα μικρά—τα pups—έρχονται στον κόσμο, το Puget Sound λειτουργεί ως «βρεφοκομείο» για ένα διάστημα, αν και η διάρκειά του παραμένει άγνωστη. Οι νεαροί sixgills περνούν το καλοκαίρι και το φθινόπωρο στα νοτιότερα τμήματα της Salish Sea και μετακινούνται βορειότερα τον χειμώνα και την άνοιξη. Συνήθως ταξιδεύουν λιγότερο από δύο μίλια την ημέρα και ανεβαίνουν συχνά σε ρηχά νερά στο σούρουπο, προτού κατέβουν ξανά βαθιά με την αυγή, πιθανότατα αναζητώντας τροφή.

«Πιστεύουμε ότι αυτά τα μοτίβα επαναλαμβάνονται μέχρι να αναχωρήσουν τελικά για τον ανοιχτό ωκεανό. Αυτή η συνέπεια στην κίνηση και τη συμπεριφορά ενισχύει την ευκαιρία μας να μελετήσουμε τους sixgill sharks στο Puget Sound», αναφέρει δήλωση του Seattle Aquarium. «Μέσα από την έρευνά μας, ελπίζουμε να απαντήσουμε σε ερωτήματα για το ιστορικό ζωής και την οικολογία των sixgill sharks—συμπεριλαμβανομένων των μεταναστεύσεων, των ρυθμών ανάπτυξης και των διατροφικών προτιμήσεων.»

Το ενυδρείο στοχεύει επίσης να εξετάσει φυσιολογικές πτυχές των sixgills που δεν έχουν μελετηθεί, και να κατανοήσει την ανθρώπινη επίδραση.

Από τον Μάιο έως τον Σεπτέμβριο, ερευνητές και κτηνίατροι του Seattle Aquarium θα προσπαθήσουν να μελετήσουν το δυσεύρετο είδος σε τρεις διαφορετικές τοποθεσίες στο Puget Sound, επισκεπτόμενοι καθεμία μία φορά τον μήνα. Εκεί, η ομάδα θα ανασύρει καρχαρίες στην επιφάνεια, θα τους φέρει στο σκάφος ή θα τους κρατήσει στο πλάι και θα τους γυρίσει ανάποδα—μια θέση που προκαλεί κατάσταση νάρκης σε αρκετά είδη καρχαριών. Σε κάθε περίπτωση, η ομάδα θα διασφαλίζει ότι αναπνέουν σωστά από όλα τα βράγχια.

Μόλις ασφαλιστούν, οι καρχαρίες θα εξετάζονται. Σε πέντε έως 10 λεπτά, η ομάδα θα συλλέγει μετρήσεις, θα λαμβάνει δείγματα ιστών, θα τραβά φωτογραφίες και θα τοποθετεί φορητές ετικέτες. Οι ετικέτες θα παρέχουν πληροφορίες για τις μετακινήσεις, τη χρήση ενδιαιτημάτων και την τροφική οικολογία. Στη συνέχεια, οι καρχαρίες θα επιστρέφουν στο νερό.

«Στόχος μας είναι να απαντήσουμε σε όσο το δυνατόν περισσότερα ερωτήματα», δήλωσε στην ανακοίνωση η Dani Escontrela, ερευνήτρια στο Seattle Aquarium. «Συνεργαζόμαστε με φορείς όπως το Washington Department of Fish & Wildlife, το Big Fish Lab στο Oregon State University, το Point Defiance Zoo & Aquarium και άλλους ερευνητές για να καλύψουμε κενά τεχνογνωσίας, δίνοντας παράλληλα απόλυτη προτεραιότητα στην υγεία και την ευημερία των ζώων.»

Το πρώτο σεληνιακό ρόβερ της Astrolab θα μεταφέρει τέσσερα payloads της NASA

ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ — Το πρώτο σεληνιακό ρόβερ της Astrolab θα μεταφέρει τέσσερα NASA payloads σε αποστολή που σχεδιάζεται να εκτοξευθεί αργότερα φέτος.

Η Astrolab ανακοίνωσε στις 18 Μαΐου ότι έχει καταλήξει σε συμφωνίες με τέσσερα κέντρα της NASA για τη μεταφορά payloads στο ρόβερ FLEX Lunar Innovation Platform, ή FLIP, το οποίο έχει προγραμματιστεί να εκτοξευθεί με τον προσεδαφιστή Griffin-1 της Astrobotic, προς το τέλος του έτους.

Το Ames Research Center της NASA παρέχει το Moon Exploration for Titanium with Active Lighting, ή METAL, μια κάμερα και ραδιόμετρο που έχει σχεδιαστεί για να εντοπίζει αποθέσεις ηλίου-3 στη σεληνιακή ρεγόλιθο. Το METAL αναπτύσσεται σε συνεργασία με την Interlune, εταιρεία που είχε ανακοινώσει νωρίτερα σχέδια να στείλει στο FLIP payload για την αναζήτηση ηλίου-3.

Τα άλλα payloads είναι μια διάταξη ανακλαστήρων για τη Σελήνη από το Goddard Space Flight Center, το Lunar Dust level sensor and Effects on Surfaces, ή LDES, από το Johnson Space Center για τη μελέτη της υποβάθμισης βασικών συστημάτων του διαστημικού σκάφους λόγω σκόνης, καθώς και ένα payload επίδειξης lidar από το Marshall Space Flight Center.

Ο Jaret Matthews, ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της Astrolab, είπε σε συνέντευξή του ότι η εταιρεία του απευθύνθηκε σε επιμέρους κέντρα της NASA για να δει ποια payloads ήταν διαθέσιμα για το FLIP, ιδιαίτερα εκείνα «που ήταν έτοιμα να περάσουν στην επόμενη φάση και ταίριαζαν με το είδος της επιστήμης που θεωρούμε ιδιαίτερα χρήσιμη για μελλοντικές αποστολές».

Τα payloads θα μεταφερθούν μέσω μη ανταποδοτικών Space Act Agreements, χωρίς να αλλάξουν χρήματα μεταξύ NASA και Astrolab. Αυτό επέτρεψε να διαπραγματευτούν πιο γρήγορα οι συμφωνίες, ώστε να χωρέσουν στο χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης του FLIP και να προλάβει την εκτόξευση με τον Griffin-1.

«Και ήταν αποτέλεσμα μιας γνήσιας επιθυμίας να αντλήσουμε πραγματικά καλή επιστήμη από αυτή την αποστολή για τη NASA και για μελλοντικά στοιχεία σεληνιακής βάσης», πρόσθεσε.

Ο Matthews είπε ότι το FLIP είναι πλέον ουσιαστικά ολοκληρωμένο και σύντομα θα ξεκινήσει περιβαλλοντικές δοκιμές, μεταξύ των οποίων δοκιμές κραδασμών, δόνησης και θερμικού κενού. Η Astrolab έχει κάνει ήδη παρόμοιες περιβαλλοντικές δοκιμές σε επιμέρους στοιχεία του ρόβερ, κάτι που της δίνει εμπιστοσύνη για τις επερχόμενες δοκιμές.

Ο Matthews ανέφερε ότι η Astrolab αναμένει να ολοκληρώσει τις δοκιμές και να έχει το FLIP έτοιμο μέχρι το τέλος του καλοκαιριού για παράδοση στο σημείο εκτόξευσης, όπου θα ενσωματωθεί στον Griffin-1. Ο προσεδαφιστής αυτός έχει προγραμματιστεί να εκτοξευθεί προς το τέλος του έτους με Falcon Heavy από το Kennedy Space Center.

Την ώρα που η Astrolab ετοιμάζει το FLIP για πτήση, η εταιρεία ασχολείται και με την επικαιροποίηση μιας προτεινόμενης κατασκευής ρόβερ για το σεληνιακό πρόγραμμα εξερεύνησης Artemis της NASA. Η Astrolab ήταν μία από τις τρεις εταιρείες, μαζί με τις Intuitive Machines και Lunar Outpost, που είχαν επιλεγεί για το πρόγραμμα Lunar Terrain Vehicle, ή LTV, με στόχο την ανάπτυξη ρόβερ για μελλοντικές αποστολές Artemis.

Στο Ignition event της NASA, στα τέλη Μαρτίου, η NASA ανακοίνωσε ότι δεν θα επιλέξει καμία από τις προτάσεις που είχαν υποβληθεί πέρυσι από τις τρεις εταιρείες και ζήτησε αντ’ αυτού αναθεωρημένες ιδέες για ένα μικρότερο και απλούστερο ρόβερ που θα μπορούσε να είναι έτοιμο ήδη από το 2028. Οι προτάσεις αυτές υποβλήθηκαν στη NASA έως την 1η Μαΐου.

Μία από τις βασικές αλλαγές, είπε ο Matthews, ήταν ότι η NASA αναλάμβανε την ευθύνη για τη μεταφορά των ρόβερ στη Σελήνη, αντί να επιτρέψει στις εταιρείες να οργανώσουν μόνες τους τις υπηρεσίες μεταφοράς. Η NASA έθεσε απαιτήσεις για τη μάζα και τις διαστάσεις των ρόβερ, ώστε να μπορούν να μεταφερθούν με προσεδαφιστές μέσω του συμβολαίου Commercial Lunar Payload Services.

«Όρισαν τη μάζα και τον όγκο μέσα στα οποία έπρεπε να χωρέσουμε, και ήταν σημαντικά μικρότερα από αυτά με τα οποία δουλεύαμε προηγουμένως», είπε. «Άρα, χρειάστηκε να αναθεωρήσουμε συνολικά το σχέδιο σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα, ώστε να χωρέσει μέσα στο νέο πλαίσιο».

Η εταιρεία δεν έχει αποκαλύψει λεπτομέρειες για τον σχεδιασμό που κατέθεσε στη NASA, όμως ο Matthews είπε ότι διατηρεί ορισμένα χαρακτηριστικά της προηγούμενης ιδέας. «Θα είναι αναγνωρίσιμο ως προϊόν της Astrolab, θα έλεγα».

Είπε ότι η NASA ενημέρωσε τις εταιρείες πως σχεδιάζει να ανακοινώσει τις αναθέσεις στις 22 Μαΐου, σε χρονοδιάγραμμα που έχουν αναφέρει και άλλες εταιρείες που συμμετέχουν στο LTV. Η NASA θέλει οι εταιρείες να έχουν έτοιμα τα ρόβερ τους 18 μήνες μετά την ανάθεση.

«Νομίζω ότι είμαστε καλά τοποθετημένοι να το κάνουμε, γιατί μόλις το κάναμε με το FLIP», είπε, προσθέτοντας ότι πολλές από τις τεχνολογίες για το ρόβερ LTV θα δοκιμαστούν στο FLIP. «Αυτό όμως σημαίνει ότι το LTV θα απαιτήσει όλη μας την προσοχή για να τηρήσουμε αυτό το χρονοδιάγραμμα. Είναι ένα εξαιρετικά φιλόδοξο πρόγραμμα».

Είναι παρόμοιο, είπε, με το χρονοδιάγραμμα για το σεληνιακό ρόβερ που χρησιμοποιήθηκε στις τρεις τελευταίες προσεληνώσεις του Apollo, αλλά εκείνο το ρόβερ ήταν πολύ λιγότερο σύνθετο από το LTV.

«Προσωπικά, με ενεργοποίησαν οι αλλαγές που προέκυψαν από το Ignition», είπε. «Δεν θέλουμε να απογοητεύσουμε τη NASA, οπότε θα δώσουμε όλη μας την προσοχή στο LTV και θα το κάνουμε να συμβεί».

Ευρωπαϊκές εταιρείες απεικόνισης καλύπτουν το κενό στη ζώνη σύγκρουσης

ΜΙΛΑΝΟ – Καθώς οι αμερικανικές εταιρείες δορυφορικών εικόνων περιορίζουν την πρόσβαση σε οπτικό υλικό για το Ιράν και τη γύρω περιοχή της σύγκρουσης στον Κόλπο, ευρωπαϊκές εταιρείες παρατήρησης της Γης επιχειρούν να καλύψουν το κενό.

Η νέα ζήτηση προέρχεται από διεθνείς traders ενέργειας, ασφαλιστικές εταιρείες, ναυτιλιακούς ομίλους και μέσα ενημέρωσης, που βασίζονται σε εμπορικές δορυφορικές εικόνες για την παρακολούθηση ενός από τα πιο ευαίσθητα θαλάσσια περάσματα στον κόσμο: του Στενού του Ορμούζ.

«Στον ενεργειακό τομέα, τα δεδομένα παρατήρησης της Γης έχουν γίνει βασικό μέρος της δουλειάς τα τελευταία πέντε χρόνια», δήλωσε στο SpaceNews ο Antoine Rostand, πρόεδρος και συνιδρυτής της γαλλικής εταιρείας περιβαλλοντικής πληροφορίας Kayrros.

«Από τότε που ξέσπασε ο πόλεμος στο Ιράν, το ενδιαφέρον για την παρακολούθηση της κατάστασης είναι ακόμη μεγαλύτερο και μας προκάλεσε μεγάλη έκπληξη το γεγονός ότι μια ροή πληροφοριών που μέχρι πρότινος προερχόταν από αμερικανικές εταιρείες κόπηκε ξαφνικά. Ήταν σοκ για όλους.»

Η αλλαγή ξεκίνησε αφού αρκετοί αμερικανικοί πάροχοι παρατήρησης της Γης περιόρισαν την πρόσβαση σε εικόνες που συνδέονται με το Ιράν και τις γύρω περιοχές της σύγκρουσης.

Στις 4 Απριλίου, η Planet Labs ανακοίνωσε ότι θα κρατήσει επ’ αόριστον τις εικόνες του Ιράν και της ευρύτερης περιοχής της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, έπειτα από αίτημα της κυβέρνησης Τραμπ. Η κίνηση ακολούθησε αντίστοιχους περιορισμούς από τη Vantor — πρώην Maxar — και τη Satellogic, που πρόσθεσε το Ιράν σε λίστα περιοχών με αυξημένο έλεγχο και περιορισμούς στις γενικές εμπορικές πωλήσεις.

Οι αποφάσεις προκάλεσαν ανησυχία σε διεθνείς δημοσιογραφικούς οργανισμούς, μεταξύ των οποίων οι BBC, CNN, Al Jazeera, The Washington Post και The New York Times, που βασίζονται στις εμπορικές δορυφορικές εικόνες για να καταγράφουν στρατιωτική δραστηριότητα, διαταραχές στη ναυσιπλοΐα και ζημιές σε υποδομές.

Οι περιορισμοί ήρθαν σε μια ιδιαίτερα εύθραυστη στιγμή.

Από τότε που το Ιράν μπλόκαρε το Στενό του Ορμούζ στις 28 Φεβρουαρίου, κυβερνήσεις και αγορές εμπορευμάτων αναζητούν αξιόπιστη πληροφόρηση για την κίνηση των πλοίων μέσα από το στενό πέρασμα που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με την Αραβική Θάλασσα. Περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων αποστολών υγροποιημένου φυσικού αερίου περνούν κάθε χρόνο από εκεί.

Αυτό σημαίνει ότι οι traders πετρελαίου θέλουν αποδείξεις για τις μετακινήσεις των δεξαμενόπλοιων. Οι ναυτιλιακές εταιρείες παρακολουθούν πλοία που έχουν «σβήσει» τα σήματα AIS, απενεργοποιώντας τους πομπούς Automatic Identification System. Αεροπορικές εταιρείες, ασφαλιστικές και αναλυτές εμπορευμάτων αναζητούν σημάδια ότι η αναταραχή επεκτείνεται στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού.

«Στον ενεργειακό τομέα, τα δεδομένα παρατήρησης της Γης έχουν γίνει βασικό μέρος της δουλειάς τα τελευταία πέντε χρόνια», είπε ο Rostand.

Για τις ευρωπαϊκές εταιρείες παρατήρησης της Γης, στελέχη του κλάδου που συμμετείχαν στο τρίτο ESA EO Commercialization Forum στη Σεβίλλη την περασμένη εβδομάδα είπαν ότι η κρίση άνοιξε μια ευκαιρία.

Ο Rostand είπε ότι εταιρείες σε όλη την ήπειρο έσπευσαν να διαπιστώσουν αν η Ευρώπη θα μπορούσε να αντικαταστήσει, τουλάχιστον εν μέρει, τις εικόνες και τις αναλύσεις που παρείχαν μέχρι τώρα οι αμερικανικοί πάροχοι. Ανέφερε το ευρωπαϊκό πρόγραμμα παρατήρησης της Γης Copernicus, καθώς και εμπορικούς φορείς όπως η Airbus και η ιταλική e-GEOS, ως απόδειξη ότι η Ευρώπη διαθέτει μέρος της λύσης.

«Τα καλά νέα είναι ότι στην Ευρώπη έχουμε το Copernicus, το οποίο συνέχισε να λειτουργεί χωρίς περιορισμούς», είπε.

Ενώ οι μεγαλύτεροι πάροχοι απορρόφησαν το μεγαλύτερο μέρος της ανακατευθυνόμενης εμπορικής ζήτησης, μικρότερες ευρωπαϊκές εταιρείες δέχτηκαν επίσης νέα αιτήματα από μέσα ενημέρωσης και αναλυτές που ζητούσαν ανεξάρτητη εικόνα για τη σύγκρουση.

Η φινλανδική startup υπερφασματικής απεικόνισης Kuva Space ανέφερε ότι δέχτηκε περισσότερα αιτήματα από αμερικανικά ειδησεογραφικά μέσα που αναζητούσαν εναλλακτικές πηγές πληροφόρησης για τη δραστηριότητα στο Στενό του Ορμούζ.

«Είδαμε αύξηση του ενδιαφέροντος από τα μέσα ενημέρωσης, ειδικά από τα αμερικανικά, που προσπαθούσαν να καταλάβουν τι πραγματικά συμβαίνει εκεί, επειδή κανείς άλλος δεν έδινε αυτές τις πληροφορίες», είπε η Malathy Eskola, εμπορική διευθύντρια της εταιρείας.

Ένας τομέας που προκάλεσε ενδιαφέρον ήταν τα λεγόμενα «dark vessels» — πλοία που κινούνται με απενεργοποιημένα σήματα AIS, ώστε να αποφεύγουν τον εντοπισμό.

Σύμφωνα με τα δεδομένα της Kuva Space, έως και το 97% των πλοίων που κινούνταν μέσω του στενού είχαν απενεργοποιήσει τους πομπούς AIS έως τις 29 Μαρτίου, έναν μήνα αφότου επιβλήθηκε επίσημα ο αποκλεισμός.

Ειδησεογραφικοί οργανισμοί ζήτησαν επίσης περιβαλλοντική ανάλυση μετά τα πλήγματα σε πετρελαϊκές υποδομές στον Κόλπο.

Το επεισόδιο ανέδειξε και τους περιορισμούς της Ευρώπης, μεταξύ των οποίων οι σχεδόν σε πραγματικό χρόνο δυνατότητες που διαθέτουν οι μεγαλύτεροι αμερικανικοί πάροχοι.

Η Kuva, για παράδειγμα, αναμένει ότι οι δορυφόροι νέας γενιάς που έχουν προγραμματιστεί να εκτοξευθούν αργότερα φέτος θα βελτιώσουν την ταχύτητα επεξεργασίας και την ανταπόκριση.

Η εξέλιξη στον Κόλπο συμπίπτει και με τη στροφή της ευρωπαϊκής διαστημικής κοινότητας προς την έννοια της κυριαρχίας.

Εδώ και χρόνια, οι Ευρωπαίοι πολιτικοί προωθούν την ιδέα της μείωσης της εξάρτησης από τις αμερικανικές τεχνολογίες. Η ξαφνική απόσυρση των αμερικανικών εικόνων από μια παγκόσμια ζώνη σύγκρουσης έδωσε νέα βαρύτητα σε αυτές τις ανησυχίες.

«Αυτή η ιστορία δείχνει πραγματικά ότι η στρατηγική αυτονομία δεν είναι απλώς μια λέξη, είναι πραγματικότητα», είπε ο Rostand. «Το γεγονός ότι είμαστε ανεξάρτητοι και αυτόνομοι είναι ουσιαστικό.»

Μεγάλες ανακαλύψεις κρυμμένες στις αποθήκες των μουσείων

Τα μουσεία είναι από τους πιο εκτεταμένους πόρους που έχει δημιουργήσει ο άνθρωπος.

Για τους περισσότερους, είναι χώροι όπου εκτίθενται θησαυροί και γνώσεις που μας ταξιδεύουν στον χρόνο.

Για τους επιστήμονες, είναι ένας άλλος τύπος θησαυρού.

Σε τεράστιες αποθήκες, απρόσιτες για το κοινό, πολλά μουσεία φυλάσσουν σωρούς αντικειμένων που σπάνια βλέπουν το φως, συσσωρευμένα πιο γρήγορα απ’ όσο μπορούμε να τα μελετήσουμε.

Γι’ αυτό και τόσες ανακαλύψεις δεν γίνονται στο πεδίο, αλλά στα «παρασκήνια» των μουσείων, ανάμεσα σε θαύματα που έμειναν μισοξεχασμένα για δεκαετίες.

Με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Μουσείων, ακολουθούν ορισμένες από τις πιο πρόσφατες ανακαλύψεις που ήρθαν στην επιφάνεια όταν βρέθηκε ο κατάλληλος άνθρωπος.

Τα αρχαιότερα γνωστά εργαλεία από οστά φαλαινών

Για να βάλει τάξη σε εκατοντάδες προϊστορικά αντικείμενα που ήταν καταχωνιασμένα σε μουσεία σε όλη την Ευρώπη, μια ομάδα αρχαιολόγων συνέταξε έναν ολοκληρωμένο κατάλογο, συνδυάζοντας τεχνικές χρονολόγησης και ανάλυσης υλικών.

Τα αποτελέσματα έδωσαν περίπου 150 εργαλεία από οστά φαλαινών, που ανήκουν στη Magdalenian culture και προέρχονται από παράκτιες και ηπειρωτικές περιοχές της δυτικής Ευρώπης πριν από 19,000 έως 14,000 χρόνια – τα αρχαιότερα του είδους τους.

Η ανακάλυψη φωτίζει νέες πτυχές για τις φάλαινες που ζούσαν κάποτε στον Bay of Biscay και για το πώς οι άνθρωποι διαχειρίστηκαν τα κατάλοιπά τους.

«Ακόμη και παλιές συλλογές, που ανασκάφτηκαν πριν από περισσότερο από έναν αιώνα με πεδικές μεθόδους πλέον ξεπερασμένες και έμειναν για χρόνια σε μουσεία, μπορούν να αποδώσουν νέα επιστημονικά δεδομένα όταν προσεγγίζονται με τα σωστά αναλυτικά εργαλεία», είπε στο ScienceAlert ο αρχαιολόγος του University of Toulouse-Jean Jaurès, Jean-Marc Pétillon.

Ο Θησαυρός της Villena και ο σίδηρος από μετεωρίτες

Ο Treasure of Villena – που ανακαλύφθηκε πριν από περισσότερα από 60 χρόνια, το 1963, στη σημερινή Alicante στην Ισπανία – δεν σάπιζε σε κάποια αποθήκη.

Ως ένα από τα σημαντικότερα δείγματα αρχαίας χρυσοχοΐας στην Ευρώπη, σφυρηλατημένο πριν από περισσότερα από 3,000 χρόνια στην Ιβηρική Εποχή του Χαλκού, ήταν σεβαστό αλλά είχε κατά κάποιον τρόπο παραμεριστεί.

Το 2024, επιφύλαξε έκπληξη. Οι επιστήμονες ανέλυσαν δύο ιδιαιτερότητες της συλλογής, ένα βραχιόλι και ένα ημισφαίριο από θαμπό καφέ υλικό – και διαπίστωσαν ότι δεν ήταν από γήινο μέταλλο, αλλά από σίδηρο μετεωριτών, σε μια εποχή πριν την εμφάνιση της τεχνολογίας τήξης σιδήρου.

«Τα διαθέσιμα δεδομένα υποδηλώνουν ότι το κάλυμμα και το βραχιόλι από τον Θησαυρό της Villena είναι προς το παρόν τα δύο πρώτα τεμάχια στην Ιβηρική Χερσόνησο που αποδίδονται σε μετεωριτικό σίδηρο», έγραψαν οι ερευνητές.

Οι «φάλαινες» στο εσωτερικό της Αλάσκας

Ήταν λογικό μεγάλα οστά που βρέθηκαν στην ενδοχώρα, στην καρδιά της Αλάσκας, να ταυτοποιηθούν ως μαλλιαρός μαμούθ και να μείνουν αμελέτητα για 70 χρόνια.

Όταν όμως οι ερευνητές τα επανεξέτασαν, στο πλαίσιο προγράμματος που ξεκίνησε το 2022, η ραδιοχρονολόγηση έδειξε ότι το ζώο έζησε πολύ μετά την εξαφάνιση των μαμούθ.

Η σύγκριση του μιτοχονδριακού DNA των οστών με σύγχρονα είδη έκρυβε ακόμη μεγαλύτερη έκπληξη: δεν επρόκειτο για ένα ζώο, αλλά για δύο, και ήταν και τα δύο φάλαινες.

«Πώς βρέθηκαν τα κατάλοιπα δύο φαλαινών, άνω των 1,000 ετών, στο εσωτερικό της Αλάσκας, περισσότερο από 400 km (250 miles) από την πλησιέστερη ακτογραμμή;» αναρωτήθηκαν οι ερευνητές.

Η απάντηση μένει να δοθεί.

Όταν την πληροφορία τη δίνει η μέθοδος

Καμιά φορά δεν είναι το δείγμα, αλλά ο τρόπος μελέτης που φέρνει τη νέα γνώση.

Πριν από περίπου 200 χρόνια, ο Charles Darwin συνέλεξε εκατοντάδες δείγματα, διατηρημένα σε σφραγισμένα βάζα. Το πρόβλημα ήταν ότι χρησιμοποιήθηκαν πολλά διαφορετικά υγρά συντήρησης και δεν ήταν γνωστό ποια είχε χρησιμοποιήσει ο Darwin.

Δεν μπορούμε απλώς να ανοίξουμε τα βάζα – αυτό θα κατέστρεφε τα εύθραυστα δείγματα. Σε εργασία που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 2026, οι επιστήμονες περιέγραψαν πώς χρησιμοποίησαν δέσμες λέιζερ για να εντοπίσουν τις μεθόδους που είχε εφαρμόσει ο Darwin.

Ενδιαφέρον έχει ότι χρησιμοποιούσε διαφορετικά υγρά για διαφορετικές ομάδες ζώων – πληροφορία που, όπως σημείωσαν οι επιστήμονες, θα βοηθήσει στη φροντίδα αυτών των πολύτιμων δειγμάτων για τις επόμενες γενιές.

Ένα κοπάδι δεινοσαύρων γραμμένο σε οπάλιο

Η Αυστραλία είναι από τα ελάχιστα μέρη στον κόσμο με τις κατάλληλες συνθήκες για οπαλοποίηση απολιθωμάτων – την αντικατάσταση του οστού από ιριδίζον οπάλιο.

Πολλά από αυτά τα ευρήματα είναι εντυπωσιακά, αλλά η αξία του οπάλιου τους δίνει συχνά περιπετειώδη ιστορία. Κάποια καταλήγουν σε ιδιωτικές συλλογές, άλλα αλλάζουν χέρια και αρκετά μένουν αμελέτητα για χρόνια.

Μια συλλογή οπαλοποιημένων απολιθωμάτων που πρωτοβρέθηκε το 1984, εξετάστηκε τελικά δεκαετίες αργότερα από παλαιοντολόγους, αφού ανακτήθηκε και δωρίστηκε το 2015.

Όπως περιγράφεται σε εργασία του 2019, το σύμπλεγμα οστών ανήκε σε τουλάχιστον τέσσερα διαφορετικά ζώα, όλα από άγνωστο μέχρι τότε είδος δεινόσαυρου.

Το είδος ονομάστηκε Fostoria dhimbangunmal. Περιπλανιόταν στη ανατολική πλευρά της Αυστραλίας κατά τη μέση Κρητιδική, σε κοπάδια τόσο μεγάλα ώστε η ομάδα έμεινε μαζί και μετά τον θάνατο, μετατρεπόμενη σε πολύτιμους λίθους συλλογικά.

Burgess Shale: όταν διατηρείται ο εγκέφαλος

Το Burgess Shale είναι πραγματικά μια κοίτη απολιθωμάτων χωρίς αντίστοιχο. Αυτό το θεαματικό απολιθωμένο κοίτασμα 508 εκατομμυρίων ετών είναι τόσο πλούσιο που συχνά οι παλαιοντολόγοι απλώς συλλέγουν δείγματα και τα αρχειοθετούν για μελλοντική μελέτη.

Ένα από τα είδη, το Stanleycaris hirpex, είναι ένα παράξενο τριόματο ζώο γνωστό ως radiodont, συγγενικό με τα σύγχρονα αρθρόποδα.

Έχουν συλλεχθεί εκατοντάδες απολιθώματα Stanleycaris, αλλά μόλις σε εργασία του 2022 – δύο δεκαετίες μετά την ανακάλυψή τους – οι επιστήμονες έδειξαν πόσο συναρπαστικά είναι αυτά τα μικροσκοπικά ζώα.

Σε 84 δείγματα από μια συλλογή 268 απολιθωμάτων Stanleycaris, ο εγκέφαλος είχε διατηρηθεί σε εξαιρετική λεπτομέρεια – ανακάλυψη που έριξε νέο φως στην εξέλιξη των εγκεφάλων των αρθροπόδων.

«Μπορούμε ακόμη να διακρίνουμε λεπτά στοιχεία, όπως τα κέντρα οπτικής επεξεργασίας που εξυπηρετούν τα μεγάλα μάτια και ίχνη νεύρων που εισέρχονται στα εξαρτήματα», είπε ο εξελικτικός βιολόγος Joseph Moysiuk του University of Toronto.

Ο κόσμος κρύβει περισσότερα θαύματα απ’ όσα προλαβαίνουμε να εξετάσουμε.

Σχετικό: Visiting Museums May Slow Your Biological Aging, Study Finds

Ενώ τα μουσεία είναι για τους περισσότερους χώροι μάθησης, για τους επιστήμονες αποτελούν ασφαλή καταφύγια ανεκτίμητων θησαυρών, μέχρι να βρεθεί ο κατάλληλος ερευνητής που θα ξεκλειδώσει τα μυστικά τους.

1...198199200...1,673Page 199 of 1,673