Στο κεντρικό Λάος, το τοπίο είναι διάσπαρτο με τεράστια λίθινα βάζα, μερικά από τα οποία φτάνουν τα 3 μέτρα σε ύψος, και ίσως βρισκόμαστε πιο κοντά στην κατανόηση του πώς και πότε χρησιμοποιήθηκαν.
Το Πεδίο των Βάζων στο Λάος έχει εδώ και χρόνια απασχολήσει τους αρχαιολόγους. Alvov/Shutterstock
Τα ίχνη τουλάχιστον 37 ανθρώπων βρέθηκαν θαμμένα μέσα σε ένα γιγάντιο λίθινο βάζο στο Λάος, ανατρέποντας όσα γνωρίζαμε για ένα από τα πιο αινιγματικά αρχαία τοπία της Νοτιοανατολικής Ασίας.
Γύρω από το απομακρυσμένο οροπέδιο Σιενγκ Κουάνγκ, στο κεντρικό Λάος, βρίσκονται χιλιάδες γιγάντια λίθινα βάζα, ορισμένα από τα οποία φτάνουν τα 3 μέτρα σε ύψος και ζυγίζουν αρκετούς τόνους. Το Πεδίο των Βάζων θεωρούνταν εδώ και καιρό αρχαίος μεγαλιθικός χώρος, όμως ποιοι τα κατασκεύασαν και σε τι χρησίμευαν παραμένει μέχρι σήμερα άγνωστο.
«Υπάρχουν όλες αυτές οι παλιές ιστορίες που τα συνδέουν με γίγαντες, οι οποίοι τα χρησιμοποιούσαν για να ζυμώνουν ρύζινο κρασί», λέει ο Νικ Σκόπαλ από το James Cook University στην Αυστραλία.
Οι έρευνες της δεκαετίας του 1930 οδήγησαν στην εκτίμηση ότι τα βάζα συνδέονται με την Εποχή του Σιδήρου στη Νοτιοανατολική Ασία, περίπου μεταξύ 500 π.Χ. και 500 μ.Χ., και ότι χρησιμοποιούνταν για την καύση ή την αποσύνθεση των σωμάτων. Πιο πρόσφατες μελέτες έχουν εντοπίσει γυάλινες χάντρες, κοσμήματα και λίγα καμένα ανθρώπινα λείψανα, καθώς και ταφές κοντά στα βάζα, αλλά όχι μέσα σε αυτά.
Τώρα, ο Σκόπαλ και οι συνεργάτες του βρήκαν πυκνά τοποθετημένα ανθρώπινα λείψανα κατά την ανασκαφή ενός βάζου ύψους 1,3 μέτρου και πλάτους άνω των 2 μέτρων κοντά στην πόλη Φονσάβαν του Λάος. Στο βάζο υπήρχαν τα δεξιά μηριαία οστά και τα κρανία 19 ατόμων, αλλά και δόντια από 37 ανθρώπους.
Η ραδιοχρονολόγηση των δειγμάτων έδειξε ότι τα λείψανα τοποθετήθηκαν σε πολλαπλές φάσεις, σε διάστημα έως και 270 ετών, μεταξύ του 9ου και του 12ου αιώνα μ.Χ.
Τα λείψανα ήταν προσεκτικά τακτοποιημένα μέσα στο βάζο, πιθανότατα αφού είχε προηγηθεί μια αρχική περίοδος αποσύνθεσης αλλού. Τα μακρύτερα οστά είχαν τοποθετηθεί προς τις άκρες, ενώ πολλά μικρότερα και πιο εύθραυστα οστά έλειπαν.
«Πρόκειται για μια εξαιρετικά σημαντική ανακάλυψη», λέει ο Νάιτζελ Τσανγκ, επίσης από το James Cook University, που δεν συμμετείχε στην έρευνα. «Μετά από σχεδόν 100 χρόνια εικασιών, αυτό είναι το πρώτο από αυτά τα λίθινα βάζα που εξετάζεται με αδιαμφισβήτητη σύνδεση με ταφική συμπεριφορά».
Σε απόσταση περίπου 500 μέτρων από το μεγάλο, κεντρικό βάζο υπήρχε μια ομάδα μικρότερων λίθινων βάζων, μερικά από τα οποία περιείχαν γυάλινες χάντρες. Ο Σκόπαλ εκτιμά ότι οι άνθρωποι τοποθετούσαν τα νεκρά σώματα μέσα στα μικρότερα βάζα μέχρι να αποσυντεθεί η σάρκα και στη συνέχεια μετέφεραν τα οστά στο μεγαλύτερο βάζο.
«Ήταν τα λίθινα βάζα ένας τρόπος για να απελευθερώνεται η ψυχή και να προετοιμάζεται για τη μετά θάνατον ζωή, στο πλαίσιο της λατρείας των προγόνων;» λέει. «Κάνουμε τώρα κάποιες αναλύσεις DNA σε αυτά τα λείψανα μέσα στο βάζο. Αυτό θα μας δώσει μια εικόνα για το ποιοι ήταν αυτοί οι άνθρωποι και για το πώς σχετίζονταν μεταξύ τους».
Η χρονολόγηση των δειγμάτων δείχνει πότε χρησιμοποιούνταν αυτό το συγκεκριμένο βάζο, αλλά όχι πότε κατασκευάστηκε.
«Φαίνεται να γίνεται όλο και πιο σαφές ότι υπήρχε έντονη δραστηριότητα γύρω από τις θέσεις με τα βάζα στο δεύτερο μισό της πρώτης χιλιετίας μ.Χ. περίπου», λέει ο Τσανγκ. «Ωστόσο, η προσωπική μου άποψη είναι ότι τα ίδια τα βάζα είναι παλαιότερα από αυτό: από πριν από 2.000 ή και περισσότερα χρόνια».
Δυστυχώς, δεν είναι δυνατό να χρονολογηθούν τα ίδια τα βάζα, λέει ο Σκόπαλ. Προσθέτει όμως ότι η χρονολόγηση των ευρημάτων που ανασκάφηκαν έξω από το βάζο ταιριάζει με όσα βρέθηκαν στο εσωτερικό του, κάτι που δείχνει ότι το βάζο τοποθετήθηκε εκεί όταν μπήκαν μέσα και τα πρώτα σώματα. «Αρχίζει να φαίνεται ότι πρόκειται περισσότερο για μεσαιωνικό πολιτισμό και όχι για κάτι της Εποχής του Σιδήρου», λέει.
Ο Σκόπαλ σε φωτογραφία με το πρόσφατα ανασκαμμένο λίθινο βάζο που περιείχε ανθρώπινα λείψανα. Dr Nicholas Skopal
Ο Σκόπαλ θεωρεί ότι η πρακτική αυτή αποτελούσε μέρος ταφικών τελετών προς τιμήν των προγόνων που διαρκούσαν γενιές. Ωστόσο, όπως σημειώνει, υπάρχει μεγάλη ποικιλία στα λίθινα βάζα του Λάος, οπότε πιθανότατα υπήρχαν διαφορετικοί τρόποι χρήσης τους μέσα στη γενικότερη παράδοση. Σε ορισμένες θέσεις τα βάζα στέκονται συνήθως όρθια και πολλά είναι άδεια, ίσως λόγω λεηλασίας, ενώ σε άλλες υπάρχουν πολλά βάζα με πιο ρηχές ή στενότερες εσωτερικές κοιλότητες που βρίσκονται ξαπλωμένα. Αυτό δείχνει διαφορές στις τελετουργίες ανά περιοχή ή ανά εποχή, λέει.
«Είναι πολύ πιθανό ότι πολλά πολιτισμικά σύνολα χρησιμοποίησαν τα βάζα ή ότι το ίδιο πολιτισμικό σύνολο χρησιμοποιούσε το ίδιο βάζο ως ταφικό χώρο σε μεγάλο χρονικό διάστημα», λέει ο Τιατόσι Τζαμίρ από το Nagaland University στην Ινδία.
Η ομάδα του Σκόπαλ βρήκε επίσης μέσα στο βάζο σιδερένια εργαλεία, αγγεία, ένα χάλκινο καμπανάκι και γυάλινες χάντρες. Η χημική ανάλυση έδειξε ότι οι χάντρες κατασκευάστηκαν στη Νότια Ινδία και τη Μεσοποταμία, στοιχείο που δείχνει μεγάλες αποστάσεις μετακίνησης και εμπορίου.
Αυτό δεν προκαλεί έκπληξη, λέει, καθώς γύρω στο 1000 μ.Χ. ήταν μια περίοδος ακμής στην Ανατολική και τη Νοτιοανατολική Ασία, που περιλάμβανε τη δυναστεία Σονγκ και το βασίλειο Ντάλι στην Κίνα, την αυτοκρατορία των Χμερ στην Καμπότζη και το βασίλειο Παγάν στη σημερινή Μιανμάρ.
Ο Μάρκο Μίτρι από το North Eastern Hill University στην Ινδία, ο οποίος έχει εργαστεί σε παρόμοια λίθινα βάζα στη βορειοανατολική Ινδία, σε απόσταση άνω των 1.000 χιλιομέτρων, λέει ότι η αρχαιολογία αποκαλύπτει μια εκτεταμένη πολιτισμική παράδοση.
Σύμφωνα με τον ίδιο, μια ευρεία αυστροασιατική πληθυσμιακή ομάδα συμμετείχε σε αυτές τις ταφικές πρακτικές για εκατοντάδες χρόνια, με παρόμοια έθιμα να διατηρούνται ακόμη και σήμερα στην Ινδία από μια αυστροασιατική ομάδα που ονομάζεται Khasi, η οποία, μετά την καύση, τοποθετεί τα οστά σε πέτρινα κιβώτια που ονομάζονται cists.
Antiquity DOI: 10.15184/aqy.2026.10352
Discovery Tours: Archaeology and palaeontology
Το New Scientist παρουσιάζει τακτικά πολλά εντυπωσιακά σημεία σε όλο τον κόσμο που άλλαξαν τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε την απαρχή των ειδών και των πολιτισμών. Γιατί να μην τα επισκεφθείτε κι εσείς; Μάθετε περισσότερα.
Λάβετε κάθε εβδομάδα στο inbox σας μια δόση ανακαλύψεων. Θα σας ενημερώνουμε επίσης για εκδηλώσεις και ειδικές προσφορές του New Scientist.
