Νέα ενέσιμη θεραπεία βοηθά τον εγκέφαλο να αναδομηθεί μετά από εγκεφαλικό

Βιοϊατρικοί μηχανικοί στο Duke University ανέπτυξαν ένα ενέσιμο βιοϋλικό που φαίνεται να βοηθά τον εγκέφαλο να ανακάμψει από τις βλάβες ενός ισχαιμικού εγκεφαλικού. Σε πειράματα με ποντίκια, το υλικό μετέτρεψε την κοιλότητα που αφήνει πίσω της η απώλεια εγκεφαλικού ιστού σε πιο ευνοϊκό περιβάλλον για επούλωση.

Η προσέγγιση προσέλκυσε τα ίδια τα ανοσοκύτταρα του οργανισμού, ενίσχυσε τον σχηματισμό νέων αιμοφόρων αγγείων, υποστήριξε αλλαγές στον νευρικό ιστό και βελτίωσε τη κινητική λειτουργία των ζώων.

Τα ευρήματα δημοσιεύτηκαν στο Cell Biomaterials.

Κάθε χρόνο, εκατομμύρια άνθρωποι παθαίνουν ισχαιμικό εγκεφαλικό, όταν θρόμβος μπλοκάρει την αιμάτωση σε τμήμα του εγκεφάλου. Επείγουσες θεραπείες, όπως θρομβολυτικά φάρμακα ή μηχανική αφαίρεση του θρόμβου, αποκαθιστούν την κυκλοφορία και σώζουν βιώσιμο ιστό. Όμως, όταν ο ιστός έχει ήδη νεκρωθεί, η επαναφορά της ροής δεν αντικαθιστά αυτό που χάθηκε.

Σε σοβαρά εγκεφαλικά, μεγάλα τμήματα ιστού καταστρέφονται, αφήνοντας πίσω μια κοιλότητα. Μετά την αφαίρεση του θρόμβου, η αποκατάσταση βασίζεται κυρίως στη φυσικοθεραπεία, που βοηθά τους εναπομείναντες νευρωνικούς κυκλώνες να προσαρμοστούν, χωρίς όμως να αναδομεί απευθείας τη βλάβη.

«Όταν ο εγκεφαλικός ιστός έχει χαθεί, η αποκατάσταση της αιμάτωσης δεν αρκεί», δήλωσε η Tatiana Segura, Robert Plonsey Distinguished Professor of Biomedical Engineering στο Duke. «Στόχος μας είναι να “μηχανευτούμε” τον τραυματισμένο χώρο ώστε οι ανοσολογικές, αγγειακές και νευρικές διεργασίες επισκευής να αρχίσουν να συνεργάζονται».

Η ομάδα της Segura επιδίωξε να διαμορφώσει μέσα στην κοιλότητα του εγκεφαλικού ένα περιβάλλον που να υποστηρίζει ταυτόχρονα πολλαπλές διεργασίες αποκατάστασης. Χρησιμοποίησαν τα λεγόμενα MAPS (microporous annealed particle scaffolds): σκαλωσιές από μεμονωμένα μικροσωματίδια υδρογέλης που συναρμολογούνται σε πορώδη δομή. Τα ανοικτά κενά παρέχουν στα κύτταρα έναν «σκελετό» για να εισέλθουν και να τον αξιοποιήσουν κατά την αναδόμηση του νευρικού ιστού.

Βάσει προηγούμενης δουλειάς με το βιοϋλικό, οι ερευνητές διερεύνησαν αν μπορούν να αξιοποιήσουν και το ανοσοποιητικό σύστημα ώστε να καθοδηγήσει και να ενισχύσει την αποκατάσταση. Εστίασαν στα αστροκύτταρα, αστροειδή κύτταρα με κρίσιμους ρόλους στη φυσιολογική λειτουργία του εγκεφάλου, που αντιδρούν άμεσα στον τραυματισμό.

Τα αστροκύτταρα επικοινωνούν με τα γύρω κύτταρα και μέσω εξωκυτταρικών κυστιδίων (extracellular vesicles, EVs), μικροσκοπικών «δεμάτων» που μεταφέρουν πρωτεΐνες, λιπίδια και γενετικό υλικό και επηρεάζουν τη συμπεριφορά άλλων κυττάρων.

Οι ερευνητές συνέλεξαν EVs από καλλιεργημένα αστροκύτταρα και τα δοκίμασαν μαζί με διαφορετικά σηματοδοτικά μόρια, σχεδιασμένα να προσελκύουν ανοσοκύτταρα, να ενθαρρύνουν την επιδιόρθωση των αγγείων και να βελτιώνουν τη λειτουργία. Αντί να εγχύσουν απλώς τα EVs στην κατεστραμμένη περιοχή, τα προσάρτησαν χημικά στις επιφάνειες των μικροσωματιδίων υδρογέλης. Έτσι τα σήματα παρέμειναν συγκεντρωμένα μέσα στη σκαλωσιά, αυξάνοντας τις πιθανότητες να τα συναντήσουν τα κύτταρα που εισέρχονται.

«Δεν τοποθετούμε απλώς ένα υλικό μέσα στον εγκέφαλο», είπε η Segura. «Μηχανευόμαστε ένα τοπικό περιβάλλον που μπορεί να συντονίσει πολλά τμήματα της απόκρισης επισκευής».

Ένας συνδυασμός σημάτων ξεχώρισε: τα IL-4 και C1q αποδείχθηκαν ιδιαίτερα αποτελεσματικά στην προσέλκυση δυνητικά βοηθητικών ανοσοκυττάρων στην περιοχή της βλάβης. Ανάμεσά τους υπήρχαν μακροφάγα, αλλά και ένας αξιοσημείωτα επίμονος πληθυσμός ουδετερόφιλων.

Τα ουδετερόφιλα συχνά συνδέονται με φλεγμονή και ιστική βλάβη στα πρώιμα στάδια ενός εγκεφαλικού. Τα νέα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι ο ρόλος τους είναι πιο σύνθετος. Σε μεταγενέστερο χρόνο και μέσα στο κατάλληλο σηματοδοτικό και υλικό περιβάλλον, μπορεί να στηρίξουν την αποκατάσταση του ιστού.

Η σημασία τους δοκιμάστηκε μειώνοντας τον πληθυσμό ανοσοκυττάρων πλούσιο σε ουδετερόφιλα. Τότε, ο σχηματισμός αιμοφόρων αγγείων μειώθηκε σημαντικά και η σκαλωσιά εμφάνισε λιγότερη αναδιαμόρφωση, δείχνοντας ότι τα κύτταρα αυτά παίζουν κρίσιμο ρόλο στην επούλωση.

«Αυτό το αποτέλεσμα αλλάζει τον τρόπο που σκεφτόμαστε τα ουδετερόφιλα μετά από εγκεφαλικό», δήλωσε ο Shangjing Xin, επικεφαλής επιστήμονας της μελέτης και μεταδιδακτορικός υπότροφος στο εργαστήριο Segura. «Ο ρόλος τους φαίνεται να εξαρτάται από το πότε φτάνουν, πού βρίσκονται και ποια σήματα λαμβάνουν από το περιβάλλον τους. Η μελέτη μας δείχνει μια πιθανή μηχανική στρατηγική για να στρατολογούμε και να διατηρούμε αυτά τα κύτταρα τη σωστή στιγμή».

Καθώς τα ανοσοκύτταρα εισέρχονταν στην περιοχή θεραπείας, νέες αγγειακές δομές σχηματίστηκαν σε όλη την κοιλότητα του εγκεφαλικού. Οι ερευνητές κατέγραψαν περισσότερες αξονικές ίνες μέσα και γύρω από τη βλάβη. Οι άξονες είναι βασικές δομές για τη μετάδοση σημάτων μεταξύ των νευρικών κυττάρων.

Οι βιολογικές αλλαγές συνοδεύτηκαν από βελτίωση στην κίνηση. Τα ποντίκια που έλαβαν τη βέλτιστη σκαλωσιά απέδωσαν καλύτερα σε δοκιμασία grid-walking που μετρά σφάλματα στην τοποθέτηση του πρόσθιου άκρου. Στις οκτώ εβδομάδες, οι επιδόσεις τους δεν διέφεραν στατιστικά από εκείνες υγιών ποντικιών-μαρτύρων, και η βελτίωση διατηρήθηκε έως το τέλος της μελέτης.

Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης αν τα εξωκυτταρικά κυστίδια θα μπορούσαν να έχουν αντίστοιχα αποτελέσματα χωρίς τη σκαλωσιά. Τα EVs χωρίς το υπόστρωμα MAP δεν πέτυχαν ανάλογη αποκατάσταση των αγγείων. Αυτό υποδηλώνει ότι το βιοϋλικό δεν λειτουργεί απλώς ως «όχημα» μεταφοράς σημάτων, αλλά η πορώδης αρχιτεκτονική του και η ικανότητα να κρατά τα σήματα τοπικά είναι κρίσιμες για την απόκριση επισκευής.

Παρά τα ενθαρρυντικά ευρήματα, η προσέγγιση παραμένει προκλινική. Μέχρι στιγμής, έχει δοκιμαστεί σε μοντέλα ποντικών με άμεση έγχυση του υλικού στην κατεστραμμένη περιοχή του εγκεφάλου. Απαιτείται περαιτέρω έρευνα για την ασφάλεια, για την ακριβή κατανόηση του ρόλου διαφορετικών πληθυσμών ανοσοκυττάρων στην ανάρρωση και για την αξιολόγηση σε μεγαλύτερα μοντέλα που προσομοιάζουν περισσότερο το ανθρώπινο εγκεφαλικό.

Προς το παρόν, τα EVs προέρχονται από πρωτογενή αστροκύτταρα αρουραίου. Ως επόμενο βήμα, το εργαστήριο της Segura διερευνά EVs από αστροκύτταρα που προέρχονται από ανθρώπινα προκαλούμενα πολυδύναμα βλαστοκύτταρα (iPSCs), μια πηγή με μεγαλύτερη κλίμακα και κλινική συνάφεια, που δίνει και μεγαλύτερο έλεγχο στα σήματα που φέρουν τα EVs.

«Δεν αποκαθιστάς ένα οικοσύστημα απλώς περιορίζοντας τη αρχική ζημιά», είπε η Segura. «Πρέπει να δημιουργήσεις τις συνθήκες για να επιστρέψει η ζωή. Έτσι σκεφτόμαστε την κοιλότητα του εγκεφαλικού. Το υλικό δεν στοχεύει να αναπαράγει τον ίδιο τον εγκέφαλο, αλλά να δημιουργήσει ένα περιβάλλον όπου τα ίδια τα κύτταρα του οργανισμού μπορούν να εισέλθουν, να επικοινωνήσουν και να συμμετάσχουν στην αναδόμηση αγγειωμένου ιστού».

Υλικό από το Duke University. Αρχικό κείμενο: Michaela Martinez. Σημείωση: Το περιεχόμενο μπορεί να έχει υποστεί επεξεργασία για λόγους ύφους και έκτασης.

Αστρονόμοι ανίχνευσαν δεκάγωνη δομή στην ατμόσφαιρα του Κρόνου

Ο Κρόνος, όπως φαίνεται, έκρυβε ένα ακόμη μυστικό.

Εδώ και δεκαετίες, οι επιστήμονες προσπαθούν να εξηγήσουν το τεράστιο εξάγωνο που στροβιλίζεται γύρω από τον βόρειο πόλο του – μια ατμοσφαιρική δομή με έξι πλευρές, μοναδική στο Ηλιακό Σύστημα.

Τώρα γίνεται σαφές ότι αυτό το παράξενο χαρακτηριστικό δεν είναι μεμονωμένο. Ο Κρόνος φαίνεται να «προτιμά» τα πολύγωνα.

Κοντά στον νότιο πόλο, ομάδα αστρονόμων με επικεφαλής τον Agustín Sánchez-Lavega από το University of the Basque Country στην Ισπανία εντόπισε ένα ακόμη γιγάντιο πολύγωνο – αυτή τη φορά με δέκα πλευρές.

«Η ανακάλυψη αυτή υποδηλώνει ότι το εξάγωνο δεν είναι τόσο εξαιρετικό όσο πιστευόταν και ότι, στην πραγματικότητα, οι συνθήκες στην ατμόσφαιρα του Κρόνου επιτρέπουν τον σχηματισμό πολυγωνικών κυμάτων και στα δύο ημισφαίρια γύρω από τις πολικές περιοχές», είπε ο Sánchez-Lavega στο ScienceAlert.

Το πιο χαρακτηριστικό γνώρισμα του Κρόνου είναι οι εντυπωσιακοί παγωμένοι δακτύλιοί του, όμως το εξάγωνο στον βόρειο πόλο του ακολουθεί από κοντά.

Ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά σε εικόνες των αποστολών Voyager το 1980 και το 1981: ένα τεράστιο, εξάπλευρο ατμοσφαιρικό κύμα που περιβάλει τον πόλο σε γεωγραφικό πλάτος περίπου 78.5 μοιρών.

Έκτοτε, τόσο το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble όσο και το σκάφος Cassini-Huygens κατέγραψαν το φαινόμενο, δείχνοντας ότι παραμένει σταθερό για τουλάχιστον 44 χρόνια.

Πρόκειται για μετεωρολογικό φαινόμενο, αλλά ο λόγος που σχηματίζει σχεδόν τέλειο πολύγωνο παραμένει μυστήριο. Και παρότι οι επιστήμονες υποψιάζονταν ότι οι νότιοι υποπολικοί αεροχείμαρροι του Κρόνου θα μπορούσαν να δημιουργήσουν κάτι αντίστοιχο, επί χρόνια δεν φαινόταν τίποτα.

Το 2024, όμως, το πολυγωνικό μοτίβο εμφανίστηκε για δεύτερη φορά.

Σε εικόνες ερασιτεχνών αστρονόμων φαινόταν μια σκοτεινή, κυματοειδής γραμμή γύρω από τον νότιο πόλο του πλανήτη.

Η επιβεβαίωση ήρθε το 2025. Δημιουργώντας πολικές προβολές από εικόνες του Κρόνου που κατέγραψαν οι αστρονόμοι Trevor Barry του Broken Hill Observatory στην Αυστραλία και Jean-Paul Oger της French Astronomy Association, η ομάδα το είδε καθαρά: Δέκα πλευρές, ένα αδιαμφισβήτητο πολύγωνο γύρω από τον πόλο.

Εικόνες υψηλής ποιότητας από το Hubble Space Telescope το επιβεβαίωσαν και επέτρεψαν να εντοπιστεί η παρουσία του ήδη από το 2023.

«Η ανακάλυψη του κύματος μας αιφνιδίασε, καθώς ούτε οι παλαιότερες εικόνες του Κρόνου από το Hubble Space Telescope ούτε εκείνες που κατέγραψε το σκάφος Cassini κατά την τροχιά του γύρω από τον πλανήτη μεταξύ 2004 και 2017 το είχαν δείξει», είπε ο Sánchez-Lavega.

Κεντραρισμένο γύρω από τις 60 μοίρες νότια, το δεκάγωνο φαίνεται να είναι ένα εκτεταμένο ατμοσφαιρικό κύμα που «καβαλά» έναν από τους ισχυρούς ανατολικούς αεροχειμάρρους του Κρόνου. Ο ίδιος ο αεροχείμαρρος διαγράφει κύκλους γύρω από τον πλανήτη με περίπου 420 χιλιόμετρα (260 miles) την ώρα, ενώ το δεκάγωνο κινείται πολύ πιο αργά, με περίπου 10 χιλιόμετρα την ώρα.

Όπως και το εξάγωνο, το δεκάγωνο δεν είναι απλώς σχέδιο στην κορυφή των νεφών. Παρατηρήσεις σε διαφορετικά μήκη κύματος αποκάλυψαν ίχνη του σε διαφορετικά ύψη και γεωγραφικά πλάτη, δείχνοντας μια εκτενή, κατακόρυφα διαστρωματωμένη δομή μέσα στην ατμόσφαιρα του Κρόνου.

Σε θεμελιώδες επίπεδο είναι το ίδιο είδος φαινομένου με το εξάγωνο, όμως –πέρα από τη διαφορά στον αριθμό πλευρών– τα δύο πολύγωνα δεν είναι κατοπτρικά.

«Εκτός από τη διαφορά στον αριθμό των πλευρών», εξήγησε ο Sánchez-Lavega, «το δεκάγωνο βρίσκεται σε λιγότερο πολικό γεωγραφικό πλάτος από το εξάγωνο στο νότιο ημισφαίριο και ίσως δεν είναι τόσο ανθεκτικό, όπως έχουμε δει κατά τον σχηματισμό του».

Τα ερωτήματα είναι πολλά. Γιατί το δεκάγωνο σχηματίστηκε μόλις τα τελευταία χρόνια, όταν το εξάγωνο δείχνει σταθερό επί δεκαετίες; Γιατί διαφέρουν τα γεωγραφικά τους πλάτη;

Και γιατί το νότιο πολύγωνο έχει δέκα πλευρές, όταν ο βορράς «προτιμά» τις έξι;

«Ίσως να σχετίζεται με τη διαφορά στο γεωγραφικό πλάτος, με τη δομή των υποκείμενων ανέμων ή ακόμη και με την παρουσία ενός αντικυκλώνα υψηλής πίεσης σε γειτονικά πλάτη που θα μπορούσε να εξαναγκάζει τον σχηματισμό του κύματος», είπε ο Sánchez-Lavega στο ScienceAlert.

Υπάρχει μάλιστα ένας πιθανός «ύποπτος».

Ακριβώς βόρεια του δεκαγώνου βρίσκεται ένας αντικυκλώνας πλάτους περίπου 4.000 χιλιομέτρων – ένας αντικυκλωνικός στρόβιλος υψηλής πίεσης που οι ερευνητές αποκαλούν Red Spot – μικρότερα και παροδικά ανάλογα της διάσημης καταιγίδας του Δία. Ενδιαφέρον έχει ότι το δεκάγωνο φαίνεται πιο έντονο κοντά στον στρόβιλο και λιγότερο διακριτό στην αντίθετη πλευρά του πλανήτη.

Οι ερευνητές έτρεξαν προσομοιώσεις για να δουν αν αυτή η καταιγίδα –ή κάποια άλλη διαταραχή– θα μπορούσε να έχει συμβάλει στον σχηματισμό του δεκαγώνου.

Καμία από τις εκδοχές δεν αναπαρήγαγε ακριβώς το παρατηρούμενο δεκάγωνο.

Και υπάρχει και ένα ακόμη αγκάθι.

«Η υπόθεση ότι ένας γειτονικός αντικυκλώνας σε αυτό το πλάτος οδηγεί την ταλάντωση είναι ελκυστική», είπε ο Sánchez-Lavega. «Το ίδιο συνέβη και με το εξάγωνο όταν ανακαλύφθηκε το 1980, αλλά έπειτα ο κοντινός στρόβιλος εξαφανίστηκε και το εξάγωνο παρέμεινε».

Προς το παρόν, η απάντηση παραμένει εκτός εμβέλειας. Το δεκάγωνο είναι ακόμη εκεί – η παρακολούθηση του πώς θα αλλάξει τους επόμενους μήνες και χρόνια μπορεί να αποκαλύψει πολλά για τον σχηματισμό του.

Ο Κρόνος έχει κλίση στον άξονά του και διαγράφει τροχιά γύρω από τον Ήλιο σε 29,5 χρόνια, με μακρές εποχές που διαρκούν περίπου 7,5 χρόνια η καθεμία. Το νότιο ημισφαίριο βρίσκεται τώρα από την άνοιξη προς το καλοκαίρι, γέρνοντας όλο και περισσότερο προς τον Ήλιο.

Σχετικό: Εντυπωσιακές νέες φωτογραφίες των δορυφόρων του Κρόνου

Η αύξηση της ηλιακής ακτινοβολίας που δέχεται το νότιο ημισφαίριο –και το δεκάγωνο– μπορεί να φέρει ενδιαφέρουσες μεταβολές. Και καθώς ο νότιος πόλος γέρνει περισσότερο στο οπτικό μας πεδίο, οι αστρονόμοι θα έχουν ολοένα καλύτερη γωνία παρατήρησης.

«Πρέπει να κατανοήσουμε πώς εξελίσσεται το δεκάγωνο – με άλλα λόγια, αν τα επόμενα χρόνια θα γίνει ασταθές και θα διαλυθεί ή, αντίθετα, θα γίνει πιο σταθερό και ανθεκτικό καθώς αυξάνεται η ηλιακή ακτινοβολία», είπε ο Sánchez-Lavega.

Το εξάγωνο του Κρόνου έχει αντέξει τουλάχιστον 44 χρόνια· η ύπαρξή του έγινε γνωστή πολύ μετά τον σχηματισμό του.

Με το δεκάγωνο, οι επιστήμονες έχουν τώρα την ευκαιρία να δουν πώς ο Κρόνος «χτίζει» τα πολύγωνά του σε πραγματικό χρόνο – και ό,τι κι αν συμβεί, θα αξίζει την προσοχή.

Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο Science Advances.

Το άρθρο ελέγχθηκε ως προς τα πραγματικά περιστατικά από τη Fiona MacDonald και επιμελήθηκε από τη Fiona MacDonald. Παρά τη διαδικασία μας, είμαστε άνθρωποι. Αν εντοπίσετε λάθος, ενημερώστε μας.

Τα διαυγή όνειρα μπορεί να προκαλούνται με πολυαισθητηριακή διέγερση

2X77N71 Seoul, South Korea. 18th May, 2024. Competitors take part in a sleep competition in Seoul, South Korea, May 18, 2024. A sleep competition was held at Yeouido Han River Park in Seoul Saturday to help citizens relax and experience the fun of taking nap outdoors. Credit: Yao Qilin/Xinhua/Alamy Live News

Ο επιστήμονας Tobi Matzek έχει ονειρευτεί ότι αναπνέει κάτω από το νερό, ότι ταξιδεύει στο διάστημα και ακόμη ότι μεταμορφώνεται σε δράκο. «Έβγαλα από την τσέπη μου ένα μωβ και λευκό χάπι και το κατάπια, και αμέσως είχα μωβ φτερά δράκου», λέει.

Αυτές οι εμπειρίες συνέβησαν σε διαυγή όνειρα, όταν κάποιος έχει επίγνωση ότι ονειρεύεται και συχνά μπορεί να επηρεάσει όσα συμβαίνουν. Ο Matzek, από το Πανεπιστήμιο του Μόντρεαλ στον Καναδά, διαπίστωσε τώρα ότι τα διαυγή όνειρα μπορούν να προκληθούν σε ορισμένους ανθρώπους μέσω γνωστικής και πολυαισθητηριακής διέγερσης.

Η ομάδα του Matzek και οι συνεργάτες του, που γοητεύτηκαν από την έννοια των διαυγών ονείρων, συγκέντρωσαν 60 ενήλικες χωρίς γνωστά προβλήματα υγείας, οι οποίοι είχαν ζήσει τουλάχιστον ένα διαυγές όνειρο στο παρελθόν. Η συχνότητά τους διέφερε, με 15 από τους συμμετέχοντες να τα βιώνουν λιγότερο από μία φορά τον χρόνο και άλλους να έχουν διαυγή όνειρα αρκετές φορές την εβδομάδα.

Οι συμμετέχοντες πήγαν σε ένα από τα τρία εργαστήρια —στην Ιταλία, τον Καναδά ή την Ολλανδία— δύο πρωινά, για να κοιμηθούν έως και 2,5 ώρες. Αμέσως πριν από κάθε ύπνο, έκαναν μισή ώρα εκπαίδευση στη διαύγεια.

Η διαδικασία περιλάμβανε να ξαπλώνουν στο κρεβάτι με κλειστά μάτια, ενώ η συσκευή παρακολούθησης ύπνου ZMax EEG headband έδινε κόκκινες λάμψεις φωτός, έπαιζε μια σύντομη μελωδία και μετέδιδε μερικούς απαλούς κραδασμούς στο μέτωπό τους.

Την ίδια στιγμή, ένα ηχητικό υπόβαθρο τους καθοδηγούσε να εστιάσουν την προσοχή τους σε αυτές τις αισθήσεις και τους ζητούσε να παρατηρήσουν τυχόν διαφορές ανάμεσα σε όσα ένιωθαν σε αυτή την εμπειρία και σε όσα ένιωθαν όταν ήταν ξύπνιοι.

«Αυτό μπορεί να εκπαιδεύει τους ανθρώπους να δίνουν μεγαλύτερη προσοχή στις αλλαγές της αισθητηριακής τους εμπειρίας και να τους κάνει πιο πιθανό να αναγνωρίσουν τις παράξενες ή ασυνεπείς εμπειρίες που συμβαίνουν στα όνειρα και να συνειδητοποιήσουν “πρέπει να ονειρεύομαι”», λέει η Claudia Picard-Deland, μέλος της ομάδας, επίσης από το Πανεπιστήμιο του Μόντρεαλ.

Κατά τη διάρκεια ενός από τους δύο υπνάκους, οι αισθητηριακές αυτές διεγέρσεις επαναλήφθηκαν όταν ο συμμετέχων μπήκε στο στάδιο ταχείας κίνησης των ματιών (REM) του ύπνου, όταν έχουμε τα πιο έντονα όνειρά μας.

Νωρίτερα, οι ερευνητές είχαν διδάξει τους συμμετέχοντες να κινούν τα μάτια τους από αριστερά προς τα δεξιά για να σηματοδοτήσουν ότι ένα διαυγές όνειρο είχε αρχίσει και συνεχιζόταν. Συνολικά, λίγο περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες έδωσαν αυτό το σήμα ενώ οι μετρήσεις της συσκευής επιβεβαίωναν ότι κοιμούνταν, συνήθως στο στάδιο REM. Μετά το ξύπνημα, οι ίδιοι συμμετέχοντες ανέφεραν επίσης ότι είχαν δει διαυγές όνειρο.

«Η εκπαίδευση οδήγησε σε σχετικά υψηλό ποσοστό διαυγών ονείρων, ακόμη και σε ανθρώπους που πριν σπάνια είχαν τέτοια όνειρα», λέει ο Matzek.

Ο Kristoffer Appel, από το Institute of Sleep and Dream Technologies στο Αμβούργο της Γερμανίας, χαρακτηρίζει τα αποτελέσματα «remarkable». «Δείχνουν ότι η διαύγεια είναι πολύ πιο εκπαιδεύσιμη σε σύντομο χρονικό διάστημα από τη σπάνια και αυθόρμητη φήμη που συνήθως έχει», λέει.

Οι ασθενείς που βρίσκονται στο τελικό στάδιο της ζωής τους συχνά ονειρεύονται ξανά χαμένα αγαπημένα πρόσωπα και βλέπουν πόρτες, σκάλες και φως, εικόνες που θεωρείται ότι τους βοηθούν να αποδεχτούν τη διαδικασία του θανάτου.

Τα διαυγή όνειρα δεν ήταν πιθανότερο να εμφανιστούν στον υπνάκο όπου οι αισθητηριακές διεγέρσεις εφαρμόστηκαν ξανά κατά το στάδιο REM. Ωστόσο, το διάστημα ανάμεσα στο πρώτο και το τελευταίο σήμα με τα μάτια έδειξε ότι σε αυτή την περίπτωση διήρκεσαν περίπου δύο φορές περισσότερο.

Τα πιο μεγάλης διάρκειας διαυγή όνειρα θα μπορούσαν να είναι χρήσιμα, επειδή εξετάζονται ως τρόπος ενίσχυσης της δημιουργικότητας και της επίλυσης προβλημάτων, αλλά και για τη θεραπεία των εφιαλτών σε ανθρώπους με μετατραυματικό στρες, λέει ο Matzek.

Ωστόσο, μόνο περίπου το 55% των ανθρώπων έχει βιώσει διαυγή όνειρα και δεν είναι σαφές αν αυτή η προσέγγιση μπορεί να τα προκαλέσει σε άτομα που δεν έχουν ποτέ ξαναζήσει κάτι τέτοιο.

bioRxiv DOI: 10.1101/2024.06.21.600133

Ισχυρό Ελ Νίνιο: υγρός και θυελλώδης χειμώνας στη Βρετανία

2S9GDAC TEIGNMOUTH, UK. 26th Jan, 2025. Teignmouth takes a battering from large waves caused by the aftermath of Storm Eowyn . Credit: Mark Passmore/Alamy Live News

Το πρωτοφανές Ελ Νίνιο που ενισχύεται στον Ειρηνικό Ωκεανό μπορεί να ανατρέψει τις προβλέψεις για τον καιρό στη Βρετανία αυτόν τον χειμώνα, φέρνοντας συνεχώς υγρές και θυελλώδεις συνθήκες μέχρι την άνοιξη.

Το Ελ Νίνιο είναι μια φυσική κλιματική φάση που εμφανίζεται όταν εξασθενούν οι ανατολικοί αληγείς άνεμοι, επιτρέποντας στο ζεστό νερό που είχαν συγκεντρώσει στα δυτικά του Ειρηνικού να επιστρέψει προς τον κεντρικό και ανατολικό Ειρηνικό. Αυτή η ζώνη θερμών υδάτων θερμαίνει την ατμόσφαιρα και αποδυναμώνει περαιτέρω τους ανέμους, σε έναν μηχανισμό ανατροφοδότησης.

Η επίδραση του φαινομένου στον καιρό της Βρετανίας και της βορειοδυτικής Ευρώπης είναι notoriously δύσκολο να προβλεφθεί, καθώς τα καιρικά μοτίβα στην περιοχή επηρεάζονται έντονα από φαινόμενα στον Βόρειο Ατλαντικό.

Σε ένα Ελ Νίνιο φυσιολογικής έντασης, η Βρετανία έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να περάσει πιο υγρό, πιο ανεμοδαρμένο και πιο θυελλώδη τέλη φθινοπώρου και αρχές χειμώνα, με πιθανή συνέχεια σε πιο ψυχρό και ξηρό τέλος του χειμώνα.

Ωστόσο, το μεγάλο μέγεθος του σημερινού Ελ Νίνιο -ήδη ένα από τα μεγαλύτερα που έχουν καταγραφεί και ακόμη ενισχύεται- μπορεί να σημαίνει ότι το τέλος του χειμώνα και η αρχή της άνοιξης θα συνεχίσουν να είναι υγρά και θυελλώδη, λέει ο Adam Scaife από το Met Office, την εθνική μετεωρολογική υπηρεσία του Ηνωμένου Βασιλείου, ο οποίος ηγείται της ομάδας μακροπρόθεσμων προβλέψεων.

«Διαπιστώσαμε ότι τα μεγάλα επεισόδια δείχνουν μια ελαφρώς διαφορετική απόκριση πάνω από τον Ατλαντικό», λέει. Τα Ελ Νίνιο συνήθως αυξάνουν την πιθανότητα να επικρατήσουν ψυχροί ανατολικοί άνεμοι στη Βρετανία στα τέλη του χειμώνα. Όμως ένα πολύ ισχυρό Ελ Νίνιο μπορεί να αναστρέψει αυτή την τάση, οδηγώντας σε επικράτηση δυτικών ανέμων προς το τέλος της σεζόν. Ο καιρός υπό αυτές τις συνθήκες είναι «ακόμη ψυχρός, αλλά όχι ακραίος», λέει.

Ο Scaife είχε αναφέρει πρώτη φορά αυτή την επίδραση των ισχυρών Ελ Νίνιο σε ερευνητική εργασία του 2006, την οποία συνέγραψε με τον Thomas Toniazzo, που σήμερα εργάζεται στη NORCE Research στη Νορβηγία. Η μελέτη εξέτασε τον καιρό στον Βόρειο Ατλαντικό κατά τα χρόνια των Ελ Νίνιο και διαπίστωσε ότι τα πολύ ισχυρά επεισόδια δημιουργούσαν αυτό το ήπιο και υγρό μοτίβο στα τέλη του χειμώνα.

Το Ελ Νίνιο του 1997-1998, για παράδειγμα, ήταν ένα από τα ισχυρότερα που έχουν καταγραφεί. Την ύστερη περίοδο του χειμώνα σχηματίστηκε υψηλή πίεση στον Βόρειο Ατλαντικό, δυτικά της Βρετανίας, με αποτέλεσμα να επικρατήσουν δυτικοί άνεμοι που έφεραν πιο ήπιο, πιο υγρό και πιο θυελλώδη αέρα πάνω από τη Βρετανία και τη βόρεια Ευρώπη. Το ίδιο μοτίβο εμφανίστηκε και στο Ελ Νίνιο του 2015-2016, όταν η Βρετανία είχε έναν από τους πιο ήπιους και πιο υγρούς χειμώνες που έχουν καταγραφεί.

«Πιστεύουμε ότι αυτό είναι πραγματικό αποτέλεσμα [των ισχυρών Ελ Νίνιο]», λέει ο Scaife. «Το αναζητούμε στο τέλος αυτού του χειμώνα».

Ένας παρατεταμένος υγρός και θυελλώδης χειμώνας θα μπορούσε να κορέσει τα εδάφη και να κάνει ορισμένες περιοχές της Βρετανίας πιο ευάλωτες σε σοβαρές πλημμύρες. Θα πρόσφερε, όμως, και την ευκαιρία να γεμίσουν ξανά τα ταμιευτήρια και τα υπόγεια ύδατα, μετά από ένα εξαιρετικά ξηρό καλοκαίρι.

Ήδη μαίνονται έντονες πυρκαγιές στην Ινδονησία, και ενδέχεται να ακολουθήσουν πολύ χειρότερα καθώς το Super El Niño ενισχύεται.

Ωστόσο, ο Scaife προειδοποιεί ότι είναι πολύ δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς την επίδραση ενός ισχυρού Ελ Νίνιο από εκείνη ενός φαινομένου κανονικής έντασης, εν μέρει επειδή υπάρχουν μόνο λίγα πολύ ισχυρά επεισόδια στο ιστορικό αρχείο για τα οποία διαθέτουμε καλά δεδομένα.

Τα Ελ Νίνιο -και το αντίθετό τους μοτίβο, η Λα Νίνια- διαφέρουν επίσης σημαντικά από χρόνο σε χρόνο και από δεκαετία σε δεκαετία, οπότε είναι εξαιρετικά δύσκολο να διαχωριστεί το σήμα από τον θόρυβο στο σύστημα. Επιπλέον, είναι πολύ δύσκολο να προβλεφθούν τα καιρικά μοτίβα πολλούς μήνες νωρίτερα και εξακολουθεί να υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα για το τι θα φέρει ο ύστερος χειμώνας στη Βρετανία.

Αυτή την εβδομάδα, ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO) προειδοποίησε ότι το Ελ Νίνιο συνεχίζει να ενισχύεται στον τροπικό Ειρηνικό και οδεύει να γίνει το μεγαλύτερο που έχει καταγραφεί, τροφοδοτώντας ξηρασία, πλημμύρες και ακραίες θερμοκρασίες σε όλο τον κόσμο. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ένα ισχυρότερο Ελ Νίνιο φέρνει εντονότερες παγκόσμιες επιπτώσεις, όπως σοβαρή ξηρασία στην Αυστραλία, τον Αμαζόνιο και την Ινδονησία, και ισχυρές βροχοπτώσεις σε τμήματα της Νότιας Αμερικής, της Ανατολικής Αφρικής και των νότιων ΗΠΑ.

Το μοτίβο αναμένεται να κορυφωθεί τον Νοέμβριο, αλλά θα επιμείνει τουλάχιστον έως τον Φεβρουάριο του 2027, ανέφερε ο WMO, φέρνοντας ακραίες επιπτώσεις που θα διαρκέσουν μέχρι και το επόμενο έτος.

Νάνοι ρακούν μαθαίνουν να φτιάχνουν παιχνίδια από σκουπίδια

Screenshot

Νεαρά νάνοι ρακούν σε ένα νησί του Μεξικού παρατηρήθηκαν να μαθαίνουν το ένα στο άλλο πώς να φτιάχνουν μικρές μπάλες από σκουπίδια, σε ένα σπάνιο παράδειγμα ζώων που κατασκευάζουν αντικείμενα αποκλειστικά για παιχνίδι.

«Η πρώτη μου αντίδραση ήταν: “ω Θεέ μου, είναι πραγματικά αξιολάτρευτο!”», λέει η Nessie O’Neil από το Miami University στο Οχάιο, η οποία μελετά την επίδραση του τουρισμού στα critically endangered νάνοι ρακούν (Procyon pygmaeus) της νήσου Cozumel.

Η O’Neil κατέγραψε σε βίντεο ένα από τα νεότερα ρακούν να βγάζει χαρτί από έναν κάδο απορριμμάτων, να το βουτά σε ένα μπολ με νερό και να το κυλά στην άμμο, σχηματίζοντας μια μπάλα.

Σε ημέρες παρατήρησης, κατέγραψε τα ζώα να φτιάχνουν περισσότερες μπάλες και να τις χρησιμοποιούν για να παίζουν «ποδόσφαιρο» με άλλα ρακούν και με κουνάβια νάνα της περιοχής, τα dwarf coatis (Nasua narica nelsoni), ένα ακόμη ζώο που μοιάζει με ρακούν. Τα αδέλφια μάθαιναν το ένα στο άλλο τη διαδικασία κατασκευής των μπαλών και προσπάθησαν ακόμη και να βάλουν τη μητέρα τους στο παιχνίδι, όμως εκείνη δεν κατάφερε να το καταλάβει πλήρως — η συντονισμένη κίνησή της έμοιαζε να έχει επηρεαστεί αφού είχε πιει μια μαργαρίτα που βρήκε νωρίτερα εκείνη την ημέρα σε beach bar.

Η συνάδελφος της O’Neil στο Miami University, Michelle Szydlowski, εντυπωσιάστηκε από το υλικό. Αν και ερευνητές έχουν δει ζώα όπως χιμπατζήδες ή τίγρεις να παίζουν, σπάνια έχουν παρατηρήσει ζώα να φτιάχνουν μόνα τους παιχνίδια για μελλοντική χρήση. «Δεν θα έπρεπε να μας εκπλήσσει ότι τα ρακούν είναι αυτά στα οποία το βλέπουμε αυτό, απλώς επειδή είναι τόσο απτικά, βλέπουν με τα χέρια τους», λέει η Szydlowski.

«Οι παρατηρήσεις δείχνουν πόσο σύνθετη μπορεί να είναι η συμπεριφορά παιχνιδιού στα ζώα», λέει ο Marek Špinka από το Institute of Animal Science στην Τσεχική Δημοκρατία. «Θα έχει ενδιαφέρον να φανεί αν η συμπεριφορά αυτή θα καθιερωθεί στον πληθυσμό ως νέο πολιτισμικό χαρακτηριστικό ή αν θα εξαφανιστεί.»

Οι παρατηρήσεις μπορεί επίσης να βοηθήσουν στις προσπάθειες διατήρησης. Στη Cozumel υπάρχουν λιγότερα από 200 νάνοι ρακούν, και αυτό είναι το μόνο μέρος όπου απαντάται το είδος. Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο μαθαίνουν το ένα από το άλλο θα μπορούσε να βοηθήσει τους ειδικούς να αποθαρρύνουν ανθυγιεινές συμπεριφορές, όπως το να κλέβουν μαργαρίτες και να ζητιανεύουν σνακ, και να τα ξαναφέρουν σε επαφή με την αναζήτηση τροφής στη φύση. Η O’Neil ελπίζει επίσης ότι η μεγαλύτερη ενημέρωση για τα ζώα θα φέρει περισσότερη υποστήριξη. «Θέλω απλώς ο κόσμος να ξέρει ότι υπάρχουν εκεί έξω και ότι χρειάζονται ανθρώπους να νοιάζονται», λέει. «Και, παρακαλώ, μη τα ταΐζετε!»

Wild DOI: 10.3390/wild3030033

Κλιματική αλλαγή: Οι πυρκαγιές φτάνουν σε νέες περιοχές της Ευρώπης

COTIGNAC, FRANCE - JULY 21: Bystanders watch the smoke and flames from a wildfire on July 21, 2026 in Cotignac, France. Over 1,000 firefighters were called in to control the fast-moving wildfire that has burned more than 2,500 hectares in southern France. (Photo by FBM Media/Getty Images)

Το καλοκαίρι στην Ευρώπη δεν είναι πια μόνο εποχή καύσωνα και διακοπών. Είναι όλο και περισσότερο και εποχή φωτιάς.

Ακολουθώντας το μοτίβο των τελευταίων ετών, το 2026 ξέσπασαν μεγάλες πυρκαγιές σε όλη την ήπειρο, τροφοδοτημένες από εβδομάδες ζεστού και ξηρού καιρού. Οι φωτιές σε Γαλλία και Ισπανία κυριάρχησαν στα πρωτοσέλιδα, όμως έντονες πυρκαγιές καταγράφηκαν επίσης στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Βέλγιο, τη Γερμανία, την Πορτογαλία και την Ιταλία, σαρώνοντας δάση, εκτάσεις με χόρτο και προστατευόμενες περιοχές.

Από την αρχή του έτους, σχεδόν 650.000 εκτάρια γης έχουν καεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ως αποτέλεσμα περισσότερων από 1913 ξεχωριστών μεγάλων δασικών πυρκαγιών σε όλο το μπλοκ.

Οι καναδικές πυρκαγιές μειώνουν την παραγωγή ηλιακής ενέργειας στην Ευρώπη

«Οι πυρκαγιές στην Ευρώπη αυτό το καλοκαίρι ήταν εξαιρετικά σοβαρές και καταστροφικές και έφτασαν σε νέες γωνιές της ηπείρου μας», έγραψε στα τέλη Αυγούστου στο LinkedIn ο Wopke Hoekstra, επίτροπος της ΕΕ για το κλίμα, το μηδενικό ισοζύγιο και την καθαρή ανάπτυξη. «Το μέγεθος όσων συμβαίνουν είναι δύσκολο να αγνοηθεί».

Και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, η φετινή αντιπυρική περίοδος ήταν πολύ πιο έντονη από το συνηθισμένο. Στην Ευρώπη, η καμένη έκταση φέτος είναι σχεδόν διπλάσια από τον μακροχρόνιο μέσο όρο. Αντίστοιχη είναι η εικόνα και στις ΗΠΑ, όπου η έκταση που έχει καεί μέχρι στιγμής αντιστοιχεί στο 163% του μέσου όρου της τελευταίας δεκαετίας.

Ωστόσο, όσο κακή κι αν είναι η φετινή χρονιά με βάση τα προηγούμενα δεδομένα, δεν πλησιάζει ακόμη την καταστροφή που προκάλεσαν οι πυρκαγιές του 2025, το οποίο παραμένει μακράν το πιο σοβαρό έτος που έχει καταγραφεί στην Ευρώπη, με περισσότερα από 1 εκατομμύριο εκτάρια καμένα.

Αυτό που ξεχωρίζει φέτος δεν είναι τόσο η συνολική καμένη έκταση, όσο το πού εμφανίστηκαν οι πυρκαγιές. Φωτιές ξέσπασαν σε όλη την ευρωπαϊκή ήπειρο, όμως στη νότια Ευρώπη, που παραδοσιακά είναι η πιο επιρρεπής στις πυρκαγιές περιοχή, η εικόνα ήταν σχετικά πιο ήρεμη. Αντίθετα, χώρες της βόρειας και της δυτικής Ευρώπης, όπως η Γαλλία, το Βέλγιο, η Ολλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, που δεν είναι συνηθισμένες σε τόσο σοβαρές δασικές πυρκαγιές, βρέθηκαν αντιμέτωπες με έντονες εστίες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτές ήταν μεγαλύτερες και πιο εκτεταμένες από οτιδήποτε είχε καταγραφεί μέχρι σήμερα.

Στην Αγγλία και την Ουαλία, για παράδειγμα, οι υπηρεσίες πυρόσβεσης και διάσωσης έχουν ανταποκριθεί σε 1132 πυρκαγιές μέχρι στιγμής φέτος, ξεπερνώντας το σύνολο ολόκληρου του 2025, που ήταν ήδη χρονιά-ρεκόρ. Οι φωτιές έκαψαν σπίτια, έκλεισαν μεγάλους δρόμους και έφτασαν επικίνδυνα κοντά σε πυρηνικό σταθμό, σε μια χώρα περισσότερο γνωστή για τη βροχή παρά για τη ζέστη.

«Νομίζω ότι αυτό που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη φετινή περίοδο, το 2026, δεν είναι η συνολική καμένη έκταση… αλλά το πόσο γρήγορα διαμορφώθηκαν οι συνθήκες και πόσο ευρεία γεωγραφικά έγινε η απειλή των πυρκαγιών», λέει η Francesca Di Giuseppe από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων.

Οι συνθήκες στην Ευρώπη φέτος ήταν ιδανικές για δασικές πυρκαγιές. Ένας ασυνήθιστα υγρός χειμώνας ευνόησε την έντονη ανάπτυξη χορτολιβαδικών εκτάσεων, θαμνοτοπίων και της υποβλάστησης στα δάση. Τον Μάιο, όμως, ο καιρός άλλαξε απότομα, με διαδοχικούς καύσωνες και ελάχιστες βροχοπτώσεις σε μεγάλα τμήματα της ηπείρου. Το έδαφος στέγνωσε, η βλάστηση ξεράθηκε και εμφανίστηκε σε μεγάλη κλίμακα μια ξηρασία αστραπής. Έτσι δημιουργήθηκε ένα ξηρό, ζεστό τοπίο γεμάτο καύσιμη ύλη. Με τους δυνατούς ανέμους να προστίθενται στο μείγμα, ήταν θέμα χρόνου να ξεσπάσουν φωτιές.

Θα βοηθήσει η ταφή των νεκρών δέντρων μετά από μια πυρκαγιά να παραμείνει αποθηκευμένος ο άνθρακας;

«Αν έχεις το 30% της Ευρώπης επιρρεπές στη φωτιά, κάπου θα συμβεί», λέει η Di Giuseppe. «Και αν οι συνθήκες είναι αρκετά ακραίες, θα είναι πολύ δύσκολο να περιοριστεί η πυρκαγιά».

Ο φετινός καιρός μπορεί να ήταν ασυνήθιστα ακραίος, όμως θα γίνει η νέα κανονικότητα όσο ανεβαίνουν οι παγκόσμιες θερμοκρασίες. Η Ευρώπη είναι μία από τις ταχύτερα θερμαινόμενες περιοχές του κόσμου. Στη νότια Ευρώπη, οι καλοκαιρινές ημέρες με συνθήκες υψηλού κινδύνου για φωτιές έχουν υπερδιπλασιαστεί από το 1981 και η απειλή καταστροφικών πυρκαγιών θα αυξάνεται όσο το κλίμα συνεχίζει να θερμαίνεται, εκτιμούν οι επιστήμονες. «Η αυξανόμενη συχνότητα των ζεστών, ξηρών και ανεμωδών συνθηκών συνάδει με τη γενικότερη τάση που περιμένουμε λόγω της κλιματικής αλλαγής», λέει ο Maik Billing από το Potsdam Institute for Climate Research στη Γερμανία.

Και, όπως είδαμε φέτος το καλοκαίρι, στη βόρεια Ευρώπη ο κίνδυνος αυξάνεται γρήγορα από πολύ χαμηλή αφετηρία. Η διαχείριση της αυξανόμενης απειλής θα απαιτήσει σημαντική αλλαγή νοοτροπίας, προειδοποιεί ο Alexander Held από το European Forest Institute. «Όταν οι άνθρωποι εκτός Ηνωμένου Βασιλείου σκέφτονται το Ηνωμένο Βασίλειο, σκέφτονται τη βροχή», λέει. «Αν κοιτάξετε την Ιρλανδία ή την Ουαλία, όπου σε μια καλή χρονιά έχετε 2000 χιλιοστά βροχής, είναι δύσκολο για τους ανθρώπους να καταλάβουν ότι αυτά τα τοπία τώρα καίγονται».

Πολλά εξαρτώνται από την υιοθέτηση κοινής λογικής σε ένα τοπίο με κίνδυνο πυρκαγιάς — συμπεριφορά που πιθανότατα είναι αυτονόητη για τους περισσότερους πολίτες της νότιας Ευρώπης. Τον Μάιο, ξέσπασε μεγάλη φωτιά σε πεδίο στρατιωτικής εκπαίδευσης στην Ολλανδία, αφού ο στρατός είχε κάνει χρήση εκρηκτικών σε ξηρό καιρό, γεγονός που οδήγησε σε εκκλήσεις να αναστέλλονται οι ασκήσεις σε περιόδους υψηλού κινδύνου για πυρκαγιά.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι μιας χρήσης ψησταριές απαγορεύτηκαν τον Αύγουστο, αφού διαπιστώθηκε ότι είχαν προκαλέσει πυρκαγιές στο Λονδίνο, το Staffordshire και το Cheshire φέτος το καλοκαίρι. Την ίδια στιγμή, η βρετανική κυβέρνηση έστειλε σε ολόκληρη τη χώρα ειδοποίηση στα κινητά των πολιτών, προειδοποιώντας για «πολύ υψηλό κίνδυνο δασικών πυρκαγιών σε εθνικό επίπεδο» — τη μεγαλύτερη χρήση του συστήματος μέχρι σήμερα — με στόχο να περιοριστούν επικίνδυνες συμπεριφορές, όπως το άναμμα ψησταριών ή η χρήση πυροτεχνημάτων.

Η διαχείριση της μετακίνησης πληθυσμού από την ύπαιθρο προς τις πόλεις είναι επίσης ένας παράγοντας. Στις ΗΠΑ, η αστική εξάπλωση έχει κατηγορηθεί ότι φέρνει τους κατοίκους πόλεων όπως το Λος Άντζελες σε στενότερη επαφή με την ύπαιθρο που είναι επιρρεπής στις πυρκαγιές. Στην Ευρώπη, όμως, η εγκατάλειψη της υπαίθρου λειτουργεί αντίστροφα. Οι ειδικοί έχουν προειδοποιήσει ότι η εγκαταλελειμμένη γεωργική γη παρείχε άφθονη καύσιμη ύλη για τις πυρκαγιές του 2025 που σάρωσαν την Ελλάδα, την Τουρκία και την Κύπρο. Το κλάδεμα, το καθάρισμα των θάμνων και η βόσκηση που συνοδεύουν τη λειτουργία ενός ενεργού αγροκτήματος είναι κρίσιμα για την πυροπροστασία, και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα χρειαστεί να βρουν νέους τρόπους ώστε να ξαναφέρουν κόσμο στην ύπαιθρο για να διαχειρίζεται τα μέτωπα της φωτιάς.

Οι καταστροφικές πυρκαγιές στην Ευρώπη απαιτούν επείγοντα μέτρα για να γίνουν τα τοπία πιο ανθεκτικά, όμως χωρίς δράση για τη μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων, ο κίνδυνος θα συνεχίσει να αυξάνεται

Η πρόληψη των πυρκαγιών μπορεί μερικές φορές να παίρνει πιο ασυνήθιστες μορφές, όπως η θανάτωση ελαφιών, λέει ο Held. Σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία, οι γαιοσκώληκες είναι ζωτικοί για να απομακρύνουν τη φυλλόστρωση από τα δάση πριν αυτή μετατραπεί σε καύσιμη ύλη σε ξηρό καιρό. Όμως έχει σημασία και το είδος των φύλλων που πρέπει να επεξεργαστούν. Στο Μαύρο Δάσος της Γερμανίας, για παράδειγμα, οι γαιοσκώληκες προτιμούν τη φυλλόστρωση από σφένδαμο, κερασιά, φλαμουριά και βελανιδιά, αλλά δεν αγαπούν τις βελόνες κωνοφόρων και τη φυλλόστρωση από οξιά. Δυστυχώς, τα άγρια ελάφια που κινούνται στις δασικές εκτάσεις της περιοχής έχουν την ίδια προτίμηση. Καθώς βόσκουν και σκοτώνουν τα νεαρά δέντρα, αφήνουν τα δάση γεμάτα οξιές και κωνοφόρα.

«Βλέπεις ότι σε περιοχές όπου έχουμε πάρα πολλά ελάφια, η αποσύνθεση της φυλλόστρωσης [των φύλλων] δεν γίνεται», λέει ο Held.

Σε παρόμοια κατεύθυνση, χρειάζεται επίσης δουλειά για την αναδιαμόρφωση των δασών, ώστε να μειωθούν οι μονοκαλλιέργειες και να ενισχυθούν τα αυτοφυή, πλατύφυλλα είδη, που είναι πιο ανθεκτικά στη φωτιά. «Κάνει μεγάλη διαφορά αν έχεις μια φυτεία πεύκων με ποώδη υπόροφο, όπου υπάρχει ήλιος, άνεμος, υψηλή θερμοκρασία, ξηρασία, τα πάντα, ή αν έχεις ένα δάσος πολύ κοντά στη φυσική του μορφή, όπου υπάρχει σκιά, υγρασία, χαμηλή θερμοκρασία, καθόλου άνεμος», λέει ο Held.

Η τεχνολογία μπορεί επίσης να βοηθήσει. Τον Μάιο, ένας πύραυλος της SpaceX μετέφερε στο διάστημα τέσσερις νέους δορυφόρους, σχεδιασμένους να βοηθήσουν την Ελλάδα να εντοπίζει και να παρακολουθεί καλύτερα τις πυρκαγιές στην επικράτειά της. Το FireSat είναι η ίδια ιδέα σε μεγαλύτερη κλίμακα. Υλοποιείται από τη μη κερδοσκοπική Earth Fire Alliance με τη βοήθεια της Google και έως το 2030 στοχεύει να διαθέτει έναν αστερισμό 50 δορυφόρων που θα σαρώνουν τα πιο επιρρεπή στη φωτιά σημεία της Γης, ικανούς να εντοπίζουν ακόμη και μια φωτιά όσο μικρή όσο ένα παραθαλάσσιο μπάρμπεκιου. Τρεις δορυφόροι μπήκαν σε τροχιά τον Ιούλιο, μαζί με τον δοκιμαστικό δορυφόρο που είχε εκτοξευθεί πέρυσι.

California bets on iron-salt battery power to protect against wildfire

Στο έδαφος, παράλληλα, τα δεδομένα από δίκτυα καμερών μπορούν να παρακολουθούνται από λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης, ώστε να εντοπίζονται τα πρώτα σημάδια καπνού. Στην Καλιφόρνια, ένα δίκτυο με περισσότερες από 1300 κάμερες καλύπτει περιοχές με υψηλό κίνδυνο πυρκαγιάς σε όλη την πολιτεία. Η τεχνολογία AI χρησιμοποιείται για να σαρώνει τις εικόνες και να ειδοποιεί τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης αν εντοπιστεί φωτιά, με στόχο να σταματούν οι πυρκαγιές πριν προλάβουν να αποκτήσουν δύναμη.

Το σύστημα έχει βοηθήσει τους πυροσβέστες να αντιδρούν γρήγορα και να κατασβήνουν εστίες που, διαφορετικά, θα έκαιγαν χιλιάδες στρέμματα, σύμφωνα με τον Neal Driscoll από το UC San Diego. Η ίδια τεχνολογία φτάνει τώρα και στην Ευρώπη: στη Gironde, περιοχή της Γαλλίας που χτυπήθηκε περισσότερο από τις πυρκαγιές φέτος το καλοκαίρι, οι πυροσβέστες χρησιμοποιούν πλέον κάμερες με υποστήριξη AI για να ειδοποιούνται για τις φωτιές που ξεκινούν. Σύντομα μπορεί να ακολουθήσουν και περιπολικά drones με ηλιακή ενέργεια.

Ωστόσο, η διαχείριση των πυρκαγιών μπορεί να μας οδηγήσει μόνο μέχρι ένα σημείο. Μελέτη που δημοσιεύτηκε τον Αύγουστο προειδοποιεί ότι έως το τέλος αυτού του αιώνα η καμένη έκταση από δασικές πυρκαγιές στην Ευρώπη θα αυξηθεί κατά 39% ακόμη και σε σενάριο χαμηλών εκπομπών, ενώ σε σενάριο υψηλών εκπομπών μπορεί να σχεδόν τριπλασιαστεί. Οι βελτιώσεις στη διαχείριση των πυρκαγιών θα μπορούσαν να μειώσουν αυτές τις αυξήσεις κατά περισσότερο από 70%, αλλά όχι να τις εξαλείψουν πλήρως, σύμφωνα με τη μελέτη.

Ορισμένοι ερευνητές θεωρούν ότι ο κίνδυνος πυρκαγιάς έχει ήδη ξεπεράσει τα όρια του ελέγχου μας, ιδιαίτερα στη νότια Ευρώπη, που συνήθως δέχεται το μεγαλύτερο βάρος του «καιρού πυρκαγιάς». Ο Raul Cordero Carrasco από το Πανεπιστήμιο του Groningen στην Ολλανδία επισημαίνει ότι η καμένη έκταση στη νότια Ευρώπη αυξάνεται από το 2018. Θεωρεί ότι αυτό δείχνει πως οι επενδύσεις στην καταστολή και στη διαχείριση φτάνουν στα όριά τους. Στη νότια Ευρώπη, υποστηρίζει, «η κλιματική αλλαγή κάνει τις πυρκαγιές ασταμάτητες».

«Όταν η θερμοκρασία είναι πολύ υψηλή και οι άνεμοι πολύ ισχυροί, δεν υπάρχει τίποτα που μπορείς να κάνεις για να σταματήσεις τη φωτιά», λέει.

Για τη βόρεια Ευρώπη, πάντως, όπου οι μεγάλες πυρκαγιές παραμένουν ευτυχώς σπάνιο φαινόμενο, υπάρχουν πολλά που μπορούν και πρέπει να γίνουν για να περιοριστεί ο περαιτέρω κίνδυνος. Δεν θα είναι κάθε καλοκαίρι σαν τις ζεστές και ξηρές ημέρες του 2026. Όμως η απειλή προχωρά και το φετινό καλοκαίρι ήταν η πορτοκαλί μας προειδοποίηση για να προετοιμαστούμε.

Η ασυνήθιστα χαμηλών τόνων παρουσίαση του Tesla Cybercab

Σε ιδιωτική, κλειστή εκδήλωση στο Όστιν του Τέξας, η Tesla παρουσίασε επίσημα σήμερα το νέο της όχημα του μέλλοντος: το Cybercab. Πρόκειται για ένα σημαντικό ορόσημο για τον Έλον Μασκ, ο οποίος τα τελευταία χρόνια προαναγγέλλει την άμεση έλευση των αυτόνομων οχημάτων και έχει επενδύσει το μέλλον της εταιρείας στην τεχνητή νοημοσύνη, τα αυτόνομα οχήματα και τα ανθρωποειδή ρομπότ.

Η εκδήλωση είχε ασυνήθιστα χαμηλούς τόνους. Δεν υπήρχε livestream, δεν είχαν προσκληθεί δημοσιογράφοι και η λίστα των καλεσμένων ήταν πολύ μικρή, αποτελούμενη κυρίως από δημιουργούς περιεχομένου που στηρίζουν την Tesla. Δημιουργοί που είχαν σχεδιάσει ζωντανές εκπομπές για το event κατέληξαν να προβάλλουν τη σελίδα που παρακολουθεί τον αριθμό των robotaxi της Tesla στο Τέξας.

Αν όμως στόχος ήταν να περιοριστεί η κριτική, αυτό δεν πέτυχε. Ο Τσακ Κουκ, που είχε προσκληθεί, είπε ότι η εταιρεία τον έβαλε να υπογράψει NDA και συμφώνησε σε embargo, που απαιτούσε να περιμένει μέχρι να τελειώσει η εκδήλωση πριν δημοσιεύσει περιεχόμενο. Στο X, λογαριασμοί που στηρίζουν την Tesla αλλά δεν προσκλήθηκαν, εξέφρασαν τη δυσαρέσκειά τους για την επιλογή αυτή. Το Not a Tesla App κατηγόρησε την εταιρεία ότι «τα έκανε θάλασσα».

Μέχρι αυτή την εβδομάδα, η Tesla έχει 45 οχήματα Cybercab καταχωρισμένα στο Υπουργείο Μηχανοκίνητων Οχημάτων του Τέξας, αν και δεν είναι σαφές πόσα θα τεθούν άμεσα σε εμπορική χρήση. Αρκετά οχήματα παραχωρήθηκαν σε δημιουργούς περιεχομένου της Tesla στο Όστιν για παραγωγή υλικού, ενώ η εταιρεία τα δοκιμάζει εδώ και μήνες σε διάφορες πόλεις. Παράλληλα, λάνσαρε νέο site για την υπηρεσία Robotaxi, το οποίο περιλαμβάνει τους κανόνες χρήσης του νέου οχήματος. Για παράδειγμα, παιδιά κάτω των 13 ετών απαγορεύεται προς το παρόν να επιβαίνουν στο Cybercab.

Δημοσιεύτηκαν επίσης αρκετά βίντεο που ανέδειξαν το εσωτερικό, την αντοχή σε crash test και την προσβασιμότητα. Το βίντεο για την προσβασιμότητα προκάλεσε ιδιαίτερη απορία, καθώς έδειχνε έναν χρήστη αμαξιδίου να σηκώνεται για να διπλώσει και να τοποθετήσει μόνος του το αμαξίδιό του.

Με τα νέα Cybercabs, η Tesla διαθέτει πλέον 256 μη επιβλεπόμενα αυτόνομα οχήματα σε λειτουργία σε έξι πόλεις, σύμφωνα με το Robotaxi Tracker. Αντίστοιχα, η Waymo της Alphabet λειτουργεί σήμερα περίπου 4.000 οχήματα σε 14 πόλεις.

Παρά την παρουσίαση, παρέμεναν πολλά ερωτήματα γύρω από το Cybercab. Πριν από δύο χρόνια, ο Μασκ είχε πει ότι το διθέσιο όχημα θα διατίθεται προς πώληση, πιθανόν με τιμή που θα μπορούσε να φτάνει τα 30.000 δολάρια. Ωστόσο, η εταιρεία δεν έχει ακόμη ανακοινώσει πότε θα ξεκινήσει η εμπορική διάθεση. Υπάρχει πλέον μια νέα online φόρμα για όσους ενδιαφέρονται για «μελλοντικές ευκαιρίες Robotaxi», όπως η αγορά στόλου Cybercabs ή η δημιουργία «mobility hubs και υποδομών».

Τον τελευταίο χρόνο, η Tesla λειτουργεί υπηρεσία robotaxi στο Τέξας και τη Φλόριντα με αρκετές δεκάδες τροποποιημένα Model Y, ορισμένα με ανθρώπινους οδηγούς ασφαλείας και άλλα χωρίς. Με την παρουσίαση του Cybercab, η εταιρεία περνά σε μια νέα, πιο ριψοκίνδυνη φάση, η οποία φέρνει την πιο απλή και χαμηλότερου κόστους προσέγγιση του Μασκ στην αυτόνομη οδήγηση απέναντι σε πιο καθιερωμένους παίκτες, όπως η Waymo.

Το Cybercab, που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 2024, είναι ένα σεντάν δύο θέσεων με πόρτες τύπου gullwing και οκτώ κάμερες, τις οποίες χρησιμοποιεί για να κινείται χωρίς οδηγό. Δεν διαθέτει παραδοσιακά χειριστήρια, όπως τιμόνι, πεντάλ και καθρέφτες, ούτε αισθητήρες που συναντώνται συνήθως σε άλλα robotaxi, όπως ραντάρ και lidar.

Το Cybercab είναι επίσης το ελαφρύτερο και πιο αποδοτικό ενεργειακά όχημα που έχει κατασκευάσει ποτέ η Tesla. Σύμφωνα με έγγραφα που κατατέθηκαν στην Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος, το Cybercab κινείται με έναν εμπρός τοποθετημένο κινητήρα μόνιμου μαγνήτη 219 ίππων, με κίνηση στους εμπρός τροχούς, μια συμπαγή μπαταρία 48kWh που λειτουργεί στα 326 volt και βάρος μόλις 3.113 λίβρες. Έτσι είναι περίπου 700 λίβρες πιο ελαφρύ από το ελαφρύτερο Model 3 που κυκλοφορεί στην αγορά. Το βάρος του είναι περίπου ίδιο με αυτό ενός μικρού βενζινοκίνητου αυτοκινήτου, παρότι εξακολουθεί να μεταφέρει σχετικά βαριά μπαταρία ιόντων λιθίου.

Για χρόνια, ο Μασκ υπόσχεται ότι τα driverless αυτοκίνητα της Tesla θα φτάσουν σύντομα στην αγορά, αλλά επανειλημμένα οι προβλέψεις του δεν επιβεβαιώνονται. Είχε υποστηρίξει ότι το 50% του πληθυσμού των ΗΠΑ θα έχει πρόσβαση στα robotaxi της Tesla μέχρι το τέλος του 2025. Σήμερα, τα οχήματα είναι διαθέσιμα μόνο σε έξι πόλεις στο Τέξας και τη Φλόριντα. Η Tesla λειτουργεί επίσης υπηρεσία ridehail με οδηγό στη Bay Area του Σαν Φρανσίσκο, αλλά δεν έχει ακόμη αιτηθεί άδεια δοκιμών για αυτόνομη οδήγηση στην Καλιφόρνια.

Για τους ιδιοκτήτες των οχημάτων Tesla, οι ανεκπλήρωτες υποσχέσεις είναι πολλές. Το 2016, ο Μασκ είχε υποσχεθεί ότι κάθε όχημα που θα παρήγαγε από τότε και μετά η Tesla θα διέθετε όλη την τεχνολογία που χρειαζόταν για αυτόνομη οδήγηση. Χρόνια αργότερα, αναγκάστηκε να πάρει πίσω αυτή τη δήλωση, αναγνωρίζοντας ότι το υλικό σε ορισμένα παλαιότερα οχήματα δεν επαρκούσε για αυτόνομες δυνατότητες. Είχε υποσχεθεί ότι θα έκανε αναβάθμιση στα οχήματα αυτών των πελατών, αλλά μέχρι σήμερα δεν έχει δώσει λεπτομέρειες για το πώς θα γινόταν αυτό. Η Tesla αντιμετωπίζει σήμερα πολλαπλές αγωγές από πελάτες και ρυθμιστικές αρχές, οι οποίες υποστηρίζουν ότι παραπλάνησε το κοινό σχετικά με τις δυνατότητες αυτόνομης οδήγησης.

Σήμερα, η υπηρεσία Full Self-Driving της εταιρείας, με χρέωση 99 δολάρια τον μήνα, παραμένει σύστημα υποβοήθησης οδήγησης Επιπέδου 2, που απαιτεί συνεχή ανθρώπινη επίβλεψη. Στην ανακοίνωση αποτελεσμάτων του πρώτου τριμήνου φέτος, ο Μασκ υποσχέθηκε ότι το «unsupervised» FSD θα είναι διαθέσιμο σε οχήματα πελατών μέχρι το τέλος του 2026 «το νωρίτερο», αναγνωρίζοντας ότι οι σύνθετες διασταυρώσεις, οι κακές διαγραμμίσεις και ο καιρός πιθανότατα θα επιβραδύνουν την εξέλιξη.

Οι φίλοι της Tesla πιθανότατα θα παρουσιάσουν τη σημερινή παρουσίαση του Cybercab ως μια στιγμή μεγάλης σημασίας για την εταιρεία. Οι επενδυτές φαίνεται ήδη να συμφωνούν, καθώς η μετοχή της Tesla κινήθηκε ανοδικά σχεδόν έξι μονάδες τις τελευταίες πέντε ημέρες. Οι αναλυτές θεωρούν τα robotaxi μία από τις βασικές αιτιολογίες για την αποτίμηση της Tesla στα 1,18 τρισ. δολάρια και το κλειδί που θα ξεκλειδώσει το μέλλον της εταιρείας. Οι πωλήσεις των ηλεκτρικών οχημάτων της Tesla έχουν επιβραδυνθεί εν μέσω αυξανόμενου ανταγωνισμού, ιδιαίτερα από την Κίνα. Παράλληλα, ο Μασκ έχει πραγματοποιήσει μεγάλες επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη και τη ρομποτική, με ορισμένους να εκτιμούν ότι μπορεί να επιχειρήσει να συγχωνεύσει την Tesla με τη νεοδημοσιευμένη SpaceXAI.

Ψιλοκυβίνη: πιθανή πρόληψη της νευρικής βλάβης από χημειοθεραπεία

A surreal digital artwork featuring mushrooms in intense thermal-like colors. Bright blues, reds, and greens create a psychedelic.

Η ψιλοκυβίνη μπορεί να προλαμβάνει μια εξουθενωτική παρενέργεια της χημειοθεραπείας: τη νευρική βλάβη που προκαλεί επίμονο μούδιασμα, μυρμήγκιασμα ή πόνο στα χέρια και τα πόδια. Σε δοκιμές σε νευρικά δείγματα από ποντίκια και ανθρώπους, η ψυχεδελική ουσία φάνηκε να διατηρεί την παροχή ενέργειας στα νευρικά άκρα, η οποία συνήθως διαταράσσεται από τη χημειοθεραπεία, με αποτέλεσμα μικρότερη βλάβη και λιγότερες επιπλοκές.

Πρόκειται για την πρώτη φορά που μια θεραπεία δείχνει ότι μπορεί να προλάβει αυτή τη συχνή παρενέργεια, για την οποία δεν υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες και η οποία μπορεί να περιορίσει την πρόσβαση σε αντικαρκινικά φάρμακα.

«Μία μόνο δόση ψιλοκυβίνης ανακουφίζει τα συμπτώματα της ΙΨΔ για μήνες»

«Αν αυτά τα ευρήματα μπορέσουν να αναπαραχθούν σε κλινικές δοκιμές, οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να είναι σημαντικές», λέει η Maria Maiaru από το University of Reading στο Ηνωμένο Βασίλειο, η οποία δεν συμμετείχε στην έρευνα. «Οι ασθενείς θα μπορούσαν να αποφύγουν μακροχρόνια αισθητηριακά προβλήματα και χρόνιο πόνο που συχνά παραμένουν ακόμη και μετά την επιτυχή αντιμετώπιση του καρκίνου».

Επιπλέον, «αν μπορεί να προληφθεί η νευρική βλάβη, λιγότεροι ασθενείς ίσως χρειαστούν μείωση της δόσης ή διακοπή της χημειοθεραπείας, με πιθανό όφελος στα αποτελέσματα της θεραπείας του καρκίνου», λέει.

Ωστόσο, οι άνθρωποι με καρκίνο δεν πρέπει να παίρνουν ψιλοκυβίνη, την ψυχεδελική ένωση των «μαγικών μανιταριών», χωρίς ιατρική επίβλεψη. «Παρακαλώ μην παίρνετε ψιλοκυβίνη στο σπίτι για πόνο που σχετίζεται με τη χημειοθεραπεία», λέει ο Moran Amit από το University of Texas MD Anderson Cancer Center στο Χιούστον. «Δεν έχει αποδειχθεί ότι είναι ασφαλής ή αποτελεσματική σε ασθενείς που υποβάλλονται σε χημειοθεραπεία. Μπορεί να αλληλεπιδράσει επικίνδυνα με αντικαρκινικά φάρμακα».

Η περιφερική νευροπάθεια που προκαλείται από τη χημειοθεραπεία (CIPN) επηρεάζει σε κάποιο βαθμό περίπου το 75% των ασθενών με καρκίνο που υποβάλλονται σε αυτή τη θεραπεία, είπε ο Patrick Dougherty, επίσης από το University of Texas MD Anderson Cancer Center, σε ενημέρωση Τύπου. Συνήθως αντιμετωπίζεται με ντουλοξετίνη, ένα αντικαταθλιπτικό που προσφέρει μέτρια ανακούφιση από τον πόνο. Όμως κανένα φάρμακο δεν είχε αποδειχθεί ότι προλαμβάνει την CIPN, είπε ο Amit στην ίδια ενημέρωση.

Η CIPN εμφανίζεται όταν φάρμακα της χημειοθεραπείας εισέρχονται στα νευρικά κύτταρα και διαταράσσουν μηχανισμούς γύρω από τα μικροσωληνάρια. Πρόκειται για δομές που μοιάζουν με σιδηροδρομικές γραμμές και συνήθως μεταφέρουν μιτοχόνδρια από το κύριο σώμα των νευρώνων, κοντά στον νωτιαίο μυελό, στα νευρικά άκρα στο δέρμα. Τα μιτοχόνδρια παρέχουν ενέργεια για τη διατήρηση των νευρικών άκρων, αλλά η διαταραχή σημαίνει ότι φθείρονται και υποχωρούν, προκαλώντας συμπτώματα όπως το μυρμήγκιασμα.

Οι ερευνητές αναρωτήθηκαν αν η ψιλοκυβίνη, για την οποία έχει φανεί ότι επηρεάζει τον μεταβολισμό και την ανάπτυξη των νεύρων, θα μπορούσε να διατηρεί αυτά τα νευρικά άκρα.

Για να το διαπιστώσουν, μελέτησαν μια ομάδα ποντικιών με όγκους στην κοιλιά, τα μισά από τα οποία έλαβαν δύο δόσεις ψιλοκυβίνης – καθεμία ισοδύναμη με δόση 25 χιλιοστογραμμαρίων για ανθρώπους – με ενέσεις στην κοιλιά, με διαφορά μίας εβδομάδας. Τα υπόλοιπα ποντίκια έλαβαν ενέσεις φυσιολογικού ορού. Στη συνέχεια, όλα έλαβαν καθημερινές ενέσεις σισπλατίνης, ενός τύπου χημειοθεραπείας που προκαλεί συχνά CIPN, για μία εβδομάδα.

Μετά τη χορήγηση της σισπλατίνης, τα ποντίκια υποβλήθηκαν σε δοκιμές ευαισθησίας στον πόνο, όπου τα άγγιζαν με ένα λεπτό πλαστικό νήμα για να δουν πώς αντιδρούσαν. Όσα είχαν λάβει ψιλοκυβίνη πριν από τη σισπλατίνη αντέδρασαν με τρόπο παρόμοιο με μια τρίτη ομάδα ποντικιών με καρκίνο που δεν έλαβε ούτε σισπλατίνη ούτε ψιλοκυβίνη. Τα ποντίκια που έλαβαν σισπλατίνη χωρίς ψιλοκυβίνη φάνηκαν πολύ πιο ευαίσθητα στην αφή του νήματος.

Για να διερευνήσουν πώς μπορεί να λειτουργεί αυτό το αποτέλεσμα, η ομάδα ανέλυσε νευρικά δείγματα από τα ποντίκια. Η ανάλυση έδειξε ότι, αφού η ψιλοκυβίνη μεταβολίζεται στη δραστική της ουσία, την ψιλοκίνη, ενεργοποιεί έναν υποδοχέα που ονομάζεται 5HT2A, επιβεβαιώνοντας προηγούμενα ευρήματα. Αποκάλυψε όμως επίσης ότι αυτός ο υποδοχέας στέλνει μοριακά σήματα που αποτρέπουν τη διαταραχή της μεταφοράς των μιτοχονδρίων που σχετίζεται με τη χημειοθεραπεία.

Η ψιλοκυβίνη φαίνεται να μεταβάλλει εγκεφαλικά δίκτυα που συνδέονται με επαναλαμβανόμενες αρνητικές σκέψεις, κάτι που ίσως εξηγεί πώς το φάρμακο βοηθά στη θεραπεία ορισμένων ψυχικών παθήσεων

Τελικά, οι ερευνητές επιβεβαίωσαν τα αποτελέσματα και σε ανθρώπινα νευρικά κύτταρα που είχαν λάβει είτε ψιλοκυβίνη είτε διάλυμα φυσιολογικού ορού πριν από τη σισπλατίνη. «Η ψιλοκυβίνη φάνηκε να βοηθά τα νεύρα να αντέχουν τις τοξικές επιδράσεις της χημειοθεραπείας και να διατηρούν τη φυσιολογική τους λειτουργία», λέει η Maiaru.

Τώρα σχεδιάζουν να ξεκινήσουν μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή τον Νοέμβριο. Θα συμμετέχουν περίπου 80 άτομα με καρκίνο του μαστού, του παχέος εντέρου ή της κεφαλής και του τραχήλου, με δοκιμή δύο δόσεων ψιλοκυβίνης πριν από τη χημειοθεραπεία. Τα αποτελέσματα αναμένονται σε περίπου πέντε χρόνια.

Η ψιλοκυβίνη έχει ήδη δείξει ότι ανακουφίζει συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους σε άτομα με καρκίνο. Αν και δεν είναι ψυχεδελικό, η κάνναβη έχει επίσης εγκριθεί για την αντιμετώπιση του χρόνιου πόνου που σχετίζεται με τον καρκίνο στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ο αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων έχει εγκρίνει επίσης δύο φάρμακα που περιέχουν χημικές ουσίες παρόμοιες με αυτές της κάνναβης, για την ανακούφιση από τη ναυτία και τον εμετό που προκαλεί η χημειοθεραπεία.

Science DOI: 10.1126/science.aec6116

Μεταμοσχευμένο νεφρό χοίρου κράτησε άνδρα χωρίς αιμοκάθαρση για εννέα μήνες

Surgeons from Massachusetts General Hospital on Saturday, Jan. 25 successfully transplanted a genetically-edited pig kidney into 66-year-old Tim Andrews of Concord, N.H.

Ένα νεφρό από γενετικά τροποποιημένο χοίρο κράτησε έναν άνδρα με ανεπάρκεια οργάνων μακριά από την αιμοκάθαρση για εννέα μήνες, όσο περίμενε να βρεθεί κατάλληλο ανθρώπινο μόσχευμα. Το εύρημα δείχνει ότι τα νεφρά χοίρου θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως προσωρινή λύση μέσα στις μεγάλες λίστες αναμονής για μεταμόσχευση, ενώ ίσως κάποια μέρα να αποτελέσουν και μόνιμη επιλογή.

«Νομίζω ότι είναι εντυπωσιακό σε ό,τι αφορά την επιστήμη πίσω από αυτό και σε όσα κατάφεραν», λέει η Michelle Willicombe από το Imperial College London, η οποία δεν συμμετείχε στην έρευνα.

Θα μπορούσαν τα γενετικά τροποποιημένα όργανα χοίρου να είναι το μέλλον των μεταμοσχεύσεων;

Για τους ανθρώπους με σοβαρή νεφρική νόσο, όταν τα νεφρά τους δεν λειτουργούν και χρειάζεται αιμοκάθαρση, η μεταμόσχευση νεφρού προσφέρει την καλύτερη πιθανότητα επιβίωσης και καλύτερη ποιότητα ζωής. Ωστόσο, η ζήτηση για δότες ξεπερνά την προσφορά.

Μια πιθανή λύση είναι η ξενομεταμόσχευση, δηλαδή η μεταφορά οργάνων από άλλα ζώα στον άνθρωπο. Τον Ιανουάριο του 2022 μεταμοσχεύτηκε για πρώτη φορά σε άνθρωπο καρδιά χοίρου, όμως ο λήπτης πέθανε μερικούς μήνες αργότερα, πιθανότατα λόγω παρουσίας ιού του χοίρου. Πέρυσι πραγματοποιήθηκε και μεταμόσχευση ήπατος από χοίρο.

Νεφρό χοίρου μεταμοσχεύτηκε για πρώτη φορά σε ζωντανό άνθρωπο το 2024. Ο λήπτης, ο Richard Slayman, 62 ετών, πέθανε 52 ημέρες αργότερα από καρδιακά αίτια. Στην πιο πρόσφατη εξέλιξη, ο Tim Andrews, ένας 66χρονος άνδρας με τελικού σταδίου νεφρική ανεπάρκεια, επέλεξε να λάβει νεφρό από χοίρο ώστε να αποφύγει την αιμοκάθαρση όσο περίμενε κατάλληλο ανθρώπινο όργανο.

Ο Leonardo Riella από το νοσοκομείο Mass General Brigham στη Βοστώνη και οι συνεργάτες του μετέμοσχευσαν το νεφρό, που προερχόταν από μίνι χοίρο της Γιουκατάν, στον Andrews τον Ιανουάριο του 2025. Το όργανο είχε γενετικά τροποποιηθεί για να βελτιωθεί η συμβατότητα με το ανθρώπινο ανοσοποιητικό σύστημα, μεταξύ άλλων με την αφαίρεση ορισμένων σακχάρων κατά των οποίων παράγουμε αντισώματα και με την προσθήκη επτά ανθρώπινων γονιδίων.

Η μεταμόσχευση αρχικά πέτυχε και ο Andrews, που έλαβε επίσης ανοσοκατασταλτικά φάρμακα για να μην απορρίψει το σώμα του το όργανο, σταμάτησε την αιμοκάθαρση και επέστρεψε σε φυσιολογική ζωή. Ωστόσο, μετά από περίπου έξι μήνες, εισήχθη στο νοσοκομείο με λοίμωξη από ανθεκτικό στη μεθικιλλίνη Staphylococcus aureus (MRSA), τον οποίο τα περισσότερα αντιβιοτικά δεν μπορούν να σκοτώσουν.

Ο Riella και οι συνεργάτες του μείωσαν τα ανοσοκατασταλτικά φάρμακα που λάμβανε ο Andrews, όμως στη συνέχεια άρχισε να εμφανίζεται βλάβη στα αιμοφόρα αγγεία του νεφρού. Η κατάσταση εξελίχθηκε σε ανεπάρκεια του οργάνου και το νεφρό αφαιρέθηκε 271 ημέρες μετά τη μεταμόσχευση, αριθμός-ρεκόρ. «Είχε ένα νεφρό που λειτούργησε για εννέα μήνες, κάτι που είναι απίστευτο», λέει ο Riella.

Ο Andrews επέστρεψε στην αιμοκάθαρση για περίπου τρεις μήνες, πριν τελικά λάβει κατάλληλο ανθρώπινο νεφρό τον Ιανουάριο του 2026. Αυτή είναι η πρώτη φορά που νεφρό χοίρου χρησιμοποιείται ως προσωρινή γέφυρα μέχρι την ανθρώπινη μεταμόσχευση.

«Τέτοιες μεταμοσχεύσεις μπορεί να επιτρέψουν στους ασθενείς να αποφύγουν την αιμοκάθαρση, κάτι πολύ σημαντικό γιατί καταπονεί πολύ το σώμα», λέει ο Riella. «Ελπίζουμε ότι ίσως σε 15 χρόνια τα νεφρά χοίρου θα ανταγωνίζονται τη μεταμόσχευση ανθρώπινου νεφρού, αλλά δεν είμαστε ακόμη εκεί.»

Τρία άτομα στις ΗΠΑ έλαβαν γενετικά τροποποιημένο νεφρό χοίρου το 2024, σε ένα ακόμη βήμα προς την καθιέρωση των μεταμοσχεύσεων οργάνων από ζώα σε ανθρώπους.

Η διαδικασία παραμένει πειραματική και ο Riella δεν μπόρεσε να δώσει εκτίμηση για το κόστος της. Στις ΗΠΑ, πάντως, περίπου 600.000 άνθρωποι κάνουν αιμοκάθαρση, η οποία μπορεί να κοστίζει περίπου 100.000 δολάρια τον χρόνο ανά άτομο, λέει.

Ο Riella αναφέρει ότι η ομάδα έχει πλέον πραγματοποιήσει πέντε τέτοιες μεταμοσχεύσεις και ότι δύο ακόμη αναφορές περιστατικών θα δημοσιευτούν φέτος, ανάμεσά τους και μία για άτομο που έχει ήδη ξεπεράσει το ρεκόρ των εννέα μηνών με λειτουργικό νεφρό χοίρου.

«Νομίζω ότι αυτά θα γίνουν ευρύτερα στο μέλλον, αλλά θα πάρει λίγο χρόνο», λέει η Willicombe, κυρίως λόγω του πιθανότατα υψηλού κόστους τους. Οι επιστήμονες θα πρέπει επίσης να συνεχίσουν την έρευνα για τεχνητά νεφρά, καθώς και για τρόπους αναγέννησης κατεστραμμένων οργάνων και βελτιστοποίησης των δωρεών οργάνων, προσθέτει.

The Lancet DOI: 10.1016/S0140-6736(26)01295-X

Η Galaxia αγοράζει το HyperScape100 της Simera Sense για παρατήρηση της Γης

Leuven, Belgium & Halifax, Canada – 3 Σεπτεμβρίου 2026 – Η ευρωπαϊκή εταιρεία οπτικών ωφέλιμων φορτίων Simera Sense ανακοίνωσε σήμερα ότι η καναδική εταιρεία διαστημικής τεχνολογίας Galaxia απέκτησε ένα ωφέλιμο φορτίο υπερφασματικής απεικόνισης HyperScape100, ενισχύοντας τις δυνατότητές της στην παρατήρηση της Γης και ανοίγοντας τον δρόμο για μελλοντικές αποστολές hyperspectral imaging για εμπορικούς, πολιτικούς και αμυντικούς πελάτες.

Η συνεργασία αποτυπώνει τη συνεχή ανάπτυξη της καναδικής ηγέτιδας εταιρείας στους μικροδορυφόρους και την αυξανόμενη ζήτηση για προηγμένες δυνατότητες παρατήρησης της Γης που αναπτύσσονται μέσω διεθνών συνεργασιών.

Η απόκτηση αυτή αποτελεί σημαντικό βήμα στη στρατηγική της Galaxia για επενδύσεις σε προηγμένες δορυφορικές τεχνολογίες. Με την προσθήκη της υπερφασματικής απεικόνισης στο χαρτοφυλάκιό της, η εταιρεία θα μπορεί να υποστηρίξει ένα ευρύτερο φάσμα εφαρμογών παρατήρησης της Γης, προσφέροντας στους πελάτες της πρόσβαση σε πλουσιότερα φασματικά δεδομένα για πιο τεκμηριωμένες αποφάσεις σε τομείς όπως η περιβαλλοντική παρακολούθηση, η γεωργία, η διαχείριση φυσικών πόρων, η θαλάσσια επιτήρηση και οι αμυντικές εφαρμογές.

Το HyperScape100 είναι ο συμπαγής hyperspectral imager της Simera Sense, σχεδιασμένος ειδικά για τους περιορισμούς μεγέθους, βάρους και ισχύος των σύγχρονων μικροδορυφόρων.

Με 32 φασματικές ζώνες που επιλέγονται από τον χρήστη, από βιβλιοθήκη 400 διαθέσιμων ζωνών, το ωφέλιμο φορτίο επιτρέπει στους χειριστές της αποστολής να βελτιστοποιούν τις φασματικές διαμορφώσεις για συγκεκριμένες εφαρμογές και να τις προσαρμόζουν καθ’ όλη τη διάρκεια της αποστολής.

«Η Galaxia επικεντρώνεται στην παροχή ευέλικτων, υψηλής απόδοσης διαστημικών δυνατοτήτων που ανταποκρίνονται στις εξελισσόμενες ανάγκες των πελατών μας», δήλωσε ο Arad Gharagozli, CEO της Galaxia.

«Η προσθήκη της υπερφασματικής απεικόνισης στις υπηρεσίες μας διευρύνει σημαντικά το εύρος των αποστολών που μπορούμε να υποστηρίξουμε και μας επιτρέπει να προσφέρουμε νέα αξία στις εμπορικές, πολιτικές και αμυντικές αγορές.

Η συνδυασμένη απόδοση, η αξιοπιστία και ο συμπαγής σχεδιασμός της Simera Sense έκαναν το HyperScape100 ιδανική επιλογή για τις μελλοντικές μας δυνατότητες παρατήρησης της Γης».

«Είμαστε χαρούμενοι που στηρίζουμε τη Galaxia καθώς επεκτείνει την προσφορά της στην παρατήρηση της Γης με υπερφασματική απεικόνιση», δήλωσε ο Thys Cronje, Chief Commercial Officer της Simera Sense.

«Η διαστημική βιομηχανία του Καναδά συνεχίζει να αποκτά σημαντική δυναμική, με αυξανόμενες επενδύσεις σε εγχώριες δορυφορικές δυνατότητες και εμπορική καινοτομία. Καθώς όλο και περισσότεροι οργανισμοί κοιτούν πέρα από την παραδοσιακή οπτική απεικόνιση, η υπερφασματική ανίχνευση γίνεται μια ολοένα και πιο πολύτιμη δυνατότητα.

Η επένδυση της Galaxia δείχνει τη διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση για συμπαγή, υψηλής απόδοσης hyperspectral payloads που μπορούν να ενσωματωθούν σε ευέλικτες δορυφορικές αποστολές».

Σε αντίθεση με τα συμβατικά multispectral συστήματα, η υπερφασματική απεικόνιση καταγράφει λεπτομερή φασματικά δεδομένα σε εκατοντάδες στενές ζώνες μήκους κύματος, επιτρέποντας στους χρήστες να αναγνωρίζουν υλικά και να εντοπίζουν λεπτές αλλαγές που είναι αόρατες στα παραδοσιακά συστήματα απεικόνισης.

Αυτό επιτρέπει προηγμένες εφαρμογές, όπως αξιολόγηση της υγείας της βλάστησης, αναζήτηση ορυκτών, περιβαλλοντική παρακολούθηση, ανίχνευση ρύπανσης, ανάλυση ποιότητας νερού και αμυντικές πληροφορίες.

Η συνεργασία αναδεικνύει τους αυξανόμενους δεσμούς ανάμεσα στους ευρωπαϊκούς και καναδικούς διαστημικούς τομείς, φέρνοντας κοντά την τεχνολογία οπτικών ωφέλιμων φορτίων της Simera Sense, που έχει δοκιμαστεί σε πτήση, και τις έξυπνες δορυφορικές πλατφόρμες νέας γενιάς της Galaxia.

About Simera Sense Simera Sense is a leading European provider of optical payloads and image processing tools for space-based imaging. Founded in 2018 and headquartered in Belgium, with offices in South Africa, France, and the United Kingdom, the company serves over 60 clients worldwide. It delivers end-to-end solutions for small satellite imagers across RGB, video, multispectral, and hyperspectral applications.

About Galaxia Galaxia is a Canadian space technology company developing advanced satellite platforms and mission infrastructure for commercial, civil, and defence customers. Through its MissionOne program and next-generation spacecraft platforms, Galaxia is helping enable responsive and sovereign space capabilities for Canada and its allies.

1...373839...1,640Page 38 of 1,640