Μελέτη: Οι εταιρείες συχνά χρησιμοποιούν την αυτοματοποίηση για να ελέγχουν τους μισθούς ορισμένων εργαζομένων

Όταν συζητάμε για αυτοματοποίηση και τεχνητή νοημοσύνη, συχνά κυριαρχεί η εικόνα μιας τεχνολογικής «επέλασης» που αντικαθιστά μαζικά θέσεις εργασίας για χάρη της αποδοτικότητας. Ωστόσο, μελέτη με συν-συγγραφέα οικονομολόγο του MIT δείχνει ότι από το 1980 στις ΗΠΑ υπερισχύουν διαφορετικές δυναμικές.

Αντί να στοχεύουν στη μέγιστη παραγωγικότητα, πολλές εταιρείες αξιοποίησαν την αυτοματοποίηση για να αντικαταστήσουν εργαζόμενους που απολάμβαναν «μισθολογικό premium», δηλαδή αμείβονταν υψηλότερα από άλλους συγκρίσιμους εργαζόμενους. Στην πράξη, αυτό σήμαινε ότι η αυτοματοποίηση συχνά μείωσε τα εισοδήματα εργαζομένων χωρίς πανεπιστημιακή εκπαίδευση που είχαν καταφέρει να κερδίζουν καλύτερους μισθούς από τους περισσότερους με αντίστοιχα προσόντα.

Η διαπίστωση αυτή έχει δύο βασικές συνέπειες. Πρώτον, η αυτοματοποίηση επηρέασε την αύξηση της ανισότητας εισοδήματος στις ΗΠΑ περισσότερο απ’ όσο εκτιμούν πολλοί. Δεύτερον, οι αποδόσεις στην παραγωγικότητα ήταν μέτριες, εύλογα επειδή οι εταιρείες εστίασαν στον έλεγχο του μισθολογικού κόστους αντί σε τεχνολογικές λύσεις που θα ενίσχυαν την αποδοτικότητα και τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη.

«Υπήρξε αναποτελεσματική στόχευση της αυτοματοποίησης», λέει ο Daron Acemoglu του MIT, συν-συγγραφέας της δημοσιευμένης εργασίας με τα αποτελέσματα της μελέτης. «Όσο υψηλότερος είναι ο μισθός του εργαζόμενου σε έναν κλάδο, επάγγελμα ή καθήκον, τόσο πιο ελκυστική γίνεται η αυτοματοποίηση για τις εταιρείες». Θεωρητικά, σημειώνει, οι εταιρείες θα μπορούσαν να αυτοματοποιούν αποδοτικά. Όμως δεν το έκαναν, επειδή έδωσαν έμφαση στη μείωση μισθών, που βελτιώνει βραχυπρόθεσμα τους εσωτερικούς δείκτες τους χωρίς να χαράζει βέλτιστη πορεία ανάπτυξης.

Η μελέτη εκτιμά ότι η αυτοματοποίηση ευθύνεται για το 52% της αύξησης της ανισότητας εισοδήματος την περίοδο 1980-2016, και ότι περίπου 10 ποσοστιαίες μονάδες οφείλονται ειδικά στην αντικατάσταση εργαζομένων που λάμβαναν μισθολογικό premium. Αυτή η αναποτελεσματική στόχευση συγκεκριμένων εργαζομένων έχει εξουδετερώσει το 60%-90% των κερδών παραγωγικότητας από την αυτοματοποίηση στο ίδιο διάστημα.

«Είναι ένας από τους πιθανούς λόγους που οι βελτιώσεις στην παραγωγικότητα ήταν σχετικά υποτονικές στις ΗΠΑ, παρότι είχαμε εκπληκτικό αριθμό νέων πατεντών και νέων τεχνολογιών», λέει ο Acemoglu. «Κι έπειτα κοιτάς τα στατιστικά παραγωγικότητας, και είναι μάλλον πενιχρά».

Η εργασία, με τίτλο “Automation and Rent Dissipation: Implications for Wages, Inequality, and Productivity”, δημοσιεύεται στο έντυπο τεύχος Μαΐου του Quarterly Journal of Economics. Συγγραφείς είναι ο Acemoglu, Institute Professor στο MIT, και ο Pascual Restrepo, αναπληρωτής καθηγητής οικονομικών στο Yale University.

Συνέπειες για την ανισότητα

Από τη δεκαετία του 2010, οι Acemoglu και Restrepo έχουν συνυπογράψει πολλές μελέτες για την αυτοματοποίηση και τις επιπτώσεις της στην απασχόληση, τους μισθούς, την παραγωγικότητα και την ανάπτυξη των επιχειρήσεων. Γενικά, τα ευρήματά τους δείχνουν ότι οι επιδράσεις της αυτοματοποίησης στην αγορά εργασίας μετά το 1980 είναι πιο έντονες απ’ όσο πιστεύουν αρκετοί ερευνητές.

Για τη νέα μελέτη, οι ερευνητές αξιοποίησαν δεδομένα από πολλές πηγές, μεταξύ των οποίων στοιχεία του U.S. Census Bureau, της American Community Survey, κλαδικά δεδομένα και άλλα. Ανέλυσαν 500 αναλυτικές δημογραφικές ομάδες, ταξινομημένες σε πέντε επίπεδα εκπαίδευσης, καθώς και ανά φύλο, ηλικία και εθνοτική προέλευση. Η ανάλυση συνδέεται με μεταβολές σε 49 κλάδους των ΗΠΑ, προσφέροντας λεπτομερή εικόνα για το πώς η αυτοματοποίηση επηρέασε το εργατικό δυναμικό.

Έτσι, οι ερευνητές μπόρεσαν να εκτιμήσουν όχι μόνο τον συνολικό αριθμό θέσεων που χάθηκαν λόγω αυτοματοποίησης, αλλά και πόσο από αυτό οφείλεται σε στοχευμένες προσπάθειες εταιρειών να εξαλείψουν το μισθολογικό premium ορισμένων εργαζομένων.

Μεταξύ άλλων, η μελέτη δείχνει ότι μέσα στις ομάδες που επηρεάζονται από την αυτοματοποίηση, οι μεγαλύτερες επιδράσεις εντοπίζονται στους εργαζόμενους στο 70ό-95ο εκατοστημόριο της μισθολογικής κατανομής, δηλαδή σε υψηλότερα αμειβόμενους. Και, όπως προκύπτει, περίπου το ένα πέμπτο της συνολικής αύξησης της ανισότητας εισοδήματος αποδίδεται αποκλειστικά σε αυτόν τον παράγοντα.

«Θεωρώ ότι είναι μεγάλος αριθμός», λέει ο Acemoglu, ο οποίος μοιράστηκε το 2024 το Νόμπελ Οικονομικών Επιστημών με τους μακροχρόνιους συνεργάτες του Simon Johnson του MIT και James Robinson του University of Chicago.

Προσθέτει: «Η αυτοματοποίηση, βεβαίως, είναι κινητήρας οικονομικής ανάπτυξης και θα τη χρησιμοποιήσουμε, αλλά δημιουργεί πολύ μεγάλες ανισότητες μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας, καθώς και μεταξύ διαφορετικών ομάδων εργαζομένων, και έτσι μπορεί να έχει συμβάλει πολύ περισσότερο στην αύξηση της ανισότητας στις Ηνωμένες Πολιτείες τις τελευταίες δεκαετίες».

Το «παράδοξο» της παραγωγικότητας

Η μελέτη φωτίζει επίσης μια βασική, αλλά συχνά αγνοημένη, επιλογή των μάνατζερ. Φανταστείτε ένα είδος αυτοματοποίησης — για παράδειγμα τεχνολογία για call centers — που μπορεί να είναι αναποτελεσματική για μια επιχείρηση. Παρ’ όλα αυτά, οι μάνατζερ έχουν κίνητρο να την υιοθετήσουν, να ρίξουν τους μισθούς και να διοικούν μια λιγότερο παραγωγική επιχείρηση με αυξημένα καθαρά κέρδη.

Σε μακροσκοπική κλίμακα, κάποια εκδοχή αυτού φαίνεται να συνέβη στην αμερικανική οικονομία από το 1980: η μεγαλύτερη κερδοφορία δεν ταυτίζεται με αυξημένη παραγωγικότητα.

«Είναι δύο διαφορετικά πράγματα», λέει ο Acemoglu. «Μπορείς να μειώσεις το κόστος μειώνοντας ταυτόχρονα την παραγωγικότητα».

Η παρατήρηση αυτή θυμίζει και το σχόλιο του αείμνηστου οικονομολόγου του MIT Robert M. Solow, ο οποίος το 1987 έγραψε: «Βλέπεις την εποχή των υπολογιστών παντού, εκτός από τα στατιστικά παραγωγικότητας».

Σε αυτό το πνεύμα, ο Acemoglu σημειώνει: «Αν οι μάνατζερ μπορούν να μειώσουν την παραγωγικότητα κατά 1% αλλά να αυξήσουν τα κέρδη, πολλοί μπορεί να είναι ικανοποιημένοι. Εξαρτάται από τις προτεραιότητες και τις αξίες τους. Έτσι, μια ακόμη σημαντική συνέπεια της εργασίας μας είναι ότι η “καλή” αυτοματοποίηση στο περιθώριο συνυπάρχει με όχι και τόσο καλή αυτοματοποίηση».

Για να είμαστε σαφείς, η μελέτη δεν υπονοεί ότι λιγότερη αυτοματοποίηση είναι πάντα καλύτερη. Ορισμένα είδη αυτοματοποίησης μπορούν να αυξήσουν την παραγωγικότητα και να τροφοδοτήσουν έναν ενάρετο κύκλο, όπου η επιχείρηση κερδίζει περισσότερα και προσλαμβάνει.

Προς το παρόν, όμως, ο Acemoglu θεωρεί ότι οι πολυπλοκότητες της αυτοματοποίησης δεν αναγνωρίζονται επαρκώς. Ίσως η αποτύπωση του ιστορικού προτύπου της αυτοματοποίησης στις ΗΠΑ, από το 1980 και μετά, βοηθήσει να κατανοηθούν καλύτερα τα ανταλλάγματα — όχι μόνο από οικονομολόγους, αλλά και από μάνατζερ, εργαζόμενους και τεχνολόγους.

«Σημασία έχει να ενσωματωθεί στη σκέψη των ανθρώπων και να δούμε πού θα καταλήξουμε σε μια συνολική, ολιστική αποτίμηση της αυτοματοποίησης, ως προς την ανισότητα, την παραγωγικότητα και τις επιπτώσεις στην αγορά εργασίας», λέει ο Acemoglu. «Ελπίζουμε η μελέτη να μετακινήσει τον δείκτη προς αυτή την κατεύθυνση».

Και, όπως καταλήγει, «μπορεί να χάνουμε ακόμη καλύτερα κέρδη παραγωγικότητας αν ρυθμίσουμε με μεγαλύτερη προσοχή τον τύπο και την έκταση της αυτοματοποίησης, με τρόπο που να ενισχύει την παραγωγικότητα. Είναι ζήτημα επιλογής, 100%».

Μια κοινή βιταμίνη ίσως κρατά το κλειδί για τη θεραπεία της νόσου λιπώδους ήπατος

Ένας κρυμμένος μοριακός διακόπτης που συνδέεται με τη νόσο του ήπατος φαίνεται να είναι αναστρέψιμος, με τη βοήθεια ενός απρόσμενου και οικείου συστατικού.

Περίπου το 30% του παγκόσμιου πληθυσμού επηρεάζεται από τη μεταβολικά σχετιζόμενη νόσο λιπώδους ήπατος (MASLD), μια κατάσταση στενά συνδεδεμένη με την παχυσαρκία και τον διαβήτη τύπου 2, που μπορεί σιωπηλά να εξελιχθεί σε βλάβη του ήπατος. Παρά την αυξανόμενη διάδοσή της, οι θεραπευτικές επιλογές παραμένουν περιορισμένες. Νέα ευρήματα δείχνουν έναν απρόσμενο στόχο —και μια γνώριμη βιταμίνη— που μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα.

Ομάδα με επικεφαλής τον Jang Hyun Choi στο UNIST, σε συνεργασία με τη Hwayoung Yun στο Pusan National University και τον Neung Hwa Park στο Ulsan University Hospital, ταυτοποίησε ένα μικρό μόριο RNA, το microRNA-93 (miR-93), ως κεντρικό οδηγό της νόσου. Σύμφωνα με τα ευρήματα, το μόριο λειτουργεί σαν “διακόπτης” που απορρυθμίζει τον τρόπο με τον οποίο το ήπαρ επεξεργάζεται το λίπος.

Τα microRNA είναι μικρά τμήματα RNA που ρυθμίζουν λεπτά τη γονιδιακή δραστηριότητα. Στην προκειμένη περίπτωση, το miR-93 βρέθηκε σε ασυνήθιστα υψηλά επίπεδα σε ηπατικό ιστό τόσο ασθενών με MASLD όσο και ποντικών που τρέφονταν με δίαιτες πλούσιες σε λίπος και φρουκτόζη —συνδυασμός που αντικατοπτρίζει σύγχρονα διατροφικά πρότυπα. Τα αυξημένα επίπεδα miR-93 εμποδίζουν την ικανότητα του ήπατος να διασπά το λίπος, μπλοκάροντας το SIRT1, ένα γονίδιο που ρυθμίζει τη χρήση ενέργειας και τον μεταβολισμό των λιπών.

Η διαταραχή αυτή έχει ευρύ αντίκτυπο. Όταν το SIRT1 καταστέλλεται, το ήπαρ μετατοπίζεται προς την αποθήκευση λίπους αντί για την καύση του. Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι το miR-93 μεταβάλλει ευρύτερα μεταβολικά μονοπάτια, μειώνοντας την οξείδωση λιπαρών οξέων και αυξάνοντας διεργασίες που συνδέονται με τη σύνθεση χοληστερόλης.

Παράλληλα, αποδυναμώνει το μονοπάτι σηματοδότησης LKB1 AMPK, ένα βασικό σύστημα που βοηθά τα κύτταρα να ανταποκρίνονται στο ενεργειακό στρες και να διατηρούν μεταβολική ισορροπία.

Για να ελέγξουν αν η αναστροφή αυτής της διαδικασίας βελτιώνει την υγεία του ήπατος, οι ερευνητές δημιούργησαν ποντίκια που δεν μπορούσαν να παράγουν miR-93. Ακόμη και με δίαιτα υψηλή σε λίπος και φρουκτόζη, τα ζώα ανέπτυξαν πολύ μικρότερη συσσώρευση λίπους στο ήπαρ. Εμφάνισαν επίσης καλύτερη ρύθμιση σακχάρου και βελτιωμένη μιτοχονδριακή λειτουργία, ένδειξη υγιέστερου κυτταρικού ενεργειακού μεταβολισμού.

Στη συνέχεια, η ομάδα εξέτασε 150 εγκεκριμένα από τον FDA φάρμακα για ουσίες που θα μπορούσαν να μειώσουν το miR-93. Η νιασίνη, γνωστή και ως βιταμίνη Β3, ξεχώρισε ως η πιο αποτελεσματική. Σε ποντίκια που έλαβαν θεραπεία, η νιασίνη μείωσε τα επίπεδα miR-93, αποκατέστησε τη δραστηριότητα του SIRT1 και επανενεργοποίησε τα μονοπάτια καύσης λίπους στο ήπαρ. Το αποτέλεσμα ήταν λιγότερη συσσώρευση λίπους και συνολική βελτίωση της μεταβολικής λειτουργίας.

Η νιασίνη χρησιμοποιείται ήδη ευρέως για την αντιμετώπιση της υπερλιπιδαιμίας, κάτι που την καθιστά ελκυστική υποψήφια για επανάχρηση. Ωστόσο, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα αποτελέσματά της σε ασθενείς με MASLD πρέπει να επιβεβαιωθούν σε κλινικές μελέτες, ιδίως επειδή οι υψηλές δόσεις μπορεί να έχουν παρενέργειες και απαιτούν προσεκτική παρακολούθηση.

Η ομάδα ανέφερε: «This study precisely elucidates the molecular origin of MASLD and demonstrates the potential for repurposing an already approved vitamin compound to modulate this pathway, which has high translational clinical relevance.»

Και πρόσθεσε: «Given that niacin is a well-established and safe medication used to treat hyperlipidemia, it holds promise as a candidate for combination therapies targeting miRNA pathways in MASLD.»

Συναφής κλινική μελέτη βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη (ClinicalTrials.gov ID: NCT06843148), με επικεφαλής το Université de Sherbrooke. Η τυχαιοποιημένη μελέτη crossover εξετάζει πώς η νιασίνη επηρεάζει την κατανομή λίπους και τις μεταβολικές αποκρίσεις σε άτομα με MASLD, με έμφαση στο αν μπορεί να απομακρύνει τα λιπαρά οξέα από το ήπαρ. Τα αποτελέσματα θα δείξουν αν η προσέγγιση αυτή μεταφράζεται σε μετρήσιμα οφέλη για τους ασθενείς.

Αναφορά: “Hepatic miR-93 promotes the pathogenesis of metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease by suppressing SIRT1” by Yo Han Lee, Jinyoung Lee, Joonho Jeong, Kieun Park, Bukyung Baik, Yuseong Kwon, Kimyeong Kim, Keon Woo Khim, Haneul Ji, Ji Young Lee, Kwangho Kim, Ji Won Kim, Tam Dao, Misung Kim, Tae Young Lee, Yong Ryoul Yang, Haejin Yoon, Dongryeol Ryu, Seonghwan Hwang, Haeseung Lee and Jang Hyun Choi, 12 April 2025, Metabolism. DOI: 10.1016/j.metabol.2025.156266

Τα AirPods με κάμερες και AI πλησιάζουν στην παραγωγή

Η Apple φαίνεται να πλησιάζει ένα ακόμη βήμα προς την παραγωγή των AirPods με κάμερες, που συνδέονται με λειτουργίες τεχνητής νοημοσύνης. Σύμφωνα με τον Mark Gurman του Bloomberg, οι δοκιμαστές της εταιρείας χρησιμοποιούν ήδη ενεργά πρωτότυπα, τα οποία βρίσκονται στο στάδιο του design validation test, δηλαδή ένα βήμα πριν από το production validation test.

Οι κάμερες στα AirPods «δεν έχουν σχεδιαστεί» για να τραβούν φωτογραφίες ή βίντεο. Αντίθετα, μπορούν να συλλέγουν «οπτικές πληροφορίες σε χαμηλή ανάλυση», τις οποίες ο χρήστης θα μπορεί να αξιοποιεί μέσω της Siri. Ένα παράδειγμα που αναφέρει ο Gurman είναι η δυνατότητα να ρωτά κανείς την AI βοηθό τι μπορεί να μαγειρέψει με τα υλικά που έχει μπροστά του. Οι κάμερες ενδέχεται επίσης να χρησιμοποιούνται για λειτουργίες όπως οι οδηγίες πλοήγησης βήμα προς βήμα.

Τα νέα AirPods θα μοιάζουν με τα AirPods Pro 3, αλλά θα έχουν πιο μακριά στελέχη λόγω της τεχνολογίας της κάμερας, σύμφωνα με τον Gurman. Θα διαθέτουν επίσης ένα «μικρό» LED που θα δείχνει πότε «οπτικά δεδομένα μεταφέρονται στο cloud».

Η Apple φέρεται να ήθελε να παρουσιάσει τα νέα AirPods μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2026, όμως το χρονοδιάγραμμα μετατέθηκε λόγω καθυστερήσεων στην αναβαθμισμένη Siri. Ο Gurman αναφέρει ότι η βελτιωμένη Siri βρίσκεται «σε τροχιά» για να κυκλοφορήσει τον Σεπτέμβριο, κάτι που ίσως σημαίνει ότι τότε θα μπορούσαν να παρουσιαστούν και τα νέα AirPods. Τα AirPods Pro 3 ανακοινώθηκαν και κυκλοφόρησαν τον Σεπτέμβριο του 2025.

Η στροφή της Apple σε συσκευές με AI τη φέρνει σε ανταγωνισμό με τη Meta, η οποία έχει σημειώσει επιτυχία με τα smart glasses της, ενώ μπορεί να της δώσει προβάδισμα έναντι της OpenAI, η οποία φέρεται να ετοιμάζει ένα τηλέφωνο. Σύμφωνα με τον Gurman, η Apple αναπτύσσει επίσης smart glasses και ένα AI pendant, που θα μπορούσε να κυκλοφορήσει στις αρχές του 2027.

Η επανάσταση των στοιχείων στο Beyond Belief της Χέλεν Πίρσον

Η επίλυση των προβλημάτων της κοινωνίας με βάση τα στοιχεία είναι μια διαδικασία που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, υποστηρίζει ένα νέο βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί. Και, όπως δείχνει ο Michael Marshall, αυτή η διαδικασία είναι πολύ πιο πρόσφατη και πολύ πιο σύνθετη απ’ όσο φαίνεται.

Οι προσπάθειες για εμβολιασμό μπορεί να σκοντάφτουν, αλλά όχι από έλλειψη στοιχείων.

Beyond Belief
Helen Pearson, Princeton University Press

Συχνά, όταν διαβάζω ένα μη λογοτεχνικό βιβλίο, σκέφτομαι: «αυτό θα μπορούσε να είναι άρθρο». Ένα επιχείρημα που θα μπορούσε να ειπωθεί σε 10.000 λέξεις, απλώνεται τελικά σε 100.000 με περιττές ιστορίες, επαναλήψεις και, στη χειρότερη περίπτωση, με αβίαστα άλματα σε θέματα για τα οποία ο συγγραφέας δεν έχει την αρμοδιότητα να μιλήσει. Δεν θα αναφέρω ονόματα — όλοι έχουμε διαβάσει τέτοια βιβλία.

Το Beyond Belief: How evidence shows what really works είναι μια σπάνια εξαίρεση στο αντίθετο άκρο. Ειλικρινά, θα ήθελα να είναι μεγαλύτερο. Πρόκειται για ένα βιβλίο με θέμα, φαινομενικά, το ψυχρό πεδίο της πολιτικής με βάση τα στοιχεία, εξετάζοντας πώς τα πειράματα και οι δοκιμές μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε τομείς όπως η διεθνής ανάπτυξη, η αστυνόμευση και η διοίκηση. Μιλά πολύ για συστηματικές ανασκοπήσεις. Κι όμως, επειδή είναι τόσο ευανάγνωστο και αιχμηρό, το διάβασα ολόκληρο σε ένα Σαββατοκύριακο.

Η συγγραφέας Helen Pearson είναι δημοσιογράφος και ανώτερη συντάκτρια στο Nature. Πρέπει να πω ότι τη γνωρίζω λίγο: έχει επιμεληθεί μερικά κείμενά μου όλα αυτά τα χρόνια και μερικές φορές βρεθήκαμε στα ίδια παμπ του Λονδίνου.

Το θέμα της Pearson είναι η «επανάσταση των στοιχείων»: το παγκόσμιο κίνημα που επιδιώκει οι αποφάσεις να βασίζονται σε ερευνητικά δεδομένα και όχι στο κύρος των υποτιθέμενων ειδικών ή απλώς στην παραδοσιακή κοινή λογική. Ξεκινά από την ιατρική, όπου είναι συνηθισμένο μια νέα θεραπεία να δοκιμάζεται με τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη μελέτη: κάποιοι λαμβάνουν τη θεραπεία και κάποιοι όχι, και στη συνέχεια συγκρίνονται τα αποτελέσματά τους.

Το 1747, ο ναυτικός χειρουργός James Lind πραγματοποίησε μία από τις πρώιμες καθοριστικές δοκιμές πάνω στο πολεμικό πλοίο HMS Salisbury. Εκείνη την εποχή οι ναύτες έπασχαν συχνά από σκορβούτο: μια φρικτή πάθηση με πρησμένα άκρα, σάπια ούλα και τελικά αιμορραγίες. Ο Lind συγκέντρωσε 12 άνδρες και τους χώρισε σε έξι ζευγάρια, δίνοντας σε κάθε ζευγάρι διαφορετικό διατροφικό συμπλήρωμα. Οι δύο άνδρες που έλαβαν πορτοκάλια και λεμόνια ανάρρωσαν γρήγορα. Κανείς δεν ήξερε τότε γιατί — η βασική χημική ουσία, η βιταμίνη C, δεν θα αναγνωριζόταν παρά τον 20ό αιώνα — αλλά λειτούργησε, και αυτό αρκούσε. Μέσα σε λίγες δεκαετίες, ο χυμός εσπεριδοειδών έγινε στάνταρ στα πλοία και το σκορβούτο σπάνισε.

Αυτή η ιστορία ανήκει στη μυθολογία της σύγχρονης ιατρικής. Γι’ αυτό με αιφνιδίασε εντελώς όταν η Pearson έγραψε ότι «ο όρος evidence-based medicine είναι μόλις 35 ετών». Στο μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα, παρότι γίνονταν πολλές ελεγχόμενες μελέτες, οι περισσότερες ιατρικές αποφάσεις εξακολουθούσαν να λαμβάνονται με βάση τη γνώμη ανώτερων γιατρών. Η Pearson αφηγείται την ιστορία του Iain Chalmers, ο οποίος ως νέος γιατρός τη δεκαετία του 1970 απορούσε βλέποντας ότι «όταν δύο διαφορετικοί γιατροί φρόντιζαν γυναίκες με την ίδια πάθηση, συχνά έδιναν εντελώς διαφορετικές συμβουλές».

Ο Chalmers, μαζί με συναδέλφους όπως ο Archie Cochrane, προσπάθησε να αλλάξει αυτή την πραγματικότητα. Οι μέθοδοι που επέλεξαν ήταν οι συστηματικές ανασκοπήσεις και οι μετα-αναλύσεις: συγκέντρωναν τα δημοσιευμένα στοιχεία για ένα συγκεκριμένο ερώτημα, σκαλίζοντας τεράστιο αριθμό επιστημονικών περιοδικών, και στη συνέχεια εξέταζαν το υλικό κομμάτι προς κομμάτι για να δουν ποια δεδομένα ήταν αξιόπιστα και ποια όχι, και τι έδειχνε συνολικά η απόδειξη. Αυτό οδήγησε τελικά σε θεσμούς όπως η Cochrane Collaboration, που πραγματοποιεί συστηματικές ανασκοπήσεις σε ένα τεράστιο εύρος θεμάτων.

Λίγοι λογικοί άνθρωποι θα διαφωνούσαν με όλα αυτά. Αν και οι ελεγχόμενες δοκιμές και οι συστηματικές ανασκοπήσεις δεν αποτελούν την τελευταία λέξη στην καλή υγειονομική φροντίδα, είναι κρίσιμα εργαλεία και έχουν αξιοποιηθεί λιγότερο απ’ όσο θα έπρεπε. Το ίδιο ισχύει και σε άλλους τομείς. Η Pearson παραθέτει πολλές ιστορίες αποτυχημένων, συχνά ατεκμηρίωτων, έργων που σπατάλησαν χρήματα, όπως οι προσπάθειες κατασκευής «γεφυρών για νυχτερίδες» πάνω από δρόμους στο Ηνωμένο Βασίλειο, τις οποίες οι νυχτερίδες δεν χρησιμοποίησαν ποτέ.

Όμως η εικόνα γίνεται πιο δύσκολη καθώς η επανάσταση των στοιχείων περνά σε άλλους τομείς. Η Pearson εξετάζει τη χρήση τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων δοκιμών στη δημόσια πολιτική, όπως στις παροχές πρόνοιας, στη διεθνή ανάπτυξη, στην αστυνόμευση, στην ανατροφή παιδιών, στη διατήρηση της φύσης και στην εκπαίδευση.

Αυτά τα πεδία είναι πιο δύσκολο να μελετηθούν, γιατί πρόκειται για εξαιρετικά σύνθετα συστήματα. Καταρχάς, περιλαμβάνουν ανθρώπους, με την ελεύθερη βούληση και την πείσμονή μας. Η Pearson καταλαβαίνει πλήρως αυτές τις διαστάσεις και αναγνωρίζει ότι οι δοκιμές κοινωνικής πολιτικής είναι λιγότερο αξιόπιστες από τις δοκιμές ιατρικών παρεμβάσεων και λιγότερο πιθανό να γενικεύονται σωστά.

Περιγράφει πώς ένα μέτρο μείωσης της φτώχειας λειτούργησε σε μια κοινότητα, με βάση ελεγχόμενη δοκιμή, αλλά δεν ήταν βέβαιο ότι θα λειτουργούσε αλλού, επειδή οι κοινότητες διαφέρουν τόσο πολύ. Αυτό είναι ένα επαναλαμβανόμενο πρόβλημα και, για μένα, σημαίνει ότι οι δοκιμές κοινωνικής πολιτικής είναι απλώς λιγότερο χρήσιμες από τις ιατρικές δοκιμές. Άρα δεν πρέπει να τους δίνουμε υπερβολικό βάρος.

Δεν υποστηρίζω ότι πρέπει να είμαστε αντίθετοι με τις δοκιμές και τις συστηματικές ανασκοπήσεις σε τέτοιες πολιτικές — το αντίθετο. Αλλά θεωρώ πως η Pearson και οι συνομιλητές της είναι υπερβολικά βέβαιοι για τα οφέλη τους.

Υπάρχουν πολλά παραδείγματα πολιτικών με ισχυρή τεκμηρίωση που αποτυγχάνουν επειδή όσοι τις προωθούν παραμελούν βασικά πολιτικά καθήκοντα, όπως το να εξασφαλίσουν ενημερωμένη συναίνεση από τις κοινότητες που επηρεάζονται. Προσπάθειες όπως η επανεισαγωγή λύκων, ο εμβολιασμός παιδιών και η φορολόγηση ρυπογόνων οχημάτων συχνά σκοντάφτουν όχι επειδή δεν στηρίζονται στην επιστήμη, αλλά επειδή οι άνθρωποι που πρέπει να ζήσουν με αυτές δεν εμπιστεύονται τις αρχές ότι θα ενεργήσουν προς το συμφέρον τους. Πρόκειται για ζητήματα κοινωνικής συνοχής και δημοκρατικού ελλείμματος, εμπιστοσύνης και ισότητας, εξουσίας. Λύνονται μόνο αν οι πολιτικές διαμορφωθούν μαζί με αυτές τις κοινότητες.

Και πάλι, η Pearson το επισημαίνει. Περιγράφει πώς ορισμένοι επαγγελματίες της τεκμηριωμένης διατήρησης της φύσης συνεργάζονται πλέον πιο στενά με ομάδες όπως οι αυτόχθονες πληθυσμοί, που συχνά αποκλείονται από τη λήψη αποφάσεων, παρότι διαθέτουν τεράστιο απόθεμα γνώσης. Στο τέλος, όμως, αντιμετωπίζει αυτά τα κοινωνικοπολιτικά εμπόδια σαν μικρές λεπτομέρειες, ενώ εγώ πιστεύω ότι βρίσκονται στον πυρήνα του ζητήματος. Για παράδειγμα, αν θέλεις να καταλάβεις γιατί μεγάλο μέρος της διδασκαλίας είναι κακό, ως σύζυγος μιας δασκάλας θα έλεγα ότι δεν φταίει η έλλειψη στοιχείων· φταίει ότι οι δάσκαλοι είναι υπερφορτωμένοι και υποαμειβόμενοι. Οι περισσότεροι δεν έχουν χρόνο να παρακολουθήσουν την πιο πρόσφατη έρευνα, πόσο μάλλον να την εφαρμόσουν.

Το Beyond Belief είναι μια συναρπαστική καταγραφή ανθρώπων που προσπάθησαν να εφαρμόσουν μία από τις αγαπημένες μεθόδους της επιστήμης σε περίπλοκες και υποκειμενικές πλευρές της ανθρώπινης ζωής — με όλες τις επιτυχίες και τις αποτυχίες που αυτό συνεπάγεται. Μακάρι να ήταν λίγο μεγαλύτερο, ώστε η Pearson να εξερευνήσει πιο βαθιά τα πρακτικά και κοινωνικοπολιτικά εμπόδια στη λήψη αποφάσεων με βάση τα στοιχεία. Από την άλλη, ίσως αυτό να είναι το επόμενο βιβλίο της.

Michael Marshall είναι συντάκτης επιστημονικού περιεχομένου με έδρα το Devon του Ηνωμένου Βασιλείου.

Τρία ακόμη σπουδαία βιβλία για την πορεία των στοιχείων

Bad Science, του Ben Goldacre

Ο Ben Goldacre, γιατρός, ακαδημαϊκός, συγγραφέας και ραδιοτηλεοπτικός παραγωγός, αποκαλύπτει πόσο συχνά τα μέσα ενημέρωσης προβάλλουν ως γεγονός ανοησίες, ενώ ακόμη και ένας απλός έλεγχος θα αρκούσε για να φανεί η πραγματικότητα.

The Golem at Large: What you should know about technology, των Harry Collins και Trevor Pinch

Οι κοινωνιολόγοι Harry Collins και Trevor Pinch εξετάζουν πώς οι επιστημονικές μέθοδοι δυσκολεύονται όταν έρχονται αντιμέτωπες με την πολυπλοκότητα και την αβεβαιότητα του πραγματικού κόσμου, του τόπου όπου συμβαίνουν τα πάντα.

The Blunders of Our Governments, των Anthony King και Ivor Crewe

Άλλοτε ξεκαρδιστική και άλλοτε εξοργιστική, αυτή η καταγραφή ανόητων κυβερνητικών λαθών δείχνει γιατί η βρετανική πολιτική συχνά εκτροχιάζεται. Η έλλειψη στοιχείων είναι μόνο ένα από τα προβλήματα, και μάλιστα όχι το μεγαλύτερο.

Λάβετε κάθε εβδομάδα στο inbox σας μια δόση ανακάλυψης. Θα σας ενημερώνουμε επίσης για εκδηλώσεις και ειδικές προσφορές του New Scientist.

Οι ευεργετικές επιδράσεις του καφέ στη διάθεση δεν οφείλονται μόνο στην καφεΐνη

Μια αναλυτική μελέτη για τις φυσιολογικές επιδράσεις του καφέ δείχνει ότι ορισμένα από τα οφέλη του οφείλονται στις πολυφαινόλες και στην επίδρασή τους στα βακτήρια του εντέρου.

Του Alessio Cozzolino

Ο καφές μπορεί να επηρεάσει τη διάθεση και το μικροβίωμά μας Artem Varnitsin / Alamy

Ο καφές μπορεί να επηρεάσει τη διάθεση και το μικροβίωμά μας

Artem Varnitsin / Alamy

Τόσο ο καφές με καφεΐνη όσο και ο ντεκαφεϊνέ μπορούν να οδηγήσουν σε βελτίωση της διάθεσης και της γνωστικής επίδοσης, πιθανότατα μέσω της επίδρασής τους στο μικροβίωμα του εντέρου.

Οι επιστήμονες γνωρίζουν εδώ και χρόνια ότι ο καφές μπορεί να επηρεάζει την πέψη, τη γνωστική λειτουργία και τη διάθεση, εν μέρει χάρη στις αλληλεπιδράσεις του με τα μικρόβια του εντέρου. Ωστόσο, ενώ η περισσότερη έρευνα για τις επιδράσεις του καφέ έχει επικεντρωθεί στην καφεΐνη, ο καφές είναι επίσης μία από τις πλουσιότερες πηγές πολυφαινολών, φυτικών ενώσεων που τα μικρόβια του εντέρου μετατρέπουν σε βιολογικά ενεργά μόρια. Οι μεταβολίτες αυτοί έχουν συνδεθεί με αντιφλεγμονώδεις δράσεις και ενδέχεται να επηρεάζουν τη λειτουργία του εγκεφάλου.

Για να αποκτήσουν πιο καθαρή εικόνα αυτών των αλληλεπιδράσεων, ο John Cryan από το University College Cork στην Ιρλανδία και οι συνεργάτες του στρατολόγησαν 62 υγιείς συμμετέχοντες, οι μισοί από τους οποίους έπιναν τακτικά καφέ και οι άλλοι μισοί όχι. Μετά την αρχική σύγκριση, όσοι έπιναν συστηματικά καφέ απείχαν για 14 ημέρες, πριν ακολουθήσει φάση επανεισαγωγής 21 ημερών, κατά την οποία οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν τυχαία ώστε να καταναλώσουν είτε καφέ με καφεΐνη είτε ντεκαφεϊνέ.

Οι ερευνητές συνέλεξαν δείγματα αίματος, σάλιου, ούρων και κοπράνων για να αξιολογήσουν τις φυσιολογικές αντιδράσεις στις ενώσεις που προέρχονται από τον καφέ. Εξέτασαν επίσης τη διάθεση, τη γνωστική λειτουργία, το στρες, τον ύπνο και τη συμπεριφορά των συμμετεχόντων.

Σε σύγκριση με όσους δεν έπιναν καφέ, η κατανάλωση καφέ με καφεΐνη συνδέθηκε με χαμηλότερο άγχος και καλύτερη προσοχή, ενώ ο ντεκαφεϊνέ συνδέθηκε με καλύτερες επιδόσεις σε τεστ μνήμης και καλύτερη ποιότητα ύπνου. Και τα δύο είδη καφέ συνδέθηκαν με χαμηλότερες αξιολογήσεις στρες και κατάθλιψης.

Όταν ο καφές αφαιρέθηκε και στη συνέχεια επανεισήχθη, το μικροβίωμα των συμμετεχόντων άλλαξε γρήγορα, με τόσο τον κανονικό καφέ όσο και τον ντεκαφεϊνέ να σχετίζονται με υψηλότερα επίπεδα ωφέλιμων βακτηρίων του εντέρου. «Μας εξέπληξε πόσο δυναμικό είναι το σύστημα», λέει ο Cryan.

Η ανάλυση δείχνει ότι οι επιδράσεις του καφέ στις γνωστικές επιδόσεις οφείλονται στις πολυφαινόλες και όχι στην καφεΐνη, καθώς οι επιδόσεις αυτές συσχετίστηκαν με τις μετρήσεις ορισμένων μεταβολιτών που προέρχονται από πολυφαινόλες στα ούρα των συμμετεχόντων.

Ο Daniele Del Rio από το Πανεπιστήμιο της Πάρμας στην Ιταλία λέει ότι το επόμενο βασικό βήμα θα είναι να προσδιοριστεί πώς διαφορετικοί τύποι καφέ επηρεάζουν το μικροβίωμα. «Δεν είναι όλοι οι καφέδες ίδιοι: ακόμη και ο βαθμός καβουρδίσματος επηρεάζει βαθιά τη χημική τους σύνθεση».

Ο Nicola Segata από το Πανεπιστήμιο του Τρέντο στην Ιταλία λέει ότι η έρευνα φωτίζει μια σχετικά λίγο μελετημένη περιοχή, αλλά προειδοποιεί να μην υπάρξουν υπεραπλουστεύσεις. «Το σχετικά μικρό δείγμα της μελέτης μπορεί να περιορίσει το πόσο ευρέως μπορούν να εφαρμοστούν τα αποτελέσματα», λέει.

«Η μελέτη είναι ενδιαφέρουσα γιατί, εξετάζοντας τις επιδράσεις της κατανάλωσης καφέ στη σύνθεση της μικροχλωρίδας, υποδηλώνει ότι το ανθρώπινο οικοσύστημα του εντέρου μπορεί να βοήθησε τους ανθρώπους να προσαρμοστούν σχετικά γρήγορα σε διαφορετικές δίαιτες και περιβάλλοντα χωρίς να απαιτείται γενετική αλλαγή», λέει ο Telmo Pievani από το Πανεπιστήμιο της Πάδοβας στην Ιταλία.

Nature Communications DOI: 10.1038/s41467-026-71264-8

Η κατάθεση της Mira Murati φωτίζει την απομάκρυνση του Sam Altman

Η πρώην CTO της OpenAI, Mira Murati, είχε αποδείξεις. Όμως, σε μεγάλο βαθμό, μπερδεύουν και τη δική της εκδοχή των γεγονότων.

Η εβδομάδα που προηγήθηκε της Ημέρας των Ευχαριστιών του 2023 ήταν το μεγαλύτερο σίριαλ της βιομηχανίας της τεχνητής νοημοσύνης. Ο CEO της OpenAI, Sam Altman, απομακρύνθηκε αιφνιδιαστικά από τη θέση του στην εταιρεία-δημιουργό του ChatGPT. Η εξήγηση; Ότι ο Altman «δεν ήταν σταθερά ειλικρινής στις επικοινωνίες του με το διοικητικό συμβούλιο». Τώρα, μέσα από μαρτυρίες και δικαστικά έγγραφα στην υπόθεση Musk v. Altman, το κοινό βλέπει για πρώτη φορά συγκεκριμένα τι συνέβη πίσω από τις κλειστές πόρτες εκείνο το δραματικό Σαββατοκύριακο, με μεγάλο μέρος της υπόθεσης να περιστρέφεται γύρω από την πρώην CTO Mira Murati.

Ήταν μια ασυνήθιστη κατάσταση, καθώς αυτό το παιχνίδι εξουσίας — που έμοιαζε να αλλάζει κάθε ώρα — εκτυλισσόταν σε μεγάλο βαθμό δημόσια. Η αινιγματική ανακοίνωση του διοικητικού συμβουλίου για την απομάκρυνση του Altman δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα της OpenAI και αμέσως πυροδότησε σωρεία θεωριών συνωμοσίας στο X. Τελικά, φαίνεται πως η αφορμή ήταν ένα μοτίβο ψεμάτων ή παραλείψεων από τον Altman, είτε για τις διαδικασίες ασφαλείας της OpenAI, είτε για το δικό του ποσοστό συμμετοχής στο startup fund της εταιρείας, είτε για την κυκλοφορία ορισμένων εργαλείων ή λειτουργιών, όπως το ChatGPT. Άλλα στελέχη της OpenAI και ηγέτες της τεχνητής νοημοσύνης έκαναν δημόσιες δηλώσεις υπέρ του Altman. Παράλληλα, ξεκίνησε διαδικτυακή καμπάνια ανάμεσα σε εκατοντάδες εργαζομένους της OpenAI, οι οποίοι ανέβαζαν μια καρδιά αν στήριζαν την επιστροφή του, ενώ πολλοί έγραφαν τη φράση «OpenAI is nothing without its people». Οι φήμες φούντωναν, καθώς αμέτρητοι παρατηρητές περίμεναν με κομμένη την ανάσα οποιαδήποτε νέα πληροφορία. Εγώ κάλυπτα όλη αυτή την ιστορία από ένα ταξίδι πεζοπορίας στην Παταγονία, με μοναδικό εργαλείο το σημειωματάριο του iPhone και χωρίς λάπτοπ.

Σε όλο αυτό το διάστημα, ένα φαινομενικά διακριτικό πρόσωπο έμοιαζε να βρίσκεται παντού: η CTO της OpenAI, Mira Murati. Αρχικά ορίστηκε υπηρεσιακή CEO, πριν παραδώσει αμέσως τη θέση στον Emmett Shear, που ήρθε απ’ έξω. Μέσα σε λίγες ημέρες, ο Altman επέστρεψε στην κορυφή της εταιρείας και το συμβούλιο που είχε σχηματιστεί για να τον απομακρύνει είχε σε μεγάλο βαθμό διαλυθεί.

Η Murati είχε στηρίξει δημόσια την επιστροφή του Altman και είχε γράψει διαδικτυακά υπέρ της επαναφοράς του στη θέση του στην εταιρεία. Όμως, με την πάροδο του χρόνου, προέκυψαν αναφορές ότι είχε σημαντικό ρόλο στην απομάκρυνσή του. Σύμφωνα με ορισμένες περιγραφές, εκείνη άνοιξε σε μεγάλο βαθμό την εσωτερική συζήτηση για τις ανησυχίες γύρω από τον Altman και διοχέτευσε σημαντικό όγκο πληροφοριών — ανάμεσά τους στιγμιότυπα οθόνης, καταγραφές μηνυμάτων και καταγγελίες για κακή διοίκηση από την περίοδο του Altman στη Y Combinator — στον συνιδρυτή Ilya Sutskever. Εκείνος μετέφερε στη συνέχεια τις ανησυχίες του στο διοικητικό συμβούλιο της OpenAI μέσα από ένα υπόμνημα 52 σελίδων. Στην κατάθεσή της αυτή την εβδομάδα, η πρώην μέλος του συμβουλίου Helen Toner είπε ότι οι ανησυχίες της Murati και του Sutskever ενίσχυσαν ουσιαστικά τις δικές του ανησυχίες, που αφορούσαν ένα μοτίβο εξαπάτησης, την «αντίσταση» του Altman στην εποπτεία του συμβουλίου και τη «χειραγώγηση» των διαδικασιών του συμβουλίου και προβλήματα στη διοίκηση.

Στις 16 Νοεμβρίου 2023, τέσσερα μέλη του διοικητικού συμβουλίου της OpenAI — οι Toner, Ilya Sutskever, Adam D’Angelo και Tasha McCauley — υπέγραψαν ομόφωνα έγγραφο που τερμάτιζε την απασχόληση του Altman στην OpenAI και όριζε τη Murati ως νέα προσωρινή CEO.

Παρότι, σύμφωνα με πολλές αναφορές, η Murati είχε παίξει καθοριστικό ρόλο σε όλη την πορεία προς την απομάκρυνση του Altman, σχεδόν αμέσως φάνηκε να μετατοπίζει τη στήριξή της προς εκείνον.

Σε 78 μηνύματα που ανταλλάχθηκαν μέσα σε διάστημα 14 ωρών, από νωρίς το βράδυ της Κυριακής έως το πρωί της Δευτέρας, η Murati και ο Altman μιλούσαν εκτενώς για το αν ήταν εφικτή η επαναφορά του και για το τι θα ακολουθούσε. Ο Altman είπε ότι ο D’Angelo, μέλος του συμβουλίου, «προσπαθούσε να πείσει το συμβούλιο να συμφωνήσει σε μια διαμόρφωση», αλλά ο ίδιος και ο CEO της Microsoft, Satya Nadella, είχαν πει στον D’Angelo ότι αυτό «δεν λειτουργεί και ότι [πρέπει] να αρχίσουν να προετοιμάζονται για το plan b».

Γύρω στις 2:30 το πρωί της Δευτέρας, ο Altman ρώτησε: «can you indicate directionally good or bad? satya and others anxious.»

Η Murati απάντησε: «Directionally very bad. Sam this is very bad.»

Ο Altman ζήτησε να συμμετάσχει στη συνάντηση και η Murati του είπε ότι το συμβούλιο δεν το ήθελε. Τότε ο Altman έγραψε: «what do you want to make it better? i’m still willing to just walk away if that helps. if they are ramped up for crazy lawsuits against me then i’m not sure what.»

Η Murati είπε ότι το συμβούλιο είχε πειστεί για την απόφασή του να αποχωρήσει ο Altman από την εταιρεία, προσθέτοντας: «They’ve walked me through all the reasons and the issues with you and why you can’t be ceo.»

Ο Altman ρώτησε τότε γιατί το συμβούλιο έλεγε όλο το Σαββατοκύριακο ότι ήθελε να επιστρέψει.

Η Murati απάντησε: «They want to have a new ceo in place tonight (not me.»

Ο Altman ρώτησε ποιος θα ήταν αυτός, και η Murati απάντησε: «New guy is rando twitch guy», αναφερόμενη στον Shear.

Η Murati είπε επίσης στον Altman ότι ήλπιζε ο Satya να βοηθήσει να ανατραπεί η απόφαση.

Μεταξύ 17 και 20 Νοεμβρίου, η Murati και ο Nadella, ο οποίος ήταν ξεκάθαρα στο πλευρό του Altman στη σύγκρουση και είχε προσφέρει να προσλάβει όλους τους εργαζομένους της OpenAI στη Microsoft για να δουλέψουν υπό τον Altman, αντάλλαξαν επίσης αρκετά μηνύματα, σε μεγάλο βαθμό μονομερή, με τη Murati να επικοινωνεί μαζί του. Σε ένα από αυτά, η Murati ανέφερε ότι «δεν βάζει το όνομά της σε αυτό», φαίνεται να αναφέρεται σε δήλωση του συμβουλίου που εκδόθηκε εκείνη την Κυριακή, σύμφωνα με την οποία «το διοικητικό συμβούλιο στηρίζει ακράδαντα την απόφασή του ως τη μοναδική οδό για να προωθήσει και να υπερασπιστεί την αποστολή της OpenAI» και ότι «με απλά λόγια, η συμπεριφορά του Sam και η έλλειψη διαφάνειας στις επαφές του με το συμβούλιο υπονόμευσαν την ικανότητα του συμβουλίου να εποπτεύει αποτελεσματικά την εταιρεία με τον τρόπο που είχε εντολή να το κάνει».

Μέσα σε λίγες ημέρες, περισσότεροι από 750 εργαζόμενοι της OpenAI υπέγραψαν επιστολή προς το διοικητικό συμβούλιο, απειλώντας να παραιτηθούν και να ενταχθούν στη νέα θυγατρική της Microsoft, που θα καθοδηγούνταν από τον Altman και τον πρόεδρο της OpenAI Greg Brockman.

Έγραψαν ότι «η διαδικασία μέσω της οποίας απομακρύνατε τον Sam Altman και αφαιρέσατε τον Greg Brockman από το διοικητικό συμβούλιο έθεσε σε κίνδυνο όλη αυτή την εργασία και υπονόμευσε την αποστολή και την εταιρεία μας».

Η πρώτη υπογράφουσα εκείνης της επιστολής; Η ίδια η Murati.

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της επιστολής βρίσκεται προς το τέλος, όταν οι υπογράφοντες σημειώνουν ειδικά προς το συμβούλιο ότι «μέσα σε δύο ημέρες από την αρχική σας απόφαση, αντικαταστήσατε ξανά την υπηρεσιακή CEO Mira Murati, ενάντια στο συμφέρον της εταιρείας».

Όμως θυμηθείτε: σύμφωνα με την κατάθεση της Toner, η Murati φέρεται να είχε πει στο συμβούλιο ότι δεν ήθελε να υπηρετήσει ως προσωρινή CEO, εκτός αν το συμβούλιο μπορούσε να «νομιμοποιήσει» την απόφαση. Η Toner είπε ότι η Murati «δεν φάνηκε να καταλαβαίνει, είτε σκόπιμα είτε όχι, ότι είχε καθοριστικό ρόλο να παίξει στο να νομιμοποιήσει η ίδια αυτή την απόφαση».

«Περίμενε να δει προς τα πού θα φυσήξει ο άνεμος, και δεν συνειδητοποιούσε ότι η ίδια ήταν ο άνεμος», είπε η Toner.

Η Toner είπε επίσης ότι η Murati ήταν «εντυπωσιακά μη υποστηρικτική» και «εξαιρετικά παθητική» μετά την απομάκρυνση του Altman, προσθέτοντας: «Φαινόταν εντελώς αδιάφορη στο να πει στην ομάδα της ότι οι συζητήσεις της μαζί μας είχαν αποτελέσει σημαντικό παράγοντα στην απόφασή μας να απολύσουμε τον Sam.»

Κατά τη διάρκεια των 78 μηνυμάτων ανάμεσα στη Murati και τον Altman, ο τελευταίος ρώτησε αν είχε έρθει η ώρα να σταλεί στο συμβούλιο η επιστολή των εργαζομένων. Η Murati του είπε ότι «δεν θα είχε σημασία» και ότι τα μέλη του συμβουλίου «δεν νοιάζονταν αν όλοι παραιτηθούν», αλλά μόνο ότι δεν ήθελαν το «χέρι» του Altman πάνω στην AGI. Ο Altman ρώτησε αν ο D’Angelo ήξερε ότι η Murati είχε επαναπροσλάβει τον Altman, και εκείνη απάντησε ναι.

Νωρίς το πρωί της Δευτέρας 20 Νοεμβρίου, η Murati έγραψε στον CTO της Microsoft, Kevin Scott, ότι ήταν «κοντά στο να παραιτηθεί το συμβούλιο». Ο Scott απάντησε: «For real this time?» Η Murati είπε: «It seems so. Ilya [Sutskever] signed our petition.»

Αργότερα εκείνο το πρωί, η Murati ζήτησε από τον Nadella να «κάνει σύντομα μια δημόσια δήλωση που να δείχνει στήριξη στην κοινή [OpenAI] ομάδα, ουσιαστικά ενώνοντας την ομάδα; Είναι πολύ σημαντικό να μην χάσουμε ερευνητές από τον Demis [Hassabis] ή τον Elon [Musk].»

Λίγο περισσότερο από έναν χρόνο νωρίτερα, σε έγγραφο με ημερομηνία 30 Σεπτεμβρίου 2022, η Murati είχε γράψει μια λίστα παραπόνων για τον Altman και το στυλ διοίκησής του, η οποία φαίνεται πως είχε σταλεί απευθείας και σε εκείνον. Έγραφε ότι «η συνεχής πανικός γύρω από τα projects μας, τους ανθρώπους, τους στόχους κ.λπ. δημιουργεί χάος και αναταραχή» και ότι «μιλάμε για εστίαση αλλά στην πράξη η προσέγγισή μας είναι κάν’ τα όλα και γρήγορα, επειδή δεχόμαστε συνεχώς πίεση να αλλάζουμε προτεραιότητες και να μετακινούμε ανθρώπους και projects». Έγραφε επίσης για τη μη ευθυγράμμιση του Altman και της εκτελεστικής ομάδας ως προς τη σημασία της ομάδας εφαρμοσμένης τεχνητής νοημοσύνης και ζητούσε από τον Altman να συζητά τις ανησυχίες του απευθείας μαζί της: «Δεν θέλω να τα μαθαίνω από άλλους … Είναι χαμένη ευκαιρία για εμάς να λύσουμε σημαντικά ζητήματα για την εταιρεία και υπονομεύει την ηγεσία της εταιρείας όταν το κάνεις αυτό.»

Η Murati ανέφερε επίσης, στο έγγραφο του 2022, την ιδέα ότι «το να κάνουμε αυτό που θέλουν οι χρήστες δεν είναι στο DNA της OpenAI» — ότι ο πιο συχνά αναφερόμενος στόχος της εταιρείας ήταν να φτάσει σε έσοδα 100 εκατομμυρίων δολαρίων και ότι η θέση του Altman ήταν πως «δεν είχε σημασία πώς θα φτάναμε σε αυτόν τον αριθμό, έπρεπε να φτάσουμε εκεί». Η Murati είπε επίσης ότι μία από τις βασικές προτεινόμενες λύσεις για να διορθώσει αυτά τα ζητήματα ο Altman θα ήταν να «ενημερωθεί» και να χρησιμοποιεί επίσημα κανάλια για να θέτει τις προτεινόμενες αλλαγές.

«Συχνά ακούω από εσένα δύο πράγματα ταυτόχρονα, που για μένα μοιάζουν να συγκρούονται: (1) δεν κινούμαστε αρκετά γρήγορα ή ένας συγκεκριμένος τομέας ή άνθρωπος αποτυγχάνει και (2) δεν ξέρεις τι συμβαίνει, άρα μπορεί να κάνεις λάθος», έγραφε στο έγγραφο του 2022. «Όταν δεν είσαι βέβαιος για το πώς πάνε τα πράγματα ή όταν υπάρχει η αίσθηση ότι δεν πηγαίνουν καλά, πήγαινε απευθείας στη Mira για να πάρεις πληροφορίες και οργάνωσε εις βάθος αξιολογήσεις μέχρι να είσαι ικανοποιημένος ότι καταλαβαίνεις την κατάσταση.»

Στο πλαίσιο της κατάθεσης της Murati που προβλήθηκε αυτή την εβδομάδα στη δίκη Musk v. Altman, η ίδια είπε ότι επιμένει στις επικρίσεις της για τον Altman και ότι οι ανησυχίες της ήταν «απολύτως σχετικές με τη διοίκηση … Είχα ένα απίστευτα δύσκολο έργο σε έναν οργανισμό που ήταν πολύ περίπλοκος. Ζητούσα από τον Sam να ηγηθεί, και να ηγηθεί με σαφήνεια, και να μην υπονομεύει την ικανότητά μου να κάνω τη δουλειά μου.»

Η Murati μπορεί να μην ήταν παρούσα στην αίθουσα του δικαστηρίου, όμως η μαρτυρία της — και όσα αποκαλύφθηκαν στα έγγραφα — ήταν από τα πιο αξιομνημόνευτα στοιχεία της διαδικασίας.

Το Canvas εκτός λειτουργίας μετά από απειλές διαρροής δεδομένων μαθητών

Το Canvas, η πλατφόρμα διαχείρισης εκπαίδευσης της Instructure, βρίσκεται εκτός λειτουργίας, μετά την πρόσφατη επιβεβαίωση μιας μεγάλης παραβίασης δεδομένων που επηρέασε ονόματα μαθητών, email addresses, αριθμούς ταυτότητας και μηνύματα.

Την Πέμπτη, μαθητές που προσπάθησαν να μπουν στο σύστημα είδαν μήνυμα από την ομάδα χάκερ ShinyHunters, η οποία ανέλαβε την ευθύνη για την επίθεση:

«Η ShinyHunters παραβίασε την Instructure (ξανά). Αντί να επικοινωνήσουν μαζί μας για να το επιλύσουν, μας αγνόησαν και έκαναν κάποιες “security patches”. Αν κάποιο από τα σχολεία στη λίστα που επηρεάστηκε ενδιαφέρεται να αποτρέψει τη δημοσιοποίηση των δεδομένων του, παρακαλείται να συμβουλευτεί μια εταιρεία κυβερνοασφάλειας και να επικοινωνήσει μαζί μας ιδιωτικά στο TOX για να διαπραγματευτεί έναν διακανονισμό. Έχετε περιθώριο μέχρι το τέλος της ημέρας, στις 12 Μαΐου 2026, πριν διαρρεύσουν όλα».

Το μήνυμα περιλάμβανε σύνδεσμο προς λίστα σχολείων που, σύμφωνα με τη ShinyHunters, έχουν παραβιαστεί μέσω του Canvas.

«Η Instructure έχει θέσει τα Canvas, Canvas Beta και Canvas Test σε λειτουργία συντήρησης», αναφέρεται στη σελίδα κατάστασης της Infrastructure. «Αναμένουμε να επανέλθουμε σύντομα και θα δώσουμε ενημερώσεις το συντομότερο δυνατό».

Η Instructure είχε αναφέρει την περασμένη εβδομάδα ότι «εφάρμοσε patches για την ενίσχυση της ασφάλειας του συστήματος» μετά την παραβίαση. Η ShinyHunters, η οποία έχει αναλάβει την ευθύνη για επιθέσεις σε Ticketmaster, AT&T, Rockstar Games, ADT και Vercel, ανέφερε ότι ο ιστότοπος διαρροής δεδομένων της περιλαμβάνει 9.000 σχολεία, με δεδομένα που ανήκουν σε 275 εκατομμύρια μαθητές, εκπαιδευτικούς και άλλο προσωπικό, σύμφωνα με το Bleeping Computer.

Ενημέρωση, 7 Μαΐου: Προστέθηκε το μήνυμα για τη λειτουργία συντήρησης της Infrastructure.

Αυτός είναι ο τίτλος για τη native διαφήμιση

Το PCOS καθυστερεί την περιεμμηνόπαυση και παρατείνει τη γονιμότητα

Μόλις το 3% των γυναικών με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών φτάνει στην όψιμη περιεμμηνόπαυση ή την εμμηνόπαυση έως την ηλικία των 46 ετών, κάτι που μπορεί να τους επιτρέπει να συλλάβουν σε μεγαλύτερη ηλικία.

Απεικόνιση πολυκυστικών ωοθηκών σε μαγνητική τομογραφία (πράσινο) GUSTOIMAGES/SCIENCE PHOTO LIBRARY

Απεικόνιση πολυκυστικών ωοθηκών σε μαγνητική τομογραφία (πράσινο)

GUSTOIMAGES/SCIENCE PHOTO LIBRARY

Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS) είναι γνωστό ότι διαταράσσει τις ορμόνες και τη γονιμότητα, όμως φαίνεται πως μπορεί να έχει και ορισμένα απρόσμενα οφέλη μετά τα 40. Η ηλικία φαίνεται να αναδιαμορφώνει φυσικά τις ωοθήκες που επηρεάζει, συχνά κάνοντας τις περιόδους πιο τακτικές, καθυστερώντας την περιεμμηνόπαυση και αυξάνοντας τη γονιμότητα.

«Με τα χρόνια, είχαμε τόσες πολλές γυναίκες με PCOS που μας έλεγαν πως πίστευαν ότι δεν θα μπορούσαν ποτέ να μείνουν έγκυες χωρίς ART [υποβοηθούμενη αναπαραγωγική τεχνολογία] και μετά έμεναν τόσο έκπληκτες επειδή συνέβη στα 40 τους», λέει η Terhi Piltonen από το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Oulu στη Φινλανδία. «Αυτά τα παιδιά που ποτέ δεν πίστευαν ότι θα αποκτούσαν τα αποκαλούμε “αστέρια του δειλινού”».

Η Piltonen και οι συνεργάτες της μελέτησαν πώς το PCOS επηρεάζει τη μετάβαση στην εμμηνόπαυση, χρησιμοποιώντας δεδομένα από 1.849 γυναίκες που γεννήθηκαν στη Φινλανδία το 1966 και υποβάλλονταν σε τακτικούς ελέγχους υγείας στο πλαίσιο της μελέτης Northern Finland Birth Cohort.

Όταν οι γυναίκες ήταν 31 ετών, οι 380 πληρούσαν τα κριτήρια για PCOS, δηλαδή είχαν τουλάχιστον δύο από τα τρία χαρακτηριστικά: ακανόνιστες ή ανύπαρκτες περιόδους, αυξημένα επίπεδα τεστοστερόνης και αυξημένη αντιμυλλέριο ορμόνη, μια ορμόνη που παράγεται από μικρά ωοθυλάκια στην ωοθήκη.

Μέχρι την ηλικία των 46 ετών, μόνο το 3% αυτών των γυναικών είχε φτάσει στην όψιμη περιεμμηνόπαυση ή την εμμηνόπαυση, έναντι 18% των γυναικών χωρίς τη συγκεκριμένη πάθηση. Η καθυστερημένη αυτή μετάβαση στην εμμηνόπαυση συμφωνεί με μια μικρότερη μελέτη στη Σουηδία, που έδειξε ότι οι γυναίκες με PCOS έφταναν στην εμμηνόπαυση κατά μέσο όρο τέσσερα χρόνια αργότερα από όσες δεν είχαν τη διαταραχή.

Η Piltonen εκτιμά ότι αυτή η καθυστέρηση ίσως οφείλεται στο ότι οι γυναίκες με PCOS γεννιούνται με μεγαλύτερο απόθεμα ωαρίων, κάτι που παρατείνει τη γόνιμη περίοδό τους.

Στη νεαρή ενήλικη ζωή, αυτά τα επιπλέον ωάρια δημιουργούν πρόβλημα, γιατί γεμίζουν την ωοθήκη και την κάνουν «πολύ σφιχτή», λέει η Piltonen. Συχνά, αρκετά ωάρια προσπαθούν να ωριμάσουν ταυτόχρονα, αλλά μπλοκάρουν στη μέση λόγω του συνωστισμού. Αυτά τα ανώριμα ωάρια μοιάζουν με σκούρες κηλίδες στα υπερηχογραφήματα και παλαιότερα είχαν παρερμηνευτεί ως κύστεις, εξ ου και η παραπλανητική ονομασία «σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών», η οποία σύντομα θα αλλάξει επίσημα. Επειδή είναι δύσκολο τα ωάρια να ωριμάσουν πλήρως και να απελευθερωθούν, η ωορρηξία συμβαίνει σπάνια ή καθόλου, οι περίοδοι είναι ακανόνιστες και οι πιθανότητες εγκυμοσύνης λιγότερες.

Την ίδια στιγμή, οι ορμονικές ανισορροπίες που συνδέονται με το PCOS μπορούν να προκαλέσουν αύξηση βάρους, μεταβολικά προβλήματα, ακμή και υπερβολική τριχοφυΐα.

Καθώς όμως τα ωάρια μειώνονται φυσιολογικά με την ηλικία, οι ωοθήκες των γυναικών με PCOS γίνονται λιγότερο «γεμάτες» και τα ωάρια μπορούν να ωριμάσουν και να απελευθερωθούν πιο εύκολα, λέει η Piltonen. «Γι’ αυτό οι γυναίκες με PCOS συχνά διαπιστώνουν ότι ο κύκλος τους γίνεται πιο τακτικός όσο μεγαλώνουν», λέει. Αυτό εξηγεί επίσης γιατί κάποιες που παλαιότερα δυσκολεύονταν να συλλάβουν ξαφνικά βρίσκονται πολύ γόνιμες, προσθέτει.

Η καλύτερη κατανόηση του PCOS ανοίγει νέο δρόμο για θεραπείες

Η Piltonen πιστεύει ότι η καθυστερημένη εμμηνόπαυση που συνδέεται με το PCOS πιθανότατα είναι ευεργετική, επειδή η πτώση των οιστρογόνων που συμβαίνει στην εμμηνόπαυση συνδέεται με πιο αδύναμα οστά, πιο λεπτό δέρμα, υψηλότερο κίνδυνο καρδιακής νόσου και άλλες επιπλοκές. Μια μελέτη έδειξε ότι οι γυναίκες που μπήκαν στην εμμηνόπαυση μετά τα 55 ζούσαν κατά μέσο όρο δύο χρόνια περισσότερο από όσες έφτασαν σε αυτή πριν από τα 40.

Το PCOS μπορεί ακόμη και να είχε εξελικτικά πλεονεκτήματα στους προγόνους μας, όταν οι διαθέσιμοι πόροι τροφής ήταν περιορισμένοι και ο τοκετός πιο επικίνδυνος, λέει η Piltonen. Η δυνατότητα αποθήκευσης περισσότερης ενέργειας μέσω μεγαλύτερου σωματικού βάρους, τα μεγαλύτερα διαστήματα ανάμεσα στις γεννήσεις για ανάρρωση και η συνέχιση της αναπαραγωγής σε μεγαλύτερες ηλικίες ίσως έδιναν στις γυναίκες με PCOS ένα πλεονέκτημα, λέει. «Το PCOS είναι τόσο συχνό που πιστεύω ότι πρέπει να είχε κάποια οφέλη».

Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica DOI: 10.1111/aogs.70198

Ο ΠΟΥ: η έξαρση του hantavirus δεν θα γίνει πανδημία τύπου covid

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προσπάθησε να κατευνάσει τις ανησυχίες που προκάλεσε η έξαρση του hantavirus στο κρουαζιερόπλοιο MV Hondius, διαβεβαιώνοντας ότι ο κίνδυνος ευρείας μετάδοσης είναι χαμηλός.

Η επιδημιολογική ομάδα του ΠΟΥ, σε ενημέρωση Τύπου, τόνισε ότι δεν υπάρχει λόγος να θεωρηθεί πως βρισκόμαστε μπροστά σε ένα νέο κύμα αντίστοιχο με εκείνο της covid-19. Όπως ανέφερε, σκοπός της ενημέρωσης ήταν να απαντηθούν όλες οι ερωτήσεις των δημοσιογράφων και να ξεκαθαριστεί ότι δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας για το περιστατικό στο πλοίο.

«Αυτό δεν είναι covid· αυτό δεν είναι γρίπη», είπε η επιστήμονας του ΠΟΥ Maria Van Kerkhove. «Αυτό δεν είναι η αρχή μιας επιδημίας· αυτό δεν είναι η αρχή μιας πανδημίας».

Μέχρι στιγμής, έχουν επιβεβαιωθεί πέντε κρούσματα hantavirus και άλλα τρία θεωρούνται ύποπτα. Τρεις από τους ασθενείς έχουν πεθάνει.

Δύο ασθενείς σε νοσοκομείο στην Ολλανδία και ένα άτομο σε μονάδα εντατικής θεραπείας στη Νότια Αφρική αναφέρεται ότι παρουσιάζουν βελτίωση, σύμφωνα με τον ΠΟΥ.

Οι hantaviruses είναι ομάδα ιών που μεταδίδονται από τρωκτικά και μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή νόσο στους ανθρώπους. Η μόλυνση γίνεται συνήθως μέσω επαφής με μολυσμένα τρωκτικά ή με τα ούρα, τα περιττώματα ή το σάλιο τους.

Εξετάσεις στη Νότια Αφρική σε δύο επιβάτες του πλοίου ταυτοποίησαν το παθογόνο ως τον ιό Andes, τον μοναδικό γνωστό hantavirus που μπορεί να μεταδοθεί από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Πρόκειται επίσης για έναν από τους hantaviruses που είναι γνωστό ότι προκαλούν σοβαρή νόσο στους ανθρώπους, το hantavirus cardiopulmonary syndrome, με θνητότητα έως και 50%.

Ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ, Tedros Adhanom Ghebreyesus, είπε στην ενημέρωση ότι, επειδή η περίοδος επώασης του ιού είναι έξι εβδομάδες, είναι πιθανό να αναφερθούν περισσότερα κρούσματα τις επόμενες εβδομάδες.

Ωστόσο, όπως σημείωσε, οι κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία παραμένουν χαμηλοί, καθώς ο ιός απαιτεί στενή σωματική επαφή για να μεταδοθεί μεταξύ ανθρώπων και η προσεκτική ιχνηλάτηση επαφών μαζί με τη διεθνή συνεργασία θα σπάσουν την αλυσίδα μετάδοσης.

Μέχρι στιγμής, κάθε χώρα που κλήθηκε να συμβάλει στη διαχείριση της κρίσης έχει συνεργαστεί πλήρως, είπε.

«Δεν υπάρχει λόγος να πανικοβληθεί ολόκληρος ο πληθυσμός», δήλωσε ο Abdirahman Mahamud, επίσης από τον ΠΟΥ.

Όπως εξήγησε, μόνο τα άτομα που έχουν μολυνθεί και εμφανίζουν συμπτώματα πρέπει να απομονώνονται. Όσοι ενδέχεται να έχουν εκτεθεί στον ιό θα χρειάζονται μόνο «ενεργό παρακολούθηση».

Ο Mahamud είπε ότι η τρέχουσα κατάσταση μοιάζει περισσότερο με έξαρση του ιού Andes στην Αργεντινή, μεταξύ Νοεμβρίου 2018 και Φεβρουαρίου 2019, όταν μολύνθηκαν 34 άνθρωποι και πέθαναν 11. Η μετάδοση ξεκίνησε από ένα πάρτι γενεθλίων με περίπου 100 καλεσμένους. Αν και η έξαρση ήταν σοβαρή, ο ιός δεν εξαπλώθηκε ευρέως στην κοινότητα.

«Η βασική ανησυχία είναι η πιθανότητα περιορισμένης μετάδοσης από άνθρωπο σε άνθρωπο», δήλωσε ο Luis Marcos από το Stony Brook Medicine στη Νέα Υόρκη στο New Scientist. «Ωστόσο, αυτή η μετάδοση φαίνεται να είναι αναποτελεσματική και συνήθως μπορεί να αντιμετωπιστεί με τα συνήθη μέτρα απομόνωσης και καραντίνας».

«Συνολικά, ο κίνδυνος ευρείας μετάδοσης παραμένει χαμηλός και το τρέχον επίπεδο ανησυχίας μπορεί να είναι μεγαλύτερο από όσο δικαιολογείται», πρόσθεσε.

Ο Marcos εκτιμά ότι το πολύ 10 έως 15 άνθρωποι από το κρουαζιερόπλοιο θα καταλήξουν να μολυνθούν. Όπως λέει, η καραντίνα όσων επέβαιναν στο πλοίο θα είναι αρκετή και «δεν υπάρχει απολύτως καμία πανδημική δυναμική».

Ο Luis Escobar από το Virginia Tech προειδοποιεί, πάντως, ότι η απειλή που θέτουν οι hantaviruses πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη. «Πιστεύω ότι ο hantavirus έχει πανδημικό κίνδυνο, ειδικά οι hantaviruses που προκαλούν αναπνευστικά σύνδρομα», είπε.

Ο ίδιος και η ομάδα του δημοσίευσαν μελέτη το 2025, στην οποία ανέφεραν ότι οι φορείς του ιού ήταν περισσότεροι απ’ όσο είχε εκτιμηθεί μέχρι σήμερα. Ανάλυσαν περισσότερα από 14.000 δείγματα αίματος για hantavirus από 49 είδη σε 45 περιοχές πεδίου και βρήκαν 296 θετικά δείγματα σε 15 είδη τρωκτικών, ανάμεσά τους έξι νέα είδη που δεν είχαν καταγραφεί προηγουμένως ως φορείς. Η ομάδα εντόπισε το Κολοράντο, τη Βιρτζίνια και το Τέξας ως ιδιαίτερες εστίες για τον ιό.

Ωστόσο, ο Escobar πιστεύει ότι τα μέτρα δημόσιας υγείας που λαμβάνονται θα περιορίσουν τον πανδημικό κίνδυνο από τη συγκεκριμένη έξαρση.

Το χρώμα δεν υπάρχει — τουλάχιστον όχι όπως το φαντάζεστε

Δημοσιεύτηκε: 6 Μαΐου 2026, 9:02 π.μ. EDT

Το κόκκινο σημαίνει στοπ, κίνδυνο, πάθος. Γεννά συνειρμούς και συναισθήματα, ενέπνευσε ακόμη και ολόκληρο άλμπουμ της Taylor Swift. Κι όμως, αν σας ζητούσαν να περιγράψετε τι ακριβώς «μοιάζει» το κόκκινο χωρίς να το δείξετε, θα κολλούσατε σχεδόν αμέσως.

Γιατί ένα τόσο χαρακτηριστικό χρώμα, όπως το κόκκινο (ή οποιοδήποτε άλλο), ξεφεύγει από τις λέξεις;

Αν απαντήσατε «επειδή το χρώμα δεν υπάρχει», καλή κίνηση. Κι αν το πρόσωπό σας έγινε τώρα μια απερίγραπτη απόχρωση του κόκκινου, καλώς ήρθατε στο κλαμπ.

«Δεν υπάρχει χρώμα στον κόσμο», λέει ο Αμερικανός νευροεπιστήμονας Christof Koch. «Υπάρχουν φωτόνια συγκεκριμένων μηκών κύματος που εκπέμπονται από τον ήλιο, χτυπούν ένα αντικείμενο και μετά αντανακλώνται στο μάτι του παρατηρητή. Η ηλεκτρική δραστηριότητα που παράγεται ταξιδεύει στον φλοιό του εγκεφάλου και επεξεργάζεται σε αυτό που αποκαλούμε χρώμα».

Με άλλα λόγια, το κόκκινο δεν είναι κάτι εκεί έξω που περιμένει να βιωθεί αντικειμενικά και ομοιόμορφα. Είναι κάτι που φτιάχνει ο εγκέφαλός σας. Υπάρχει λοιπόν το χρώμα; Οι νευροεπιστήμονες ίσως να λένε όχι — τουλάχιστον όχι όπως το φανταζόμαστε.

Ο Koch, Meritorious Investigator στο Allen Institute for Brain Science, συζητά τη βιωματική εμπειρία του χρώματος μέσα από το γνωστό νοητικό πείραμα «Το δωμάτιο της Mary». Ο φιλόσοφος Frank Jackson το παρουσίασε τη δεκαετία του 1980: η Mary, μια υποθετική νευροεπιστήμονας, ζει σε ένα ασπρόμαυρο δωμάτιο. Γνωρίζει τα πάντα για το χρώμα — μήκη κύματος, φωτοϋποδοχείς, επεξεργασία στον οπτικό φλοιό. Έχει διαβάσει κάθε εργασία και έχει κάνει κάθε πείραμα. Αλλά δεν έχει δει ποτέ χρώμα.

Μια μέρα, η Mary βγαίνει από το δωμάτιο. Για πρώτη φορά στη ζωή της βλέπει μια κόκκινη ντομάτα.

Το ερώτημα του Jackson είναι φαινομενικά απλό: όταν βλέπει την κόκκινη ντομάτα, μαθαίνει κάτι καινούργιο;

Η απάντησή του ήταν ναι. Παρά το ότι γνωρίζει ό,τι μπορεί να της πει η επιστήμη για το χρώμα, η Mary έρχεται αντιμέτωπη με κάτι που κανένα εγχειρίδιο δεν μπορεί να μεταδώσει: την ίδια την εμπειρία του να βλέπεις το κόκκινο.

«Το αίσθημα, η φαινομενική ποιότητα, όπως κι αν το πεις — η εμπειρία είναι υποκειμενική», λέει ο Koch. «Οι άνθρωποι έχουν επινοήσει μια ντουζίνα λέξεις ή και περισσότερες για να την περιγράψουν. Παραμένει ανεξήγητη».

Αυτό το «κάτι», λέει, είναι η ίδια η εμπειρία — η αίσθηση του να βλέπεις το κόκκινο, που καμία επιστημονική γλώσσα δεν έχει καταφέρει να καρφιτσώσει.

Οι φιλόσοφοι ονομάζουν αυτή την εμπειρία quale (προφέρεται «κουά-λεϊ»)· η άμεση, πρωτοπρόσωπη αίσθηση: το «κοκκινίζειν» του κόκκινου, η οξύτητα του πόνου, η γεύση του καφέ. Σε αντίθεση με το μήκος κύματος του κόκκινου, που μετριέται με ακρίβεια, ένα quale δεν μετριέται αντικειμενικά. Είναι καθαρά εσωτερική υπόθεση.

Κατά τον Koch, το «Δωμάτιο της Mary» επιχειρηματολογεί κατά του υλισμού — της άποψης ότι τα πάντα, συμπεριλαμβανομένης της εμπειρίας, εξηγούνται από τη φυσική. Αν ο υλισμός έχει δίκιο, δεν υπάρχει τίποτα που να μη μπορεί να εξηγήσει η επιστήμη. Το πείραμα υπονοεί το αντίθετο: υπάρχουν πράγματα που η επιστήμη απλώς δεν μπορεί να εξηγήσει.

Καθένας βλέπει τα χρώματα διαφορετικά — αλλά όχι και τόσο διαφορετικά. Στις περισσότερες στιγμές της ημέρας λειτουργούμε με μια χαλαρή συναίνεση για την κοινή πραγματικότητα. Αν το δικό σας μπλε δεν είναι ακριβώς το δικό μου μπλε, είναι αρκετά κοντά ώστε να μη δημιουργεί πρόβλημα. Πού και πού, όμως, κάτι μας θυμίζει πόσο διαφορετικά μπορούν οι εγκέφαλοί μας να συνθέσουν την ίδια εικόνα.

Το 2015, μια φωτογραφία φορέματος με ρίγες έγινε viral για λόγους άσχετους με τη μόδα. Σε πολλούς φαινόταν μπλε και μαύρο, αλλά εκατομμύρια άλλοι, βλέποντας την ίδια εικόνα, έβλεπαν λευκό και χρυσό και δεν μπορούσαν να καταλάβουν πώς γίνεται να ισχύει το αντίθετο. Το ίντερνετ χωρίστηκε σε μπλε/μαύρο και λευκό/χρυσό.

«Ήταν σαν να κοιτούσαν την ίδια οθόνη», λέει ο Koch. «Αλλά ο μισός πληθυσμός έβλεπε μια ταινία και ο άλλος μισός μια διαφορετική».

Η εξήγηση, σύμφωνα με τον Koch, σχετίζεται με τον τρόπο που ο εγκέφαλος χειρίζεται τον αμφίσημο φωτισμό. Κάθε φορά που κοιτάτε μια εικόνα, ο εγκέφαλος κάνει αυτόματα, ασυνείδητα, έναν υπολογισμό για τη συνολική φωτεινότητά της. Αυτός βασίζεται στις συνήθειες και τις εμπειρίες σας.

Έρευνα του νευροεπιστήμονα της NYU Pascal Wallisch, σε πάνω από 13.000 συμμετέχοντες, έδειξε ότι όσοι ξυπνούν νωρίς είχαν σημαντικά περισσότερες πιθανότητες να βλέπουν το φόρεμα λευκό και χρυσό, ενώ οι ξενύχτηδες τείνουν να το βλέπουν μπλε και μαύρο. Επειδή οι πρωινοί τύποι περνούν περισσότερες ώρες σε φυσικό φως ημέρας, ο εγκέφαλός τους «φιλτράρει» το μπλε, αφήνοντας λευκό και χρυσό. Οι νυχτερινοί, συνηθισμένοι στο θερμό τεχνητό φως, «φιλτράρουν» αυτό και καταλήγουν στο μπλε και μαύρο.

«Ή σηκώνεσαι νωρίς και βλέπεις πολύ ηλιακό φως, ή σηκώνεσαι πολύ αργά και είσαι κυρίως ξύπνιος τη νύχτα με τεχνητό φως», λέει ο Koch. «Ανάλογα με αυτή την άρρητη υπόθεση, ο εγκέφαλός σου παράγει δύο διαφορετικές αντιλήψεις: λευκό και χρυσό ή μπλε και μαύρο». Δεν είναι συνειδητή, εκούσια επιλογή να δεις το φόρεμα με τον έναν ή τον άλλον τρόπο.

Για τον Koch, το φόρεμα είναι παράθυρο σε κάτι θεμελιώδες για την ανθρώπινη αντίληψη. «Υπάρχει εισροή από τον κόσμο, αλλά ο δικός σου εγκέφαλος μπορεί να κάνει ένα σύνολο υποθέσεων και ο δικός μου ένα διαφορετικό σύνολο», προσθέτει. «Τις περισσότερες φορές βέβαια συμφωνούμε, αλλιώς δεν θα είχαμε εξελιχθεί».

Και πράγματι, κατά κανόνα συμφωνούμε. Ένα είδος που δεν μπορούσε να συμφωνήσει σε κάποιες βασικές κοινές πραγματικότητες δύσκολα θα προχωρούσε. Οπότε μην ανησυχείτε: η κατανόησή σας για το κόκκινο είναι πιθανότατα πολύ κοντά στη δική μου.

Πέρα από το φόρεμα, ο Koch αναφέρεται στην έννοια του «perception box». Η συγγραφέας και ερευνήτρια Elizabeth R. Koch (καμία συγγένεια) εισήγαγε τον όρο το 2021 για να περιγράψει τις κρυφές δυνάμεις που διαμορφώνουν πώς βλέπουμε τον κόσμο.

Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, καθένας μας έχει το δικό του perception box. Σκεφτείτε δύο ανθρώπους μπροστά στο ίδιο αφηρημένο έργο: ο ένας βλέπει κάτι όμορφο και συγκινητικό, ο άλλος ένα χάος. Ίδιος πίνακας, τελείως διαφορετική εμπειρία. Αυτό είναι το perception box σας. Το διαμορφώνουν τα γονίδιά σας, η ανατροφή και κάθε εμπειρία που είχατε.

«Ζούμε όλοι σε ελαφρώς διαφορετικά perception boxes», λέει. «Οι τοίχοι είναι αόρατοι και μπορούν να επεκταθούν ή να συρρικνωθούν, με κινητήρες τα γονίδιά μας, τη νευρωνική μας καλωδίωση, την εμπειρία μας».

Αυτοί οι «τοίχοι», κατά τον Koch, καθορίζουν πολύ περισσότερα από τα χρώματα που βλέπουμε. Διαμορφώνουν το πώς ερμηνεύουμε σχέσεις, πώς επεξεργαζόμαστε συναισθήματα, ακόμη και πώς αντιδρούμε στις ειδήσεις. Δύο άνθρωποι μπορούν να δουν το ίδιο γεγονός και να φύγουν με τελείως διαφορετικές πραγματικότητες — όχι επειδή κάποιος λέει ψέματα, αλλά επειδή τα perception boxes τους είναι διαφορετικά δομημένα.

Στο κόκκινο, μπορείτε να μετρήσετε το μήκος κύματός του. Μπορείτε να χαρτογραφήσετε τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν το μάτι το συναντά. Αλλά η εμπειρία της «κοκκινότητας» — αυτή η εσωτερική, απερίγραπτη αίσθηση — ζει μέσα στο perception box σας και πουθενά αλλού.

«Αυτό ισχύει για κάθε συνειδητή εμπειρία», λέει. «Ισχύει για τον πόνο, ας πούμε από ένα μολυσμένο δόντι, ή τη στενοχώρια όταν κάποιος σε αφήνει. Ισχύει για τη γεύση, για την ανία, για τη μυστικιστική εμπειρία και για την ψυχεδελική εμπειρία. Έχει την ίδια άρρητη ποιότητα».

Και έτσι επιστρέφουμε στο κόκκινο. Πάντα το αναγνωρίζατε όταν το βλέπατε. Αλλά αυτό το χρώμα που βλέπετε; Είναι δικό σας και μόνο δικό σας.

Στη στήλη Ask Us Anything, το Popular Science απαντά στις πιο παράξενες και καυτές απορίες σας, από τα καθημερινά «γιατί» μέχρι τα απρόσμενα ερωτήματα. Έχετε κάτι που πάντα θέλατε να μάθετε; Ρωτήστε μας.

1...214215216...1,676Page 215 of 1,676