Το αρχαίο DNA ανατρέπει τις θεωρίες για γερμανικές και κελτικές γλώσσες

Το αρχαίο DNA αλλάζει την εικόνα για το πώς εξαπλώθηκαν οι γερμανικές και οι κελτικές γλώσσες στην Ευρώπη, σύμφωνα με δύο συμπληρωματικές μελέτες που δημοσιεύθηκαν σήμερα στο Nature. Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον γενετιστή Eske Willerslev από το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης, συνδύασαν γενετικά, γλωσσολογικά και αρχαιολογικά δεδομένα για να ιχνηλατήσουν τη διασπορά τους.

Οι γερμανικές γλώσσες μιλιούνται σήμερα από εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους, όπως τα αγγλικά, τα ολλανδικά, τα γερμανικά, τα δανικά και τα σουηδικά. Παρά τη διάδοσή τους, οι επιστήμονες εξακολουθούν να έχουν ανοιχτά ερωτήματα για την προέλευσή τους, όπως και για τις κελτικές γλώσσες, που κάποτε ήταν πολύ πιο διαδεδομένες και σήμερα επιβιώνουν σε περιορισμένες περιοχές.

Ο Willerslev εξηγεί ότι το DNA δεν δείχνει άμεσα ποια γλώσσα μιλούσαν οι άνθρωποι. Ωστόσο, όταν συνδυάζεται με γλωσσολογικά και αρχαιολογικά στοιχεία, μπορεί να βοηθήσει στην ανίχνευση του τρόπου με τον οποίο οι γλώσσες εξαπλώθηκαν και άλλαξαν μέσα σε χιλιάδες χρόνια.

Στην πρώτη μελέτη, η ομάδα αλληλούχησε 712 νέα γονιδιώματα από αρχαίους ανθρώπους, κυρίως της Εποχής του Σιδήρου, σε όλη την Ευρώπη, και τα ανέλυσε μαζί με άλλα 4.009. Στη συνέχεια ανασύνθεσε τις μετακινήσεις γενετικών ομάδων, συγκρίνοντάς τες με πολιτισμικά στοιχεία, όπως ρουνικές επιγραφές, αγγεία και μορφές ταφής και αρχιτεκτονικής.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι άνθρωποι είχαν μετακινηθεί από την περιοχή της Βαλτικής, πιθανότατα ανάμεσα στη Φινλανδία και τη βορειοανατολική Σουηδία, προς τη Δανία και τη νότια Σουηδία. Η ομάδα γράφει ότι αυτός ο πληθυσμός προσφέρει μια πιθανή δίοδο για την εισαγωγή της γερμανικής γλωσσικής ομάδας στη Σκανδιναβία, περίπου 800 χρόνια αργότερα από ό,τι είχε θεωρηθεί παραδοσιακά.

Μέσα σε περίπου 500 χρόνια, τα γονίδια αυτών των νεοαφιχθέντων είχαν αναμειχθεί σε μεγάλο βαθμό στον πληθυσμό όλης της Σκανδιναβίας. Ο Hugh McColl, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, σημειώνει ότι για πάνω από έναν αιώνα οι μελετητές συζητούν πότε και από πού έφτασαν οι γερμανικές γλώσσες στη Βόρεια Ευρώπη. Το ενδιαφέρον, λέει, είναι ότι πλέον μπορούν να ελεγχθούν απευθείας ορισμένες από αυτές τις ιδέες. Προσθέτει ότι εντοπίστηκε μια μέχρι τώρα άγνωστη μετανάστευση, η οποία συνέβη ακριβώς στον χρόνο και στον τόπο όπου θα περίμενε κανείς να εξαπλώνεται η πρώιμη μορφή των γερμανικών.

Περίπου 1.650 χρόνια πριν, άνθρωποι από τη νότια Σκανδιναβία άρχισαν να μετακινούνται προς τις περιοχές που σήμερα είναι η Γερμανία, η Πολωνία και η Ολλανδία, όπου τότε πιθανότατα μιλούσαν κελτικές γλώσσες. Ο McColl λέει ότι αρχαιολόγοι και γλωσσολόγοι δεν το είχαν προβλέψει, αλλά αυτό βοηθά να εξηγηθούν αρκετές πολιτισμικές και γλωσσικές συνδέσεις ανάμεσα στη Σκανδιναβία και τη Βρετανία που προβλημάτιζαν τους ερευνητές για μεγάλο διάστημα. Την ίδια περίοδο παρατηρούνταν και μετακινήσεις προς τη Σκανδιναβία, περίπου τότε που εμφανίστηκε η Αρχαία Σκανδιναβική.

Η δεύτερη μελέτη αμφισβητεί τις κυρίαρχες θεωρίες που τοποθετούν την προέλευση των κελτικών γλωσσών στην ατλαντική ακτή της Ευρώπης. Την Εποχή του Σιδήρου, περίπου πριν από 2.500 χρόνια, κελτικές γλώσσες μιλιούνταν σε όλη την Ευρώπη. Σήμερα έχουν απομείνει μόνο σε λίγες περιοχές της βορειοδυτικής ακτής του Ατλαντικού, στις γκοϊδελικές γλώσσες —ιρλανδικά, μανξ και σκωτσέζικα γαελικά— και στις βρετονικές —ουαλικά, κορνουαλικά και βρετονικά.

Για τη συγκεκριμένη έρευνα, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν το ίδιο σύνολο δεδομένων με εκείνο της μελέτης για τις γερμανικές γλώσσες, αφαιρώντας όμως μερικά από τα νεότερα γονιδιώματα και προσθέτοντας λίγα από περιοχές πιο σχετικές με την κελτική ιστορία. Τα νέα στοιχεία δείχνουν ότι οι κελτικές γλώσσες εξαπλώθηκαν μέσω μιας μετακίνησης πληθυσμών προς δυσμάς, περίπου 3.000 χρόνια πριν, από τον πολιτισμό των Urnfield στην ανατολική κεντρική Ευρώπη προς τη Γαλλία, τη Βρετανία, την Ιρλανδία, την Ιβηρική Χερσόνησο και την Ιταλία.

Ο συγκριτικός γλωσσολόγος Guus Kroonen λέει ότι η προέλευση των κελτικών γλωσσών συζητείται εδώ και περισσότερο από 100 χρόνια. Το αρχαίο DNA, σημειώνει, δίνει έναν εντελώς νέο τρόπο αξιολόγησης των ανταγωνιστικών θεωριών και φέρνει σημαντικά νέα στοιχεία στη συζήτηση.

Πηγή: sciencealert.com.