Μεσαιωνικοί άνθρωποι πιθανόν συνέβαλαν σε δύο τσουνάμι στη λίμνη Ιζέο

Τα τσουνάμι δεν περιορίζονται στη θάλασσα: υπό τις κατάλληλες συνθήκες μπορούν να συμβούν και σε λίμνες. Στη λίμνη Ιζέο, στη βόρεια Ιταλία, οι άνθρωποι του Μεσαίωνα διαμόρφωσαν τις συνθήκες για δύο τέτοια καταστροφικά κύματα, και οι ερευνητές προειδοποιούν ότι κάτι αντίστοιχο θα μπορούσε να ξανασυμβεί εύκολα.

Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Nature Communications, διεθνής ομάδα συνέδεσε δεδομένα από πυρήνες ιζημάτων, σεισμικά προφίλ, ένα μεσαιωνικό χειρόγραφο, αρχαιολογικά ευρήματα και τη σημερινή μορφή της λίμνης. Με βάση αυτά τα στοιχεία, αναπαρέστησε τα ασυνήθιστα μεσαιωνικά γεγονότα με υπολογιστικά μοντέλα.

Η λίμνη Ιζέο βρίσκεται κατάντη των ιταλικών Άλπεων και δέχεται σταθερή τροφοδοσία νερού από το λιώσιμο των χιονιών. Η ίδια τεκτονική δραστηριότητα που συνέβαλε στη δημιουργία των Άλπεων φέρνει κατά καιρούς και σεισμούς στην περιοχή.

Για περίπου 2.000 χρόνια, η εντεινόμενη χρήση της γης άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο εναποτίθεντο τα ιζήματα στο δέλτα, κάνοντας τις πλευρές του πιο απότομες.

Πριν από τον Μεσαίωνα, το δέλτα του ποταμού Όλιο περιβαλλόταν από δάσος. Όταν έβρεχε, τα χαλαρά ιζήματα κατέβαιναν προς τα κάτω, όμως η πορεία τους επιβραδυνόταν από τα πυκνά δίκτυα ριζών και μυκήτων που κρατούσαν το έδαφος δεμένο.

Κάτω από το νερό, οι πλαγιές του δέλτα είχαν ήπια κλίση προς το βαθύτερο σημείο της λίμνης, που φτάνει περίπου τα 250 μέτρα.

Όμως, μετά την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, η εικόνα άλλαξε γρήγορα.

Στους αιώνες που ακολούθησαν, όλο και περισσότερα από τα δάση γύρω από το δέλτα απομακρύνθηκαν για βοσκή και εξόρυξη, ο πληθυσμός αυξήθηκε και, κατά μέσο όρο, τρεις φορές περισσότερο ιζήμα κατέληγε κάθε χρόνο στη λίμνη.

Όλο και περισσότερα ιζήματα συσσωρεύονταν στο βόρειο άκρο της λίμνης, δημιουργώντας επικίνδυνα απότομες υποθαλάσσιες όχθες που περίμεναν να καταρρεύσουν.

Και αυτό ακριβώς συνέβη, δύο φορές.

Το φυσικό σχήμα του δέλτα μπορούσε να αντέξει κατά καιρούς κάποια σεισμική δραστηριότητα χωρίς απαραίτητα να πλημμυρίσουν οι γύρω πόλεις. Όμως, όταν ο ισχυρός σεισμός της Βερόνας το 1117 μ.Χ. συγκλόνισε τις απότομες όχθες της λίμνης, αυτές κατέρρευσαν σε υποθαλάσσια κατολίσθηση, εκτοπίζοντας τεράστιο όγκο νερού που, σύμφωνα με τα μοντέλα των ερευνητών, θα είχε πλημμυρίσει μεγάλες εκτάσεις των ακτών της λίμνης Ιζέο χωρίς καμία προειδοποίηση.

«Οι προσομοιώσεις μας δείχνουν ότι οι μεσαιωνικές καταρρεύσεις του δέλτα στη λίμνη Ιζέο δημιούργησαν μερικά από τα μεγαλύτερα τσουνάμι που έχουν ποτέ εξαχθεί ως συμπέρασμα σε λίμνη», γράφουν οι συντάκτες της μελέτης.

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς τους, τα κύματα στο βόρειο τμήμα της λίμνης ξεπέρασαν τα 50 μέτρα, πλημμυρίζοντας τις κοντινές ακτές σε λιγότερο από ένα λεπτό, ενώ το νερό έφτασε έως και 2,7 χιλιόμετρα προς το εσωτερικό της ξηράς.

Ένα χειρόγραφο του 12ου αιώνα που φυλάσσεται σήμερα στη Βιβλιοθήκη του Βατικανού περιγράφει το καταστροφικό γεγονός με ζωντανές λεπτομέρειες που ταιριάζουν καλά με τη μοντελοποίηση. Το απόσπασμα αποδίδεται στα αγγλικά ως εξής:

«Η λίμνη υπερχείλισε τόσο πολύ, ώστε ελάχιστοι από τους κατοίκους των κοντινών χωριών γλίτωσαν από αυτόν τον κίνδυνο. Πολλά κάστρα και οχυρά κατέρρευσαν επίσης με οικτρό τρόπο, μαζί με την καταστροφή των κατοίκων τους».

Οι κάτοικοι της εποχής δεν διέθεταν την επιστημονική προσέγγιση που θα επέτρεπε να ερμηνεύσουν τέτοια φαινόμενα ως γεωλογικό γεγονός. Πιθανότερο ήταν να τα έβλεπαν ως μήνυμα από τον Θεό. Έτσι, ανοικοδόμησαν και συνέχισαν τις πρακτικές που είχαν οδηγήσει στο πρώτο θανατηφόρο τσουνάμι.

Λίγο περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, χτύπησε δεύτερος σεισμός: ο σεισμός της Μπρέσια το 1222 μ.Χ.

Ακολούθησε νέο μεγάλο τσουνάμι στη λίμνη Ιζέο, με κύματα που έφτασαν περίπου τα 13 μέτρα και νερό που εισχώρησε έως και 1 χιλιόμετρο στην ξηρά.

«Και τα δύο τσουνάμι διαδόθηκαν γρήγορα σε όλη τη λίμνη Ιζέο και επηρεάστηκαν έντονα από τη Μόντε Ιζόλα, το κεντρικό νησί, το οποίο λειτουργεί ως φυσικό φράγμα, χωρίζοντας τα κύματα και παρέχοντας μερική προστασία στις πόλεις πίσω του», εξηγούν οι συγγραφείς.

«Παρά αυτή την προστασία, περιοχές όπως η [πόλη] Iseo υπέστησαν σημαντικές επιπτώσεις, με μέγιστα ύψη κύματος περίπου 5,5 μέτρα (1117 μ.Χ.) και περίπου 2 μέτρα (1222 μ.Χ.), που έφτασαν περίπου 7 λεπτά μετά τις κατολισθήσεις».

Σήμερα, η λίμνη Ιζέο έχει τις πιο πυκνοδομημένες ακτές από κάθε λίμνη στις ιταλικές Άλπεις. Παράλληλα, από την κατάρρευση του 1222 μ.Χ. έχουν συσσωρευτεί περισσότερα από οκτώ αιώνες ιζημάτων.

«Ένα τσουνάμι αντίστοιχο σε μέγεθος με τα καταστροφικά γεγονότα που έπληξαν τη λίμνη Ιζέο κατά τη μεσαιωνική περίοδο θα προκαλούσε σήμερα σοβαρές καταστροφές, δεδομένης της πυκνής πληθυσμιακής συγκέντρωσης και της δόμησης στις ακτές της περιοχής», γράφουν οι ερευνητές.

«Μια παγκόσμια σύνθεση για τις λίμνες έδειξε ότι η ανθρώπινη διάβρωση έχει φτάσει στα υψηλότερα επίπεδά της από τη Βιομηχανική Εποχή, υπερφορτώνοντας σταδιακά τα δέλτα σε όλο τον κόσμο· έτσι, παρόμοιες καταστροφικές αστοχίες μπορεί να γίνουν πιο πιθανές στο μέλλον».

Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο Nature Communications.

Πηγή: sciencealert.com.