Πώς οι δρόμοι και τα social media οδήγησαν τον Λούλα σε ιστορική ανατροπή στη Βραζιλία

Ένα viral κανάλι στο WhatsApp και φοιτητικές διαδηλώσεις αποδείχθηκαν καθοριστικά για τη νίκη του Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα στον δεύτερο γύρο, όπως περιγράφει η Guardian.

Μετά τον πρώτο γύρο πριν από τρεις εβδομάδες, ο αριστερός απερχόμενος πρόεδρος φέρεται να είπε σε συνεργάτες ότι δεν καταλάβαινε πώς τερμάτισε δεύτερος, θεωρώντας το έργο της κυβέρνησής του το καλύτερο από τις τρεις θητείες του. Η απογοήτευση σκίασε τη βραζιλιάνικη αριστερά, ενώ αναλυτές εκτιμούσαν ως βέβαιη τη νίκη του ακροδεξιού γερουσιαστή Flávio Bolsonaro, καθώς 9 εκατ. ψηφοφόροι άλλων δεξιών υποψηφίων αναμενόταν να μετακινηθούν προς το μέρος του.

Τη νύχτα μετά τις κάλπες, φοιτητές του Fluminense Federal University βγήκαν στους δρόμους του Niterói, μιας πόλης 480.000 κατοίκων απέναντι από το Ρίο ντε Ζανέιρο, στον κόλπο Guanabara, για να διαμαρτυρηθούν κατά της επιστροφής στην εξουσία μέλους της οικογένειας Bolsonaro. Ο πατριάρχης της, ο πρώην πρόεδρος Jair Bolsonaro, τελεί σε κατ’ οίκον περιορισμό για απόπειρα πραξικοπήματος.

Δύο ημέρες αργότερα, νέα φοιτητική πορεία κατέκλυσε το κέντρο του Ρίο και, τις επόμενες ημέρες, παρόμοιες κινητοποιήσεις εξαπλώθηκαν σε όλη τη χώρα. Κατά αναλυτές και τον ίδιο τον Λούλα, αυτές οι αυθόρμητες διαδηλώσεις έδωσαν νέα πνοή στην καμπάνια του και έπαιξαν αποφασιστικό ρόλο στην ιστορική ανατροπή του στον δεύτερο γύρο.

«Θέλω να ευχαριστήσω τη γενναιοδωρία των νέων της Βραζιλίας που βγήκαν στους δρόμους για να υπερασπιστούν τη δημοκρατία», είπε στο νικητήριο μήνυμά του το βράδυ της Κυριακής, αφού επικράτησε του Bolsonaro.

Ο πολιτικός επιστήμονας Fábio Vasconcellos αποδίδει την πρωτοφανή ανατροπή —πρώτη φορά στη δημοκρατική ιστορία της Βραζιλίας που ο δεύτερος του πρώτου γύρου κερδίζει στον δεύτερο— στον συνδυασμό δρόμων, social media και κυβερνητικού μηχανισμού. Τις τελευταίες εβδομάδες, ο Λούλα ενέκρινε «πακέτο παροχών» στα όρια όσων επιτρέπει ο εκλογικός νόμος, αυξάνοντας και επισπεύδοντας πληρωμές του βασικού προγράμματος μεταφοράς μετρητών για φτωχές οικογένειες. «Οι δρόμοι και τα social media σχεδόν αλληλεπικαλύπτονται», σημείωσε ο ερευνητής της ομάδας Representation and Democratic Legitimacy στο Federal University of Paraná.

Δύο ημέρες μετά τον πρώτο γύρο, ο βουλευτής André Janones, σύμμαχος του Λούλα, δημιούργησε στο WhatsApp το κανάλι «Lula’s Army», απ’ όπου έστελνε ηχητικά, βίντεο —συχνά ξεκινούσαν με το «Guys, urgent!»— και δεκάδες καθημερινές οδηγίες για το πώς το φιλο-Λούλα περιεχόμενο θα αποδίδει καλύτερα στις πλατφόρμες. Το κανάλι έφτασε τους 60.000 ακολούθους στο τέλος της πρώτης ημέρας και ξεπέρασε τα 10 εκατομμύρια μέχρι την Κυριακή των εκλογών, με τη διαδικτυακή απήχηση του Λούλα να ξεπερνά εκείνη του Bolsonaro.

Στο νικητήριο λόγο του, ο Λούλα αποκάλεσε τον Janones «τον στρατηγό μας», με ρόλο «να ανεβάζει το ηθικό των στρατευμάτων μας κάθε μέρα». Η αδιάκοπη προσπάθειά του, που περιλάμβανε 24ωρο live στο YouTube την παραμονή της κάλπης, τον οδήγησε στο νοσοκομείο την περασμένη εβδομάδα —η μοναδική ημέρα που το κανάλι σίγησε.

Παράλληλα, η εκστρατεία του Λούλα αναβάθμισε τις online επικοινωνίες. Ο απερχόμενος, που γίνεται 81 ετών την Τρίτη, άρχισε να γράφει selfie βίντεο παρότι δεν είχε κινητό. Το βράδυ της Κυριακής είπε ότι του δόθηκε τηλέφωνο και ότι «από εδώ και πέρα θα μιλάω πολύ με τον βραζιλιάνικο λαό, πολλές φορές την ημέρα, άμεσα».

Με τους δρόμους και τα social media, «το κλίμα ήττας αντικαταστάθηκε σταδιακά από ελπίδες ανατροπής σε αυτές τις τρεις εβδομάδες», ανέφερε ο Vasconcellos.

Η πολιτική επιστήμονας Camila Rocha, που μελετά τη νέα δεξιά στη Βραζιλία, εκτίμησε ότι η ανατροπή του Λούλα αποτυπώνει και «μια ευρεία απόρριψη του μπολσοναριστικού σχεδίου για τη Βραζιλία». Από τις συνεντεύξεις με αναποφάσιστους ψηφοφόρους από τον Μάιο, κατέληξε ότι «ο φόβος που είχαν οι ψηφοφόροι, οι εργαζόμενοι, για απώλεια δικαιωμάτων και για ενδεχόμενη συγκέντρωση εξουσίας στα χέρια του Bolsonaro ήταν πολύ σαφής», κάτι που ώθησε ακόμη και όσους δεν συμπαθούν τον Λούλα να τον ψηφίσουν.

Ο Bolsonaro πήρε 56,1 εκατ. ψήφους στον πρώτο γύρο και πρόσθεσε ακόμη 3,7 εκατ. στον δεύτερο. Ο Λούλα ανέβηκε από τα 53,9 στα 64,2 εκατ. ψήφους. Η αύξηση άνω των 10 εκατ. προήλθε τόσο από την κινητοποίηση ψηφοφόρων μετά τη μεγάλη αποχή του πρώτου γύρου όσο και από μετακινήσεις από άλλους υποψηφίους, συμπεριλαμβανομένου του Bolsonaro. «Μερικοί αναποφάσιστοι που μιλήσαμε περιέγραψαν τον Bolsonaro ως playboy που τάσσεται με τις μεγάλες επιχειρήσεις, ενώ ταυτόχρονα, αυθόρμητα, έλεγαν ότι αν κερδίσει θα υπάρξει δικτατορία όπου οι άνθρωποι θα χάσουν δικαιώματα», είπε η Rocha.

Ο Bolsonaro βρέθηκε πρόσφατα και στο επίκεντρο διαδοχικών αντιπαραθέσεων: δήλωσε ότι θα χρησιμοποιήσει το νέο, ακόμη πιο συντηρητικό Κογκρέσο για να αλλάξει το Σύνταγμα και να «επανα-δημοκρατικοποιήσει» τη Βραζιλία, ενώ είναι υπό διερεύνηση σε δύο υποθέσεις της ομοσπονδιακής αστυνομίας για φερόμενη διαφθορά και ξέπλυμα χρήματος.

Πολλοί αναλυτές στάθηκαν και στο ειδικό βάρος του ίδιου του Λούλα. «Αν ήταν άλλος υποψήφιος, ο Bolsonaro θα είχε ήδη κερδίσει από τον πρώτο γύρο», είπε η πολιτική επιστήμονας Helcimara de Souza Telles. Ο επικεφαλής της καμπάνιας, Marco Aurélio de Carvalho, όταν ρωτήθηκε τι εξηγεί την ιστορική αντεπίθεση, απάντησε χωρίς δισταγμό: «Ο πρόεδρος Λούλα. Έχουμε έναν μεγάλο ηγέτη στην ομάδα μας. Έχουμε έναν σταρ παίκτη. Αυτό έκανε απολύτως τη διαφορά. Δεν έχω την παραμικρή αμφιβολία γι’ αυτό».

Στην αριστερά της Βραζιλίας ήδη τίθεται το ερώτημα τι ακολουθεί, δεδομένου ότι ο Λούλα έχει πει πως αυτές ήταν οι τελευταίες του εκλογές. «Είναι μια πολύ μεγάλη πρόκληση, γιατί στις σχετικές μετρήσεις η κυριαρχία του Λούλα παραμένει πολύ ισχυρή. Δεν υπάρχει κανείς στο κόμμα του με την ίδια ηγεσία», είπε η Rocha.

Ο Vasconcellos θεωρεί ότι η εκστρατεία επανεκλογής του Λούλα «με όσα είδαμε στους δρόμους, πρόσφερε στην αριστερά της Βραζιλίας μια ευκαιρία ανανέωσης». «Το κόμμα του Λούλα μπορεί να μάθει από ό,τι συνέβη και να βρει καλύτερους τρόπους σύνδεσης με νέους και αστικούς ψηφοφόρους που νιώθουν ότι δεν ακούγονται οι ανησυχίες τους», πρόσθεσε.