BTS: Η επιστροφή που σταμάτησε ό,τι συνέβαινε στην Κορέα

Τέσσερα χρόνια μετά, οι BTS εμφανίστηκαν ξανά μαζί στη σκηνή, μπροστά σε εκατοντάδες χιλιάδες θαυμαστές στην καρδιά της Σεούλ. Η συναυλία στην πλατεία Gwanghwamun, με φόντο το παλάτι Gyeongbokgung, δεν ήταν απλώς μια μουσική εκδήλωση — ήταν μια πολιτισμική δήλωση για το τι σημαίνει K-pop το 2025.

Υπήρχαν 22.000 τυχεροί με «χρυσό εισιτήριο» και άλλοι 260.000 που απλώς ήθελαν να είναι εκεί. Η δωρεάν συναυλία των BTS στην πλατεία Gwanghwamun της Σεούλ έγινε η μεγαλύτερη δημόσια συναυλία στην ιστορία της Νότιας Κορέας — και ίσως ένα από τα πιο φορτισμένα συμβολικά γεγονότα που έχει παράγει η βιομηχανία της ποπ μουσικής τα τελευταία χρόνια.

Οι RM, Jin, Suga, J-Hope, Jimin, V και Jung Kook εμφανίστηκαν για πρώτη φορά μαζί στη σκηνή μετά από σχεδόν τέσσερα χρόνια, αφού ολοκλήρωσαν τη στρατιωτική τους θητεία — υποχρεωτική για σχεδόν κάθε άνδρα στη Νότια Κορέα. Η είσοδός τους στη σκηνή έγινε μέσα από τον «Δρόμο των Βασιλέων», την τελετουργική διαδρομή του παλατιού Gyeongbokgung που παραδοσιακά ήταν αποκλειστική για τους βασιλείς της δυναστείας Joseon. Το μήνυμα ήταν σαφές.

Η συναυλία ήταν μέρος της προώθησης του νέου τους άλμπουμ «Arirang» — ένας τίτλος που παραπέμπει στο παραδοσιακό κορεατικό τραγούδι που λειτουργεί ως ανεπίσημος εθνικός ύμνος της χώρας. Το άλμπουμ, που κυκλοφόρησε την προηγούμενη μέρα, εξερευνά θέματα ταυτότητας και ανήκειν — και ήδη έχει ξεπεράσει τις 4 εκατομμύρια προπαραγγελίες. Αναλυτές εκτιμούν ότι η επιστροφή των BTS θα αποφέρει έσοδα άνω του 1,9 δισεκατομμυρίου δολαρίων, νούμερο που πλησιάζει τα έσοδα του «Eras Tour» της Taylor Swift.

Πίσω από την παραγωγή βρισκόταν ο Βρετανός σκηνοθέτης Hamish Hamilton, γνωστός από το halftime show του Super Bowl και τα Oscars. Ο ίδιος περιέγραψε την παραγωγή ως «από τις πιο απαιτητικές» της καριέρας του — και όχι μόνο λόγω της κλίμακας. Το γεγονός ότι δεν υπήρξε καμία πρόβα στην πραγματική σκηνή πριν από την παράσταση ήταν, όπως είπε, κάτι που δεν είχε ξαναντιμετωπίσει. Παρόλα αυτά, η παράσταση ξεκίνησε με το «Body to Body», το πρώτο κομμάτι του νέου άλμπουμ, και συνεχίστηκε με παλιές επιτυχίες όπως «Butter» και «Dynamite».

Η επιστροφή των BTS δεν είναι μόνο μουσική υπόθεση. Είναι και πολιτισμική. Οι θαυμαστές εμφανίστηκαν φορώντας hanbok — την παραδοσιακή κορεατική ενδυμασία — σε σύγχρονες εκδοχές, ενώ η μπάντα κυκλοφόρησε επίσημα αξεσουάρ σε συνεργασία με το brand του Εθνικού Μουσείου Κορέας. Η κίνηση αυτή δεν είναι τυχαία: οι BTS λειτουργούν εδώ και χρόνια ως άτυποι πρεσβευτές της κορεατικής κουλτούρας, και η επιστροφή τους ενισχύει αυτόν τον ρόλο σε μια εποχή που η νέα γενιά Κορεατών ανακαλύπτει ξανά την παράδοσή της.

Ωστόσο, δεν λείπουν και τα ερωτήματα. Το νέο άλμπουμ, παρά τον βαθιά κορεατικό τίτλο του, έχει 14 κομμάτια με αγγλικούς τίτλους και συνεργάτες όπως ο Ryan Tedder και ο Diplo. Το πρώτο music video, για το κομμάτι «Swim», είναι εξ ολοκλήρου στα αγγλικά και πρωταγωνιστεί η Αμερικανίδα ηθοποιός Lili Reinhart. Η κίνηση αυτή διαβάζεται από πολλούς ως στρατηγική στροφή προς τη δυτική αγορά — και ανοίγει μια ενδιαφέρουσα συζήτηση για το πού πηγαίνει το K-pop όταν οι μεγαλύτεροι εκπρόσωποί του αρχίζουν να μιλούν τη γλώσσα του mainstream Δύσης.

Η επιστροφή των BTS είναι ήδη γεγονός. Αν θα αποδειχθεί και επανεκκίνηση — για τη μπάντα, για το K-pop, για την κορεατική μαλακή ισχύ — αυτό θα το κρίνουν οι επόμενοι μήνες.

Peaky Blinders: Η αληθινή ιστορία πίσω από τον μύθο

Με την κυκλοφορία της ταινίας «Peaky Blinders: The Immortal Man» στο Netflix, επανέρχεται το ερώτημα για τους πραγματικούς γκάνγκστερ που ενέπνευσαν τον Τόμας Σέλμπι. Η αληθινή συμμορία του Μπέρμιγχαμ ήταν πολύ διαφορετική από την τηλεοπτική εκδοχή της — και πολύ πιο σκοτεινή.

Ο Κίλιαν Μέρφι επιστρέφει στον ρόλο που τον καθιέρωσε παγκοσμίως. Το «Peaky Blinders: The Immortal Man», η κινηματογραφική συνέχεια της βρετανικής σειράς-φαινομένου, ανέβηκε στο Netflix στις 20 Μαρτίου μετά από μια περιορισμένη πρεμιέρα στις κινηματογραφικές αίθουσες. Η ταινία μεταφέρει τον Τόμι Σέλμπι στην εποχή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, με τον σεναριογράφο Στίβεν Νάιτ να τον βάζει αντιμέτωπο με έναν νέο, πολύ πιο επικίνδυνο εχθρό: τους Ναζί. Έξι σεζόν, ένα δραματικό φινάλε το 2022 και τώρα μια ταινία — το σύμπαν των Σέλμπι δεν έχει τελειώσει.

Η σπίθα για όλο αυτό το οικοδόμημα ήταν μια παιδική ανάμνηση. Ο Νάιτ είχε διηγηθεί ότι ο πατέρας του, ως παιδί, είχε παραδώσει ένα μήνυμα σε μια ομάδα καλοντυμένων, οπλισμένων ανδρών γύρω από ένα τραπέζι γεμάτο χρήματα. Καπνός, ποτό, κομψά σακάκια μέσα στη φτώχεια του Μπέρμιγχαμ — η εικόνα αυτή έγινε ο πυρήνας ενός από τους πιο επιτυχημένους τηλεοπτικούς μύθους των τελευταίων δεκαετιών.

Οι πραγματικοί Peaky Blinders δρούσαν στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, σε μια εποχή φτώχειας, ανεργίας και κοινωνικής αναταραχής στη βιομηχανική Αγγλία. Ήταν κυρίως νεαροί άνδρες της εργατικής τάξης που είχαν μετατρέψει την εμφάνιση σε εργαλείο εξουσίας. Φουλάρια, καλοραμμένα σακάκια, μπότες με μεταλλικές μύτες — το ντύσιμό τους λειτουργούσε ως σήμα ισχύος, ως διάκριση από άλλες συμμορίες και ως πρόκληση προς την αστυνομία. Ο διάσημος μύθος για τα ξυραφάκια στις τραγιάσκες, που η σειρά διαιώνισε, είναι πιθανότατα ανακριβής — τα ξυραφάκια ήταν τότε ακριβά και δύσχρηστα ως όπλα. Πιο πιθανό είναι ότι το όνομα προήλθε από τον τρόπο που φορούσαν τα καπέλα τους, γερμένα ώστε να σκιάζουν το πρόσωπο, ενώ ο όρος «blinder» στα αγγλικά της εποχής περιέγραφε κάποιον εντυπωσιακό στην εμφάνιση.

Η τηλεοπτική εκδοχή τούς έχει ντύσει με μια αύρα αντι-ηρώων — ανθρώπων που προστατεύουν τους αδύναμους ενώ παίζουν με τους κανόνες της εξουσίας. Η πραγματικότητα ήταν πιο πεζή και πιο σκληρή. Οι ιστορικοί επισημαίνουν ότι η συμμορία εκμεταλλευόταν κυρίως τους ανθρώπους της ίδιας της γειτονιάς της — μικροεγκλήματα, λαθρεμπόριο, απάτες, δωροδοκία και φόβος ως εργαλεία επιρροής. Η κυριαρχία τους κορυφώθηκε πριν τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, πολύ νωρίτερα από την εποχή που τοποθετεί η σειρά τις περιπέτειες των Σέλμπι. Και δεν ήταν η αστυνομία που τους έφερε το τέλος, αλλά μια αντίπαλη συμμορία που τους εκτόπισε από το προσκήνιο.

Αυτό που επιβίωσε δεν ήταν η δύναμή τους αλλά το όνομά τους — και η αισθητική τους. Η επιτυχία της σειράς μετέτρεψε μια ξεχασμένη εγκληματική ομάδα του βικτωριανού Μπέρμιγχαμ σε παγκόσμιο πολιτισμικό σύμβολο. Τώρα, με μια ταινία που τους μεταφέρει στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Νάιτ αποδεικνύει ότι ο μύθος έχει ακόμη χώρο να μεγαλώσει — ακόμα κι αν η ιστορία πίσω από αυτόν ήταν πολύ πιο ταπεινή από ό,τι δείχνει η οθόνη.

Βλαστοκύτταρα επέστρεψαν την όραση σε τυφλούς από τραυματισμό κερατοειδούς

Για πρώτη φορά στις ΗΠΑ, κλινική δοκιμή στο Harvard απέδειξε ότι μεταμόσχευση βλαστικών κυττάρων μπορεί να αποκαταστήσει τον κερατοειδή χιτώνα σε ασθενείς που έχασαν την όρασή τους από τραυματισμό. Από τους 14 συμμετέχοντες, οι 10 ανέκτησαν μέρος ή το σύνολο της όρασής τους. Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο Nature Communications και ανοίγουν τον δρόμο για θεραπείες σε άλλες μορφές τύφλωσης.

Ο Phill Durst δούλευε σε ένα εστιατόριο στην Αλαμπάμα όταν ένας σωλήνας αποσυνδέθηκε από το πλυντήριο πιάτων και του έριξε επαγγελματικό απορρυπαντικό κατευθείαν στο πρόσωπο. Έτρεξε στον νεροχύτη, ξέπλυνε, ζήτησε λεμόνια για να εξουδετερώσει το αλκαλικό διάλυμα — αλλά όταν τελικά άνοιξε τα μάτια του, δεν έβλεπε τίποτα. Ήταν 2017. Το αριστερό του μάτι είχε χάσει σχεδόν όλα τα επιθηλιακά κύτταρα του λιμβού, τα βλαστοκύτταρα που επιδιορθώνουν συνεχώς τον κερατοειδή χιτώνα. Χωρίς αυτά, ο βολβός και το βλέφαρο άρχισαν να συγχωνεύονται, τα νεύρα ερεθίζονταν με κάθε κίνηση του ματιού, και ο πόνος ήταν, όπως ο ίδιος περιγράφει, σαν κάποιος να καρφώνει ένα καρφί στο κρανίο του.

Ο κερατοειδής χιτώνας είναι το διαφανές, θολωτό στρώμα που καλύπτει κάθε βολβό του ματιού — ένα μικρό παρμπρίζ που εστιάζει το φως στα βαθύτερα στρώματα. Καταστρέφεται καθημερινά από σκόνη, μικρόβια, υπεριώδη ακτινοβολία και την απλή τριβή του βλεφαρίσματος, αλλά σε υγιή μάτια επιδιορθώνεται αθόρυβα από τα επιθηλιακά κύτταρα του λιμβού. Όταν αυτά τα κύτταρα καταστραφούν — από χημικά εγκαύματα, έρπητα ζωστήρα ή άλλους τραυματισμούς — η επιδιόρθωση σταματά, η όραση χάνεται και ο πόνος γίνεται χρόνιος.

Για δεκαετίες, οι γιατροί δεν είχαν πολλά να προσφέρουν σε αυτούς τους ασθενείς. Η χειρουργός Ula Jurkunas, αναπληρώτρια διευθύντρια της κλινικής κερατοειδούς στο Massachusetts Eye and Ear του Harvard, αποφάσισε να αλλάξει αυτό. Το 2006 ταξίδεψε στην Ιαπωνία για να μελετήσει τη δουλειά του καθηγητή Shigeru Kinoshita, ο οποίος πειραματιζόταν με μεταμοσχεύσεις επιθηλιακών κυττάρων λιμβού. Το πρόβλημα ήταν ότι η μέθοδός του χρησιμοποιούσε ζωικά προϊόντα στο διάλυμα καλλιέργειας — κάτι που η FDA δεν επέτρεπε λόγω κινδύνου μόλυνσης ή γενετικής μετάλλαξης. Η Jurkunas επέστρεψε στις ΗΠΑ και ξεκίνησε μια δεκαετία δοκιμών, μέχρι που το 2018 ανέπτυξε μια μέθοδο χωρίς ζωικά προϊόντα που πληρούσε τις απαιτήσεις της FDA, απαιτούσε μικρότερα δείγματα από τα υγιή μάτια των ασθενών και παρήγαγε μεγαλύτερα μοσχεύματα.

Τα αποτελέσματα της κλινικής δοκιμής δημοσιεύθηκαν στο Nature Communications: 14 ασθενείς με μονόπλευρη τύφλωση από τραυματισμό κερατοειδούς υποβλήθηκαν στη θεραπεία. Δεκαοκτώ μήνες αργότερα, τα βλαστοκύτταρα είχαν αποκαταστήσει πλήρως τον κερατοειδή σε 10 από αυτούς, με αισθητή βελτίωση της όρασης. Ο Durst ήταν ο πρώτος ασθενής. Σήμερα βλέπει από το αριστερό του μάτι — όχι τέλεια, περιγράφει την εικόνα σαν να κοιτάζει μέσα από θολό νερό — αλλά ο εξουθενωτικός πόνος έχει εξαφανιστεί. Μπορεί να διαβάσει τη λέξη «Fresca» σε ένα κουτάκι που κρατά μπροστά του, να δει το κτίριο απέναντι, το αυτοκίνητο που κινείται στον δρόμο.

Παρόμοια ήταν η εμπειρία της Carole Cocozza, 75 ετών, που έχασε την όραση του δεξιού της ματιού από έρπητα ζωστήρα το 2013. Πριν από την επέμβαση, έβλεπε μόνο φως. Τώρα το μάτι λειτουργεί κατά περίπου 80% — μπορεί να διαβάσει βιβλίο αν το κρατά σε κοντινή απόσταση. «Αν συνέβαινε κάτι στο καλό μου μάτι», είπε, «θα μπορούσα να φροντίσω τον εαυτό μου τώρα».

Η Jurkunas μιλά για τα αποτελέσματα με προσοχή αλλά και με ελπίδα. Η ίδια συγκρίνει τη φάση μετά την επέμβαση με τη μεταφύτευση δενδρυλλίου — τα κύτταρα πρέπει να αναπτύξουν ρίζες. Αυτό που τη συναρπάζει περισσότερο δεν είναι μόνο τα αποτελέσματα για τους ασθενείς με τραυματισμό κερατοειδούς, αλλά το ερώτημα που ανοίγει: αν η επιστήμη μπορεί

Η Σουηδία αναλαμβάνει τον καιρό της Ευρώπης από το διάστημα

Η OHB Sweden κέρδισε συμβόλαιο 248 εκατομμυρίων ευρώ για την κατασκευή 20 δορυφόρων που θα παρακολουθούν τον καιρό πάνω από τους πόλους. Είναι το μεγαλύτερο διαστημικό συμβόλαιο στην ιστορία της Σουηδίας και σηματοδοτεί μια νέα εποχή για την ευρωπαϊκή παρατήρηση της Γης.

Υπάρχουν μέρη στον πλανήτη που οι δορυφόροι μας δεν βλέπουν αρκετά καλά — και αυτό έχει συνέπειες που νιώθουμε κάθε φορά που μια καταιγίδα μας αιφνιδιάζει. Η Αρκτική είναι ένα από αυτά τα τυφλά σημεία. Ό,τι συμβαίνει εκεί πάνω επηρεάζει άμεσα τον καιρό σε ολόκληρο το Βόρειο Ημισφαίριο, από τη Σκανδιναβία μέχρι τη Μεσόγειο. Και τώρα, η Ευρώπη αποφάσισε να το διορθώσει.

Στις 18 Μαρτίου, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος (ESA) υπέγραψε με την OHB Sweden — εκ μέρους της EUMETSAT — συμβόλαιο 248 εκατομμυρίων ευρώ για την κατασκευή 20 δορυφόρων. Πρόκειται για το πρόγραμμα EPS-Sterna, μια αστερισμό μικρών δορυφόρων που θα κινούνται σε ηλιοσύγχρονες πολικές τροχιές σε ύψος 595 χιλιομέτρων. Οι πρώτοι έξι είναι προγραμματισμένοι να εκτοξευτούν το 2029, με τον αστερισμό να έχει σχεδιαστεί για επιχειρησιακή ζωή 13 ετών.

Κάθε δορυφόρος ζυγίζει 135 κιλά και φέρει ραδιόμετρο μικροκυμάτων — ένα όργανο που «ακούει» την ατμόσφαιρα και μετράει θερμοκρασία και υγρασία σε διαφορετικά ύψη, ακόμα και μέσα από σύννεφα. Αυτά τα δεδομένα τροφοδοτούν τα μοντέλα πρόγνωσης καιρού που χρησιμοποιούν οι μετεωρολογικές υπηρεσίες σε όλη την Ευρώπη. Η EUMETSAT εκτιμά ότι τα δεδομένα του EPS-Sterna θα αποδώσουν αξία άνω των 30 δισεκατομμυρίων ευρώ για την Ευρώπη — ένα νούμερο που αντικατοπτρίζει πόσο κρίσιμη είναι η ακριβής πρόγνωση για τη γεωργία, τη ναυτιλία, την ενέργεια και την πολιτική προστασία.

Για τη Σουηδία, το συμβόλαιο αυτό δεν είναι απλώς ένα οικονομικό ορόσημο — είναι μια αλλαγή ρόλου. Η χώρα πέρασε από το να συνεισφέρει εξαρτήματα σε μεγαλύτερα ευρωπαϊκά προγράμματα, στο να ηγείται ενός ολόκληρου αστερισμού δορυφόρων. Η OHB Sweden δεν ξεκίνησε από το μηδέν: είχε ήδη αναπτύξει τον Arctic Weather Satellite (AWS), έναν πρωτότυπο δορυφόρο που κατασκευάστηκε σε μόλις τρία χρόνια και έχει ήδη ενσωματωθεί στις επιχειρησιακές προγνώσεις του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μεσοπρόθεσμων Καιρικών Προβλέψεων. Το EPS-Sterna είναι ουσιαστικά η βιομηχανική κλιμάκωση αυτής της επιτυχίας.

Το πρόγραμμα συμπληρώνει τους μεγαλύτερους δορυφόρους της EUMETSAT, καθώς και αυτούς της αμερικανικής NOAA και του κινεζικού προγράμματος Fengyun-3 — μια υπενθύμιση ότι η παρακολούθηση του καιρού παραμένει ένας από τους λίγους τομείς όπου η διεθνής επιστημονική συνεργασία επιβιώνει παρά τις γεωπολιτικές εντάσεις. Καθώς η κλιματική αλλαγή κάνει τα ακραία καιρικά φαινόμενα πιο συχνά και πιο απρόβλεπτα, η ανάγκη για καλύτερα δεδομένα από τις πολικές περιοχές γίνεται όλο και πιο επείγουσα. Το ερώτημα δεν είναι αν χρειαζόμαστε αυτούς τους δορυφόρους — αλλά αν θα είναι αρκετοί.

Το GPS πετά με SpaceX: άλλη μια αποστολή φεύγει από το Vulcan

Η αμερικανική Space Force ανέθεσε στη SpaceX την εκτόξευση ενός ακόμη δορυφόρου GPS, μετά την αναστολή των πτήσεων του Vulcan Centaur της ULA λόγω τεχνικής ανωμαλίας. Είναι η τέταρτη συνεχόμενη μεταφορά αποστολής GPS μεταξύ των δύο εταιρειών — και δείχνει πόσο κρίσιμη είναι η αξιοπιστία στο διαστημικό πρόγραμμα εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ.

Ο δορυφόρος GPS III SV-10 ήταν προγραμματισμένος να εκτοξευτεί με το Vulcan Centaur της United Launch Alliance. Τώρα θα ανέβει στο διάστημα με πύραυλο της SpaceX, το νωρίτερο στα τέλη Απριλίου, από το Space Launch Complex 40 στο Cape Canaveral. Η αλλαγή αποφασίστηκε από το Space Systems Command της Space Force, ως άμεση συνέπεια της παύσης των επιχειρήσεων Vulcan μετά από ανωμαλία που εντοπίστηκε κατά τη διάρκεια της αποστολής USSF-87 στις 12 Φεβρουαρίου.

Η έρευνα για το τι ακριβώς πήγε στραβά με τον ενισχυτή στερεού καυσίμου του Vulcan συνεχίζεται, και η Space Force δεν έχει δώσει χρονοδιάγραμμα για την επιστροφή του πυραύλου σε πτήσεις. Στο μεταξύ, η προτεραιότητα είναι σαφής: οι δορυφόροι GPS δεν μπορούν να περιμένουν. Το σύστημα αυτό δεν εξυπηρετεί μόνο τα κινητά τηλέφωνα μας — αποτελεί κρίσιμη υποδομή για στρατιωτικές επιχειρήσεις, ναυσιπλοΐα, αεροπορία και δεκάδες άλλες εφαρμογές παγκοσμίως.

Αυτή είναι η τέταρτη φορά που αποστολή GPS μεταφέρεται από την ULA στη SpaceX. Ο SV-09 εκτοξεύτηκε στις 28 Ιανουαρίου μετά από παρόμοια αναδιάταξη. Πριν από αυτόν, οι SV-07 και SV-08 είχαν ήδη πετάξει με Falcon 9 τον Δεκέμβριο του 2024 και τον Μάιο του 2025 αντίστοιχα. Στην πράξη, η SpaceX έχει εκτοξεύσει σχεδόν το σύνολο των δορυφόρων GPS III — ένα γεγονός που αντικατοπτρίζει τόσο την αξιοπιστία της εταιρείας όσο και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η ULA στη μετάβαση από τον Atlas 5 στο νέο της όχημα.

Το πρόγραμμα National Security Space Launch (NSSL) Phase 2 είχε σχεδιαστεί με λογική διπλής εξάρτησης: περίπου 60% των αποστολών στην ULA, 40% στη SpaceX, ώστε να μην εξαρτάται η εθνική ασφάλεια από έναν μόνο πάροχο. Η παρατεταμένη αναστολή του Vulcan διαβρώνει αυτή την ισορροπία — τουλάχιστον προσωρινά. Ως αντιστάθμισμα, η ULA ανέλαβε την αποστολή USSF-70, προγραμματισμένη για το καλοκαίρι του 2028.

Ο συνταγματάρχης Ryan Hiserote, διευθυντής του προγράμματος εθνικής ασφάλειας για εκτοξεύσεις, μίλησε για «ευελιξία» της ομάδας. Είναι μια διπλωματική διατύπωση για μια κατάσταση που αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο: στο διάστημα, η αξιοπιστία δεν είναι απλώς τεχνικό ζήτημα — είναι στρατηγικό. Και όταν ένας πύραυλος σταματά να πετά, οι επιπτώσεις δεν μένουν στο εργοστάσιο.

Ran and the Gray World: Όταν η υπόσχεση μιας manga μένει ανεκπλήρωτη

Το Ran and the Gray World του Aki Irie εντυπωσιάζει με την εικαστική του χάρη και παραπέμπει σε κλασικές εποχές του manga. Όμως κάτω από την όμορφη επιφάνεια κρύβεται μια αφήγηση που σπαταλά την υπόσχεσή της, καταφεύγοντας σε τροπάρια που θα έπρεπε να έχουν μείνει στο παρελθόν.

Υπάρχουν manga που τα αγοράζεις γιατί το εξώφυλλο σε σταματά στο μέσο του διαδρόμου του βιβλιοπωλείου. Το Ran and the Gray World είναι ακριβώς αυτό. Η Aki Irie ζωγραφίζει με έναν τρόπο που θυμίζει ταυτόχρονα Rumiko Takahashi και Kamome Shirahama — δηλαδή, χαρά και μαγεία σε κάθε σελίδα. Από τα πρώτα κιόλας πάνελ, η σειρά μοιάζει να υπόσχεται κάτι ξεχωριστό.

Η ιστορία ακολουθεί τη Ran Uruma, ένα κοριτσάκι δημοτικού που κατάγεται από οικογένεια ισχυρών μάγων. Το μόνο που θέλει είναι να αποκτήσει φίλους και να γίνει τόσο δυνατή μάγισσα όσο η μητέρα της, Shizuka — μια γυναίκα με εντυπωσιακές δυνάμεις και εξίσου εντυπωσιακή ανευθυνότητα στη χρήση τους. Η Ran έχει στη διάθεσή της έναν τρόπο να επιταχύνει τη μεγάλωμά της: φορώντας ένα ζευγάρι Nike, μεταμορφώνεται σε γυναίκα είκοσι χρονών. Αυτή η λεπτομέρεια — τα αθλητικά παπούτσια ως μαγικό αντικείμενο — είναι από τις πιο χαριτωμένες ιδέες της σειράς. Δυστυχώς, εκεί σταματά η έξυπνη αξιοποίησή της.

Η μεταμόρφωση της Ran θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μεταφορά για τους κινδύνους του να μεγαλώνεις πολύ γρήγορα — ένα coming-of-age story ντυμένο με μαγεία. Αντ’ αυτού, η σειρά επιλέγει να τη χρησιμοποιεί κυρίως για fanservice και κωμικές σκηνές όπου οι άντρες αντιδρούν στην εμφάνισή της με τρόπο που δύσκολα αντέχει κριτική ανάγνωση — ειδικά όταν ο αναγνώστης γνωρίζει ότι πρόκειται για παιδί δημοτικού. Ακόμα και στιγμές που θα έπρεπε να έχουν βάρος — όπως η σχέση της με τη μαγεία και η εξέλιξή της ως χαρακτήρας — χάνονται μέσα σε αυτό το πλαίσιο.

Αυτό που σώζει εν μέρει τη σειρά είναι η δυναμική της οικογένειας Uruma. Η Shizuka είναι ένας ενδιαφέρων χαρακτήρας: χρησιμοποιεί τη μαγεία για να αντισταθμίσει την απουσία της ως μητέρα, δημιουργώντας μια σχέση που έχει πραγματική συναισθηματική πολυπλοκότητα. Εκεί η Irie δείχνει ότι ξέρει να γράφει. Το πρόβλημα είναι ότι αυτές οι στιγμές είναι λίγες και σκορπισμένες σε μια αφήγηση που δεν ξέρει πού πηγαίνει — μέχρι που ξαφνικά επιταχύνει προς ένα φινάλε που νιώθεις ότι δεν το κέρδισες.

Το Ran and the Gray World είναι ένα manga που θα θυμάσαι κυρίως για το πόσο όμορφο είναι να το κοιτάς. Η Irie είναι αδιαμφισβήτητα ταλαντούχα εικαστικά. Αλλά η ομορφιά ενός εξωφύλλου δεν αρκεί όταν η ιστορία από κάτω σπαταλά τις δυνατότητές της σε τροπάρια που ήταν κουρασμένα ακόμα και όταν πρωτοεμφανίστηκαν. Μια υπόσχεση που μένει ανεκπλήρωτη — και αυτό, με τόσο καλό υλικό στα χέρια, είναι ίσως η μεγαλύτερη απογοήτευση.

Ο CEO του Pinterest ζητά απαγόρευση των social media για παιδιά κάτω των 16

Ο Bill Ready, CEO του Pinterest, τάσσεται υπέρ της παγκόσμιας τάσης νομοθετικής απαγόρευσης των social media για ανηλίκους κάτω των 16 ετών. Σε άρθρο γνώμης στο TIME, συγκρίνει τις εταιρείες τεχνολογίας με τους καπνοβιομήχανους του περασμένου αιώνα και ζητά τέλος στην αυτορρύθμιση. Το Pinterest ήδη εφαρμόζει αυστηρούς περιορισμούς για χρήστες κάτω των 16, ενώ στηρίζει σχετική νομοθετική πρωτοβουλία στις ΗΠΑ.

Ο Bill Ready δεν είναι ο πρώτος CEO τεχνολογικής εταιρείας που μιλά για την ψυχική υγεία των παιδιών στα social media. Είναι όμως από τους λίγους που το κάνει ζητώντας ρητά νόμους με δόντια. «Τα social media όπως υπάρχουν σήμερα δεν είναι ασφαλή για παιδιά κάτω των 16», έγραψε σε άρθρο του στο TIME, προσθέτοντας ότι ο κλάδος «είχε χρόνια να αντιμετωπίσει αυτές τις βλάβες, αλλά απέτυχε επανειλημμένα». Η εποχή της αυτορρύθμισης, λέει, έχει περάσει.

Η σύγκριση που επιλέγει είναι αποκαλυπτική: οι εταιρείες social media μοιάζουν, κατά τον Ready, με τους καπνοβιομήχανους του 20ού αιώνα, που χρειάστηκε να «ντροπιαστούν και να μηνυθούν» για να αλλάξουν πορεία. Το μήνυμα προς τους νομοθέτες είναι σαφές: αν η βιομηχανία δεν αλλάξει μόνη της, η λύση είναι προφανής.

Το πλαίσιο δεν είναι τυχαίο. Η Αυστραλία έγινε η πρώτη χώρα που απαγόρευσε τα social media για κάτω των 16, με νόμο που τέθηκε σε ισχύ τον Δεκέμβριο του 2024. Από τότε, κυβερνήσεις σε όλη την Ευρώπη και αλλού εξετάζουν παρόμοια μέτρα. Η τάση ενισχύεται και από νέα επιστημονικά δεδομένα: η τελευταία έκθεση World Happiness Report του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης δείχνει ότι η εντατική χρήση διαδικτύου συνδέεται με χαμηλότερη ικανοποίηση από τη ζωή στους νέους, με τις κοπέλες να επηρεάζονται περισσότερο. Η ίδια έκθεση αναφέρει «συντριπτικά στοιχεία» για sextortion και cyberbullying, καθώς και «ισχυρές ενδείξεις» σύνδεσης των social media με κατάθλιψη και άγχος στους εφήβους.

Το Pinterest, από την πλευρά του, έχει ήδη κινηθεί: κάθε λογαριασμός χρήστη κάτω των 16 είναι πλέον εξ ολοκλήρου ιδιωτικός, χωρίς δυνατότητα αναζήτησης, μηνυμάτων, likes ή σχολίων από αγνώστους. Παρ’ όλα αυτά, η Generation Z αποτελεί πάνω από το 50% της βάσης χρηστών της πλατφόρμας — κάτι που δείχνει ότι η ασφάλεια και η δημοτικότητα δεν είναι αναγκαστικά αντίθετες έννοιες. «Η εμπειρία μας δείχνει ότι η προτεραιότητα στην ασφάλεια δεν απομακρύνει τους νέους χρήστες — χτίζει εμπιστοσύνη», γράφει ο Ready.

Η εταιρεία στηρίζει επίσης το App Store Accountability Act, νομοσχέδιο που πρόσφατα εγκρίθηκε από επιτροπή της Βουλής των Αντιπροσώπων και προβλέπει υποχρεωτική επαλήθευση ηλικίας στα app stores, με σύνδεση των συσκευών ανηλίκων σε γονείς ή κηδεμόνες. Παρόμοιες ρυθμίσεις προωθούνται και σε επίπεδο πολιτειών.

Οι επικριτές των απαγορεύσεων επισημαίνουν ότι τέτοια μέτρα είναι δύσκολο να εφαρμοστούν αποτελεσματικά, και ότι η υποχρεωτική επαλήθευση ηλικίας ενδέχεται να δημιουργήσει υποδομές μαζικής παρακολούθησης. Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό: μπορεί το διαδίκτυο να γίνει ασφαλέστερο για τους εφήβους χωρίς να γίνει ταυτόχρονα πιο επιτηρούμενο για όλους;

Το TikTok διδάσκει ψυχική υγεία — και κάνει λάθος στο 56%

Νέα διεθνής μελέτη αποκαλύπτει ότι πάνω από τα μισά βίντεο για ψυχική υγεία στα social media περιέχουν παραπλανητικές ή επιστημονικά αβάσιμες πληροφορίες. Το TikTok ξεχωρίζει ως η πλατφόρμα με τα υψηλότερα ποσοστά παραπληροφόρησης, ιδιαίτερα για ΔΕΠΥ και αυτισμό. Η τάση αυτή δεν είναι απλώς ανησυχητική — είναι επικίνδυνη, ειδικά για τους νέους που στρέφονται στα κοινωνικά δίκτυα αναζητώντας απαντήσεις για τον εαυτό τους.

Φανταστείτε να αναζητάτε εξηγήσεις για κάτι που νιώθετε — δυσκολία συγκέντρωσης, κοινωνικό άγχος, αίσθηση ότι ο εγκέφαλός σας λειτουργεί διαφορετικά από τους υπόλοιπους. Ανοίγετε το TikTok, πληκτρολογείτε “ADHD symptoms” ή “autism signs” και σε λίγα λεπτά έχετε δει δεκάδες βίντεο που σας λένε τι είστε. Το πρόβλημα: σύμφωνα με νέα έρευνα, σχεδόν ένα στα δύο από αυτά τα βίντεο σας λέει λάθος πράγματα.

Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε πρόσφατα και βασίστηκε στην ανάλυση 27 επιμέρους ερευνών και περίπου 5.000 δημοσιεύσεων σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, κατέληξε σε ένα εντυπωσιακά ανησυχητικό εύρημα: έως και το 56% του περιεχομένου που αφορά ψυχική υγεία και νευροδιαφορετικότητα είναι παραπλανητικό ή στερείται επιστημονικής βάσης. Τα θέματα με τα υψηλότερα ποσοστά ανακρίβειας είναι ακριβώς εκείνα που έχουν γίνει viral τα τελευταία χρόνια: η ΔΕΠΥ και ο αυτισμός. Στο TikTok συγκεκριμένα, το 52% των βίντεο για ΔΕΠΥ και το 41% για αυτισμό περιέχουν εσφαλμένες πληροφορίες. Το YouTube καταγράφει περίπου 22%, το Facebook κάτω από 15%.

Η διαφορά δεν είναι τυχαία. Το TikTok είναι σχεδιασμένο για να επιβραβεύει το περιεχόμενο που κρατά τον χρήστη καρφωμένο στην οθόνη — και τα σύντομα, συναισθηματικά φορτισμένα βίντεο με απλές, κατηγορηματικές απαντήσεις κάνουν ακριβώς αυτό. “Αν αναγνωρίζεις αυτά τα 7 σημάδια, μάλλον έχεις ΔΕΠΥ” είναι πολύ πιο ελκυστικό από μια ισορροπημένη εξήγηση που παραδέχεται την πολυπλοκότητα της διάγνωσης. Η Eleanor Chatburn, συν-συγγραφέας της μελέτης από το Πανεπιστήμιο του East Anglia, το θέτει καθαρά: τα ενδιαφέροντα βίντεο εξαπλώνονται μαζικά, ακόμα και όταν οι πληροφορίες που περιέχουν δεν είναι ακριβείς.

Το ζήτημα αποκτά άλλες διαστάσεις αν σκεφτεί κανείς ποιος κυρίως καταναλώνει αυτό το περιεχόμενο. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ένας στους επτά νέους ηλικίας 10 έως 19 ετών αντιμετωπίζει κάποιο πρόβλημα ψυχικής υγείας. Πολλοί από αυτούς στρέφονται στα social media πριν — ή αντί — να μιλήσουν σε έναν ειδικό. Όταν αυτό που βρίσκουν εκεί είναι κατά το ήμισυ λανθασμένο, οι συνέπειες δεν είναι απλώς θεωρητικές. Η αυτοδιάγνωση με βάση viral βίντεο μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένο άγχος, σε ενίσχυση του κοινωνικού στίγματος, ή — στο αντίθετο άκρο — στην αποθάρρυνση από την αναζήτηση πραγματικής βοήθειας, επειδή ο χρήστης νομίζει ότι ήδη “ξέρει” τι έχει.

Η λύση δεν είναι να σταματήσουμε να μιλάμε για ψυχική υγεία στο διαδίκτυο — αντίθετα, η αποστιγματοποίηση που έχει επιτευχθεί μέσα από αυτές τις συζητήσεις είναι πραγματική και σημαντική. Το ζητούμενο είναι να αλλάξει η σχέση μας με αυτό που βλέπουμε: να αντιμετωπίζουμε ένα βίντεο για ψυχική υγεία με την ίδια κριτική διάθεση που θα αντιμετωπίζαμε ένα βίντεο για διατροφή ή φαρμακευτική αγωγή. Και να αναρωτιόμαστε αν η πλατφόρμα που μας σερβίρει αυτό το περιεχόμενο έχει κάποιο κίνητρο να μας κρατά αμφίβολα ενημερωμένους — αλλά σίγουρα απασχολημένους.

Ο αυτοματοποιημένος ερευνητής της OpenAI: φιλοδοξία ή πραγματικότητα;

Η OpenAI ανακοίνωσε τον νέο της μεγάλο στόχο: ένα πλήρως αυτοματοποιημένο σύστημα AI που θα μπορεί να διεξάγει επιστημονική έρευνα χωρίς ανθρώπινη καθοδήγηση. Ο επικεφαλής επιστήμονας Jakub Pachocki μιλά για «εικονικό ερευνητικό εργαστήριο μέσα σε ένα data center» — και δίνει συγκεκριμένες ημερομηνίες. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα γίνει, αλλά τι σημαίνει αν γίνει.

Η OpenAI έχει συνηθίσει να θέτει την ατζέντα. Από τα πρώτα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα που άλλαξαν τον τρόπο που εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι αλληλεπιδρούν με την τεχνολογία, μέχρι τα reasoning models που σήμερα τροφοδοτούν σχεδόν κάθε chatbot και agent-based σύστημα — η εταιρεία από το Σαν Φρανσίσκο έχει επανειλημμένα ορίσει τι σημαίνει «επόμενο βήμα» στην τεχνητή νοημοσύνη. Τώρα ανακοινώνει το πιο φιλόδοξο βήμα της ως τώρα: ένα πλήρως αυτοματοποιημένο σύστημα AI που θα μπορεί να αναλαμβάνει και να ολοκληρώνει σύνθετα ερευνητικά προβλήματα από μόνο του.

Ο Jakub Pachocki, επικεφαλής επιστήμονας της OpenAI και ένας από τους βασικούς αρχιτέκτονες τόσο του GPT-4 όσο και των reasoning models, περιγράφει αυτόν τον στόχο ως τον «Βορρά» της εταιρείας για τα επόμενα χρόνια. «Νομίζω ότι πλησιάζουμε σε ένα σημείο όπου θα έχουμε μοντέλα ικανά να εργάζονται επ’ αόριστον με συνοχή, όπως κάνουν οι άνθρωποι», λέει. «Φυσικά, θέλεις ακόμα ανθρώπους να ορίζουν τους στόχους. Αλλά νομίζω ότι θα φτάσουμε σε ένα σημείο όπου θα έχεις ένα ολόκληρο ερευνητικό εργαστήριο μέσα σε ένα data center.»

Το χρονοδιάγραμμα είναι συγκεκριμένο. Ως τον Σεπτέμβριο, η OpenAI σχεδιάζει να παρουσιάσει έναν «αυτόνομο AI ερευνητικό πρακτικάσκητη» — ένα σύστημα που μπορεί να αναλάβει μικρό αριθμό συγκεκριμένων ερευνητικών προβλημάτων χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση. Αυτό θα είναι το πρελούδιο για ένα πλήρες multi-agent ερευνητικό σύστημα που η εταιρεία σχεδιάζει να κυκλοφορήσει το 2028 — ένα σύστημα ικανό να αντιμετωπίσει προβλήματα που είναι πολύ μεγάλα ή πολύ σύνθετα για τον ανθρώπινο νου.

Το Codex, το agent-based εργαλείο που κυκλοφόρησε η OpenAI τον Ιανουάριο και μπορεί να γράφει και να εκτελεί κώδικα αυτόνομα, είναι ήδη μια πρώιμη έκδοση αυτής της ιδέας. Ο Pachocki λέει ότι η πλειονότητα του τεχνικού προσωπικού της OpenAI το χρησιμοποιεί καθημερινά. Ο ίδιος, που μέχρι πρόσφατα προτιμούσε να γράφει κώδικα χειροκίνητα στο vim — τον αγαπημένο editor των hardcore προγραμματιστών — παραδέχεται ότι άλλαξε γνώμη όταν είδε τι μπορούν τα νέα μοντέλα. «Μπορώ να τρέξω πειράματα σε ένα Σαββατοκύριακο που παλιά θα μου έπαιρναν μια εβδομάδα να κωδικοποιήσω», λέει.

Η τεχνική λογική πίσω από αυτή τη φιλοδοξία δεν είναι άλματα στο άγνωστο, αλλά επέκταση αυτού που ήδη δουλεύει. Τα reasoning models — μοντέλα εκπαιδευμένα να δουλεύουν βήμα-βήμα, να κάνουν πίσω όταν κολλάνε και να διαχειρίζονται πολλαπλές υποεργασίες ταυτόχρονα — έχουν ήδη αποδείξει ότι μπορούν να εργάζονται για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα χωρίς ανθρώπινη καθοδήγηση. Ερευνητές έχουν ήδη χρησιμοποιήσει το GPT-5 για να βρουν νέες λύσεις σε άλυτα μαθηματικά προβλήματα και να ξεπεράσουν αδιέξοδα σε βιολογία, χημεία και φυσική.

Ωστόσο, η φιλοδοξία έρχεται με ερωτήματα που δεν έχουν ακόμα απάντηση. Ο Doug Downey, ερευνητής στο Allen Institute for AI, επισημαίνει ότι η αλυσίδα σφαλμάτων είναι ένα πραγματικό πρόβλημα: όσο περισσότερες εργασίες πρέπει να συνδεθούν διαδοχικά, τόσο μεγαλύτερη η πιθανότητα να πάει κάτι στραβά. Και ο Pachocki ο ίδιος δεν αποφεύγει τα δύσκολα ερωτήματα. Τι γίνεται αν ένα σύστημα που μπορεί να «τρέξει» ένα ολόκληρο ερευνητικό πρόγραμμα παρεκκλίνει από τις οδηγίες του; Τι γίνεται αν χακαριστεί; Τι γίνεται αν απλώς παρεξηγήσει τι του ζητήθηκε;

Η απάντηση της OpenAI προς το παρόν είναι το chain-of-thought monitoring — η εκπαίδ

Συνείδηση: Παντού, Πουθενά ή Απλώς Μια Ψευδαίσθηση;

Η συνείδηση παραμένει το μεγαλύτερο αναπάντητο ερώτημα της επιστήμης. Μια μερίδα επιστημόνων υποστηρίζει ότι το σύμπαν ολόκληρο — από τα ηλεκτρόνια ως τον ήλιο — έχει κάποια μορφή εσωτερικής εμπειρίας. Άλλοι απαντούν ότι η συνείδηση δεν υπάρχει καν — είναι απλώς μια εξελιγμένη αυταπάτη που δημιούργησε ο ανθρώπινος εγκέφαλος.

Φαντάσου ότι η καρέκλα στην οποία κάθεσαι έχει κάποια μορφή εσωτερικής εμπειρίας. Ότι το φυτό στη γωνία, οι τοίχοι γύρω σου, ακόμα και ο εγκέφαλός σου δεν είναι απλώς ύλη, αλλά κάτι που «νιώθει» με κάποιον τρόπο. Αυτή είναι η ιδέα του πανψυχισμού — η θεωρία ότι η συνείδηση δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο των ανθρώπων, αλλά μια θεμελιώδης ιδιότητα της ύλης.

Η ιδέα δεν είναι καινούρια. Ο Πλάτωνας μιλούσε για έναν κόσμο προικισμένο με ψυχή και νοημοσύνη. Ο Θαλής έλεγε ότι «τα πάντα είναι γεμάτα θεούς». Στα τέλη του 16ου αιώνα, ο Ιταλός φιλόσοφος Φραντσέσκο Πατρίτσι έδωσε στη θεωρία το όνομά της, συνδυάζοντας τις ελληνικές λέξεις «παν» και «ψυχή». Τον 19ο αιώνα, ο Σοπενχάουερ και ο πατέρας της σύγχρονης ψυχολογίας Γουίλιαμ Τζέιμς την υιοθέτησαν. Μετά ήρθε ο λογικός θετικισμός της Βιέννης στη δεκαετία του 1920, που έθεσε ως μοναδικά έγκυρη γνώση αυτή που αποδεικνύεται εμπειρικά — και ο πανψυχισμός ξεχάστηκε για δεκαετίες.

Η επιστροφή του ήρθε από εκεί που δεν το περίμενε κανείς: από τη νευροεπιστήμη και την κβαντική φυσική. Το 2004, ο Ιταλός νευροεπιστήμονας Τζούλιο Τονόνι πρότεινε τη θεωρία ολοκληρωμένης πληροφορίας, σύμφωνα με την οποία η συνείδηση είναι διάχυτη και μπορεί να εντοπιστεί ακόμα και σε απλά συστήματα. Λίγα χρόνια αργότερα, ο νευροεπιστήμονας Κρίστοφ Κοχ επιτέθηκε στον υλισμό: αν η συνείδηση αναδύεται από άψυχη ύλη, αυτό αντιφάσκει με τη βασική αρχή ότι «από το τίποτα δεν βγαίνει τίποτα». Για τον Κοχ, όπου υπάρχει οργανωμένη ύλη, εκεί ακολουθεί και συνείδηση.

Ο βιολόγος Ρούπερτ Σέλντρεϊκ πάει ακόμα πιο μακριά. Για αυτόν, όχι μόνο οι άνθρωποι έχουν συνείδηση — την έχει και ο ήλιος. Σε άρθρο του στο Journal of Consciousness Studies το 2021, υποστήριξε ότι ο ήλιος μπορεί να «επιλέγει» προς ποια κατεύθυνση να εκτοξεύει ηλιακές εκλάμψεις, με επιπτώσεις που φτάνουν ως τη Γη. Η σύνδεση ανάμεσα σε νους και φυσικά συστήματα, λέει, περνά μέσα από ηλεκτρομαγνητικά πεδία — τα ίδια που υπάρχουν στον εγκέφαλό μας και γύρω από τον ήλιο.

Αλλά υπάρχει και η εντελώς αντίθετη άποψη. Ο φιλόσοφος Κιθ Φράνκις του Πανεπιστημίου του Σέφιλντ υποστηρίζει ότι η συνείδηση δεν υπάρχει πουθενά — ούτε καν μέσα μας. Αυτό που νομίζουμε ότι είναι η εσωτερική μας εμπειρία είναι μια εξελιγμένη αυταπάτη: ο εγκέφαλος έχει αναπτύξει τόσο ισχυρούς μηχανισμούς αυτο-αναφοράς και επίλυσης προβλημάτων, που μας έπεισε ότι έχουμε ένα ενιαίο, συνειδητό εαυτό. Το αποκαλεί «ιλουζιονισμό» — και θέτει ένα ενοχλητικό ερώτημα: αν η συνείδησή μου δεν επηρεάζει τον τρόπο που αντιδρώ, γιατί να μας νοιάζει;

Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό — και ίσως αυτό να είναι το πιο ειλικρινές συμπέρασμα. Αν η συνείδηση είναι παντού, τότε ο κόσμος γύρω μας είναι πολύ πιο ζωντανός από ό,τι φανταζόμαστε. Αν δεν είναι πουθενά, τότε ο εαυτός που νομίζουμε ότι έχουμε είναι ένα εντυπωσιακό κόλπο εξέλιξης. Και αν δεν ξέρουμε ακόμα — που είναι η πιο πιθανή απάντηση — τότε η συνείδηση παραμένει αυτό που οι επιστήμονες αποκαλούν «ο παππούς όλων των μυστηρίων» της ανθρώπινης συμπεριφοράς.

1...375376377...1,696Page 376 of 1,696