Νέα διεθνής μελέτη αποκαλύπτει ότι πάνω από τα μισά βίντεο για ψυχική υγεία στα social media περιέχουν παραπλανητικές ή επιστημονικά αβάσιμες πληροφορίες. Το TikTok ξεχωρίζει ως η πλατφόρμα με τα υψηλότερα ποσοστά παραπληροφόρησης, ιδιαίτερα για ΔΕΠΥ και αυτισμό. Η τάση αυτή δεν είναι απλώς ανησυχητική — είναι επικίνδυνη, ειδικά για τους νέους που στρέφονται στα κοινωνικά δίκτυα αναζητώντας απαντήσεις για τον εαυτό τους.
Φανταστείτε να αναζητάτε εξηγήσεις για κάτι που νιώθετε — δυσκολία συγκέντρωσης, κοινωνικό άγχος, αίσθηση ότι ο εγκέφαλός σας λειτουργεί διαφορετικά από τους υπόλοιπους. Ανοίγετε το TikTok, πληκτρολογείτε “ADHD symptoms” ή “autism signs” και σε λίγα λεπτά έχετε δει δεκάδες βίντεο που σας λένε τι είστε. Το πρόβλημα: σύμφωνα με νέα έρευνα, σχεδόν ένα στα δύο από αυτά τα βίντεο σας λέει λάθος πράγματα.
Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε πρόσφατα και βασίστηκε στην ανάλυση 27 επιμέρους ερευνών και περίπου 5.000 δημοσιεύσεων σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, κατέληξε σε ένα εντυπωσιακά ανησυχητικό εύρημα: έως και το 56% του περιεχομένου που αφορά ψυχική υγεία και νευροδιαφορετικότητα είναι παραπλανητικό ή στερείται επιστημονικής βάσης. Τα θέματα με τα υψηλότερα ποσοστά ανακρίβειας είναι ακριβώς εκείνα που έχουν γίνει viral τα τελευταία χρόνια: η ΔΕΠΥ και ο αυτισμός. Στο TikTok συγκεκριμένα, το 52% των βίντεο για ΔΕΠΥ και το 41% για αυτισμό περιέχουν εσφαλμένες πληροφορίες. Το YouTube καταγράφει περίπου 22%, το Facebook κάτω από 15%.
Η διαφορά δεν είναι τυχαία. Το TikTok είναι σχεδιασμένο για να επιβραβεύει το περιεχόμενο που κρατά τον χρήστη καρφωμένο στην οθόνη — και τα σύντομα, συναισθηματικά φορτισμένα βίντεο με απλές, κατηγορηματικές απαντήσεις κάνουν ακριβώς αυτό. “Αν αναγνωρίζεις αυτά τα 7 σημάδια, μάλλον έχεις ΔΕΠΥ” είναι πολύ πιο ελκυστικό από μια ισορροπημένη εξήγηση που παραδέχεται την πολυπλοκότητα της διάγνωσης. Η Eleanor Chatburn, συν-συγγραφέας της μελέτης από το Πανεπιστήμιο του East Anglia, το θέτει καθαρά: τα ενδιαφέροντα βίντεο εξαπλώνονται μαζικά, ακόμα και όταν οι πληροφορίες που περιέχουν δεν είναι ακριβείς.
Το ζήτημα αποκτά άλλες διαστάσεις αν σκεφτεί κανείς ποιος κυρίως καταναλώνει αυτό το περιεχόμενο. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ένας στους επτά νέους ηλικίας 10 έως 19 ετών αντιμετωπίζει κάποιο πρόβλημα ψυχικής υγείας. Πολλοί από αυτούς στρέφονται στα social media πριν — ή αντί — να μιλήσουν σε έναν ειδικό. Όταν αυτό που βρίσκουν εκεί είναι κατά το ήμισυ λανθασμένο, οι συνέπειες δεν είναι απλώς θεωρητικές. Η αυτοδιάγνωση με βάση viral βίντεο μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένο άγχος, σε ενίσχυση του κοινωνικού στίγματος, ή — στο αντίθετο άκρο — στην αποθάρρυνση από την αναζήτηση πραγματικής βοήθειας, επειδή ο χρήστης νομίζει ότι ήδη “ξέρει” τι έχει.
Η λύση δεν είναι να σταματήσουμε να μιλάμε για ψυχική υγεία στο διαδίκτυο — αντίθετα, η αποστιγματοποίηση που έχει επιτευχθεί μέσα από αυτές τις συζητήσεις είναι πραγματική και σημαντική. Το ζητούμενο είναι να αλλάξει η σχέση μας με αυτό που βλέπουμε: να αντιμετωπίζουμε ένα βίντεο για ψυχική υγεία με την ίδια κριτική διάθεση που θα αντιμετωπίζαμε ένα βίντεο για διατροφή ή φαρμακευτική αγωγή. Και να αναρωτιόμαστε αν η πλατφόρμα που μας σερβίρει αυτό το περιεχόμενο έχει κάποιο κίνητρο να μας κρατά αμφίβολα ενημερωμένους — αλλά σίγουρα απασχολημένους.
