AI και έφηβοι: Σχεδόν δύο στους τρεις χρησιμοποιούν chatbots – Τι αποκαλύπτουν δύο νέες έρευνες

Με μια ματιά

• Το 65% των 9–17 ετών έχει χρησιμοποιήσει AI στον ελεύθερο χρόνο του, σύμφωνα με την Common Sense Media.
• Σε ξεχωριστή σχολική έρευνα, το 57% χρησιμοποίησε AI όταν αισθανόταν συναισθηματική πίεση.
• Οι συσχετίσεις με δυσμενείς δείκτες ψυχικής υγείας δεν αποδεικνύουν αιτιότητα.

Η τεχνητή νοημοσύνη έχει μπει στην καθημερινότητα των παιδιών πριν προλάβουν οι οικογένειες, τα σχολεία και οι ρυθμιστικές αρχές να συμφωνήσουν τι ακριβώς σημαίνει ασφαλής χρήση της. Δύο νέες αμερικανικές έρευνες, τις οποίες ανέδειξε το NPR στις 30 Οκτωβρίου, δείχνουν ότι τα chatbots δεν χρησιμεύουν πλέον μόνο για εργασίες και πληροφορίες: ορισμένοι έφηβοι τα χρησιμοποιούν και ως συνομιλητές όταν δυσκολεύονται συναισθηματικά.

Το ερώτημα δεν είναι αν η AI έχει γίνει δημοφιλής στους ανηλίκους. Είναι τι συμβαίνει όταν ένα εργαλείο που απαντά διαρκώς και με φαινομενική κατανόηση αρχίζει να καταλαμβάνει χώρο που μέχρι πρόσφατα ανήκε στους φίλους, στους γονείς ή στους ειδικούς.

Η χρήση αρχίζει πριν από τα 13

Η Common Sense Media πραγματοποίησε εθνικά αντιπροσωπευτική έρευνα σε 1.211 νέους ηλικίας 9 έως 17 ετών. Σύμφωνα με τα ευρήματα, το 65% έχει χρησιμοποιήσει AI στον ελεύθερο χρόνο του. Στους εφήβους το ποσοστό φτάνει το 77%. Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι το 36% των εννιάχρονων έχει ήδη δοκιμάσει chatbot, ενώ στην ηλικία των 13 ετών το αντίστοιχο ποσοστό αγγίζει το 73%.

Τα στοιχεία δεν σημαίνουν ότι όλοι αυτοί οι νέοι χρησιμοποιούν συστηματικά την τεχνολογία. Η ίδια έρευνα διακρίνει την περιστασιακή χρήση από την εβδομαδιαία: τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα χρησιμοποιούν AI το 47% των εφήβων και το 26% των παιδιών 9–12 ετών.

Η διάκριση έχει σημασία και για έναν δεύτερο λόγο. Πολλά δημοφιλή chatbots θέτουν ως ελάχιστη ηλικία χρήσης τα 13 έτη. Η πραγματική επαφή των μικρότερων παιδιών με την τεχνολογία δείχνει ότι οι ηλικιακοί περιορισμοί δεν αρκούν από μόνοι τους για να αποτρέψουν την πρόσβαση.

Από το διάβασμα στη συναισθηματική υποστήριξη

Μια δεύτερη έρευνα, του Jed Foundation (JED), συγκέντρωσε απαντήσεις από περισσότερους από 5.500 μαθητές σε 21 σχολεία των ΗΠΑ, μεταξύ Οκτωβρίου 2025 και Απριλίου 2026. Το 58% ανέφερε χρήση AI για σχολικές εργασίες, το 28% για συμβουλές σχετικά με σχέσεις ή επίλυση προβλημάτων και το 12% για φιλία ή συντροφιά.

Το πιο αξιοσημείωτο στοιχείο είναι ότι το 57% δήλωσε πως έχει χρησιμοποιήσει AI όταν αισθανόταν λύπη, άγχος, μοναξιά ή πίεση. Πρόκειται για ένα διαφορετικό είδος σχέσης με την τεχνολογία: το chatbot δεν λειτουργεί μόνο ως μηχανή απαντήσεων, αλλά και ως άμεσα διαθέσιμος αποδέκτης προσωπικών ανησυχιών.

Η διαθεσιμότητα αυτή εξηγεί μέρος της έλξης του. Ένα chatbot δεν έχει ωράριο, δεν χρειάζεται ραντεβού και συνήθως ανταποκρίνεται χωρίς την αμηχανία που μπορεί να προκαλεί μια δύσκολη συζήτηση με πραγματικό άνθρωπο. Αυτό όμως δεν το καθιστά ισοδύναμο με μια σχέση εμπιστοσύνης ή με επαγγελματική υποστήριξη ψυχικής υγείας.

Τι δείχνουν — και τι δεν δείχνουν — οι συσχετίσεις

Η έρευνα του JED βρήκε ότι μαθητές που χρησιμοποιούσαν AI για συντροφιά ή όταν αντιμετώπιζαν συναισθηματικές δυσκολίες ανέφεραν συχνότερα δυσμενείς δείκτες ψυχικής υγείας, καθώς και μεγαλύτερο ιστορικό αυτοκτονικών σκέψεων ή απόπειρας. Αυτή είναι μια σοβαρή ένδειξη που αξίζει περαιτέρω μελέτη, όχι όμως απόδειξη ότι η χρήση chatbot προκάλεσε τα προβλήματα.

Υπάρχουν τουλάχιστον δύο πιθανές εξηγήσεις. Παιδιά που ήδη αντιμετωπίζουν δυσκολίες μπορεί να αναζητούν συχνότερα καταφύγιο στην AI. Εναλλακτικά, ορισμένες μορφές παρατεταμένης ή υπερβολικά εξαρτημένης χρήσης μπορεί να επιδεινώνουν υπάρχουσες δυσκολίες. Τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επιτρέπουν να αποφασίσουμε ποιος μηχανισμός κυριαρχεί, ούτε αν ισχύει ο ίδιος για όλους.

Επιπλέον, η έρευνα του JED δεν αποτελεί εθνικά αντιπροσωπευτικό δείγμα όλων των Αμερικανών εφήβων. Επομένως, τα ποσοστά της δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως ποσοστά ολόκληρου του πληθυσμού. Και τα δύο ερευνητικά προγράμματα εξετάζουν διαφορετικά δείγματα και διαφορετικές ερωτήσεις· τα ευρήματά τους συμπληρώνουν το ένα το άλλο, αλλά δεν μπορούν να αθροιστούν.

Η παράδοξη σχέση των παιδιών με την AI

Υπάρχει και μια λιγότερο προφανής διαπίστωση στην έρευνα της Common Sense Media: η εκτεταμένη χρήση δεν συνεπάγεται αντίστοιχα υψηλή απόλαυση. Μόνο το 11% των εφήβων που χρησιμοποιούν AI δήλωσε ότι την απολαμβάνει «πολύ». Η εικόνα αυτή θυμίζει περισσότερο ένα χρήσιμο εργαλείο παρά μια αγαπημένη ψυχαγωγική δραστηριότητα.

Ακριβώς εδώ βρίσκεται μια κρίσιμη διαφορά από τα κοινωνικά δίκτυα. Ο έφηβος μπορεί να ανοίγει ένα chatbot όχι επειδή θέλει να διασκεδάσει, αλλά επειδή χρειάζεται βοήθεια, επιβεβαίωση ή έναν τρόπο να οργανώσει τις σκέψεις του. Η ευκολία πρόσβασης είναι πλεονέκτημα όταν υποστηρίζει τη μάθηση. Γίνεται πιο σύνθετο ζήτημα όταν αντικαθιστά σταθερά τις ανθρώπινες επαφές.

Το πραγματικό ερώτημα για γονείς, σχολεία και εταιρείες

Οι δύο έρευνες δεν δικαιολογούν έναν γενικό αφορισμό ότι «η AI βλάπτει τους εφήβους». Υποδεικνύουν, όμως, ότι δεν αρκεί να μετράμε πόσα παιδιά χρησιμοποιούν chatbots. Χρειάζεται να εξετάζουμε για ποιον λόγο, σε ποιες συνθήκες και με ποια δυνατότητα ανθρώπινης υποστήριξης.

Για τις εταιρείες, η πρόκληση είναι να αναγνωρίζουν καλύτερα τις ενδείξεις ευαλωτότητας και να αποφεύγουν σχεδιασμούς που ενισχύουν την εξάρτηση από έναν τεχνητό συνομιλητή. Για τα σχολεία, είναι να διδάσκουν όχι μόνο πώς γράφεται ένα καλό prompt, αλλά και πότε η απάντηση ενός chatbot δεν είναι αρκετή. Για τους γονείς, ίσως το χρησιμότερο πρώτο βήμα είναι μια συγκεκριμένη ερώτηση: «Όταν κάτι σε στενοχωρεί, μιλάς και με κάποιον άνθρωπο;»

Το επόμενο κεφάλαιο της ψηφιακής παιδικής ηλικίας δεν θα κριθεί μόνο από την ακρίβεια των μοντέλων. Θα κριθεί και από το αν τα παιδιά θα μπορούν να αξιοποιούν την τεχνολογία χωρίς να απομακρύνονται από τις σχέσεις που τα στηρίζουν.

Πηγές

• NPR Illinois — Nearly 2 out of 3 teens and tweens use AI chatbots, new research shows
• Common Sense Media — Almost half of tweens have used an AI chatbot or companion
• The Jed Foundation — New JED Research Shows Link Between Teens’ AI Use, Suicidal Thoughts and Behaviors
• The Jed Foundation — Exploring AI Use and Mental Health Among Students (research report)