Τα πανεπιστήμια δεν πρέπει να υιοθετούν ΑΙ για να αυτοματοποιούν τους δικούς τους παραλογισμούς

Τα πανεπιστήμια κινδυνεύουν να χρησιμοποιήσουν την τεχνητή νοημοσύνη για να παγιώσουν τη γραφειοκρατία τους αντί να τη μειώσουν, υποστηρίζει άρθρο γνώμης στο Live Science, την ώρα που ιδρύματα όπως το Harvard εισάγουν μαθήματα με avatar ΑΙ ως «instructor».

Οι υποσχέσεις είναι γνωστές: μεγαλύτερη αποδοτικότητα μέσα από λιγότερη διοίκηση, ευρύτερη κάλυψη διδασκαλίας, καλύτερη ανατροφοδότηση και «έξυπνη» αξιολόγηση. Όμως η εισαγωγή συστημάτων ΑΙ για να «θεραπεύσουν» αυτά τα ζητήματα δεν είναι λύση. Αντίθετα, κινδυνεύει να μεγεθύνει και να επιταχύνει την ίδια τη γραφειοκρατία που οδηγεί στην απαξίωση.

Το πιο πιθανό σενάριο είναι σκοτεινότερο: η ΑΙ δεν θα σαρώσει τον διοικητικό μηχανισμό, αλλά θα του επιβάλει νέο καθεστώς συμμόρφωσης — περισσότερες πολιτικές, φόρμες, trackers, ρόλους εποπτείας και επιπλέον δουλειά που θα μετακυλίεται σε ήδη επιβαρυμένους διδάσκοντες.

Ο κίνδυνος δεν είναι ότι η ΑΙ θα «καταστρέψει» τα πανεπιστήμια, αλλά ότι τα πανεπιστήμια θα τη χρησιμοποιήσουν για να διατηρήσουν διαδικασίες που τα καθιστούν δυσλειτουργικά. Έτσι, οι διδάσκοντες θα αφιερώνουν λιγότερο χρόνο στην έρευνα και τη διδασκαλία και περισσότερο σε εργασίες που δεν συμβάλλουν άμεσα στη γνώση και την εκπαίδευση.

Το παράδειγμα του συστήματος αξιολόγησης στο Ηνωμένο Βασίλειο δείχνει το μέλλον: μια εργασία φοιτητή περνά από πλατφόρμα ανίχνευσης λογοκλοπής, περιβάλλον βαθμολόγησης, κοινόχρηστο αρχείο moderation, σύστημα μεταφοράς βαθμών και αρχείο εξεταστικής επιτροπής. Κάθε στάδιο παράγει δικά του logins, προθεσμίες, εξαιρέσεις και ίχνη ελέγχου. Οι ανησυχίες (ανωνυμία, moderation, εφέσεις, προσβασιμότητα, ακαδημαϊκή ακεραιότητα) είναι θεμιτές· όταν όμως υλοποιούνται ως ξεχωριστά συστήματα, το αποτέλεσμα είναι διοικητική ασυνέχεια.

Έτσι, οι διδάσκοντες γίνονται το ανθρώπινο «interface» ανάμεσα σε ασύμβατες πλατφόρμες, συμφιλιώνοντας βαθμούς και κυνηγώντας «χαμένα» τεκμήρια αντί να διδάσκουν. Αν και το παράδειγμα αφορά το Ηνωμένο Βασίλειο, η τάση διόγκωσης της διοίκησης επεκτείνεται στη Βόρεια Αμερική. Η ΑΙ απλώς προσφέρει νέο πεδίο για περισσότερη διοίκηση.

Θεωρητικά, η ΑΙ θα μπορούσε να λύσει το πρόβλημα: να ενοποιήσει συστήματα, να αυτοματοποιήσει αναφορές, να συντάξει ανατροφοδότηση, να εντοπίσει ασυνέπειες, να αποφύγει διπλές καταχωρίσεις. Στην πράξη, το θεσμικό κίνητρο σπάνια είναι η αφαίρεση εργασίας· είναι η ορατότητά της. Η αυτοματοποίηση ενός ελαττωματικού workflow δεν το απλοποιεί κατ’ ανάγκη· παράγει ταχύτερες αναφορές, πιο περίπλοκα dashboards και λεπτομερέστερα τεκμήρια συμμόρφωσης. Η γραφειοκρατική ορμή αλλάζει μόνο λεξιλόγιο: risk management, assurance, transparency, governance, responsible innovation.

Ένα πιθανό αποτέλεσμα είναι η θέσπιση πολιτικών χρήσης ΑΙ, υποχρεωτικών δηλώσεων σε επίπεδο μαθήματος, εντύπων γνωστοποίησης, λιστών «εγκεκριμένων εργαλείων» και επιτροπών ελέγχου. Οι διδάσκοντες θα κληθούν να ξανασχεδιάσουν αξιολογήσεις, να παρακολουθούν ύποπτη χρήση, να τεκμηριώνουν αποφάσεις, να ολοκληρώνουν εκπαιδεύσεις και να εξηγούν την προσέγγισή τους στους φοιτητές. Μεγάλο μέρος αυτής της εργασίας θα παραμείνει αόρατο, ως πρόσθετη απαίτηση της διδασκαλίας.

Όταν κάτι πάει στραβά, εκτίθεται ο ακαδημαϊκός· όταν όλα λειτουργούν, τα εύσημα τα παίρνει ο θεσμός. Αυτή η ασυμμετρία είναι διαβρωτική.

Το μοτίβο είναι γνώριμο: ευθύνη χωρίς αρμοδιότητα. Οι διδάσκοντες καλούνται να κρίνουν ζητήματα ακεραιότητας, δικαιοσύνης, ιδιωτικότητας και εγκυρότητας αξιολόγησης, χωρίς να ελέγχουν προμήθειες, σχεδιασμό συστημάτων, θεσμική πολιτική ή πειθαρχικές διαδικασίες. Οι συνέπειες δεν κατανέμονται ισότιμα: έμπειροι διδάσκοντες μπορεί να αποχωρήσουν, να συνταξιοδοτηθούν νωρίτερα ή να αποστασιοποιηθούν, ενώ οι νεότεροι, χωρίς μονιμότητα, έχουν τη μικρότερη ισχύ να αντισταθούν. Οι φοιτητές θα λαμβάνουν λιγότερη, αλλά πιο πολύτιμη, διανοητική προσοχή.

Ένα ακόμη σενάριο είναι η ανάπτυξη «avatar ΑΙ» διδασκόντων και η μείωση ωρών ή θέσεων, την ίδια στιγμή που θα προσλαμβάνονται περισσότεροι υπεύθυνοι συμμόρφωσης και «εκπαιδευτικής αναβάθμισης» για να τα διαχειρίζονται. Θα χρειαστούν ρόλοι εποπτείας των avatar, διοικητικοί και νομικοί για άδειες χρήσης, έλεγχοι ποιότητας και ομάδες ΙΤ για ενσωμάτωση σε πλατφόρμες. Η γραφειοκρατία θα επεκτείνεται για να διαχειριστεί τα προβλήματα που η ίδια δημιουργεί, υπονομεύοντας την ποιότητα για φοιτητές που πληρώνουν υψηλά δίδακτρα.

Υπάρχει εναλλακτικός δρόμος: ένας απλός θεσμικός κανόνας — καμία νέα απαίτηση συμμόρφωσης χωρίς ταυτόχρονη αφαίρεση ισοδύναμου βάρους. Αν ζητείται ανασχεδιασμός αξιολόγησης ή εισαγωγή νέας τεχνολογίας, να προβλέπεται προστατευμένος χρόνος, τεχνική υποστήριξη και ενιαία πλατφόρμα. Αν οι διδάσκοντες θα διαχειρίζονται τη χρήση της ΑΙ, να έχουν σαφή θεσμική κάλυψη και να αποδεικνύεται εκ των προτέρων ότι η τεχνολογία όντως κάνει τη δουλειά πιο αποδοτική.

Το βαθύτερο ζήτημα δεν είναι η τεχνολογία, αλλά ο σκοπός του θεσμού. Ένα πανεπιστήμιο υπάρχει για να καλλιεργεί κατανόηση, κρίση και πνευματική αυτονομία. Αν τα συστήματά του τρώνε τον χρόνο των διδασκόντων, κατακερματίζουν την εμπειρία των φοιτητών και επιβραβεύουν τη γραφειοκρατική τεκμηρίωση αντί της μάθησης, τότε η ΑΙ γίνεται εργαλείο διαχειριστικής αυτοσυντήρησης. Το ερώτημα δεν είναι αν μπορούν τα πανεπιστήμια να υιοθετήσουν την ΑΙ, αλλά αν μπορούν να αντισταθούν στην παρόρμηση να αυτοματοποιήσουν τους δικούς τους παραλογισμούς.

Αν δεν το κάνουν, θα προκύψει ένα εκπαιδευτικό σύστημα που δείχνει ολοένα πιο «σοφιστικέ», αλλά αδειανό μέσα του: πολύς έλεγχος και λίγη εμπιστοσύνη, πολλά μετρήσιμα και λίγη διδασκαλία, εμμονή με τη συμμόρφωση και αδιαφορία για τους ανθρώπους που κάνουν την εκπαίδευση δυνατή. Ένα «ελεγχόμενο θέατρο» μάθησης που δεν αξίζει τον χρόνο των φοιτητών.

Πηγή: share.google.