Το Hubble και το Euclid συνδύασαν τις δυνάμεις τους για να αποτυπώσουν με πρωτοφανή λεπτομέρεια τον Νεφελώδη του Ματιού της Γάτας — έναν πλανητικό νεφελώδη 4.400 ετών φωτός μακριά μας. Οι νέες εικόνες αποκαλύπτουν τι συμβαίνει όταν ένα άστρο πλησιάζει στο τέλος της ζωής του, με λεπτομέρειες που δεν είχαμε δει ποτέ ξανά.

Υπάρχουν εικόνες που σε κάνουν να σταματάς και να κοιτάς. Η τελευταία κοινή παρατήρηση των διαστημικών τηλεσκοπίων Hubble και Euclid είναι μια από αυτές. Αντικείμενο της προσοχής τους: ο Νεφελώδης του Ματιού της Γάτας, ένα από τα πιο εντυπωσιακά και μελετημένα αντικείμενα στον νυχτερινό ουρανό, που βρίσκεται 4.400 ετών φωτός από τη Γη, στον αστερισμό του Δράκου.

Ο όρος «πλανητικός νεφελώδης» είναι λίγο παραπλανητικός — δεν έχει καμία σχέση με πλανήτες. Το όνομα κόλλησε τον 18ο αιώνα, όταν οι πρώτοι αστρονόμοι που τους παρατηρούσαν μέσα από αδύναμα τηλεσκόπια νόμιζαν ότι έμοιαζαν με τους αέριους γίγαντες του ηλιακού μας συστήματος. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για κάτι πολύ πιο δραματικό: τα τελευταία «ανάσα» ενός άστρου που ετοιμάζεται να πεθάνει.

Όταν ένα άστρο εξαντλεί το υδρογόνο του — το καύσιμο που τροφοδοτεί την πυρηνική σύντηξη στον πυρήνα του — η ισορροπία που το κρατούσε σταθερό για δισεκατομμύρια χρόνια αρχίζει να καταρρέει. Τα εξωτερικά στρώματα συστέλλονται, τα άτομα συγκρούονται, η ενέργεια απελευθερώνεται και τα αέρια εκτοξεύονται προς τα έξω σχηματίζοντας αυτά τα χρωματιστά, φωτεινά σύννεφα που βλέπουμε στις φωτογραφίες. Αυτό ακριβώς είναι ο Νεφελώδης του Ματιού της Γάτας: ένα άστρο που αποχαιρετά το σύμπαν με έναν εντυπωσιακό τρόπο.

Αυτό που κάνει τις νέες εικόνες ιδιαίτερες είναι ο συνδυασμός των δύο τηλεσκοπίων. Το Hubble, με την ικανότητά του να εστιάζει σε μικρές λεπτομέρειες, κατέγραψε το κεντρικό κέλυφος του νεφελώδη με εξαιρετική ευκρίνεια. Το Euclid, από την άλλη, έδωσε μια ευρύτερη εικόνα που αποκάλυψε κάτι που δεν ήταν εύκολα ορατό ως τώρα: έναν τεράστιο φωτοστέφανο αερίων που εκτείνεται πολύ πιο μακριά από τον κύριο νεφελώδη. Αυτός ο φωτοστέφανος εκτοξεύτηκε από το άστρο σε πολύ παλαιότερο στάδιο, πριν καν σχηματιστεί ο κεντρικός νεφελώδης — σαν ένα πρώτο, πιο ήσυχο αποχαιρετισμό πριν το μεγάλο φινάλε.

Στο φόντο των εικόνων του Euclid διακρίνον

Η NASA επιβεβαίωσε ότι οι αποστολές Artemis 4 και 5 θα χρησιμοποιήσουν τον Centaur V της United Launch Alliance ως ανώτερο στάδιο του πυραύλου SLS, εγκαταλείποντας τα προηγούμενα σχέδια για το Exploration Upper Stage. Η αλλαγή αυτή είναι μέρος μιας ευρύτερης αναδιάρθρωσης του προγράμματος Artemis που ανακοινώθηκε τον Φεβρουάριο, με στόχο ταχύτερες εκτοξεύσεις και πρώτη προσελήνωση αστροναυτών το 2028.

Το πρόγραμμα Artemis της NASA παίρνει νέα μορφή με ταχύτατους ρυθμούς. Λίγες μέρες αφότου ο διοικητής της υπηρεσίας, Jared Isaacman, παρουσίασε αναθεωρημένο σχέδιο για την επιστροφή ανθρώπων στη Σελήνη, η NASA επιβεβαίωσε μια από τις πιο σημαντικές τεχνικές αλλαγές: ο πύραυλος Space Launch System θα αποκτήσει νέο ανώτερο στάδιο, τον Centaur V της United Launch Alliance.

Η επιβεβαίωση ήρθε στις 6 Μαρτίου, όταν στην κυβερνητική πλατφόρμα SAM.gov αναρτήθηκε η ευκαιρία σύμβασης για το «Vulcan Centaur V Upper Stage for Space Launch System». Πρόκειται για αποκλειστική σύμβαση με την ULA, η οποία θα προμηθεύσει τα ανώτερα στάδια για τις αποστολές Artemis 4 και Artemis 5. Η NASA ήταν σαφής ως προς τους λόγους: κανένα άλλο υπάρχον σύστημα δεν πληροί ταυτόχρονα τις τεχνικές απαιτήσεις και το χρονοδιάγραμμα που έχει θέσει η υπηρεσία.

Ο Centaur V δεν είναι άγνωστος στον χώρο. Αποτελεί το ανώτερο στάδιο του νέου πυραύλου Vulcan της ULA, ο οποίος πραγματοποίησε την πρώτη του εκτόξευση το 2024 και έχει ήδη τέσσερις επιτυχημένες αποστολές στο ενεργητικό του. Κινείται από δύο κινητήρες RL10 — την ίδια τεχνολογία που χρησιμοποιούσαν οι προκάτοχοί του, Centaur III και IV, σε σχεδόν 170 εκτοξεύσεις με τους πυραύλους Delta IV και Atlas. Επιπλέον, μια παραλλαγή του Centaur είχε υποστηρίξει το διαστημόπλοιο Orion στην πρώτη του δοκιμαστική πτήση το 2014. Η εμπειρία, δηλαδή, υπάρχει.

Σε σχέση με το Interim Cryogenic Propulsion Stage που χρησιμοποιεί σήμερα το SLS, ο Centaur V χωράει περίπου διπλάσια ποσότητα καυσίμου και έχει διάμετρο σχεδόν ίδια με αυτή του Orion και της μονάδας εξυπηρέτησής του. Πρακτικά, πρόκειται για ένα πιο ισχυρό και πιο «ταιριαστό» σύστημα για τις απαιτήσεις των επερχόμενων αποστολών.

Η αλλαγή αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη αναδιάρθρωση του Artemis. Η αποστολή Artemis 2, που παραμένει αμετάβλητη, θα στείλει τέσσερις αστροναύτες σε μια δεκαήμερη πτήση γύρω από τη Σελήνη. Η Artemis 3, που αρχικά σχεδιαζόταν ως η πρώτη προσελήνωση, μετατρέπεται σε δοκιμ

Ένας νεοανακαλυφθείς κομήτης πλησιάζει τον Ήλιο με ταχύτητα που ξεπερνά το ένα εκατομμύριο μίλια την ώρα και, αν επιβιώσει την εξαιρετικά επικίνδυνη διέλευσή του, θα μπορούσε να γίνει ορατός με γυμνό μάτι τις ημέρες του Πάσχα. Ο κομήτης C/2026 A1 (MAPS) ανακαλύφθηκε τον Ιανουάριο από τέσσερις Γάλλους αστρονόμους και ανήκει σε μια κατηγορία που έχει δώσει μερικά από τα πιο εντυπωσιακά ουράνια θεάματα στην ιστορία.

Στις 13 Ιανουαρίου 2026, τέσσερις Γάλλοι αστρονόμοι που διαχειρίζονται ένα πρόγραμμα ανίχνευσης αστεροειδών κοντά στη Γη εντόπισαν κάτι ασυνήθιστο στον αστερισμό της Περιστεράς. Ήταν ένας κομήτης, αχνός και μακρινός, σε απόσταση περίπου 308 εκατομμυρίων χιλιομέτρων από τον Ήλιο. Τον ονόμασαν MAPS, από τα αρχικά των επωνύμων τους: Maury, Attard, Parrott, Signoret. Εκείνη τη στιγμή, ήταν τόσο αμυδρός που ακόμα και τα περισσότερα ερασιτεχνικά τηλεσκόπια δεν μπορούσαν να τον δουν.

Από τότε, ο κομήτης έχει φωτεινότητα 600 φορές μεγαλύτερη από ό,τι όταν ανακαλύφθηκε. Αυτό δεν είναι τυχαίο: ο MAPS ανήκει στην οικογένεια των Kreutz sungrazers, κομητών που περνούν εξαιρετικά κοντά από τον Ήλιο και συχνά αναφλέγονται σε εντυπωσιακά θεάματα. Μερικοί από τους πιο λαμπρούς κομήτες που έχουν καταγραφεί ποτέ ανήκαν σε αυτή την ομάδα — ο Μέγας Κομήτης του 1843, ο αντίστοιχος του 1882, ο Ikeya-Seki το 1965. Ο τελευταίος που έδωσε αξιόλογο θέαμα ήταν ο Lovejoy τον Δεκέμβριο του 2011.

Στις 4 Απριλίου, ο κομήτης MAPS θα φτάσει στο περιήλιό του — το σημείο της τροχιάς του πιο κοντά στον Ήλιο. Θα περάσει σε απόσταση μόλις 159.000 χιλιομέτρων από την ηλιακή φωτόσφαιρα, βυθισμένος στην κορόνα του Ήλιου όπου οι θερμοκρασίες ξεπερνούν το ένα εκατομμύριο βαθμούς Κελσίου. Για να επιβιώσει, θα πρέπει να κινείται με ταχύτητα πάνω από 1,6 εκατομμύρια χιλιόμετρα την ώρα, εκτελώντας μια στροφή γύρω από τον Ήλιο που μοιάζει με ακροβατικό ελιγμό σε κλίμακα πλανητικής φυσικής. Αν δεν τα καταφέρει, θα εξατμιστεί ή θα διαλυθεί από τις βαρυτικές δυνάμεις του άστρου μας.

Αν επιβιώσει, οι εκτιμήσεις του Ιάπωνα αστρονόμου Seiichi Yoshida τον τοποθετούν κοντά στο μέγεθος -5 κατά τη στιγμή του περιηλίου — περίπου τόσο φωτεινό όσο η Αφροδίτη. Θα είναι ορατ

Η Σελήνη φτάνει στο τρίτο τέταρτό της φάση, εμφανίζοντας το αριστερό της ημισφαίριο φωτισμένο από τον Ήλιο. Είναι μια από τις καλύτερες στιγμές για να παρατηρήσεις λεπτομέρειες της σεληνιακής επιφάνειας — από τη Mare Imbrium έως τον κρατήρα Κοπέρνικος.

Υπάρχουν πρωινά που αξίζει να σηκωθείς πριν ανατείλει ο ήλιος. Το τρίτο τέταρτο της Σελήνης είναι ένα από αυτά. Στις 5:39 π.μ. EDT (09:39 GMT) στις 11 Μαρτίου, η Σελήνη εμφανίζεται με το αριστερό της ημισφαίριο φωτισμένο και το δεξί βυθισμένο στη σκιά, κοντά στα άστρα του αστερισμού του Σκορπιού. Για τους παρατηρητές στο βόρειο ημισφαίριο, ο κόκκινος υπεργίγαντας Αντάρης θα λάμπει περίπου 10 μοίρες πάνω δεξιά από τον μισοφωτισμένο δίσκο — απόσταση ίση με το πλάτος μιας σφιγμένης γροθιάς σε τεντωμένο χέρι.

Αυτή η φάση δεν είναι απλώς ένα αστρονομικό ορόσημο. Είναι ένα παράθυρο στη γεωλογική μνήμη του φεγγαριού. Η Mare Imbrium — η Θάλασσα των Καταιγίδων — απλώνεται στο πάνω αριστερό τμήμα του σεληνιακού δίσκου σε διάμετρο περίπου 1.127 χιλιομέτρων. Αυτό που βλέπουμε σήμερα ως σκοτεινή επιφάνεια είναι τα απολιθωμένα ίχνη αρχαίων λαβαρροών που γέμισαν τη λεκάνη πριν από σχεδόν 4 δισεκατομμύρια χρόνια, αφού ένας τεράστιος αστεροειδής χάραξε το βαθύτερο τραύμα της σεληνιακής ιστορίας.

Αν έχεις τηλεσκόπιο έξι ιντσών, στρέψε το στον τερματιστή — τη γραμμή που χωρίζει το φως από τη σκιά — λίγο πάνω από τον σεληνιακό ισημερινό. Εκεί θα βρεις τα Montes Apennines, μια οροσειρά 600 χιλιομέτρων που σχηματίζει το νοτιοανατολικό σύνορο της Mare Imbrium. Καθώς το φως του ήλιου πέφτει λοξά στις δυτικές πλαγιές τους, οι κορυφές αναδύονται από τη σκιά με εντυπωσιακή πλαστικότητα — ένα θέαμα που δεν αποδίδεται σε καμία φωτογραφία όσο στο ίδιο το οπτικό.

Μέχρι τις πρώτες ώρες της 12ης Μαρτίου, ο τερματιστής θα έχει προχωρήσει δυτικά, κρύβοντας τα Apennines. Τότε έρχεται η σειρά του Κοπέρνικου — ένας από τους πιο εντυπωσιακούς κρατήρες της Σελήνης, με κεντρικές κορυφές που αγγίζουν το ένα χιλιόμετρο ύψος. Στα βορειοδυτικά της Mare Imbrium βρίσκεται το Sinus Iridum, ο Κόλπος των Ουράνιων Τόξων, ένας τεράστιος κρατήρας που περιβάλλεται από την οροσειρά Montes Jura.

Το “War Machine” του Netflix συνδυάζει στρατιωτική επιβίωση και εξωγήινη απειλή σε ένα αδιάκοπο θέαμα με πρωταγωνιστή τον Alan Ritchson. Ο σκηνοθέτης Patrick Hughes επέλεξε να γυρίσει την ταινία με την αισθητική του horror, μεταφέροντας τους ηθοποιούς σε πραγματικές τοποθεσίες της Αυστραλίας και της Νέας Ζηλανδίας. Το αποτέλεσμα είναι ένα sci-fi thriller που θυμίζει Predator αλλά έχει τη δική του ταυτότητα.

Ένας αστεροειδής περνά από τη Γη και αφήνει πίσω του ένα δολοφονικό εξωγήινο ρομπότ. Αυτή είναι η αφετηρία του “War Machine”, της νέας sci-fi ταινίας δράσης του Netflix που κυκλοφόρησε στις 6 Μαρτίου και έχει ήδη κάνει αίσθηση. Ο Alan Ritchson, γνωστός από τη σειρά “Reacher”, υποδύεται έναν Staff Sergeant με κωδικό κλήσης “81”, ο οποίος οδηγεί μια ομάδα υποψήφιων Army Rangers στη διάρκεια μιας εξαντλητικής δοκιμασίας επιβίωσης — μέχρι που η δοκιμασία γίνεται θανάσιμη για λόγους που κανείς δεν περίμενε.

Πίσω από την κάμερα βρίσκεται ο Αυστραλός σκηνοθέτης Patrick Hughes, ο οποίος έχει ήδη αποδείξει ότι ξέρει να χειρίζεται το είδος — από το “The Expendables 3” μέχρι το “The Hitman’s Bodyguard”. Αυτή τη φορά, όμως, επέλεξε μια διαφορετική προσέγγιση. “Δεν μπορείς να φτιάξεις μια ταινία επιβίωσης χωρίς να αγγίξεις τον τρόμο”, εξηγεί ο Hughes. “Η επιβίωση είναι η απομόνωση, η απώλεια κάθε επικοινωνίας, κάθε όπλου, κάθε στήριγματος. Ήθελα να φτιάξω μια ταινία που να μην σταματά ούτε για μια στιγμή.”

Οι επιρροές του Hughes είναι εκλεκτικές και αποκαλυπτικές. Μεγάλωσε με westerns — ο πατέρας του τον μύησε στο είδος — και βλέπει σε αυτά τη γενεσιουργό αρχή του σύγχρονου κινηματογράφου δράσης. Στο “War Machine” αναγνωρίζει ίχνη από το “Pale Rider” και τον αρχέτυπο του μοναχικού ήρωα χωρίς όνομα, αλλά και από το “Deliverance” — την αίσθηση ότι η φύση δεν είναι σκηνικό, αλλά αντίπαλος. Το αποτέλεσμα είναι ένα υβρίδιο που δεν ανακαλύπτει εκ νέου το είδος, αλλά το εκτελεί με σπάνια ένταση.

Για τον Ritchson, η ταινία ήταν μια από τις πιο απαιτητικές εμπειρίες της καριέρας του, παρά το γεγονός ότι έχει συνηθίσει σε σωματικά εξαντλητικούς ρόλους. “Ο Patrick είπε εξαρχής ότι θα το γυρίσουμε σαν ταινία τρόμου, σε πραγματικές τοποθεσίες, και ότι θα είναι κάτι που δεν έχουμε ξαναδεί”, λέει ο ηθοποιός. Τόσο πολύ ταυτίστηκε με τον χαρακτήρα του “81” που έκανε τατουάζ τον αριθμό πριν ακόμα ολοκληρωθεί η παραγωγή.