Η αποστολή DART της NASA, που το 2022 έπληξε σκόπιμα τον αστεροειδή Διμόρφους, είχε αποτέλεσμα μεγαλύτερο από ό,τι αρχικά μετρήθηκε. Νέα ανάλυση δείχνει ότι η σύγκρουση δεν άλλαξε μόνο την τροχιά του Διμόρφους γύρω από τον μεγαλύτερο Δίδυμο, αλλά μετατόπισε και ολόκληρο το διπλό σύστημα στην τροχιά του γύρω από τον Ήλιο.
Τον Σεπτέμβριο του 2022, ένα διαστημόπλοιο μεγέθους λεωφορείου έπεσε πάνω σε έναν αστεροειδή με ταχύτητα 6,6 χιλιομέτρων ανά δευτερόλεπτο. Δεν ήταν ατύχημα. Ήταν το πείραμα πλανητικής άμυνας που η NASA ονόμασε DART — Double Asteroid Redirection Test — και ο στόχος ήταν να αποδειχθεί ότι μπορούμε να εκτρέψουμε έναν αστεροειδή αν χρειαστεί. Το πείραμα πέτυχε. Τώρα, νέα δεδομένα δείχνουν ότι πέτυχε ακόμα περισσότερο από όσο ξέραμε.
Ο Διμόρφους είναι ένας μικρός αστεροειδής περίπου 170 μέτρων που περιφέρεται γύρω από τον μεγαλύτερο Δίδυμο, ο οποίος έχει διάμετρο περίπου 850 μέτρων. Μετά την πρόσκρουση, η περίοδος περιφοράς του Διμόρφους γύρω από τον Δίδυμο μειώθηκε από 11 ώρες και 55 λεπτά σε 11 ώρες και 23 λεπτά — πολύ περισσότερο από τα 73 δευτερόλεπτα που ήταν ο ελάχιστος στόχος της αποστολής. Αυτό ήταν ήδη γνωστό. Το νέο εύρημα είναι ότι η σύγκρουση μετατόπισε και ολόκληρο το διπλό σύστημα στην τροχιά του γύρω από τον Ήλιο, αλλάζοντας την ταχύτητά του κατά περίπου 11,7 μικρόμετρα ανά δευτερόλεπτο — ή αλλιώς, 1,7 ίντσες την ώρα.
Ο αριθμός ακούγεται αμελητέος. Δεν είναι. «Με τον καιρό, μια τόσο μικρή αλλαγή στην κίνηση ενός αστεροειδή μπορεί να κάνει τη διαφορά ανάμεσα σε ένα επικίνδυνο αντικείμενο που χτυπά ή αστοχεί τον πλανήτη μας», εξήγησε ο Rahil Makadia του Πανεπιστημίου του Ιλινόις, ο οποίος ηγήθηκε της νέας ανάλυσης μαζί με τον Steve Chesley της JPL. Η λογική είναι απλή: όσο νωρίτερα εντοπίσεις έναν αστεροειδή σε πορεία σύγκρουσης, τόσο λιγότερη δύναμη χρειάζεσαι για να τον εκτρέψεις. Μια μικρή ώθηση χρόνια πριν μπορεί να αλλάξει αρκετά την τροχιά ώστε ο αστεροειδής να περάσει από δίπλα μας.
Μέρος της επιτυχίας οφείλεται σε έναν παράγοντα που δεν ήταν αμέσως προφανής: τα συντρίμμια. Όταν το DART χτύπησε τον Διμόρφους, εκτόξευσε στο διάστημα έναν τεράστιο όγκο υλικού από τον κρατήρα που δημιούργησε. Καθώς αυτά τα συντρίμμια απομακρύνθηκαν με ορμή, άφησαν πίσω τους μια επιπλέον ώθηση στον αστεροειδή — σαν αντίδραση εξαγωγής αερίων σε πύραυλο. Οι επιστήμονες το ονομάζουν «συντελεστή ενίσχυσης ορμής» και στην περίπτωση του DART είχε τιμή δύο: τα συντρίμμια διπλασίασαν την ώθηση που έδωσε η αρχική πρόσκρουση.
Για να υπολογιστεί η αλλαγή στην ηλιακή τροχιά του συστήματος, χρειάστηκε μια ασυνήθιστη συνεργασία. Σαράντα εννέα ερασιτέχνες αστρονόμοι ταξίδεψαν σε απομακρυσμένες γωνιές του πλανήτη μεταξύ Οκτωβρίου 2022 και Μαρτίου 2025 για να παρατηρήσουν 22 αποκρύψεις άστρων από το σύστημα Δίδυμος-Διμόρφους. Μια αστρική απόκρυψη συμβαίνει όταν ένα αντικείμενο περνά μπροστά από ένα άστρο και επιτρέπει στους αστρονόμους να υπολογίσουν με ακρίβεια τη θέση, το σχήμα και την τροχιά του. Χωρίς αυτές τις παρατηρήσεις, η νέα ανάλυση δεν θα ήταν εφικτή.
Τα ευρήματα δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances. Η NASA σχεδιάζει να εκτοξεύσει το τηλεσκόπιο NEO Surveyor μετά τον Σεπτέμβριο του 2027, με αποστολή να εντοπίσει όσο το δυνατόν περισσότερους αγνώστους αστεροειδείς κοντά στην τροχιά της Γης. Το DART έδειξε ότι έχουμε ένα εργαλείο. Το NEO Surveyor θα μας δώσει τον χρόνο να το χρησιμοποιήσουμε.
