Μετάβαση στο περιεχόμενο
Thursday 19 November

Τέσσερις ζώνες ηλεκτρονίων γύρω από τη Γη μετά τη γεωμαγνητική καταιγίδα

Τέσσερις ζώνες ηλεκτρονίων γύρω από τη Γη μετά τη γεωμαγνητική καταιγίδα
Εικόνα από το αρχικό άρθρο — ScienceAlert.

Για πρώτη φορά, οι αστρονόμοι παρατήρησαν τέσσερις διακριτές ζώνες ηλεκτρονίων γύρω από τη Γη μετά την ιδιαίτερα ισχυρή γεωμαγνητική καταιγίδα της 11ης Μαΐου 2024. Η παρατήρηση περιγράφεται σε νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό npj Space Exploration.

Γύρω από τη Γη υπάρχουν συνήθως δύο μεγάλες ζώνες ακτινοβολίας, γνωστές ως ζώνες Βαν Άλεν. Ανακαλύφθηκαν το 1958, στην αρχή της διαστημικής εποχής, από τον αμερικανικό δορυφόρο Explorer 1 και πήραν το όνομά τους από τον φυσικό James Van Allen.

Οι δύο αυτές δομές σχηματίζουν μια εσωτερική ζώνη, που περιέχει κυρίως πρωτόνια υψηλής ενέργειας, και μια εξωτερική ζώνη, που περιέχει κυρίως ηλεκτρόνια υψηλής ενέργειας, πέρα από τη χαμηλή γήινη τροχιά.

Τα σωματίδια αυτά προέρχονται από ισχυρές ηλιακές καταιγίδες και κοσμικές ακτίνες, οι οποίες παράγονται από γιγάντια άστρα στο τέλος της ζωής τους, και παγιδεύονται γύρω από τη Γη, χάρη στο μαγνητικό της πεδίο.

Στην περίπτωση της καταιγίδας της 11ης Μαΐου 2024, οι ερευνητές κατέγραψαν για πρώτη φορά τέσσερις ξεχωριστές ζώνες ηλεκτρονίων. Το φαινόμενο χαρακτηρίστηκε ως το «Mother’s Day event» και ήταν η ισχυρότερη γεωμαγνητική καταιγίδα των τελευταίων 20 ετών.

Η μελέτη βασίστηκε στο όργανο Energetic Particle Telescope (EPT) του δορυφόρου PROBA-V της ESA, ο οποίος κινείται σε πολική τροχιά σύγχρονη με τον Ήλιο, σε ύψος 820 χιλιομέτρων πάνω από τη Γη.

Παρότι η καταιγίδα έστειλε μεγάλη ποσότητα ηλεκτρονίων στο κοντινό διαστημικό περιβάλλον της Γης, η διάταξη των τεσσάρων ζωνών εμφανίστηκε αργότερα. Οι ερευνητές αποδίδουν την εξέλιξη όχι σε προσθήκη, αλλά σε τοπική μείωση των ηλεκτρονίων.

Καθώς ηλεκτρομαγνητικές αλληλεπιδράσεις απομάκρυναν ηλεκτρόνια από τις ζώνες, δημιουργήθηκαν προσωρινές νέες κενές περιοχές που χώρισαν τις ζώνες σε τέσσερις διακριτές ενότητες.

Η διαδικασία εξελίχθηκε μέσα σε ημέρες έως εβδομάδες μετά την καταιγίδα. Πρώτα εμφανίστηκαν τρεις ζώνες ηλεκτρονίων και στη συνέχεια, έως τον Ιούνιο του 2024, η μέχρι τότε αθέατη διάταξη των τεσσάρων ζωνών. Τον Αύγουστο του 2024 είχε αποκατασταθεί και πάλι η συνηθισμένη μορφή με δύο ζώνες.

Οι επιστήμονες αναφέρουν ότι είχαν δει τρεις ζώνες το 2012 και αρκετές φορές ακόμη μεταξύ 2024 και 2026, μετά από μεγάλες γεωμαγνητικές καταιγίδες, μεταξύ των οποίων και τον Οκτώβριο του 2024, λίγες ημέρες μετά τη δεύτερη ισχυρότερη καταιγίδα των τελευταίων 20 ετών.

«Είναι εντυπωσιακό να βρίσκουμε τέσσερις ζώνες και τόσο συχνά τις τρεις ζώνες τελευταία, ενώ πριν παρατηρούσαμε μόνο δύο. Αυτό σημαίνει ότι πρόσφατα εμφανίστηκαν νέοι μηχανισμοί απώλειας ή παγίδευσης», δήλωσε η Viviane Pierrard, επικεφαλής του τμήματος ηλιακού ανέμου και ανώτερη ερευνήτρια στο Royal Belgian Institute for Space Aeronomy.

Οι ερευνητές επισημαίνουν επίσης ότι η διάταξη των τριών ζωνών δεν είχε παρατηρηθεί στην κορύφωση της ηλιακής δραστηριότητας, στο Solar Cycle 24, τον προηγούμενο 11ετή ηλιακό κύκλο που ολοκληρώθηκε τον Δεκέμβριο του 2019. Τότε, η ηλιακή ροή είχε διοχετευτεί απευθείας στην εσωτερική ζώνη.

Οι επιστήμονες συνοψίζουν ότι οι πολλαπλές ζώνες Βαν Άλεν εμφανίζονται καθαρά εξαιτίας της άφιξης εκτοξεύσεων στεμματικής μάζας, οι οποίες διαταράσσουν το διαστημικό περιβάλλον της Γης και αυξάνουν τη ροή στις ζώνες ακτινοβολίας.

Με άλλα λόγια, οι ηλιακές εκρήξεις διαφορετικής έντασης προκαλούν διαταραχές στο μαγνητικό πεδίο, που ωθούν τα ηλεκτρόνια σε διαφορετικά «βάθη» μέσα στη συνήθως διπλή δομή γύρω από τη Γη.

Ορισμένες φορές τα ηλεκτρόνια καταλήγουν απευθείας σε μία από τις ήδη υπάρχουσες ζώνες, ενώ σε άλλες περιπτώσεις παγιδεύονται ανάμεσά τους.

Στη συνέχεια αλληλεπιδρούν με διάφορα είδη ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων, τα οποία μπορούν να διασκορπίσουν τα ηλεκτρόνια στην ατμόσφαιρα και να δημιουργήσουν κενά ανάμεσα στις ζώνες, χωρίζοντάς τες σε πολλαπλά τμήματα.

Οι ίδιες ηλεκτρομαγνητικές επιδράσεις κάνουν τα παγιδευμένα ηλεκτρόνια να μετακινούνται σταδιακά προς τα μέσα ή προς τα έξω, κατά μήκος των γραμμών του μαγνητικού πεδίου της Γης, μέσα σε διάστημα περίπου ενός μήνα. Έπειτα, η κανονική διάταξη των δύο ζωνών επανέρχεται, μέχρι την επόμενη γεωμαγνητική καταιγίδα.

Η διαδικασία είναι σύνθετη και εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, ανάμεσά τους τα άτομα αερίων και το πλάσμα της ατμόσφαιρας, καθώς και ηλεκτρικές εκκενώσεις από κεραυνούς και ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως οι ηλεκτρομαγνητικοί πομποί που χρησιμοποιούνται για επικοινωνίες με υποβρύχια.

Οι συνέπειες είναι σημαντικές. Η Pierrard εξήγησε ότι τα ηλεκτρόνια και τα πρωτόνια είναι επικίνδυνα για τα διαστημικά σκάφη, κυρίως για τα ηλεκτρονικά συστήματα και τα ηλιακά τους πάνελ, αλλά και για τους αστροναύτες, αυξάνοντας τον κίνδυνο προβλημάτων όπως καρκίνοι και καταρράκτες λόγω της πολύ υψηλής ενέργειάς τους.

Ακόμη και ένα μόνο πλήγμα από τέτοιο σωματίδιο μπορεί να διαταράξει τα ολοένα και πιο ευαίσθητα όργανά μας. Για τον λόγο αυτό, οι επιστήμονες που συμμετείχαν στη μελέτη θέλουν να εξετάσουν περισσότερο αυτή την πολύπλοκη αλληλεπίδραση ηλιακών και γεωμαγνητικών δυνάμεων, καθώς η ανθρωπότητα αυξάνει το διαστημικό της αποτύπωμα.

Οι ερευνητές καταλήγουν ότι η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο σχηματίζονται και εξελίσσονται αυτές οι μακρόβιες πρόσθετες ζώνες δίνει νέα εικόνα για τις διεργασίες που παγιδεύουν και απομακρύνουν ενεργητικά σωματίδια στο μαγνητικό πεδίο της Γης.

Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο npj Space Exploration.

Πηγή: sciencealert.com.

Το κείμενο δημιουργήθηκε από GPT 5.0. Δείτε τα AI Editorial Guidelines.

Περισσότερα από Space

Όλα →