Το πρόβλημα του νερού στη δέσμευση άνθρακα: τι αλλάζουν τα νέα «μοριακά σφουγγάρια»

Τα καυσαέρια μιας μονάδας ηλεκτροπαραγωγής ή ενός εργοστασίου δεν περιέχουν μόνο διοξείδιο του άνθρακα. Περιέχουν και πολύ νερό, με τη μορφή υδρατμών. Για τα περισσότερα πορώδη υλικά που θα μπορούσαν να «παγιδεύσουν» το CO2, αυτό είναι πρόβλημα: τα μόρια του νερού καταλαμβάνουν πρώτα τις θέσεις δέσμευσης και η απόδοση πέφτει.
Ομάδα του Πολιτειακού Πανεπιστημίου του Όρεγκον (Oregon State University) παρουσίασε στο περιοδικό Angewandte Chemie ένα νέο μεταλλοοργανικό πλαίσιο (MOF), το BVR-X, που κατευθύνει το νερό και το CO2 σε διαφορετικές περιοχές μέσα στους πόρους του. Το αποτέλεσμα είναι εργαστηριακό, αλλά αγγίζει το πιο πρακτικό ερώτημα για μια οικογένεια υλικών που μόλις πέρυσι τιμήθηκε με Νόμπελ: μπορούν να δουλέψουν σε πραγματικές, υγρές συνθήκες;
Με μια ματιά
- Το BVR-X του Oregon State δέσμευσε CO2 από πολύ υγρό ρεύμα αερίου με μόλις 4% CO2 και άντεξε δεκάδες κύκλους δέσμευσης και αποδέσμευσης.
- Η υγρασία είναι από τα βασικά εμπόδια για τα πορώδη υλικά δέσμευσης άνθρακα, επειδή το νερό «κλέβει» τις θέσεις του CO2.
- Τα αποτελέσματα είναι εργαστηριακά: δεν έχουν δημοσιοποιηθεί ακόμη στοιχεία κόστους, ενέργειας αναγέννησης ή κλιμάκωσης.
Τι είναι τα MOF και γιατί τα συναντάμε παντού
Τα μεταλλοοργανικά πλαίσια είναι κρυσταλλικά υλικά που χτίζονται σαν σκαλωσιές: ιόντα μετάλλων λειτουργούν ως γωνιακοί λίθοι και συνδέονται μεταξύ τους με μακριά οργανικά μόρια. Το αποτέλεσμα είναι κρύσταλλοι με μεγάλες εσωτερικές κοιλότητες, τις οποίες οι χημικοί μπορούν να «σχεδιάσουν» ώστε να συγκρατούν συγκεκριμένες ουσίες.
Τον Οκτώβριο του 2025 η Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών απένειμε το Νόμπελ Χημείας στους Susumu Kitagawa (Πανεπιστήμιο του Κιότο), Richard Robson (Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης) και Omar Yaghi (Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, Μπέρκλεϊ) για την ανάπτυξή τους. Η ανακοίνωση της Ακαδημίας αναφέρει ρητά τη δέσμευση διοξειδίου του άνθρακα ανάμεσα στις εφαρμογές, μαζί με τη συλλογή νερού από τον αέρα της ερήμου και την αποθήκευση τοξικών αερίων. Σήμερα έχουν συντεθεί δεκάδες χιλιάδες διαφορετικά MOF· η ομάδα του Όρεγκον ανεβάζει τον αριθμό πάνω από τις 100.000.
Η ποικιλία αυτή είναι ταυτόχρονα πλεονέκτημα και παγίδα. Πολλά MOF εμφανίζουν εντυπωσιακή χωρητικότητα για CO2 σε ξηρές εργαστηριακές συνθήκες, η οποία όμως καταρρέει όταν το αέριο έχει υγρασία.
Πώς το BVR-X «ξεχωρίζει» το νερό από το CO2
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του πανεπιστημίου, το BVR-X αντιδρά στην παρουσία νερού αλλάζοντας με τρόπο που του επιτρέπει να συνεχίζει να δεσμεύει CO2. Ουσιαστικά οδηγεί τα μόρια του νερού και του διοξειδίου σε διαφορετικές περιοχές μέσα στους πόρους, ώστε το νερό να μην μπλοκάρει τις θέσεις όπου κρατιέται ο άνθρακας.
«Το νερό συνήθως κάνει τη δέσμευση του διοξειδίου του άνθρακα πιο δύσκολη», σημειώνει ο καθηγητής χημείας Κυριάκος Στυλιανού (Kyriakos Stylianou), επικεφαλής της ομάδας. Κατά τον ίδιο, αυτή η εσωτερική οργάνωση βοηθά το υλικό να λειτουργεί σε συνθήκες πιο κοντά στις πραγματικές βιομηχανικές εκπομπές.
Στις δοκιμές, το υλικό δέσμευσε αποτελεσματικά CO2 από πολύ υγρό ρεύμα αερίου με μόλις 4% διοξείδιο, συγκέντρωση που η ομάδα συνδέει με τα καυσαέρια από καύση φυσικού αερίου. Αναγεννήθηκε και ξαναχρησιμοποιήθηκε σε δεκάδες κύκλους. Στην εργασία συμμετείχαν ερευνητές από το Μπέρκλεϊ, το Πανεπιστήμιο του Όρεγκον και το κέντρο έρευνας της Aramco, η οποία συγχρηματοδότησε τη μελέτη. Το πανεπιστήμιο έχει καταθέσει αίτηση για δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.
Αυτό που λείπει από τη δημόσια παρουσίαση είναι οι αριθμοί που κρίνουν μια τεχνολογία: πόσο CO2 συγκρατεί ανά γραμμάριο, πόση ενέργεια χρειάζεται για να το απελευθερώσει και πώς συμπεριφέρεται μετά από χιλιάδες, όχι δεκάδες, κύκλους.
Ο πήχης που έχει ήδη τεθεί
Το BVR-X δεν είναι η πρώτη απόπειρα να λυθεί το πρόβλημα της υγρασίας. Το πιο γνωστό παράδειγμα είναι το CALF-20 (Calgary Framework 20), που περιγράφηκε στο Science το 2021 από τους Lin και συνεργάτες. Σύμφωνα με τη σύνοψη της δημοσίευσης, το υλικό προτιμά το CO2 έναντι του νερού σε σχετική υγρασία έως περίπου 40%, άντεξε πάνω από 450.000 κύκλους και η σύνθεσή του κλιμακώθηκε σε παρτίδες πολλών κιλών.
Φέτος, η ομάδα των T. Aumond και D. Farrusseng δημοσίευσε στο Dalton Transactions συγκριτική μελέτη για χαμηλές συγκεντρώσεις CO2 (κάτω από 5%) σε υγρά καυσαέρια, ένα πεδίο που οι συγγραφείς χαρακτηρίζουν ελάχιστα μελετημένο. Με ρεύμα 2,5% CO2 και 50% σχετική υγρασία, το CALF-20 δέσμευσε 1,49 mmol CO2 ανά γραμμάριο και αναγεννήθηκε πλήρως στους 80 °C. Οι υδρόφιλοι ζεόλιθοι, αντίθετα, παρά τη μεγάλη «ξηρή» χωρητικότητά τους, κρίθηκαν ακατάλληλοι για ρεαλιστικά υγρά καυσαέρια. Το συμπέρασμά τους: η χαμηλή συγγένεια με το νερό μετρά περισσότερο από τη μέγιστη χωρητικότητα.
Αυτό είναι και το μέτρο σύγκρισης για το BVR-X. Αν η στρατηγική του διαχωρισμού μέσα στους πόρους επιτρέπει λειτουργία σε υψηλότερη υγρασία από τα υδρόφοβα υλικά, χωρίς θυσία στη χωρητικότητα, θα έχει πραγματική αξία. Αυτό όμως θα φανεί μόνο από τα πλήρη δεδομένα και από ανεξάρτητες δοκιμές.
Από τον πάγκο στην καμινάδα
Η απόσταση ανάμεσα σε ένα πολλά υποσχόμενο υλικό και σε μια βιομηχανική εγκατάσταση είναι μεγάλη. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA), στην τελευταία του επισκόπηση, καταγράφει πρόοδο: η δυναμικότητα δέσμευσης που λειτουργεί ή κατασκευάζεται αυξήθηκε πάνω από 10% σε σχέση με την προηγούμενη ενημέρωση και η δυναμικότητα αποθήκευσης περίπου 25%. Το συνολικό δυνητικό χαρτοφυλάκιο φτάνει περίπου τους 425 εκατ. τόνους ετησίως, αλλά η υλοποίηση μεγάλου μέρους του μετατίθεται προς το 2035.
Πολλές από τις σημερινές μονάδες χρησιμοποιούν υγρούς διαλύτες αμινών, μια ώριμη αλλά ενεργοβόρα τεχνολογία. Τα στερεά προσροφητικά, όπως τα MOF, υπόσχονται μικρότερη ενέργεια αναγέννησης, όμως πρέπει να αποδείξουν ανθεκτικότητα για χρόνια σε υγρασία, θερμότητα και όξινα αέρια. Γι' αυτό η υγρασία δεν είναι λεπτομέρεια: είναι από τα σημεία που κρίνουν αν ένα υλικό θα φύγει από το εργαστήριο.
Η ερμηνεία που προκύπτει από τη σύνθεση των στοιχείων είναι συγκρατημένη. Το BVR-X προσθέτει μια νέα σχεδιαστική ιδέα, τον εσωτερικό «καταμερισμό» νερού και CO2, σε ένα πεδίο που ήδη έχει ένα υλικό κλιμακωμένο σε κιλά και επαληθευμένο σε εκατοντάδες χιλιάδες κύκλους. Το αν θα το ξεπεράσει θα κριθεί από αριθμούς που δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί ευρέως. Και ακόμη και τα καλύτερα υλικά δεν αρκούν από μόνα τους: η δέσμευση άνθρακα εξαρτάται εξίσου από υποδομές μεταφοράς και αποθήκευσης, χρηματοδότηση και πολιτικές.
Πηγές
- New material developed at Oregon State provides boost to carbon capture technologies — Oregon State University
- The Nobel Prize in Chemistry 2025: Press release — Royal Swedish Academy of Sciences
- Scalable metal–organic frameworks for efficient low concentration CO2 capture under humid flue gas conditions — Dalton Transactions (RSC)
- A scalable metal-organic framework as a durable physisorbent for carbon dioxide capture (Science, 2021) — Svante
- Policy and financing momentum sustain CCUS progress despite setbacks — International Energy Agency
Δείτε τα AI Editorial Guidelines.



