Μετάβαση στο περιεχόμενο
Saturday 21 November

Η κβαντική φυσική ίσως κάνει τη βαρύτητα απωστική, νέα μελέτη δείχνει

Η κβαντική φυσική μπορεί να κάνει τη βαρύτητα απωστική αντί για ελκτική, αμφισβητώντας την εικόνα που περιγράφει η θεωρία του Αλμπερτ Αϊνστάιν, και η ιδέα ίσως δοκιμαστεί σύντομα στο εργαστήριο.

Το βασικό γνώρισμα της βαρύτητας είναι ότι έλκει τα σώματα με μάζα μεταξύ τους. Έτσι εξηγείται γιατί η Σελήνη περιφέρεται γύρω από τη Γη και γιατί ένα μήλο πέφτει στο έδαφος όταν αποκολληθεί από το δέντρο. Παρότι αυτό είναι καλά εδραιωμένο, δεν υπάρχει ακόμη συμφωνία για το πώς λειτουργεί η βαρύτητα σε κλίμακες όπου κυριαρχούν κβαντικά φαινόμενα και ποια κβαντικά χαρακτηριστικά μπορεί να έχει.

Τώρα, δύο ερευνητικές ομάδες κατέληξαν ανεξάρτητα στο ότι τα κβαντικά φαινόμενα μπορούν να κάνουν τη βαρύτητα να δρα απωστικά, σπρώχνοντας τα αντικείμενα μακριά αντί να τα φέρνουν πιο κοντά.

«Η βαρύτητα είναι πάντα ελκτική — αυτό ήταν ο ακρογωνιαίος λίθος της βαρύτητας από τον Νεύτωνα έως τον Αϊνστάιν», λέει ο Pablo Saldanha από το Ομοσπονδιακό Πανεπιστήμιο του Minas Gerais στη Βραζιλία, ο οποίος εργάστηκε σε μία από τις μελέτες μαζί με τους Vlatko Vedral και Chiara Marletto, αμφότερους από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. «Αντιβαρύτητα ή άπωση: κανείς δεν το έχει δει αυτό πριν», λέει ο Sougato Bose από το University College London, συν-συγγραφέας της άλλης μελέτης μαζί με τον Lev Vaidman από το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ στο Ισραήλ.

Κρίσιμη έννοια και για τις δύο μελέτες ήταν η κβαντική υπέρθεση. Ας φανταστούμε ένα αυτοκίνητο που κινείται σε έναν δρόμο της πόλης. Όταν φτάνει σε μια διασταύρωση όπου ο δρόμος χωρίζεται στα δύο, μπορεί να πάρει είτε το αριστερό είτε το δεξί μονοπάτι. Ένα κβαντικό αυτοκίνητο όμως θα είχε μια ακόμη επιλογή: να βρεθεί σε υπέρθεση του να παίρνει και τον αριστερό και τον δεξιό δρόμο, σε μια κατάσταση όπου είναι αδύνατο να προσδιοριστεί ακριβώς πού βρίσκεται χωρίς να διαταραχθεί.

Ένα άλλο κβαντικό αντικείμενο, μια «ανιχνευτική συσκευή» που κινείται σε διαδρομή παράλληλη με τα δύο σκέλη του δρόμου, θα έλκεται βαρυτικά από το αυτοκίνητο. Και στις δύο νέες μελέτες, οι ερευνητές μοντελοποίησαν μαθηματικά ένα ανάλογο σχήμα και έδειξαν με εξισώσεις ότι αυτή η βαρυτική αλληλεπίδραση θα συνέδεε το αυτοκίνητο και την ανιχνευτική συσκευή μέσω της κβαντικής διεμπλοκής.

Οι δύο ομάδες εξέτασαν μαθηματικά ένα σενάριο αντίστοιχο με δύο δρόμους —τον αριστερό και τον δεξιό— που ενώνονται κάποια στιγμή αφότου έχουν χωρίσει. Σε αυτό το σημείο, μια μέτρηση από την ανιχνευτική συσκευή μπορεί να αποκαλύψει πώς κάθε διαδρομή διαμόρφωσε την κβαντική κατάσταση υπέρθεσης του αυτοκινήτου.

Η κβαντομηχανική είναι πιθανοκρατική. Αυτό σημαίνει ότι αν το πείραμα επαναληφθεί πολλές φορές, η τελική κατάσταση του αυτοκινήτου δεν θα είναι πάντα η ίδια, αλλά θα ακολουθεί μια κατανομή καταστάσεων, αντικατοπτρίζοντας την ικανότητά του να ακολουθεί συνδυασμό του αριστερού και του δεξιού κλάδου. Οι ερευνητές και στα δύο πειράματα διαπίστωσαν ότι αν, μετά τη μέτρηση, απορριφθούν όλες οι καταστάσεις εκτός από ορισμένες συγκεκριμένες —μια τεχνική που ονομάζεται μετα-επιλογή και έχει εν μέρει πρωτοπορηθεί από τον Vaidman— τότε η ανιχνευτική συσκευή θα έπρεπε θεωρητικά να βιώνει βαρυτική άπωση και να σπρώχνεται μακριά από το αυτοκίνητο στο πείραμα.

«Αυτή η άπωση, αυτή η απομάκρυνση [από το υπερτιθέμενο αντικείμενο], δημιουργείται τη στιγμή της μέτρησης», λέει ο Bose.

Ακόμη και η γενική θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν, που εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα περιγράφει με εξαιρετική ακρίβεια τη βαρύτητα, δεν προβλέπει τέτοια βαρυτική άπωση. «Υπάρχει μια μέτρηση που κάπως υπό προϋποθέσεις θα σου δώσει απωστική βαρυτική δύναμη», λέει ο Vedral. Η επιβεβαίωση μιας τέτοιας δύναμης θα έδειχνε την κβαντική φύση της βαρύτητας.

Επειδή αυτό το φαινόμενο της μέτρησης είναι εγγενώς κβαντικό, όπως και η δυνατότητα ύπαρξης κατάστασης υπέρθεσης, το σενάριο που εξέτασαν οι δύο ομάδες δεν έχει κλασικά ανάλογα. Ωστόσο, μπορεί να δοκιμαστεί σε πειράματα.

Αντικείμενα που μπορούν να παραμείνουν σε υπέρθεση για τη διάρκεια ενός πειράματος θα πρέπει να είναι πολύ μικρά, λέει ο Bose, αλλά ταυτόχρονα αρκετά μαζικά ώστε η βαρύτητα να επηρεάζει τη συμπεριφορά τους. Αντικείμενα μεγέθους βακτηρίου θα μπορούσαν να είναι κατάλληλα. Ο ίδιος και ο Vaidman υπολόγισαν ότι η ανιχνευτική συσκευή σε αυτή την κλίμακα θα δεχόταν επιτάχυνση περίπου μικρότερη από το ένα τετράκις εκατομμυριοστό της βαρυτικής επιτάχυνσης στη Γη. Ο Vedral λέει ότι εκείνος και οι συνεργάτες του ήδη εργάζονται με πειραματικούς που ειδικεύονται σε ασυνήθιστα μεγάλα κβαντικά αντικείμενα.

Ο Tomasz Paterek από το Πανεπιστήμιο του Γκντανσκ στην Πολωνία λέει ότι η νέα ιδέα είναι «λαμπρή». Προηγούμενες μελέτες είχαν εξετάσει το πώς η δύναμη μεταξύ ηλεκτρονίων μπορεί να γίνει ελκτική, παρότι συνήθως είναι απωστική, μέσω μετα-επιλογής. Όμως αυτή είναι η πρώτη φορά που δείχνεται ότι η ίδια διαδικασία μπορεί να αντιστρέψει και τον χαρακτήρα της βαρύτητας, λέει. Κατά την εκτίμησή του, εργαστηριακά πειράματα που χρησιμοποιούν τη βαρύτητα για να εμπλέξουν κβαντικά αντικείμενα μπορεί να είναι εφικτά στο εγγύς μέλλον, αλλά προειδοποιεί ότι θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να πραγματοποιηθούν.

Πηγή: newscientist.com.

Το κείμενο δημιουργήθηκε από GPT 5.0. Δείτε τα AI Editorial Guidelines.

Περισσότερα από Science

Όλα →