Το AI τρέχει με φυσικό αέριο — και η Google ξέρει

Ένα νέο data center στο Τέξας που χρηματοδοτεί η Google θα τροφοδοτείται εν μέρει από ιδιωτικό σταθμό φυσικού αερίου που θα εκπέμπει 4,5 εκατομμύρια τόνους αερίων του θερμοκηπίου ετησίως — δέκα φορές περισσότερο από έναν μέσο σταθμό φυσικού αερίου. Η εξέλιξη αυτή αποκαλύπτει μια ευρύτερη τάση: οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας, παρά τις δημόσιες δεσμεύσεις τους για ανανεώσιμες πηγές, στρέφονται ολοένα και πιο ανοιχτά στα ορυκτά καύσιμα για να τροφοδοτήσουν την AI υποδομή τους.

Στην καρδιά του Τέξας, στην κομητεία Armstrong, χτίζεται ένα από τα πιο αποκαλυπτικά data centers της εποχής μας. Το campus Goodnight, που αναπτύσσει η εταιρεία AI υποδομής Crusoe με επένδυση της Google, δεν είναι απλώς ένα ακόμα κέντρο δεδομένων. Είναι ένα σύμπτωμα — ένδειξη ότι η ενεργειακή στρατηγική της Big Tech αλλάζει ριζικά, και όχι προς την κατεύθυνση που υπόσχονταν τα sustainability reports.

Σύμφωνα με αίτηση αδειοδότησης που κατατέθηκε στην πολιτεία του Τέξας τον Ιανουάριο, δύο από τα έξι κτίρια του campus θα τροφοδοτούνται από ιδιωτικούς στροβίλους φυσικού αερίου που θα εκπέμπουν πάνω από 4,5 εκατομμύρια τόνους αερίων του θερμοκηπίου κάθε χρόνο. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος: αυτό ισοδυναμεί με το να βάλεις σχεδόν ένα εκατομμύριο επιπλέον βενζινοκίνητα αυτοκίνητα στους δρόμους. Είναι περισσότερες εκπομπές από έναν μέσο σταθμό άνθρακα, και δέκα φορές πάνω από έναν τυπικό σταθμό φυσικού αερίου.

Η Google ανακοίνωσε τον Νοέμβριο επένδυση 40 δισεκατομμυρίων δολαρίων στο Τέξας για AI υποδομή, με το Goodnight campus να αποτελεί μέρος αυτής. Η εταιρεία δηλώνει ότι δεν έχει υπογράψει σύμβαση για την αγορά ενέργειας από τον σταθμό αερίου, και ότι η ύπαρξη αδειοδότησης δεν σημαίνει αυτόματα δέσμευση. Παράλληλα, το campus περιλαμβάνει και 265 megawatt αιολικής ενέργειας, για την οποία η Google λέει ότι έχει υπογράψει συμφωνία. Ωστόσο, ο Michael Thomas, ιδρυτής της Cleanview και συγγραφέας έκθεσης για την ενεργειακή στρατηγική της Google, επισημαίνει ότι το γεγονός πως η εταιρεία εξερευνά ιδιωτική, εκτός δικτύου παραγωγή αερίου «υποδηλώνει ότι κάτι αλλάζει».

Αυτό που αλλάζει έχει όνομα: behind-the-meter power. Καθώς η σύνδεση με το ηλεκτρικό δίκτυο απαιτεί χρόνια αναμονής και οι λογαριασμοί ρεύματος των καταναλωτών ανεβαίνουν, τα data centers χτίζουν ολοένα και πιο συχνά τη δική τους ενεργειακή υποδομή. Και σε αυτή την κατηγορία, το φυσικό αέριο κυριαρχεί. Σύμφωνα με έρευνα του Global Energy Monitor, σχεδόν 100 gigawatt νέων σταθμών φυσικού αερίου βρίσκονται υπό ανάπτυξη στις ΗΠΑ αποκλειστικά για να τροφοδοτήσουν data centers. Το Goodnight campus δεν είναι καν το μεγαλύτερο: το Project Jupiter της OpenAI και της Oracle στο Νέο Μεξικό δηλώνει στην αίτηση αδειοδότησής του εκπομπές έως 14 εκατομμύρια τόνους ετησίως.

Η αντίφαση είναι εμφανής. Η Google είχε χτίσει τη φήμη της ως η Big Tech εταιρεία που κάνει τα πράγματα σωστά σε θέματα κλίματος — και σε πολλά επίπεδα εξακολουθεί να επενδύει σε ανανεώσιμες πηγές. Αλλά από τότε που ξεκίνησε ο αγώνας δρόμου για το AI, οι εκπομπές της αυξήθηκαν κατά σχεδόν 50% σε πέντε χρόνια. Η Microsoft υπέγραψε αυτή την εβδομάδα συμφωνία με τη Chevron για 2,5 gigawatt φυσικού αερίου. Η Crusoe αναπτύσσει πολλαπλά έργα αερίου στο Τέξας. Τρεις Δημοκρατικοί γερουσιαστές έστειλαν επιστολές σε εταιρείες AI ζητώντας εξηγήσεις για τις κλιματικές επιπτώσεις των data centers τους.

Το ερώτημα που μένει ανοιχτό δεν είναι τεχνικό — είναι πολιτικό. Αν ακόμα και οι εταιρείες με τις πιο φιλόδοξες κλιματικές δεσμεύσεις καταλήγουν να χτίζουν ιδιωτικούς σταθμούς αερίου για να τρέξουν τα μοντέλα τους, τι σημαίνει αυτό για τους στόχους του 1,5 βαθμού; Και ποιος, τελικά, θα τους λογοδοτήσει;

Μέλισσες και ρυθμός: το μικρό μυαλό που ξεγέλασε την επιστήμη

Οι βομβίνες αποδείχθηκε ότι αναγνωρίζουν αφηρημένα ρυθμικά μοτίβα — μια ικανότητα που μέχρι τώρα θεωρούσαμε αποκλειστικό προνόμιο μεγαλόεγκεφαλων ζώων. Σε μια σειρά πειραμάτων, οι μέλισσες έμαθαν να διακρίνουν ρυθμούς από φως και δονήσεις, και μάλιστα να τους μεταφέρουν από το ένα μέσο στο άλλο. Το εύρημα αναθεωρεί βαθιά παγιωμένες αντιλήψεις για τη νοημοσύνη και τον εγκέφαλο.

Υπήρχε μια άτυπη συμφωνία στην επιστημονική κοινότητα: για να αναγνωρίζεις ρυθμό με αφηρημένο τρόπο — δηλαδή να καταλαβαίνεις ότι το ίδιο μοτίβο παίζεται αλλιώς, σε διαφορετικό τέμπο ή μέσο — χρειάζεσαι έναν αρκετά σύνθετο εγκέφαλο. Παπαγάλοι, τραγουδιστικά πουλιά, χιμπατζήδες: αυτά ήταν τα ζώα που έδειχναν τέτοιες ικανότητες. Οι μέλισσες δεν ήταν στη λίστα κανενός.

Ένα νέο πείραμα από ερευνητές του Πανεπιστημίου Macquarie στο Σίδνεϊ αλλάζει αυτή την εικόνα. Ο Andrew Barron και η ομάδα του δούλεψαν με βομβίνες — τις γνωστές, χνουδωτές μέλισσες με την κίτρινη-μαύρη ρίγα — και τις έβαλαν να αντιμετωπίσουν μια σειρά από ολοένα πιο απαιτητικές δοκιμασίες αναγνώρισης ρυθμού.

Στο πρώτο στάδιο, οι μέλισσες έπρεπε να επιλέξουν ανάμεσα σε δύο τεχνητά λουλούδια που αναβόσβηναν με διαφορετικό τρόπο — το ένα με μακριές λάμψεις, το άλλο με σύντομες παλμικές, σαν τελείες και παύλες του κώδικα Morse. Το ένα λουλούδι κρύβε σακχαρόζη, το άλλο κινίνη — μια πικρή, δυσάρεστη ουσία. Οι μέλισσες έμαθαν γρήγορα να ξεχωρίζουν το «σωστό» μοτίβο. Όταν αντικαταστάθηκαν τα λουλούδια με ουδέτερα, γεμάτα μόνο νερό, σχεδόν όλες συνέχισαν να επιλέγουν το μοτίβο που παλιότερα τους έδινε ανταμοιβή.

Στη συνέχεια, η πολυπλοκότητα αυξήθηκε: τα λουλούδια τώρα εκπέμπαν σύνθετα μοτίβα, όπως «παύλα-παύλα-τελεία-τελεία» ή «τελεία-παύλα-τελεία-παύλα». Οι μέλισσες τα διέκριναν και αυτά. Αλλά το πιο εντυπωσιακό ήταν ακόμα μπροστά.

Οι ερευνητές αντικατέστησαν τα φωτεινά σήματα με δονήσεις στο πάτωμα ενός λαβυρίνθου. Ένας ρυθμός σήμαινε «στρίψε δεξιά για ζάχαρη», ένας άλλος «στρίψε αριστερά». Οι μέλισσες το έμαθαν. Και μετά, χωρίς καμία επιπλέον εκπαίδευση, οι δονήσεις αντικαταστάθηκαν με φωτεινές λάμψεις στο ίδιο ρυθμικό μοτίβο. Ένα σημαντικό ποσοστό των μελισσών αναγνώρισε το μοτίβο και στο νέο μέσο — μεταφέροντας αυτό που είχε μάθει από δόνηση σε φως.

Αυτό είναι που οι επιστήμονες αποκαλούν «αφηρημένη αναγνώριση ρυθμού»: η ικανότητα να αντιλαμβάνεσαι ένα μοτίβο ανεξάρτητα από τον τρόπο που παρουσιάζεται. Και μέχρι τώρα, κανείς δεν το είχε δει σε ζώο με τόσο μικρό εγκέφαλο.

Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στην εντομολογία. Ο Barron επισημαίνει ότι αν μια μέλισσα μπορεί να το κάνει αυτό με τον εγκέφαλο που έχει, τότε κάπου υπάρχει ένας πολύ πιο απλός μηχανισμός από αυτόν που φανταζόμασταν. Κατανοώντας πώς λειτουργεί αυτός ο μηχανισμός, θα μπορούσαμε να σχεδιάσουμε μικροσκοπικά αυτόνομα drones και άλλες συσκευές που ερμηνεύουν τον κόσμο με εντελώς νέους τρόπους. Η φύση, για άλλη μια φορά, έχει ήδη λύσει ένα πρόβλημα που εμείς μόλις αρχίζουμε να διατυπώνουμε.

Απολιθώματα 554 εκατομμυρίων ετών αμφισβητούν την «έκρηξη» της ζωής

Μια νέα ανακάλυψη απολιθωμάτων στην Κίνα αποκαλύπτει ότι σύνθετα ζώα υπήρχαν ήδη πριν από την Καμβριακή περίοδο, αναθεωρώντας όσα πιστεύαμε για την εξέλιξη της ζωής. Η λεγόμενη «Καμβριακή έκρηξη» μάλλον δεν ήταν τόσο απότομη όσο νομίζαμε.

Για δεκαετίες, η επιστημονική κοινότητα πίστευε ότι η ζωή στη Γη έκανε ένα τεράστιο άλμα πριν από περίπου 541 εκατομμύρια χρόνια. Αυτό το φαινόμενο, γνωστό ως Καμβριακή έκρηξη, θεωρούνταν η στιγμή που εμφανίστηκαν σχεδόν όλες οι μεγάλες ομάδες ζώων που γνωρίζουμε σήμερα — σε ένα σχετικά σύντομο παράθυρο εξελικτικού χρόνου. Η προηγούμενη εποχή, το Εδιακάριο, παρουσιαζόταν ως ένας κόσμος απλούστερων και λιγότερο διαφοροποιημένων μορφών ζωής. Νέα ευρήματα από την Κίνα, όμως, αναγκάζουν τους επιστήμονες να ξαναδούν αυτή την εικόνα από την αρχή.

Η ανακάλυψη έγινε στην επαρχία Γιουνάν, σε μια τοποθεσία που ονομάζεται Jiangchuan biota. Εκεί, μια ομάδα ερευνητών υπό την καθοδήγηση του Gaorong Li από το Πανεπιστήμιο Yunnan ανέσκαψε πάνω από 700 απολιθώματα, χρονολογούμενα από 554 έως 537 εκατομμύρια χρόνια πριν — δηλαδή πριν ακόμα ξεκινήσει επίσημα η Καμβριακή περίοδος. Αυτό που βρήκαν δεν ήταν τα αναμενόμενα φύκια, αλλά ένα εκπληκτικό σύνολο σύνθετων ζώων με χαρακτηριστικά που μέχρι τώρα θεωρούνταν αποκλειστικά καμβριακά.

Ανάμεσα στα απολιθώματα ξεχωρίζουν διμερή ζώα — οργανισμοί με αμφίπλευρη συμμετρία, όπως τα περισσότερα ζώα που ζουν σήμερα — καθώς και δύο νέα είδη δευτεροστόμων, μιας μεγάλης κατηγορίας που περιλαμβάνει τα σπονδυλωτά. Βρέθηκαν επίσης cambroernids, ζώα με σπειροειδή σώματα και νηματοειδείς촉αλπάδες, που δεν ήταν γνωστό ότι υπήρχαν πριν από το Καμβριακό. Ένα από τα πιο κοινά απολιθώματα απεικονίζει ένα ζώο που ήταν αγκυροβολημένο στον βυθό και εκτεινόταν με έναν σωληνοειδή απόφυση για να τραφεί — κάτι που θύμισε στους ερευνητές τον σκώληκα της άμμου από το σύμπαν του Dune.

Αυτά τα πλάσματα είναι ταυτόχρονα παράξενα και οικεία. Διαθέτουν στόμα, πεπτικό σύστημα και προβοσκίδα — βασικά δομικά στοιχεία που βλέπουμε και στα σύγχρονα ζώα — αλλά ο τρόπος που συνδυάζονται δεν μοιάζει με τίποτα που ζει σήμερα. Είναι, όπως λέει ο Li, «εξελικτικά πειράματα» από μια εποχή που η ζωή δοκίμαζε διαφορετικά σχέδια σώματος και οικολογικές στρατηγικές.

Η ανακάλυψη δεν καταρρίπτει την έννοια της Καμβριακής έκρηξης, αλλά την επαναπροσδιορίζει. Όπως εξηγεί ο Joe Moysiuk από το Manitoba Museum, η εξελικτική ακτινοβολία των ζώων πιθανώς ξεκίνησε νωρίτερα και εκτυλίχθηκε σε διάστημα περίπου 30 εκατομμυρίων χρόνων, γύρω από το όριο Εδιακαρίου-Καμβρίου. Η «έκρηξη», με άλλα λόγια, ήταν μάλλον μια αργή φωτιά που έκαιγε πολύ πριν φτάσει στο αποκορύφωμά της. Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν υπήρχε σύνθετη ζωή πριν το Καμβριακό, αλλά πόσο πίσω στον χρόνο πρέπει να ψάξουμε για να βρούμε τις πραγματικές της ρίζες.

Το Swift αλλάζει στάση για να κερδίσει χρόνο — και ίσως τη ζωή του

Το διαστημικό τηλεσκόπιο Swift της NASA βρίσκεται σε τροχιά που φθίνει επικίνδυνα γρήγορα. Για να αποφευχθεί η πρόωρη επανείσοδος στην ατμόσφαιρα, μηχανικοί αναδιαμόρφωσαν τον προσανατολισμό του σκάφους ώστε να μειωθεί η αντίσταση — κερδίζοντας πολύτιμους μήνες για μια αποστολή ανύψωσης τροχιάς που σχεδιάζεται για το καλοκαίρι.

Το Neil Gehrels Swift Observatory εκτοξεύτηκε το 2004 για να εντοπίζει εκρήξεις ακτίνων γάμα — μερικά από τα πιο βίαια φαινόμενα στο σύμπαν. Είκοσι χρόνια αργότερα, το τηλεσκόπιο βρίσκεται σε μια μάχη επιβίωσης που δεν έχει καμία σχέση με κοσμικές εκρήξεις: η τροχιά του φθίνει σταδιακά και, αν δεν γίνει κάτι έγκαιρα, το Swift θα επιστρέψει στην ατμόσφαιρα και θα καεί.

Η NASA είχε ήδη ανακοινώσει τον Σεπτέμβριο μια λύση: η εταιρεία Katalyst Space ανέλαβε να αναπτύξει το σκάφος Link, το οποίο θα ραντεβουστεί με το Swift και θα ανυψώσει την τροχιά του — μια αποστολή αξίας 30 εκατομμυρίων δολαρίων που θα εκτοξευτεί με Pegasus XL της Northrop Grumman. Η εκτόξευση είχε προγραμματιστεί για την 1η Ιουνίου το νωρίτερο.

Το πρόβλημα είναι ότι τα μοντέλα τροχιάς άλλαξαν απότομα. Ενώ τον Ιανουάριο οι εκτιμήσεις έδιναν στο Swift αρκετούς μήνες περιθώριο πριν η τροχιά του πέσει κάτω από τα 300 χιλιόμετρα — το ελάχιστο ύψος για την αποστολή ανύψωσης — νέα δεδομένα ανέτρεψαν τον υπολογισμό. Υπήρχε πλέον 10% πιθανότητα το Swift να φτάσει αυτό το κρίσιμο όριο ήδη από τα τέλη Μαΐου, πριν καν εκτοξευτεί το Link, και 90% πιθανότητα να το κάνει έως τα μέσα Ιουλίου.

Η αντίδραση ήρθε γρήγορα. Στις 10 Φεβρουαρίου, το Swift σταμάτησε τις περισσότερες επιστημονικές λειτουργίες του και αναδιαμορφώθηκε ώστε να παρουσιάζει μικρότερη επιφάνεια στην ατμόσφαιρα καθ’ όλη τη διάρκεια της τροχιάς του. Ο στόχος ήταν να μειωθεί η αεροδυναμική αντίσταση κατά 30% — και τα δεδομένα παρακολούθησης δείχνουν ότι ο ρυθμός φθοράς της τροχιάς έχει πράγματι επιβραδυνθεί. Σύμφωνα με το νέο μοντέλο, το Swift έχει τώρα 10% πιθανότητα να φτάσει τα 300 χιλιόμετρα στις 11 Αυγούστου και 90% έως τις 24 Σεπτεμβρίου.

Το τίμημα αυτής της κίνησης είναι σημαντικό: στη νέα διαμόρφωση, μόνο το Burst Alert Telescope — ο ανιχνευτής εκρήξεων γάμα — παραμένει ενεργός. Τα υπόλοιπα όργανα, που απαιτούν ελεύθερο προσανατολισμό του σκάφους, έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας. Αν η αποστολή Link πετύχει, θα χρειαστεί χρόνος για να επανεκκινηθούν και να βαθμονομηθούν ξανά — αλλά θα μπορέσουν να επιστρέψουν στις παρατηρήσεις τους.

Ο επικεφαλής των επιστημονικών λειτουργιών του Swift, Jamie Kennea του Penn State, περιέγραψε το σενάριο με αισιοδοξία: «Νιώθω ότι αυτό θα είναι μια κατάσταση φοίνικα που αναγεννιέται από τις στάχτες — η αποστολή ξεκινά εκ νέου». Ο διευθυντής της αστροφυσικής διεύθυνσης της NASA, Shawn Domagal-Goldman, επισκέφθηκε τις εγκαταστάσεις της Katalyst στο Κολοράντο και ανέφερε ότι η ομάδα εργάζεται νύχτες και Σαββατοκύριακα για να τηρήσει το χρονοδιάγραμμα.

Το Swift έχει ήδη ζήσει πολύ περισσότερο από ό,τι αρχικά σχεδιάστηκε. Αν το Link καταφέρει να ανυψώσει την τροχιά του γύρω στις 4 Ιουλίου — όπως προβλέπει το βέλτιστο σενάριο — ένα από τα πιο παραγωγικά διαστημικά παρατηρητήρια της NASA θα αποκτήσει μια δεύτερη ζωή. Αν όχι, θα γίνει ένα ακόμα υπενθύμιση ότι ακόμα και τα πιο επιτυχημένα διαστημικά σκάφη έχουν ημερομηνία λήξης — εκτός αν κάποιος φτάσει εκεί έγκαιρα.

Για πρώτη φορά από το 1972, άνθρωποι πετούν προς τη Σελήνη

Το διαστημόπλοιο Orion της αποστολής Artemis 2 εκτέλεσε επιτυχώς την καύση εκτόξευσης προς τη Σελήνη, θέτοντας τέσσερις αστροναύτες σε τροχιά ελεύθερης επιστροφής γύρω από τον φυσικό δορυφόρο της Γης. Είναι η πρώτη επανδρωμένη αποστολή στη Σελήνη μετά το Apollo 17 τον Δεκέμβριο του 1972. Το πλήρωμα αναμένεται να πλησιάσει τη Σελήνη στις 6 Απριλίου και να επιστρέψει στη Γη στις 10 Απριλίου.

Στις 7:49 μ.μ. της 2ας Απριλίου (ώρα Ανατολικής Ακτής), ο κύριος κινητήρας του Orion άναψε για πέντε λεπτά και πενήντα δευτερόλεπτα. Αυτή η καύση — γνωστή ως translunar injection ή TLI — ήταν η τελευταία μεγάλη ενέργεια που χρειαζόταν το διαστημόπλοιο. Από εκείνη τη στιγμή, οι νόμοι της τροχιακής μηχανικής αναλαμβάνουν: το Orion θα ταξιδέψει προς τη Σελήνη, θα περάσει από την αόρατη πλευρά της και θα επιστρέψει στη Γη χωρίς να χρειαστεί άλλη μεγάλη ώθηση.

«Για πρώτη φορά από το 1972, με το Apollo 17, άνθρωποι έχουν εγκαταλείψει την τροχιά της Γης», δήλωσε η Lori Glaze, αναπληρώτρια διοικητής της NASA για την ανάπτυξη συστημάτων εξερεύνησης. Η καύση χαρακτηρίστηκε «άψογη» — και αυτό δεν ήταν δεδομένο. Το Orion είχε περάσει σχεδόν μία μέρα σε ελλειπτική τροχιά γύρω από τη Γη, κατά τη διάρκεια της οποίας το πλήρωμα έλεγξε τα συστήματα του σκάφους πριν δεσμευτεί στο ταξίδι.

Ανάμεσα στις δοκιμές ήταν και μια άσκηση ελιγμών σε κοντινή απόσταση από το ανώτερο στάδιο του πυραύλου — το πλήρωμα έφερε το Orion σε απόσταση περίπου δέκα μέτρων από στόχους σύνδεσης, εξομοιώνοντας τις κινήσεις που θα χρειαστούν σε μελλοντικές αποστολές όταν το σκάφος θα πρέπει να συνδεθεί με σεληνιακές κάψουλες προσγείωσης. «Ίσως καλύτερα και από ό,τι περιμέναμε», παραδέχτηκε ο Howard Hu, διευθυντής του προγράμματος Orion.

Το πλήρωμα της Artemis 2 γράφει ιστορία με πολλούς τρόπους ταυτόχρονα. Ο Καναδός αστροναύτης Jeremy Hansen γίνεται ο πρώτος μη Αμερικανός που ταξιδεύει στη Σελήνη. Η Christina Koch είναι η πρώτη γυναίκα που φτάνει στη σεληνιακή τροχιά, ενώ ο Victor Glover ο πρώτος έγχρωμος αστροναύτης που κάνει το ίδιο. Επικεφαλής της αποστολής είναι ο Reid Wiseman. «Η ανθρωπότητα έδειξε για άλλη μια φορά τι είναι ικανή να κάνει», είπε ο Hansen λίγο μετά την καύση.

Το Orion αναμένεται να πλησιάσει περισσότερο τη Σελήνη στις 6 Απριλίου, πριν ξεκινήσει την επιστροφή. Η πτώση στον Ειρηνικό, κοντά στο Σαν Ντιέγκο, έχει προγραμματιστεί για το βράδυ της 10ης Απριλίου. Η αποστολή δεν περιλαμβάνει προσγείωση στη Σελήνη — αυτό αφήνεται για την Artemis 3. Αλλά το μήνυμα είναι σαφές: μετά από πενήντα χρόνια, η ανθρωπότητα ξαναβλέπει τη Σελήνη από κοντά — και αυτή τη φορά δεν σκοπεύει να σταματήσει εκεί.

Το χρυσό κράνος των 2.500 ετών επέστρεψε στο φως

Οι ολλανδικές αρχές ανακοίνωσαν την ανάκτηση ενός χρυσού κράνους ηλικίας 2.500 ετών και δύο χρυσών βραχιολιών, που είχαν κλαπεί τον Ιανουάριο του 2025 από μουσείο στη βόρεια Ολλανδία. Τα αντικείμενα ανήκουν στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο του Βουκουρεστίου και θεωρούνται εθνικός θησαυρός της Ρουμανίας.

Στις αρχές του 2025, μια ομάδα διαρρηκτών εξοπλισμένων με εκρηκτικούς μηχανισμούς διείσδυσε στο Μουσείο της Ντρέντε στη βόρεια Ολλανδία και έσπασε τις βιτρίνες όπου εκτίθεντο τέσσερα σπάνια αντικείμενα: ένα χρυσό κράνος του 5ου π.Χ. αιώνα, γνωστό ως κράνος του Κοτσοφενέστι, και τρία χρυσά βραχιόλια. Η κλοπή ήταν γρήγορη, οργανωμένη και άφησε πίσω της ένα διπλωματικό κενό ανάμεσα σε δύο ευρωπαϊκές χώρες.

Τα αντικείμενα δεν ανήκαν στο ολλανδικό μουσείο. Ήταν δάνειο από το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο του Βουκουρεστίου, μέρος μιας έκθεσης που υποτίθεται ότι θα ανέδειχνε τον αρχαίο πολιτισμό της περιοχής που σήμερα ονομάζουμε Ρουμανία. Η αντίδραση στη Ρουμανία ήταν άμεση και έντονη: ο διευθυντής του μουσείου απολύθηκε με αφορμή την απόφασή του να εγκρίνει τον δανεισμό, ενώ τα μέσα ενημέρωσης της χώρας ακολούθησαν κάθε εξέλιξη της υπόθεσης με ιδιαίτερη προσοχή.

Η ολλανδική αστυνομία κινήθηκε με ασυνήθιστη ευελιξία για να ανακτήσει τα αντικείμενα. Πρόσφερε μειωμένη ποινή στους υπόπτους αν αποκάλυπταν πού είχαν κρύψει το κράνος, και παράλληλα ανακοίνωσε αμοιβή 100.000 ευρώ για κάθε χρήσιμη πληροφορία. Τελικά, οι συλληφθέντες έδωσαν στοιχεία στο πλαίσιο μιας συμφωνίας με τις αρχές, οι όροι της οποίας δεν έγιναν γνωστοί. Αποτέλεσμα: το κράνος και δύο από τα τρία βραχιόλια εντοπίστηκαν και παρουσιάστηκαν σε συνέντευξη Τύπου από εκπρόσωπο της εισαγγελίας.

Το τρίτο βραχιόλι παραμένει αγνοούμενο. Ωστόσο, η ανάκτηση του κράνους — του πιο εμβληματικού από τα τέσσερα αντικείμενα — αντιμετωπίστηκε ως σημαντική νίκη. Η ρουμανή υπουργός Εξωτερικών Οάνα Τόιου χαρακτήρισε τον εντοπισμό «εξαιρετικό νέο» και τόνισε ότι δεν έπρεπε κανείς να μείνει με σταυρωμένα τα χέρια όταν διακυβεύεται κάτι τόσο σημαντικό για πολλές γενιές.

Η υπόθεση αναδεικνύει ένα ζήτημα που επανέρχεται συχνά στον κόσμο των μουσείων: πόσο ασφαλής είναι η διακίνηση αντικειμένων ανεκτίμητης αξίας μεταξύ χωρών; Το κράνος του Κοτσοφενέστι επέζησε 2.500 χρόνια. Χρειάστηκε μόλις μερικά λεπτά για να εξαφανιστεί — και μήνες διαπραγματεύσεων, αμοιβών και διπλωματικής πίεσης για να βρεθεί ξανά.

Ο ροζ θόρυβος δεν σε βοηθά να κοιμηθείς — μάλλον το αντίθετο

Πολλοί χρησιμοποιούν ροζ θόρυβο για να καλύψουν τους ήχους της πόλης και να κοιμηθούν καλύτερα. Νέα έρευνα όμως δείχνει ότι αυτή η συνήθεια μπορεί να κάνει περισσότερο κακό παρά καλό, επιδεινώνοντας την ποιότητα του ύπνου αντί να την βελτιώνει.

Ο ροζ θόρυβος έχει γίνει ένα από τα πιο δημοφιλή εργαλεία για όσους ζουν σε πολυσύχναστες πόλεις και δυσκολεύονται να κοιμηθούν. Η λογική φαίνεται απλή: αν ο εγκέφαλος “ακούει” έναν ομοιόμορφο, ήπιο ήχο, δεν αντιδρά στις απότομες διακυμάνσεις του αστικού θορύβου — τα αυτοκίνητα, τις σειρήνες, τις φωνές από τον δρόμο. Στην πράξη, όμως, τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα.

Ο ροζ θόρυβος είναι ένας τύπος ήχου όπου οι χαμηλές συχνότητες έχουν μεγαλύτερη ένταση από τις υψηλές — σε αντίθεση με τον λευκό θόρυβο, που έχει ίση ένταση σε όλο το φάσμα. Ακούγεται πιο “βαθύς” και φυσικός, θυμίζει βροχή ή ποτάμι, και για αυτό θεωρήθηκε πιο κατάλληλος για χαλάρωση. Εφαρμογές και συσκευές που τον παράγουν έχουν εκατομμύρια χρήστες παγκοσμίως.

Η νέα έρευνα αμφισβητεί αυτή την παραδοχή. Σύμφωνα με τα ευρήματα, όταν ο ροζ θόρυβος χρησιμοποιείται για να καλύψει εξωτερικούς ήχους — και όχι σε συνθήκες ήδη ήσυχου περιβάλλοντος — η ποιότητα του ύπνου επιδεινώνεται. Ο εγκέφαλος δεν “απενεργοποιείται” απλώς επειδή ο θόρυβος είναι σταθερός· αντίθετα, συνεχίζει να τον επεξεργάζεται, κρατώντας το νευρικό σύστημα σε ελαφρά εγρήγορση καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας. Αυτό μπορεί να μειώνει τον βαθύ ύπνο — τη φάση που είναι πιο αναζωογονητική και κρίσιμη για τη σωματική και γνωστική αποκατάσταση.

Το εύρημα αυτό έχει πρακτικές συνέπειες για εκατομμύρια ανθρώπους που ζουν σε αστικά κέντρα. Η αντιμετώπιση του θορύβου της πόλης παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα αστικής υγείας — η χρόνια έκθεση σε ηχορύπανση έχει συνδεθεί με καρδιαγγειακά προβλήματα, άγχος και γνωστική έκπτωση. Αν όμως η λύση που επιλέγουν οι περισσότεροι δεν λειτουργεί όπως νομίζουν, τότε χρειαζόμαστε διαφορετικές προσεγγίσεις.

Οι ειδικοί του ύπνου επισημαίνουν εδώ και καιρό ότι η καλύτερη λύση για τον αστικό θόρυβο είναι η ηχομόνωση — παράθυρα διπλού τζαμιού, ωτοασπίδες ή απλώς η επιλογή υπνοδωματίου που δεν βλέπει στον δρόμο. Ο ροζ θόρυβος μπορεί να έχει θέση σε συγκεκριμένες συνθήκες, αλλά ως “αντίδοτο” στην πόλη φαίνεται να υπόσχεται περισσότερα από όσα μπορεί να δώσει. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν υπάρχει κάποιος ήχος — ή μήπως η απουσία του — που πραγματικά βοηθά τον εγκέφαλο να αφεθεί στον ύπνο μέσα στη φασαρία της σύγχρονης πόλης.

58 γενιές κλώνων ποντικιών: το πείραμα που αποδεικνύει γιατί η σεξουαλική αναπαραγωγή είναι αναντικατάστατη

Ιάπωνες ερευνητές κλωνοποίησαν ένα ποντίκι για 58 συνεχόμενες γενιές, ανακαλύπτοντας ότι οι διαδοχικές κλωνοποιήσεις συσσωρεύουν μεταλλάξεις που τελικά καθιστούν τους κλώνους μη βιώσιμους. Τα αποτελέσματα θέτουν σοβαρά ερωτήματα για τη χρήση της κλωνοποίησης ως εργαλείο διάσωσης απειλούμενων θηλαστικών.

Από τότε που η Ντόλι το πρόβατο έγινε το πρώτο κλωνοποιημένο θηλαστικό το 1996, η επιστήμη άρχισε να φαντάζεται έναν κόσμο όπου η κλωνοποίηση θα μπορούσε να σώσει είδη από την εξαφάνιση, να παράγει ανώτερα αγροτικά ζώα ή να αναπαράγει οργανισμούς με εξαιρετικά χαρακτηριστικά. Ένα πείραμα δύο δεκαετιών από το Πανεπιστήμιο Yamanashi της Ιαπωνίας έρχεται τώρα να ψυχράνει αυτές τις φιλοδοξίες.

Ο βιολόγος Teruhiko Wakayama και η ομάδα του ξεκίνησαν το 2005 κλωνοποιώντας ένα θηλυκό ποντίκι. Στη συνέχεια κλωνοποίησαν τον κλώνο, μετά τον κλώνο του κλώνου, και συνέχισαν έτσι για 58 συνολικά γενιές. Τα πρώτα αποτελέσματα ήταν ενθαρρυντικά: η ανάλυση DNA δεν έδειχνε διαφορές μεταξύ πρώιμων και μεταγενέστερων γενιών. Κανένα εμφανές πρόβλημα, κανένα ανωμαλία στη μορφολογία ή τη διάρκεια ζωής.

Μετά τη γενιά 25, όμως, άρχισαν να εμφανίζονται τα πρώτα σημάδια. Όταν κλώνοι από μεταγενέστερες γενιές ζευγαρώθηκαν με αρσενικά ποντίκια, η γονιμοποίηση των ωαρίων πετύχαινε, αλλά τα έμβρυα εκφυλίζονταν. Στη γενιά 27 οι γενετικές ανωμαλίες είχαν αρχίσει να επηρεάζουν σοβαρά τη γονιμότητα. Στη γενιά 58, οι κλώνοι πέθαιναν την ημέρα μετά τη γέννησή τους. Η αιτία; Η σταδιακή συσσώρευση μεταλλάξεων στο DNA κάθε διαδοχικής γενιάς, που τελικά έφτασε σε κρίσιμη μάζα.

Οι ερευνητές εξέτασαν διάφορες πιθανές εξηγήσεις. Ένας υποψήφιος ήταν η Trichostatin A, μια ουσία που ενισχύει την επαναπρογραμματισμό του πυρήνα των κυττάρων, αλλά η ανάλυση έδειξε ότι δεν έχασε την αποτελεσματικότητά της με τις γενιές. Εξετάστηκαν επίσης επιγενετικές ανωμαλίες, δηλαδή αλλαγές στην έκφραση γονιδίων χωρίς τροποποίηση της δομής του DNA, αλλά και αυτές αποκλείστηκαν. Η αλληλούχιση των γονιδιωμάτων αποκάλυψε τελικά την αλήθεια: μεταλλάξεις που συσσωρεύονταν σιωπηλά, γενιά με γενιά, μέχρι να γίνουν θανατηφόρες.

Το εύρημα αυτό έχει σημαντικές συνέπειες για τη βιολογία των θηλαστικών. Σε αντίθεση με φυτά, μη θηλαστικά σπονδυλωτά που αναπαράγονται με παρθενογένεση, ή απλούστερους οργανισμούς όπως η ύδρα και τα κοράλλια, τα θηλαστικά φαίνεται να εξαρτώνται βαθιά από τη σεξουαλική αναπαραγωγή για να διατηρούν τη γενετική τους ακεραιότητα μακροπρόθεσμα. Η σεξουαλική αναπαραγωγή δεν είναι απλώς ένας τρόπος ανάμειξης γονιδίων, αλλά ένας μηχανισμός «καθαρισμού» που αποτρέπει τη συσσώρευση βλαβερών μεταλλάξεων.

Τα αποτελέσματα δημοσιεύτηκαν στο Nature Communications και οι ερευνητές είναι σαφείς στα συμπεράσματά τους: η κλωνοποίηση θηλαστικών για πρακτικές εφαρμογές, όπως η διάσωση απειλούμενων ειδών, απαιτεί πολύ βαθύτερη κατανόηση των βιολογικών της ορίων. Η ιδέα ότι θα μπορούσαμε να «αντιγράψουμε» έναν πληθυσμό ζώων για να τον σώσουμε από την εξαφάνιση δεν είναι απλώς τεχνικά δύσκολη, αλλά ενδέχεται να είναι βιολογικά αδύνατη σε βάθος χρόνου. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν υπάρχει κάποιος τρόπος να παρακαμφθεί αυτός ο περιορισμός, ή αν η εξέλιξη έχει ήδη δώσει την απάντηση.

Η γενιά που μεγάλωσε με το ChatGPT — και δεν θυμάται τη ζωή χωρίς αυτό

Στην Ελβετία, το 84% των εφήβων χρησιμοποιεί εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης καθημερινά — για διάβασμα, δουλειά, αλλά και για συναισθηματική υποστήριξη. Ερευνητές προειδοποιούν ότι η εξάρτηση από τα chatbots μπορεί να επηρεάσει την κριτική σκέψη, την προσοχή και την ικανότητα δημιουργίας ουσιαστικών ανθρώπινων σχέσεων. Η έρευνα μόλις αρχίζει — αλλά τα ερωτήματα είναι ήδη επείγοντα.

Ο Άνταμ είναι 17 χρονών και δεν θυμάται πώς διάβαζε πριν από το ChatGPT. Λίγες μέρες πριν από κάθε τεστ, κλείνεται στο δωμάτιό του σε μια μικρή πόλη του καντονιού Schwyz και ζητά από το chatbot να συνοψίσει ύλη, να φτιάξει ερωτήσεις, να τον προετοιμάσει. Τρεις μέρες την εβδομάδα εργάζεται ως ασκούμενος προγραμματιστής στη Ζυρίχη, όπου τα εργαλεία AI είναι μέρος της καθημερινής ροής εργασίας. Στον ελεύθερο χρόνο του, χρησιμοποιεί chatbots ως «πολύ έξυπνους φίλους» — για διατροφή, γυμναστική, πρακτικές συμβουλές. Λέει ότι δεν ξέρει κανέναν της ηλικίας του που να μην κάνει το ίδιο.

Τα νούμερα επιβεβαιώνουν αυτή την εικόνα. Στην Ελβετία, το 84% των εφήβων χρησιμοποιεί τακτικά εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, ενώ πάνω από το 60% των νέων ηλικίας 20 έως 29 ετών τα αξιοποιεί για δουλειά ή σπουδές. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δύο στους τρεις νέους ηλικίας 16 έως 24 ετών δηλώνουν ότι χρησιμοποιούν chatbots. Στις ΗΠΑ, τα τρία τέταρτα των ενηλίκων κάτω των 30 έχουν αλληλεπιδράσει με AI τουλάχιστον μία φορά τον μήνα. Η χρήση μειώνεται σταθερά με την ηλικία — αυτή είναι, κατά κάποιον τρόπο, η πρώτη γενιά που μεγάλωσε με το ChatGPT ως δεδομένο.

Αυτό που ανησυχεί τους ερευνητές δεν είναι μόνο η συχνότητα χρήσης, αλλά η φύση της σχέσης που αναπτύσσεται. Ο Αμερικανός ψυχολόγος Zachary Stein, συνιδρυτής ενός ερευνητικού φορέα για τις ψυχολογικές επιπτώσεις της AI, υποστηρίζει ότι τα chatbots παρεμβαίνουν στους βιολογικούς μηχανισμούς που ρυθμίζουν τη δημιουργία βαθιών ανθρώπινων δεσμών. Δίνει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: ένα παιδί γυρνά από το σχολείο ενθουσιασμένο για έναν καλό βαθμό. Αντί να το μοιραστεί με τους γονείς του, πηγαίνει στο δωμάτιό του και το λέει στο chatbot. Λαμβάνει έπαινο από τη μηχανή. «Το παιδί λαμβάνει το ίδιο σήμα δεσμού από το chatbot που θα έπρεπε να λαμβάνει από τη μητέρα του», λέει ο Stein. Μετά από εβδομάδες αλληλεπίδρασης με μια μηχανή που προσομοιώνει συναισθηματική εγγύτητα, ο εγκέφαλος μπορεί να δυσκολεύεται να διακρίνει την πραγματικότητα.

Η Rebecca Ceccatelli, 25 ετών, φοιτήτρια πληροφορικής στο ETH Zurich, έχει παρατηρήσει αυτές τις δυναμικές στον εαυτό της. Πριν από το ChatGPT, μπορούσε να διαβάζει για ώρες χωρίς διακοπή. Σήμερα νιώθει ότι η ικανότητά της για συγκέντρωση έχει μειωθεί σημαντικά. «Είναι παράλογο να νιώθεις εκνευρισμό επειδή πρέπει να σκεφτείς», παραδέχεται. Παρατηρεί επίσης ότι το διάβασμα έχει γίνει πιο μοναχικό: όταν έχει απορίες, απλώς ρωτά το ChatGPT αντί να συζητήσει με συμφοιτητές. Γύρω της, λέει, οι διαταραχές προσοχής, το άγχος και οι κρίσεις πανικού φαίνονται όλο και πιο συχνά.

Η Nadja Rupprechter, ψυχολόγος των μέσων στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης, έχει μελετήσει τους μηχανισμούς που οδηγούν ανθρώπους να αναπτύσσουν συναισθηματικούς δεσμούς με chatbots σε δείγμα άνω των 500 ατόμων από 64 χώρες. Το συμπέρασμα της έρευνάς της είναι αποκαλυπτικό: όσο πιο «ανθρώπινο» φαίνεται ένα chatbot, τόσο ισχυρότερος είναι ο συναισθηματικός δεσμός που αναπτύσσουν οι χρήστες. «Οι άνθρωποι είναι προγραμματισμένοι να ανιχνεύουν κοινωνικά σήματα στο περιβάλλον τους, ανεξάρτητα από το αν προέρχονται από άλλους ανθρώπους, ζώα ή τεχνητές οντότητες», εξηγεί. Παράλληλα, υπενθυμίζει ότι η εικόνα δεν είναι μονοδιάστατη: για ορισμένους ανθρώπους, ιδίως εκείνους που αντιμετωπίζουν μοναξιά ή δυσκολίες στην κοινωνικοποίηση, η αλληλεπίδραση με AI μπορεί να έχει πραγματικά θετικά αποτελέσματα.

Η έρευνα για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις μόλις ξεκινά. Δεν υπάρχουν ακόμα οριστ

Η OpenAI αγοράζει media: το TBPN γίνεται το μεγάφωνο της AI εποχής

Η OpenAI εξαγόρασε το TBPN, το streaming show που έχει γίνει η αγαπημένη καθημερινή δόση της Silicon Valley για επιχειρήσεις και τεχνολογία. Η κίνηση δεν είναι τυχαία: η εταιρεία θέλει να ελέγξει την αφήγηση γύρω από την AI σε μια εποχή που το “standard communications playbook”, όπως το λένε οι ίδιοι, απλά δεν αρκεί πια.

Η OpenAI δεν φτιάχνει μόνο τεχνολογία — τώρα φτιάχνει και media. Η εταιρεία ανακοίνωσε την εξαγορά του TBPN, ενός streaming show που έχει καταφέρει σε λίγο καιρό να γίνει η αναφορά για όσους παρακολουθούν τον κόσμο των startups και της τεχνολογίας. Ώρες-ώρες live streams, συνεντεύξεις με ιδρυτές εταιρειών, καθημερινή κάλυψη των εξελίξεων — το TBPN έχει χτίσει κοινό που δεν ανέχεται τη στρωμένη εταιρική επικοινωνία.

Η Fidji Simo, CEO εφαρμογών της OpenAI, εξήγησε στους υπαλλήλους της εταιρείας γιατί αυτή η κίνηση έχει νόημα. “Δεν είμαστε μια τυπική εταιρεία”, έγραψε. “Οδηγούμε μια πολύ μεγάλη τεχνολογική αλλαγή. Και με την αποστολή να φέρουμε το AGI στον κόσμο έρχεται η ευθύνη να βοηθήσουμε να δημιουργηθεί ένας χώρος για πραγματική, εποικοδομητική συζήτηση για τις αλλαγές που δημιουργεί η AI.” Με άλλα λόγια: η OpenAI θέλει να είναι παρούσα εκεί που γίνεται η συζήτηση, όχι απλώς να αντιδρά σε αυτήν.

Οι ιδρυτές και παρουσιαστές του TBPN, Jordi Hays και John Coogan, δεν φεύγουν — αντίθετα, αναλαμβάνουν ρόλο στις επικοινωνίες και το marketing της OpenAI, αναφερόμενοι στον στρατηγικό διευθυντή Chris Lehane. Το show θα συνεχίσει να εκπέμπει στο YouTube, στο X και σε κάθε πλατφόρμα όπου είναι διαθέσιμο, με πλήρη συντακτική ανεξαρτησία — τουλάχιστον αυτό υπόσχεται η Simo. “Το TBPN θα συνεχίσει να τρέχει το πρόγραμμά του, να επιλέγει τους καλεσμένους του και να παίρνει τις δικές του συντακτικές αποφάσεις”, έγραψε. “Αυτό είναι θεμελιώδες για την αξιοπιστία τους.”

Η εξαγορά έρχεται μόλις μία εβδομάδα αφότου η OpenAI έκλεισε το Sora, την πλατφόρμα παραγωγής βίντεο που είχε παρουσιάσει με μεγάλη φανφάρα. Η αντίφαση είναι εμφανής: η εταιρεία βγαίνει από την παραγωγή AI video και μπαίνει στην παραγωγή ανθρώπινου περιεχομένου. Αλλά ίσως αυτό είναι ακριβώς το νόημα — το TBPN δεν είναι προϊόν τεχνολογίας, είναι εργαλείο επιρροής.

Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν η συντακτική ανεξαρτησία που υπόσχεται η OpenAI μπορεί να επιβιώσει μακροπρόθεσμα μέσα σε μια εταιρεία που έχει τόσα πολλά να κερδίσει — και να χάσει — από τον τρόπο που αφηγείται η ιστορία της AI. Το TBPN έχτισε την αξιοπιστία του ακριβώς επειδή ήταν ανεξάρτητο. Αν αυτό αλλάξει, το κοινό του θα το καταλάβει πρώτο.

1...328329330...1,695Page 329 of 1,695