Το χαμένο σύστημα πρωτοελαμιτικής γραφής και η αρχή της γραφής

Ένα σύστημα γραφής από πριν από 5.000 χρόνια, που είχε περάσει σε μεγάλο βαθμό απαρατήρητο, παραμένει κυρίως ανεξιχνίαστο. Ωστόσο, ίσως σηματοδοτεί τη στιγμή που οι άνθρωποι άρχισαν για πρώτη φορά να αποτυπώνουν την ομιλία τους με γραπτές λέξεις.

Η πρώιμη γραφή έχει την ιστορία δύο συστημάτων. Τα αιγυπτιακά ιερογλυφικά και η μεσοποταμιακή σφηνοειδής γραφή εμφανίστηκαν ανεξάρτητα πριν από περίπου 5.300 χρόνια. Οι πολιτικές δυνάμεις της αρχαίας Αιγύπτου και της Μεσοποταμίας άνθισαν στους αιώνες που ακολούθησαν, εν μέρει επειδή η γραφή βοήθησε τα κράτη να ελέγχουν τη ροή των αγαθών και να εδραιώνουν την εξουσία τους. Η γραφίδα ήταν ισχυρότερη από το σπαθί.

Ή τουλάχιστον έτσι λέει η καθιερωμένη αφήγηση. Όμως εδώ υπάρχει μια προφανής παράλειψη, γιατί στην αυγή της γραφής δεν υπήρχαν δύο συστήματα. Υπήρχαν τρία. Το τρίτο, μυστηριώδες σύστημα, που ονομάζεται πρωτοελαμιτική γραφή, εμφανίστηκε στο αρχαίο Ιράν την ίδια εποχή που η σφηνοειδής γραφή και τα ιερογλυφικά βρίσκονταν ακόμη στα πρώτα τους βήματα, και έχει αγνοηθεί εντυπωσιακά από τη στιγμή της ανακάλυψής του, πριν από 125 χρόνια.

Αυτό αρχίζει να αλλάζει, με συνέπειες που μπορεί να είναι μεγάλες. Αν και η πρωτοελαμιτική γραφή παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεξιχνίαστη, υπάρχουν ενδείξεις που δείχνουν ότι εξελίχθηκε στο πιο προχωρημένο από τα τρία συστήματα γραφής που λειτουργούσαν πριν από περίπου 5.000 χρόνια. Όσα γνωρίζουμε σήμερα για την πορεία της είναι τόσο απρόσμενα και αντίθετα με ό,τι θεωρούσαμε δεδομένο, ώστε ίσως χρειαστεί να ξαναγραφεί η πρώιμη ιστορία της γραφής.

Εντυπωσιακά, αυτό το άγνωστο σύστημα γραφής μπορεί να σηματοδοτεί ένα τεράστιο άλμα στον τρόπο με τον οποίο αποτυπώνουμε τον λόγο με γραπτό τρόπο. Η ομιλούμενη γλώσσα μπορεί να έχει ηλικία 1,7 εκατομμυρίων ετών, όμως δεν ήταν παρά με την πρωτοελαμιτική γραφή που ίσως μπορέσαμε να αρχίσουμε να γράφουμε ακριβώς αυτό που λέγαμε. Γιατί, λοιπόν, αυτό το εντυπωσιακό σύστημα χάθηκε λίγο μετά την εφεύρεσή του;

Οι πρωτοελαμιτικές πινακίδες γραφής έχουν εντοπιστεί σε αρχαιολογικές θέσεις σε όλο το ιρανικό οροπέδιο από το 1899. Οι περισσότερες βρέθηκαν στην αρχαία πόλη Σούσα, που συνδέεται με τον πολιτισμό των Ελαμιτών, ο οποίος εμφανίστηκε περίπου πριν από 4.500 χρόνια. Όμως οι πινακίδες προηγούνται της ανόδου των Ελαμιτών, γι’ αυτό και το σύστημα γραφής ονομάστηκε πρωτοελαμιτικό. Η πιο πρόσφατη εκτίμηση θέλει τις αρχαιότερες πινακίδες να έχουν ηλικία περίπου 5.200 ετών, κάτι που σημαίνει ότι είναι λίγο μεταγενέστερες από τα αρχαιότερα κείμενα γραμμένα με αιγυπτιακά ιερογλυφικά ή με μια πρώιμη εκδοχή της σφηνοειδούς γραφής, γνωστή ως πρωτοσφηνοειδής.

Η πρωτοελαμιτική γραφή πιθανότατα εμπνεύστηκε από την πρωτοσφηνοειδή, σύμφωνα με τον Jacob Dahl από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Αυτό δεν είναι καθόλου περίεργο, αν σκεφτεί κανείς ότι η Σούσα — σήμερα εγκαταλελειμμένη εδώ και αιώνες — απέχει μόλις μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα από την αρχαία μεσοποταμιακή πόλη Ουρούκ, σημαντικό κέντρο της πρωτοσφηνοειδούς γραφής. Όπως και η μεσοποταμιακή γραφή, η πρωτοελαμιτική χαρασσόταν σε νωπό πηλό με γραφίδα, και ορισμένα σημεία είναι σχεδόν ίδια, όπως αυτό για το «πρόβατο» — ένας σταυρός μέσα σε κύκλο. Οι αρχαίες γραφές χρησιμοποιούνταν και με παρόμοιο τρόπο, κυρίως για την τήρηση οικονομικών αρχείων.

Υπάρχουν, όμως, και άλλοι τρόποι να ερμηνευτεί η προέλευση της πρωτοελαμιτικής γραφής. Η χρονολόγηση αρχαίων πήλινων πινακίδων είναι δύσκολη, εν μέρει επειδή πολλές βρέθηκαν πριν από περισσότερο από έναν αιώνα, σε ανασκαφές που δεν έγιναν με τη σημερινή ακρίβεια. Έτσι, ορισμένοι ερευνητές θεωρούν ότι είναι πιθανό η πρωτοελαμιτική να είναι τόσο παλιά όσο και τα άλλα δύο συστήματα γραφής, με τα τρία να εμφανίζονται ανεξάρτητα. Σε αυτή την εκδοχή, οι ομοιότητες με την πρωτοσφηνοειδή εξηγούνται επειδή και τα δύο συστήματα δανείστηκαν σημεία και συμβάσεις από παλαιότερα, προ-γραφικά συστήματα που χρησιμοποιούνταν σε όλη τη νοτιοδυτική Ασία. «Δυσκολεύομαι να πω ότι το ένα σύστημα γραφής ακολουθεί το άλλο», λέει η Amy Richardson από το Πανεπιστήμιο του Reading στη Βρετανία.

Ανεξάρτητα από την ακριβή προέλευσή της, η πρωτοελαμιτική είναι πολύ πιο αινιγματική και λιγότερο γνωστή από την πρωτοσφηνοειδή. Ακόμη και σήμερα παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεξιχνίαστη. Αν και ξέρουμε πώς γράφονταν οι αριθμοί, δεν είναι σαφές τι σήμαιναν τα περισσότερα μη αριθμητικά σημεία της. Αυτό οφείλεται και στις επιλογές που έκαναν οι αρχαίοι Ιρανοί γραφείς όταν επινόησαν το σύστημα. Ενώ πολλά σημεία της πρωτοσφηνοειδούς είναι ξεκάθαρα εικόνες που υπαινίσσονται τη σημασία τους — ένα ανθρώπινο χέρι για το «δίνω» ή ένα βλαστάρι με στάχυ για το «κριθάρι» — τα σημεία της πρωτοελαμιτικής είναι συνήθως πιο αφηρημένα, οπότε είναι πολύ λιγότερο προφανές τι αναπαριστούν.

Αυτό το χαρακτηριστικό, ωστόσο, δίνει στην πρωτοελαμιτική ένα εντυπωσιακά σύγχρονο ύφος, αφού τα σημεία και τα γράμματα στα περισσότερα σημερινά συστήματα γραφής είναι επίσης αφηρημένα. Αυτή η αίσθηση μοντέρνου ενισχύεται από το γεγονός ότι οι αρχαίοι Ιρανοί γραφείς έγραφαν σε γραμμές, οι οποίες διαβάζονταν από δεξιά προς τα αριστερά. Οι μεσοποτάμιοι γραφείς είχαν μια πιο σύνθετη διαδικασία γραφής, στην οποία οι πληροφορίες κωδικοποιούνταν σε πλαίσια, κάτι που κάνει τις πινακίδες της πρωτοσφηνοειδούς να θυμίζουν περισσότερο το αποτέλεσμα ενός υπολογιστικού φύλλου παρά ενός προγράμματος επεξεργασίας κειμένου.

Η πρωτοελαμιτική μπορεί να μην έχει αποκρυπτογραφηθεί πλήρως, όμως γνωρίζουμε ότι περιλάμβανε μια εντυπωσιακή ποικιλία αριθμητικών συστημάτων και ότι ο τρόπος καταμέτρησης των αντικειμένων εξαρτιόταν από το είδος τους. Μια εντυπωσιακή διαπίστωση είναι ότι οι άνθρωποι καταμετρούνταν διαφορετικά ανάλογα με την κοινωνική τους θέση. Οι εργάτες καταμετρούνταν με δεκαδικό σύστημα, το οποίο χρησιμοποιούνταν επίσης για την καταγραφή κοινών ζώων, ενώ τα άτομα υψηλότερης κοινωνικής θέσης καταμετρούνταν με εξηκονταδικό σύστημα, βασισμένο στις διαιρέσεις του 60.

Η δουλειά του Dahl τα τελευταία 25 χρόνια έχει αλλάξει ριζικά την κατανόησή μας για την πρωτοελαμιτική. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, εκείνος και ο τότε διδακτορικός του επιβλέπων, ο αείμνηστος Robert Englund, ξεκίνησαν ένα πρόγραμμα για να ψηφιοποιήσουν και να διαθέσουν δωρεάν στο διαδίκτυο, για μελέτη, και τα 1.700 γνωστά πρωτοελαμιτικά κείμενα.

Με προσεκτική ανάλυση των αρχικών πήλινων πινακίδων, ο Dahl έχει επίσης καταρτίσει και βελτιώσει έναν κατάλογο των μη αριθμητικών σημείων της πρωτοελαμιτικής. Ο ακριβής αριθμός τους δεν είναι σαφής, επειδή είναι δύσκολο να κρίνει κανείς αν δύο ελαφρώς διαφορετικά σημεία είναι πραγματικά διακριτά ή αν πρόκειται απλώς για επιτρεπτή παραλλαγή του ίδιου σημείου.

Η προσπάθεια για ένα λεξικό της πρωτοελαμιτικής

Η σημερινή εκτίμηση του Dahl είναι ότι τα σημεία της πρωτοελαμιτικής ήταν από μερικές εκατοντάδες έως λίγες χιλιάδες. Η ελπίδα είναι ότι τα μοτίβα με τα οποία εμφανίζονται αυτά τα σημεία στα κείμενα θα βοηθήσουν να οριστούν πολλά από αυτά, δημιουργώντας ουσιαστικά ένα λεξικό της πρωτοελαμιτικής που θα επιτρέψει στη συνέχεια την ανάγνωση των πινακίδων.

Η πρώτη δουλειά είναι ενθαρρυντική. Για παράδειγμα, ένα από τα ζητήματα ήταν ο εντοπισμός του σημείου για την «αγελάδα», ένα ζώο που γνωρίζουμε ότι είχε σημασία για την αρχαία ιρανική οικονομία, επειδή οι αρχαιολόγοι έχουν βρει οστά βοοειδών σε πολλές θέσεις. Ένα σημείο έχει προταθεί προσωρινά ως το σημείο για την «αγελάδα» — όμως, εντυπωσιακά, δεν εμφανίζεται ποτέ σε πινακίδες που φέρουν ένα σημείο για το οποίο ξέρουμε ότι σημαίνει «αλέτρι». Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι η πρόταση για το «αγελάδα» είναι λανθασμένη.

Τα τελευταία πέντε χρόνια, μια ομάδα στην οποία συμμετείχαν η Kathryn Kelley από το Πανεπιστήμιο της Ουψάλα στη Σουηδία και ο Logan Born, πρώην του Simon Fraser University στον Καναδά, ανέλυσε το διαδικτυακό αρχείο του Dahl με λογισμικό υπολογιστών. Η ομάδα εντόπισε μια ισχυρή αλλά κρυφή σχέση ανάμεσα στο σημείο για το «αλέτρι» και στο προτεινόμενο σημείο για την «αγελάδα». Παρότι δεν εμφανίζονται ποτέ μαζί, και τα δύο ανήκουν σε μια ευρύτερη ομάδα σημείων που πράγματι συνυπάρχουν μεταξύ τους — σημεία που προφανώς συνδέονται με τον κόσμο της γεωργίας.

Η ανάλυση του λογισμικού αποκάλυψε και άλλα χαρακτηριστικά. Οι αρχαίοι γραφείς τοποθετούσαν μερικές φορές ένα σημείο μέσα σε ένα άλλο, κάπως όπως θα τοποθετούσε κανείς ένα γράμμα «A» μέσα σε ένα γράμμα «O». Η ακριβής σημασία αυτών των συνδυασμένων σημείων παραμένει άγνωστη, όμως φαίνεται να υποδηλώνει μια παραγνωρισμένη «γραμματική» στον τρόπο με τον οποίο σχηματίζονταν οι συνδυασμοί χαρακτήρων. Αυτοί οι συνδυασμοί βρίσκονται σε πινακίδες από τοποθεσίες σε ό,τι σήμερα είναι το Ιράν, κάτι που δείχνει ότι υπήρχε ένας βαθμός τυποποίησης στον τρόπο με τον οποίο διαφορετικοί γραφείς ακολουθούσαν τους κανόνες της πρωτοελαμιτικής.

Παρά αυτή την πρόοδο, η πορεία προς την αποκρυπτογράφηση είναι αργή. Ωστόσο, οι ερευνητές που έχουν μελετήσει τη γραφή συμφωνούν σε ένα σημείο: η πρωτοελαμιτική ήταν μακράν το πιο προχωρημένο σύστημα γραφής που λειτουργούσε πριν από 5.000 χρόνια.

Η γραφή σε αυτό το πρώιμο στάδιο ήταν εξαιρετικά απλή. Με κάτι λίγο περισσότερο από ένα σύνολο σημείων που αναπαριστούσαν ιδέες, οι γραφείς μπορούσαν να καταγράφουν πληροφορίες μόνο σε μορφή σημειώσεων — για παράδειγμα, χρησιμοποιώντας τα σημεία «άνδρας», «κατσίκα» και «50» για να καταγράψουν ότι ένα συγκεκριμένο άτομο είχε κοπάδι 50 κατσικιών. Όμως υπάρχουν ενδείξεις ότι η πρωτοελαμιτική είχε ξεπεράσει αυτόν τον περιορισμό και ότι οι αρχαίοι Ιρανοί γραφείς είχαν αρχίσει να χρησιμοποιούν τα σημεία για να κωδικοποιούν την ομιλούμενη γλώσσα.

Είναι δύσκολο να υπερτιμήσει κανείς πόσο σημαντική ήταν αυτή η εξέλιξη. Η ομιλούμενη γλώσσα μπορεί να είναι έως και 1,7 εκατομμυρίων ετών και έχει εξελιχθεί σε ένα σύνθετο και αποχρωματισμένο σύστημα επικοινωνίας. Όταν η γραφή άρχισε να κωδικοποιεί την ομιλία, απέκτησε αμέσως το μεγαλύτερο μέρος αυτής της πολυπλοκότητας. «Στηρίχθηκε πάνω στην εκπληκτική λειτουργικότητα της γλώσσας για να επικοινωνήσει», λέει ο Piers Kelly από το University of New England στην Αυστραλία. Σήμερα θεωρούμε δεδομένο ότι η γραφή μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να πείσει, να ευχαριστήσει ή να εξοργίσει έναν αναγνώστη — όμως αυτό είναι δυνατό μόνο επειδή κωδικοποιεί την ομιλία.

Στην πραγματικότητα, ο Kelly και πολλοί άλλοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η κωδικοποίηση της ομιλίας δεν είναι απλώς ένα σημαντικό χαρακτηριστικό της γραφής, αλλά το στοιχείο που την ορίζει. Αυτό θα σήμαινε ότι συστήματα όπως η πρωτοσφηνοειδής, που δεν κωδικοποιούν την ομιλία, δεν είναι στην πραγματικότητα γραφή. Αν γίνει δεκτό αυτό το επιχείρημα, τότε η πρωτοελαμιτική — αν πράγματι κωδικοποιούσε τον προφορικό λόγο — ήταν το πρώτο αληθινό σύστημα γραφής στον κόσμο.

Η ένδειξη γι’ αυτή τη γλωσσική κωδικοποίηση προέρχεται από πρωτοελαμιτικές πινακίδες στις οποίες μη αριθμητικά σημεία εμφανίζονται σε περίεργες ακολουθίες από τέσσερα έως 12 σημεία. Οι ακολουθίες αυτές είναι δύσκολο να εξηγηθούν αν τα σημεία αναπαριστούν αντικείμενα. Θα είχαν όμως περισσότερο νόημα αν τα σημεία αντιστοιχούσαν σε συλλαβές σε μεγάλες, πολυσύλλαβες λέξεις — σχεδόν σίγουρα σε ονόματα σημαντικών προσώπων.

Πρόσθετη στήριξη σε αυτή την πρόταση δίνει η δουλειά του Dahl στον κατάλογο σημείων της πρωτοελαμιτικής. Φαίνεται ότι οι αρχαίοι γραφείς χρησιμοποιούσαν ένα υποσύνολο περίπου 100 σημείων για να γράφουν αυτές τις περίεργες ακολουθίες. Ο αριθμός αυτός είναι σημαντικός, επειδή πολλές ομιλούμενες γλώσσες συγκροτούνται από περίπου αυτόν τον αριθμό διακριτών συλλαβικών ήχων, οπότε συστήματα γραφής που καταγράφουν πλήρως συλλαβικό λόγο συχνά περιέχουν μεταξύ 40 και 100 σημείων.

«Αν αυτά τα σημεία είναι πράγματι ένα πρώιμο συλλαβάριο, θα ήταν κάτι εξαιρετικά συναρπαστικό», λέει ο Dahl, δεδομένου ότι τα αιγυπτιακά ιερογλυφικά και η μεσοποταμιακή σφηνοειδής δεν κωδικοποίησαν πλήρως τη συλλαβική ομιλία για άλλα 500 χρόνια. Ωστόσο, επισημαίνει ότι πρόκειται ακόμη για μια ιδέα, έστω και αν είναι δημοφιλής.

Αν, όμως, οι αρχαίοι Ιρανοί επινόησαν το πιο προχωρημένο σύστημα γραφής της εποχής τους, τι συνέβη στη συνέχεια; Τα τελευταία χρόνια έχουν προκύψει δύο πολύ διαφορετικά σενάρια.

Το πρώτο είναι ενθαρρυντικό και βαθιά σημαντικό. Υποδηλώνει ότι οι αρχαίοι Ιρανοί ξεκίνησαν μια μακρόχρονη σχέση με τη γραφή, παρόμοια με εκείνη της Μεσοποταμίας και της αρχαίας Αιγύπτου. «Έχουμε να κάνουμε με τρεις κοιτίδες της γραφής», λέει ο François Desset από το Πανεπιστήμιο της Λιέγης στο Βέλγιο.

Ο Desset κατέληξε σε αυτό το συμπέρασμα εν μέρει μέσα από τη μελέτη μιας άλλης αρχαίας ιρανικής γραφής που ανακαλύφθηκε στις ανασκαφές στη Σούσα πριν από 125 χρόνια. Η γραφή αυτή, γνωστή ως Γραμμική Ελαμιτική, χρησιμοποιούνταν στο αρχαίο Ιράν περίπου πριν από 4.100 χρόνια.

Ένας ελαμιτικός λίθος της Ροζέττας

Η Γραμμική Ελαμιτική είχε για χρόνια θεωρηθεί απλώς…

Το μέλι ως φάρμακο: τι δείχνουν τα στοιχεία

Είναι δελεαστικό να πιστεύει κανείς ότι κάτι τόσο απλό όσο το μέλι μπορεί να θεραπεύσει ένα κρυολόγημα ή να προλάβει τον αλλεργικό πυρετό. Υπάρχουν όμως στοιχεία που να στηρίζουν τα οφέλη του για την υγεία; Η αρθρογράφος Alice Klein διαπιστώνει ότι το μέλι έχει πραγματικές φαρμακευτικές χρήσεις, ανάλογα με το είδος που έχετε.

Τα οφέλη του για την υγεία εξαρτώνται από το είδος του μελιού που έχετε TihomirLikov/Shutterstock

Τα οφέλη του για την υγεία εξαρτώνται από το είδος του μελιού που έχετε

TihomirLikov/Shutterstock

Είμαι φανατική του μελιού. Σε προζυμένιο ψωμί με άφθονο βούτυρο, σε smoothies ή σε ασιατικά stir fry, δεν χορταίνω να το βάζω. Δικαιολογώ αυτή τη συνήθεια με μια αόριστη ανάμνηση ότι είχα ακούσει πως έχει κάποια οφέλη για την υγεία. Μήπως όμως κοροϊδεύω τον εαυτό μου;

Το μέλι θεωρείται συχνά πιο υγιεινή εναλλακτική της επεξεργασμένης λευκής ζάχαρης, επειδή είναι λιγότερο επεξεργασμένο και δεν προκαλεί τις ίδιες απότομες αυξήσεις στο σάκχαρο του αίματος. Πρόκειται για νέκταρ φυτών που πυκνώνει από τις μέλισσες και αποτελείται κυρίως από τα απλά σάκχαρα γλυκόζη και φρουκτόζη, μαζί με ίχνη λιγότερο γνωστών σακχάρων όπως trehalose, kojibiose, nigerose, melibiose, gentiobiose και palatinose. Το αν είναι «πιο υγιεινό» από άλλα σάκχαρα εξαρτάται όμως από το από πού οι μέλισσες συνέλεξαν το νέκταρ.

Μπορείτε να ενισχύσετε το ανοσοποιητικό σας, αλλά όχι με τον τρόπο που νομίζετε

Ένας τρόπος να συγκρίνουμε τα σάκχαρα με το μέλι είναι ο γλυκαιμικός δείκτης (GI), που μετρά πόσο γρήγορα ένα τρόφιμο αυξάνει το σάκχαρο στο αίμα. Για τη λευκή ζάχαρη ο GI είναι περίπου 65, ενώ τα μέλια κυμαίνονται σε όλο το εύρος του δείκτη. Μέλι από το νέκταρ του δέντρου Sidr της Μέσης Ανατολής έχει GI μόλις 32, ενώ μέλι από ελληνικό θυμάρι φτάνει στο 85. Αν θέλετε να δείτε την τιμή της αγαπημένης σας ποικιλίας, μπορείτε να αναζητήσετε τους δείκτες GI διαφορετικών μελιών στη μεγάλη βάση δεδομένων του Πανεπιστημίου του Σίδνεϊ.

Ένας λόγος για αυτή την απόκλιση είναι οι διαφορετικές αναλογίες γλυκόζης και φρουκτόζης. Η γλυκόζη ανεβάζει γρήγορα το σάκχαρο, ενώ η φρουκτόζη όχι, άρα αυτή η αναλογία επηρεάζει τον GI. Η επεξεργασμένη ζάχαρη έχει πιο σταθερό GI, επειδή περιέχει πάντα ίσα μέρη γλυκόζης και φρουκτόζης, δεμένα μαζί ως σακχαρόζη.

Ένας ακόμη λόγος που κάποια μέλια έχουν χαμηλό GI είναι ότι περιέχουν και άλλα συστατικά, όπως φαινολικά οξέα και φλαβονοειδή, που επιβραδύνουν την απορρόφηση της γλυκόζης στο έντερο. Αυτά τα συστατικά έχουν επίσης αντιοξειδωτικές ιδιότητες, που θεωρείται ότι προσφέρουν μια ήπια προστασία απέναντι στον καρκίνο, τις καρδιακές παθήσεις και άλλες καταστάσεις που σχετίζονται με το οξειδωτικό στρες. Ωστόσο, είναι πιθανό να είναι καλύτερο να παίρνετε αυτά τα αντιοξειδωτικά από φρούτα και λαχανικά, καθώς περιέχουν μεγαλύτερες ποσότητες, ενώ έχουν λιγότερη ζάχαρη και θερμίδες.

Τα τελευταία νέα από την επιστήμη και γιατί έχουν σημασία, κάθε μέρα.

Το ωμό μέλι, δηλαδή το είδος που συνήθως βρίσκει κανείς στις τοπικές αγορές, θεωρείται πιο υγιεινό από τα μαζικής παραγωγής προϊόντα, επειδή διατηρεί περισσότερα φαινολικά οξέα και φλαβονοειδή. Πρόκειται για μέλι που παίρνεται κατευθείαν από την κυψέλη και απλώς στραγγίζεται σε βάζα. Σε αντίθεση με το ωμό γάλα, το ωμό μέλι θεωρείται αρκετά ασφαλές. Ο βασικός κίνδυνος είναι η επιμόλυνση με το βακτήριο Clostridium botulinum, το οποίο παράγει τη βοτουλινική τοξίνη – μια νευροτοξίνη που παραλύει τους μύες, γι’ αυτό και χρησιμοποιείται στις θεραπείες Botox. Η τοξίνη είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη για βρέφη κάτω του 1 έτους, και γι’ αυτό οι γονείς συμβουλεύονται να μην τους δίνουν μέλι.

Τα μέλια μαζικής παραγωγής παστεριώνονται για να σκοτωθούν οι μικροοργανισμοί, κάτι που τα κάνει ασφαλέστερα και παρατείνει τη διάρκεια ζωής τους, αλλά καταστρέφει και μέρος των ωφέλιμων αντιοξειδωτικών. Ορισμένα εμπορικά προϊόντα μελιού έχει επίσης βρεθεί ότι νοθεύονται με φθηνά σιρόπια ζάχαρης. Άλλα που διαφημίζονται ως φυσικά αφροδισιακά έχουν βρεθεί να περιέχουν tadalafil, τη δραστική ουσία του φαρμάκου Cialis για τη στυτική δυσλειτουργία.

Ένας απλός τρόπος να εκτιμήσετε την περιεκτικότητα του μελιού σας σε πολύτιμα φαινολικά οξέα και φλαβονοειδή είναι το χρώμα του, καθώς τα πιο σκούρα μέλια συνήθως περιέχουν μεγαλύτερες ποσότητες. Εγώ αγοράζω ένα όμορφο σκούρο καφέ ωμό μέλι από έναν μελισσοκόμο που ζει λίγα τετράγωνα πιο πέρα και το βρίσκω πολύ πιο νόστιμο από το μέλι του σούπερ μάρκετ, ίσως επειδή περιέχει περισσότερα από αυτά τα αρωματικά συστατικά. Οι μέλισσές του φτιάχνουν το μέλι από τοπικά δέντρα Eucalyptus, κάτι που ελπίζω να σημαίνει ότι έχει σχετικά χαμηλό GI, με βάση τις μετρήσεις που έχουν γίνει σε άλλα μέλια Eucalyptus.

Είναι καλό το μέλι για τον αλλεργικό πυρετό ή πρόκειται για μύθο; ProfessionalStudioImages/Getty Images

Είναι καλό το μέλι για τον αλλεργικό πυρετό ή πρόκειται για μύθο;

ProfessionalStudioImages/Getty Images

Έχω ακούσει ότι η κατανάλωση τοπικού μελιού μπορεί να βοηθά στον αλλεργικό πυρετό, αλλά δυστυχώς αυτό δεν ισχύει. Η λογική πίσω από αυτόν τον μύθο είναι ότι το μέλι περιέχει ίχνη γύρης που μαζεύουν οι μέλισσες από τοπικά φυτά και ότι αυτό ίσως εκπαιδεύει το ανοσοποιητικό σύστημα να ανέχεται καλύτερα αυτές τις γύρεις. Ο αλλεργικός πυρετός όμως προκαλείται από γύρη δέντρων που δεν επισκέπτονται οι μέλισσες. Αυτά τα δέντρα διασπείρουν τη γύρη τους με τον άνεμο και όχι με τη βοήθεια των μελισσών, όπως συμβαίνει όταν φτάνει στη μύτη σας.

Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν στοιχεία ότι το μέλι μπορεί να ανακουφίσει ελαφρώς τον πονόλαιμο και τον βήχα που προκαλούνται από ιογενείς ή βακτηριακές λοιμώξεις, πιθανόν χάρη στην παρηγορητική του υφή και τις φυσικές αντιμικροβιακές ιδιότητές του. Μια ανασκόπηση όλων των προηγούμενων μελετών κατέληξε ότι το μέλι ήταν καλύτερο από το τίποτα για τη μείωση των συμπτωμάτων του βήχα στα παιδιά και περίπου εξίσου αποτελεσματικό με τα μη συνταγογραφούμενα σιρόπια για τον βήχα. Αυτό θα είναι προφανές σε όποιον έχει φτιάξει τσάι με λεμόνι και τζίντζερ, με μια μεγάλη κουταλιά μέλι, όταν νιώθει άρρωστος.

Το μέλι μπορεί επίσης να είναι χρήσιμο στην περιποίηση τραυμάτων. Ο πιο συνηθισμένος τύπος που χρησιμοποιείται σε αλοιφές και επιθέματα για πληγές είναι το ιατρικής ποιότητας μέλι manuka, το οποίο έχει εγκριθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο, τις ΗΠΑ και την Αυστραλία. Το μέλι αυτό παράγεται από μέλισσες στην Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία από το νέκταρ των δέντρων manuka tea trees και αποστειρώνεται με ακτινοβολία γάμμα ώστε να απομακρυνθούν τυχόν επιβλαβείς μικροοργανισμοί. Περιέχει υψηλά επίπεδα μιας αντιμικροβιακής ένωσης που ονομάζεται methylglyoxal και βοηθά στην πρόληψη ή τη θεραπεία λοιμώξεων των πληγών.

Μια ριζική επανεξέταση του τι κάνει τη διατροφή σας υγιεινή ή επιβλαβή για εσάς

Το τι τρώτε έχει μια εκπληκτική επίδραση στο pH του σώματός σας, με ευρύτερες συνέπειες για την υγεία. Όμως η σωστή ισορροπία δεν είναι τόσο απλή όσο το να τρώτε λιγότερες όξινες τροφές

Ό,τι κι αν κάνετε, μην καταναλώσετε μέλι που προέρχεται από το νέκταρ ροδόδεντρων, ιδιαίτερα ειδών που είναι ενδημικά στο Νεπάλ και την Τουρκία. Αυτό το μέλι προκαλεί την «ασθένεια του τρελού μελιού», που χαρακτηρίζεται από σύγχυση, συμπεριφορά σαν μέθη, ζάλη και εμετό. Έχει χρησιμοποιηθεί ακόμη και ως βιολογικό όπλο. Το 65 π.Χ., για παράδειγμα, ο Μιθριδάτης VI Ευπάτωρ, ηγεμόνας του βασιλείου του Πόντου στη Βόρεια Ανατολία, άφησε επίτηδες κηρήθρες με τρελό μέλι για να δελεάσει Ρωμαίους στρατιώτες του εχθρού και στη συνέχεια τους κατέσφαξε, καθώς βρίσκονταν αποπροσανατολισμένοι και μπερδεμένοι.

Θα μείνω στο τοπικό μέλι μου, που μπορεί να μην κάνει τίποτα για τον αλλεργικό πυρετό μου, αλλά τουλάχιστον δεν θα με τρελάνει. Απογοητεύτηκα μαθαίνοντας ότι το μέλι πιθανότατα δεν είναι τόσο καλύτερο για την υγεία μου όσο η απλή ζάχαρη, αλλά μου δίνει μεγάλη χαρά. Και τι είναι πιο γλυκό από αυτό;

Λάβετε κάθε εβδομάδα μια δόση ανακαλύψεων στο inbox σας. Θα σας κρατάμε επίσης ενήμερους για τις εκδηλώσεις και τις ειδικές προσφορές του New Scientist.

Μια μυστηριώδης διεργασία αντλεί ηλεκτρική ενέργεια απευθείας από το περιβάλλον, δείχνει νέα έρευνα

Μπορούμε να τροφοδοτούμε ηλεκτρονικά απευθείας από το περιβάλλον; Μια μελέτη του Φεβρουαρίου 2026 στο περιοδικό Newton δείχνει έναν πιθανό δρόμο. Με εργαλεία της κβαντικής φυσικής που ασχολείται με θεμελιώδη σωματίδια, ερευνητές εντόπισαν μια διεργασία που μπορεί να επιτρέπει τα ηλεκτρικά σήματα «to be converted directly into usable current without requiring… bulky components», σύμφωνα με τη δημοσίευση. Παρ’ όλα αυτά, οι ίδιοι τονίζουν ότι δεν είναι ώρα να αποχαιρετήσουμε τις μπαταρίες.

Η διεθνής ομάδα πειραματίστηκε με βισμουθιούχο τελλούριο (bismuth telluride), έναν δημοφιλή ημιαγωγό για παραγωγή ισχύος. Το υλικό αποτελείται από βισμούθιο—μέταλλο που χρησιμοποιείται σε καλλυντικά και ορισμένα φαρμακευτικά προϊόντα—και τελλούριο, ένα σπάνιο στοιχείο που βελτιώνει την ποιότητα άλλων μετάλλων.

Στόχος ήταν η μελέτη του μη γραμμικού φαινομένου Hall (NLHE). Το φαινόμενο Hall είναι μια τάση που αναπτύσσεται εγκάρσια στο ρεύμα σε έναν αγωγό. Βασική εφαρμογή του είναι ο προσδιορισμός του αν το ρεύμα μεταφέρεται από αρνητικά ή θετικά φορτία, κάτι που βοηθά στην αξιολόγηση των υλικών.

Τα φαινόμενα Hall είναι γνωστά εδώ και δεκαετίες, αλλά το NLHE είναι σχετικά νέο στη βιβλιογραφία. Προκύπτει όταν δύο κάθετα ρεύματα προκαλούν τάση. Σε αντίθεση με τα υπόλοιπα της «οικογένειας» Hall, το NLHE εμφανίζει τις ίδιες επιδράσεις προς τα εμπρός και προς τα πίσω στον χρόνο—μια ιδιότητα που συχνά αποκαλείται «time-reversal symmetry».

Τι συμβαίνει όταν εφαρμόζεις το NLHE σε έναν ημιαγωγό όπως το βισμουθιούχο τελλούριο; Ως αρχικό εύρημα, οι ερευνητές αναφέρουν μια «efficient, ultrafast method» μετατροπής ηλεκτρικών ρευμάτων. Διαπίστωσαν επίσης ότι η διεργασία «can remain robust» σε θερμοκρασία δωματίου, εφόσον χρησιμοποιούνται «scattering-controlled mechanisms», εξηγεί σε email η Xueyan Wang, PhD, μέλος της ομάδας. Με άλλα λόγια, οι ακαθαρσίες στα υλικά μπορούν να επηρεάσουν το NLHE, οπότε οι ερευνητές αναζητούν αντίμετρα (όπως ο έλεγχος της θερμοκρασίας) για να το αντιμετωπίσουν.

Η Wang σημειώνει ότι το NLHE θα μπορούσε με τον καιρό να τροφοδοτεί ηλεκτρονικά χαμηλής κατανάλωσης, όπως ανιχνευτές τάσης και ανορθωτές υψηλής συχνότητας, που μετατρέπουν το ηλεκτρικό ρεύμα. «This is highly relevant for [everyday] applications», προσθέτει, επειδή «realistic devices» πρέπει να λειτουργούν σε ποικίλα περιβάλλοντα, με παρεμβολές όπως το τρέμουλο των ατόμων υπό την επίδραση ηχητικών κυμάτων.

Με βάση τα έως τώρα δεδομένα, το NLHE «is much more realistically suited to small, self-powered chips than to grid-scale energy applications», προειδοποιεί η Wang. Ταιριάζει περισσότερο σε υλικά λεπτά όσο ένα άτομο, σχεδιασμένα για τον κβαντικό κόσμο, για εφαρμογές όπως «intermittent sensing, memory, or lightweight computation».

Ακόμη κι έτσι, «this promise should not be overstated», καθώς η απόδοση εξαρτάται από τις συνθήκες, τονίζει η Wang. Για παράδειγμα, οι μεταβολές θερμοκρασίας μπορεί να αποδυναμώσουν το φαινόμενο. «At present, reported NLHE signals are still relatively small in many material systems.»

Μην περιμένετε λοιπόν το NLHE να τροφοδοτήσει το δίκτυο, που απαιτεί μεγάλο παραγόμενο έργο, χαμηλό κόστος και υψηλή σταθερότητα. «A more realistic outlook is that NLHE could become a useful enabling technology for distributed self-powered electronics and autonomous microsystems, rather than a replacement for batteries in general—or for conventional grid infrastructure», λέει η Wang. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει μελλοντικά αυτόνομα τσιπ και αισθητήρες που αντλούν ενέργεια απευθείας από το περιβάλλον τους.

Κοιτάζοντας μπροστά, η Wang επισημαίνει δύο άμεσες προκλήσεις. Πρώτον, τη μείωση της σκέδασης—δηλαδή του μηχανισμού που κάνει το NLHE λιγότερο αποτελεσματικό—η οποία, σύμφωνα με τα νέα ευρήματα, μπορεί να επηρεάζεται από τη θερμοκρασία. Δεύτερον, την επίτευξη «further progress in materials and device engineering». Οι συσκευές πρέπει να λειτουργούν σε θερμοκρασία δωματίου με πιο σταθερά σήματα εξόδου, κάτι που απαιτεί πολύ πιο εξελιγμένα υλικά. Αφού αυτό σταθεροποιηθεί, η Wang προτείνει μετάβαση από επιδείξεις αρχής λειτουργίας σε δοκιμές του NLHE σε ολοκληρωμένες συσκευές.

«It would be too optimistic, at present, to say that NLHE could replace batteries, and even more so the grid», λέει. «A more realistic expectation is that NLHE may serve as a complementary technology for small, distributed, low-power systems. Any broader energy role remains a long-term and highly speculative possibility, rather than a near-term outcome supported by current evidence.»

Άρα, δεν πετάμε τις μπαταρίες μας με βάση το NLHE. Ωστόσο, οι φυσικοί παραμένουν αισιόδοξοι: μαθαίνουμε περισσότερα για τη συμπεριφορά των υλικών στον κβαντικό κόσμο—και, με λίγη τύχη, αυτό θα ανοίξει νέους δρόμους εξοικονόμησης ενέργειας σε ένα μέλλον με ολοένα μεγαλύτερες ανάγκες.

Η Colossal Biosciences σχεδιάζει την «επιστροφή» του bluebuck, της μπλε αντιλόπης που χάθηκε πριν από 200 χρόνια

Μετά τα εγχειρήματα με ανταρόλυκους και μαλλιαρά μαμούθ, η Colossal Biosciences βάζει στο στόχαστρο και τον bluebuck.

Η αναβίωση εξαφανισμένων ειδών πλησιάζει περισσότερο από ποτέ, καθώς η εταιρεία βιοτεχνολογίας σχεδιάζει να επαναφέρει στη ζωή τον bluebuck, την εντυπωσιακή μπλε αντιλόπη που χάθηκε πριν από περισσότερα από 200 χρόνια.

Ο Αμερικανός επιχειρηματίας τεχνολογίας Ben Lamm, ιδρυτής της Colossal Biosciences, μίλησε στο Future Tech Feed του Sean Keach, παρουσιάζοντας το φιλόδοξο σχέδιο για την «αναβίωση» ενός ζώου που εξαλείφθηκε από τον άνθρωπο. Παράλληλα, η εταιρεία του εργάζεται και για την επιστροφή του μαλλιαρού μαμούθ.

Η Colossal έχει περιγραφεί ως «πραγματική εκδοχή του Jurassic Park». Αντί για δεινόσαυρους, όμως, η ομάδα του Lamm επικεντρώνεται σε εξαφανισμένα θηλαστικά της σύγχρονης εποχής. Ο bluebuck θεωρείται το πρώτο μεγάλο αφρικανικό θηλαστικό που εξαφανίστηκε στη νεότερη ιστορία, γύρω στο 1800, εξαιτίας του ανεξέλεγκτου κυνηγιού στη Νότια Αφρική.

Η εταιρεία αξιοποιεί τεχνικές γενετικής μηχανικής και την τεχνολογία CRISPR. Σύμφωνα με τον Lamm, η διαδικασία ξεκινά με την ανάλυση «κατακερματισμένου DNA» από μουσειακά δείγματα, το οποίο συγκρίνεται με εκείνο του πιο κοντινού ζωντανού συγγενή· στην περίπτωση του bluebuck, της αντιλόπης Roan.

Στη συνέχεια, οι επιστήμονες προσαρμόζουν τα κύτταρα του ζωντανού είδους ώστε να ταιριάζουν γενετικά με εκείνα του εξαφανισμένου. Αν όλα πάνε καλά, όπως εξηγεί ο Lamm, «εννέα μήνες μετά, θα μπορούσε να γεννηθεί ένα μικρό bluebuck».

Η Colossal έχει ήδη πραγματοποιήσει επιτυχείς δοκιμές «ψευδο-αποεξαφάνισης», δημιουργώντας υβριδικά κουτάβια με χαρακτηριστικά των εξαφανισμένων ανταρόλυκων, καθώς και πειράματα με γενετικά τροποποιημένα ποντίκια που φέρουν γνωρίσματα μαμούθ.

Ο Lamm επιβεβαιώνει ότι η ομάδα του εργάζεται εντατικά για την αναβίωση του μαλλιαρού μαμούθ, διαθέτοντας πάνω από 100 γονιδιώματα και δεδομένα 1,3 εκατομμυρίων ετών γενετικής ποικιλότητας. Παράλληλα, η Colossal σχεδιάζει την «επιστροφή» του dodo και της τίγρης της Τασμανίας.

Η πρωτοβουλία συνοδεύεται από ενστάσεις. Ειδικοί προειδοποιούν για πιθανούς κινδύνους, όπως γενετικές ανωμαλίες ή τη δημιουργία «εισβολικών ειδών». Ο Lamm απαντά ότι στόχος δεν είναι μόνο η αναβίωση, αλλά και η διαφύλαξη της ζωής στη Γη μέσω ενός προγράμματος που ονομάζει “Noah’s Ark 2.0”.

Το σχέδιο, που έχει ήδη ξεκινήσει σε συνεργασία με κυβερνήσεις, μεταξύ των οποίων και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, στοχεύει στη δημιουργία παγκόσμιας βάσης δεδομένων με το γενετικό υλικό όλων των απειλούμενων ειδών.

Ο Ben Lamm αναγνωρίζει ότι η έμπνευση για πολλούς επιστήμονες προήλθε από την ταινία Jurassic Park, η οποία, όπως λέει, «εκπαίδευσε τον κόσμο για το DNA και τη δυνατότητα της ανθρωπότητας να το επεξεργάζεται». Διευκρινίζει, ωστόσο, ότι η αναβίωση δεινοσαύρων παραμένει αδύνατη, καθώς το DNA τους έχει καταστραφεί πλήρως.

«Η αποεξαφάνιση δεν είναι πλέον επιστημονική φαντασία», τονίζει. «Την κάνουμε ήδη πράξη και επεκτείνουμε την τεχνολογία για να τη χρησιμοποιήσουμε σε ακόμη περισσότερα είδη».

Η Colossal εργάζεται επίσης πάνω σε τεχνητές μήτρες, που θα επιτρέψουν τη γέννηση μεγάλων ζώων όπως το μαμούθ ή η θαλάσσια αγελάδα του Steller, ένα ειρηνικό πλάσμα που εξαφανίστηκε εξαιτίας της ανθρώπινης δραστηριότητας.

Όπως καταλήγει ο Lamm, «η τεχνολογία αυτή δεν είναι πλέον όνειρο επιστημονικής φαντασίας – είναι το μέλλον της βιολογίας».

Ενδείξεις ατμόσφαιρας σε μικρό παγωμένο σώμα πέρα από τον Πλούτωνα

Ιάπωνες αστρονόμοι εντόπισαν ενδείξεις ύπαρξης ατμόσφαιρας σε ένα μικροσκοπικό παγωμένο σώμα πέρα από τον Πλούτωνα, κάτι που οι επιστήμονες θεωρούσαν μέχρι τώρα αδύνατο για αντικείμενα που βρίσκονται εκτός των ορίων του ηλιακού συστήματος, σύμφωνα με μελέτη που δόθηκε σήμερα στη δημοσιότητα.

Αν οι ενδείξεις επιβεβαιωθούν, ο διαστημικός αυτός βράχος, με διάμετρο περίπου 500 χιλιομέτρων, θα αποτελέσει μόλις το δεύτερο γνωστό αστρικό αντικείμενο μετά τον πλανήτη Ποσειδώνα που διαθέτει ατμόσφαιρα. Μέχρι σήμερα, μοναδική γνωστή περίπτωση ήταν ο Πλούτωνας, ο οποίος, αν και αρχικά ταξινομήθηκε ως πλανήτης το 1930, εντάχθηκε το 2006 στην κατηγορία των πλανητών νάνων, μετά την ανακάλυψη πολλών παρόμοιων σωμάτων στη Ζώνη του Κάιπερ.

Το ουράνιο σώμα, που φέρει την ονομασία (612533) 2002 XV93, βρίσκεται περίπου 40 φορές μακρύτερα από τον Ήλιο απ’ όσο η Γη, δηλαδή σε απόσταση περίπου 6 δισεκατομμυρίων χιλιομέτρων. Είναι πολύ μικρότερο από τον Πλούτωνα (διάμετρος 2.370 χλμ.) και την Έριδα (2.326 χλμ.), η οποία επίσης θεωρείται νάνος πλανήτης. Πιστεύεται ότι σχηματίστηκε πριν από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια, στην «αυγή» του Ηλιακού Συστήματος, και ολοκληρώνει μια πλήρη τροχιά γύρω από τον Ήλιο κάθε 247 χρόνια.

Τα λεγόμενα «σκοτεινά» αντικείμενα αυτού του είδους παρατηρούνται μόνο όταν περνούν μπροστά από κάποιο μακρινό άστρο. Σε ένα τέτοιο πέρασμα, τον Ιανουάριο του 2024, οι Ιάπωνες αστρονόμοι –με τη βοήθεια και ενός ερασιτέχνη– παρατήρησαν ότι το φως του άστρου δεν επανεμφανίστηκε αμέσως, γεγονός που υποδεικνύει την ύπαρξη ενός λεπτού στρώματος ατμόσφαιρας που φιλτράριζε μέρος της ακτινοβολίας του.

Σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Nature Astronomy, το σώμα (612533) 2002 XV93 φαίνεται να διαθέτει ατμόσφαιρα πέντε έως δέκα εκατομμύρια φορές πιο αραιή από εκείνη της Γης. Πιθανότατα αποτελείται από μεθάνιο, άζωτο και μονοξείδιο του άνθρακα.

«Είναι σημαντικό διότι, μέχρι τώρα, ο Πλούτωνας ήταν το μόνο μεταποσειδώνιο αντικείμενο για το οποίο είχε επιβεβαιωθεί η παρουσία ατμόσφαιρας», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Κο Αριμάτσου, βασικός συγγραφέας της μελέτης και ερευνητής στο Αστρονομικό Παρατηρητήριο της Ιαπωνίας.

Μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες πίστευαν ότι τόσο μικρά αντικείμενα δεν θα μπορούσαν να διατηρήσουν ατμόσφαιρα. «Αυτή η ανακάλυψη θέτει υπό αμφισβήτηση τη γενικά αποδεκτή ιδέα ότι οι μικροί παγωμένοι κόσμοι του εξωτερικού Ηλιακού Συστήματος είναι, στην πλειονότητά τους, ανενεργοί και στατικοί», πρόσθεσε ο Αριμάτσου.

Οι ερευνητές δεν γνωρίζουν ακόμη τι δημιούργησε την ατμόσφαιρα, η οποία πάντως είναι υπερβολικά αραιή για να επιτρέψει την ύπαρξη ζωής. Μία εκδοχή είναι ότι προέρχεται από αέρια που εκλύονται από το εσωτερικό του σώματος, πιθανώς μέσω παγωμένων ηφαιστείων. Μια άλλη πιθανότητα είναι να αποτελεί κατάλοιπο πρόσκρουσης κομήτη, κάτι που θα σήμαινε ότι σταδιακά θα εξαφανιστεί.

Ο Ισπανός αστρονόμος Χοσέ Λουίς Ορτίθ, ειδικός στους νάνους πλανήτες πέραν του Ποσειδώνα αλλά εκτός της συγκεκριμένης έρευνας, χαρακτήρισε τα ευρήματα ενδιαφέροντα, ωστόσο δήλωσε επιφυλακτικός. «Εξακολουθώ να αμφιβάλω ότι υπήρχε ατμόσφαιρα. Χρειαζόμαστε περισσότερα δεδομένα», είπε στο Γαλλικό Πρακτορείο, σημειώνοντας πως μια εναλλακτική εξήγηση θα μπορούσε να είναι η ύπαρξη δακτυλίου γύρω από το παγωμένο σώμα.

Ο Κο Αριμάτσου παραδέχθηκε ότι δεν μπορεί να αποκλείσει «εξωτικές εναλλακτικές» υποθέσεις, τόνισε όμως ότι η ύπαρξη δακτυλίου δεν συνάδει με τις παρατηρήσεις της ομάδας του.

Οι αστρονόμοι ζητούν τη συνέχιση των παρατηρήσεων, ιδίως μέσω του διαστημικού τηλεσκοπίου Τζέιμς Γουέμπ, προκειμένου να αποκτήσουν πληρέστερη εικόνα για αυτόν τον «παράξενο κόσμο». Αναγνωρίζουν, πάντως, ένα ακόμη πρόβλημα: την έλλειψη ελκυστικής ονομασίας.

«Στην ομάδα μας συνήθως το αποκαλούμε απλώς XV93, που είναι βολικό αλλά όχι και πολύ συναρπαστικό. Προσωπικά, επειδή εργάζομαι στο Αστρονομικό Παρατηρητήριο Ισιγκακιτζίμα της Οκινάουα, θα χαιρόμουν πολύ αν κάποια ημέρα το συνδέαμε με ένα όνομα από τη μυθολογία της Οκινάουα, όπως τον Αμαμικίου, τον θεό δημιουργό, κατά την τοπική παράδοση», ανέφερε ο Αριμάτσου.

Οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης να πληρώνουν φόρο στα «ρομπότ» για να περιοριστούν οι περικοπές θέσεων, λέει τεχνολογικός επικεφαλής

Ένας επιχειρηματίας της τεχνολογίας προειδοποιεί ότι οι πολιτικοί δεν είναι προετοιμασμένοι για τον αντίκτυπο της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) στους χώρους εργασίας και προτείνει χρέωση στις εταιρείες που τη χρησιμοποιούν, ώστε να περιοριστούν οι απώλειες θέσεων.

Ο Charles Radclyffe, του οποίου η εταιρεία με έδρα την Ουαλία ανέπτυξε λογισμικό που ολοκληρώνει γραφειακές εργασίες σε δευτερόλεπτα, δήλωσε ότι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής δεν αντιλαμβάνονται την ταχύτητα και την κλίμακα της πρόκλησης.

Όπως είπε, χρειάζεται ένας φόρος στην εφαρμογή της ΤΝ –ένα «κατώτατο μισθό» για ρομπότ– ή ένα εργαλείο που θα μπορεί να ενεργοποιεί η κυβέρνηση όταν οι επιχειρήσεις θέλουν να χρησιμοποιήσουν ΤΝ και αυτοματοποίηση.

Η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου ανέφερε ότι θα «παρακολουθεί» τον αντίκτυπο της ΤΝ και θα «δράσει γρήγορα καθώς αλλάζει η οικονομία».

Πολλά κόμματα που συμμετέχουν στις εκλογές για τη Senedd στις 7 Μαΐου στηρίζουν την υπεύθυνη χρήση της ΤΝ.

Η εταιρεία του Radclyffe έχει αναπτύξει τεχνολογία που αυτοματοποιεί γραφειακές και διοικητικές εργασίες, όπως η συμπλήρωση εντύπων, ολοκληρώνοντάς τες πολύ ταχύτερα –και φθηνότερα– από τους ανθρώπους.

«Κάθε φορά που τιμολογούμε [για την εργασία ενός μήνα από ΤΝ], αυτό είναι μια δουλειά που φεύγει από την οικονομία και μεταφέρεται σε ένα data centre», είπε.

Ορισμένες εργασίες σε υπολογιστικά φύλλα, που σύμφωνα με τον Radclyffe απαιτούσαν έως και δύο εβδομάδες για να ολοκληρωθούν χειροκίνητα, πλέον γίνονται σε είκοσι δευτερόλεπτα.

Fake damage and imaginary watches – how AI images are being used in insurance scams

AI is already leading to fewer jobs for young people, says Sunak

«Σε μεγάλες εταιρείες, μπορεί να υπάρχει ακόμη και ένα τμήμα ανθρώπων με δουλειά να αναλαμβάνουν αυτά τα αιτήματα· θα έχουν μια λίστα εργασιών και απλώς θα την “τρέχουν”», είπε ο Radclyffe.

Τέτοια καθήκοντα είναι ένα «τέλειο παράδειγμα» για την ΤΝ, πρόσθεσε, οδηγώντας σε «μια πολύ συντομότερη, πολύ λιγότερο επώδυνη διαδικασία» όταν χρησιμοποιείται η τεχνολογία.

Ερωτηθείς για την πολιτική αντίδραση στον ρυθμό των αλλαγών, είπε ότι είναι «απορίας άξιο πώς δεν έχουμε ένα σχέδιο, έτοιμο να εφαρμοστεί, σε περίπτωση που μερικές από τις χειρότερες προφητείες επαληθευτούν».

Οι εταιρείες που χρησιμοποιούν ΤΝ δεν προχωρούν απαραίτητα τώρα σε περικοπές, αλλά, σύμφωνα με τον Radclyffe, πολλές προσλαμβάνουν λιγότερο νέο προσωπικό, προειδοποιώντας για ένα μέλλον όπου κάποιοι θα μείνουν χωρίς δουλειά «για το υπόλοιπο της ζωής τους».

Πιστεύει ότι ένας φόρος στη χρήση της ΤΝ θα βοηθούσε να επιβραδυνθεί η υιοθέτησή της από τις επιχειρήσεις και θα επέτρεπε στην κυβέρνηση να παρέμβει αν ο αντίκτυπος στις ανθρώπινες θέσεις είναι ιδιαίτερα ανατρεπτικός.

Ένας φόρος σε ρομποτικούς και ψηφιακούς «υπαλλήλους ΤΝ» ή ένας «κατώτατος μισθός για ρομπότ» για τη διαχείριση της μετάβασης θα έδινε τη δυνατότητα «να περιορίσουμε την υιοθέτηση της ΤΝ και να δημιουργήσουμε πιο ισότιμους όρους ανταγωνισμού», είπε ο Radclyffe.

Προειδοποίησε ότι χωρίς άμεση δράση, περιοχές όπως η νότια Ουαλία κινδυνεύουν να επαναλάβουν τις επώδυνες βιομηχανικές μεταβάσεις του παρελθόντος.

«Αν δούμε πραγματικά τα άτομα που αντιμετωπίζουν τώρα αυτή τη μετάβαση, και θα έλεγα ότι οι εργαζόμενοι γραφείου σε μέρη όπως το Cardiff είναι απολύτως στη γραμμή πυρός της ΤΝ, τότε νομίζω ότι έχουμε ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα», είπε ο Radclyffe.

Εκπρόσωπος του Υπουργείου Οικονομικών ανέφερε ότι είναι «δεσμευμένο να βοηθήσει τους εργαζόμενους να επωφεληθούν από την ΤΝ» και ότι «συστήνει ένα νέο AI Economics Institute για να παρακολουθεί τις επιπτώσεις και να διασφαλίζει ότι μπορούμε να δράσουμε γρήγορα καθώς αλλάζει η οικονομία».

Στη British Rototherm, κατασκευάστρια βιομηχανικών αισθητήρων στην Kenfig Industrial Estate κοντά στο Port Talbot, η ΤΝ και η αυτοματοποίηση ήδη αλλάζουν τον τρόπο εργασίας.

«Ξεκινήσαμε μικρά… πειραματιστήκαμε, χτίσαμε εμπιστοσύνη και μετά κλιμακώσαμε βήμα-βήμα», είπε ο διευθύνων σύμβουλος Oliver Conger.

Η εταιρεία σχεδιάζει και παράγει όργανα ακριβείας για μέτρηση θερμοκρασίας, πίεσης, στάθμης και ροής, προμηθεύοντας πελάτες σε περίπου 90 χώρες παγκοσμίως.

Ο Conger είπε ότι πλέον λειτουργεί ένα «Alien Dreadnought Factory», όπου «η ΤΝ και ο αυτοματισμός [λειτουργούν] χέρι-χέρι με τα μέλη της ανθρώπινης ομάδας μας».

Σύμφωνα με τον ίδιο, η προσέγγιση απέδωσε σημαντικά οφέλη, με την παραγωγικότητα να αυξάνεται πάνω από 20% τα τελευταία δύο χρόνια και με περαιτέρω βελτιώσεις στον ορίζοντα.

Τόνισε ότι η έμφαση δεν είναι στην αντικατάσταση εργαζομένων, αλλά στην αλλαγή ρόλων.

«Δεν τους λέμε AI bots, τους λέμε εργαζόμενους ΤΝ.

Οι ρόλοι αλλάζουν και, ως επιχείρηση, πρέπει να στηρίξουμε τα μέλη της ομάδας μας σε αυτό», είπε ο Conger.

Μέρος του προσωπικού, του οποίου η εργασία έχει αυτοματοποιηθεί, έχει αναβαθμίσει δεξιότητες για να απασχοληθεί σε άλλους τομείς της εταιρείας.

Στη συζήτηση για τη ρύθμιση της ΤΝ, ο Conger εμφανίστηκε πιο επιφυλακτικός από άλλους στον κλάδο.

Αναγνωρίζοντας τον ευρύτερο διάλογο για τη φορολόγηση της αυτοματοποίησης, είπε: «Δεν νομίζω ότι είναι ώρα να μπει κάτι σε πολιτική».

«Είμαστε σε πολύ πρώιμο στάδιο. Ας ενθαρρύνουμε τη χρήση της».

Υποστήριξε ότι οι κυβερνήσεις θα πρέπει να δώσουν προτεραιότητα στην υποστήριξη της υιοθέτησης και στην ενίσχυση της παραγωγικότητας.

Πρόσθεσε ότι η τεχνολογία ΤΝ μπορεί «σίγουρα να μεταμορφώσει τη βιομηχανία της Ουαλίας στα επόμενα δύο ή τρία χρόνια» και ότι χρειάζεται πολιτική στήριξη για τη διαχείριση αυτής της μετάβασης.

Πού τοποθετούνται τα πολιτικά κόμματα;

Το Welsh Labour εστιάζει στη χρήση της ΤΝ για τη μείωση της γραφειοκρατίας στον δημόσιο τομέα και στην οικοδόμηση «ψηφιακών υποδομών», παραπέμποντας στις νέες «AI Growth Zones» στην Ουαλία για την υποστήριξη της ευρύτερης υιοθέτησης.

Θα χρηματοδοτήσει την καινοτομία μέσω ειδικού προγράμματος επιχορηγήσεων και θέλει να τοποθετήσει την Ουαλία ως ηγέτιδα στην «ηθική ΤΝ» με μια νέα Responsible AI Charter.

Το Plaid Cymru επίσης αναδεικνύει την ανάπτυξη και την παραγωγικότητα, αλλά δίνει μεγαλύτερη έμφαση στις δεξιότητες, τη συμμετοχή των εργαζομένων και τη βιομηχανική στρατηγική.

Το σχέδιό του για μια εθνική αναπτυξιακή υπηρεσία θα στηρίξει την ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων και θα διασφαλίσει ότι η υιοθέτηση της ΤΝ είναι «με επίκεντρο τους εργαζόμενους» και προστατεύει τα δικαιώματά τους.

Οι Welsh Conservatives επίσης υπογραμμίζουν το δυναμικό της ΤΝ για τόνωση της ανάπτυξης, ιδιαίτερα στον εκσυγχρονισμό του NHS και τη βελτίωση των υπηρεσιών.

Ως προς τις δικλίδες ασφαλείας, το κόμμα υποστηρίζει ότι η ΤΝ πρέπει να «ενισχύει και όχι να αντικαθιστά την ανθρώπινη εργασία» και να χρησιμοποιείται με τρόπο που προστατεύει θέσεις και δεξιότητες.

Το Reform UK τηρεί πιο επιφυλακτική στάση, λέγοντας ότι η ΤΝ θα μπορούσε να έχει ρόλο στη βελτίωση των ψηφιακών συστημάτων στις δημόσιες υπηρεσίες της Ουαλίας, αλλά μόνο όπου έχει «αποδειχθεί ότι είναι ασφαλής και αποτελεσματική».

Οι Welsh Liberal Democrats και το Wales’ Green Party έχουν κληθεί να σχολιάσουν.

Tourist hotspot with UK’s worst phone signal ‘frustrating’ locals and visitors

Will an M4 relief road ever be given the green light?

Second home tax turned woman’s ‘dream into nightmare’ but others back rules

Επιστήμονες παρουσίασαν κβαντική μπαταρία με σχεδόν στιγμιαία φόρτιση

Αυστραλοί ερευνητές σημείωσαν σημαντικό ορόσημο στην αποθήκευση ενέργειας, σχεδιάζοντας και δοκιμάζοντας αυτό που θεωρείται το πρώτο proof‑of‑concept κβαντικής μπαταρίας στον κόσμο.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η αναδυόμενη αυτή τεχνολογία μπορεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αποθηκεύεται και αποδίδεται η ενέργεια, ανοίγοντας τον δρόμο για συσκευές που φορτίζουν με εξαιρετικά υψηλές ταχύτητες.

Το έργο υλοποιήθηκε από το CSIRO σε συνεργασία με το University of Melbourne και το RMIT, με τα ευρήματα να δημοσιεύονται στο Nature Light: Science & Applications. Ερευνητές από το University of Melbourne, ανάμεσά τους ο Αναπληρωτής Καθηγητής James Hutchison και ο Καθηγητής Trevor Smith, είχαν καθοριστικό ρόλο.

«Παρόμοια με τις συμβατικές μπαταρίες, οι κβαντικές μπαταρίες φορτίζουν, αποθηκεύουν και αποδίδουν ενέργεια. Όμως, ενώ οι καθημερινές μπαταρίες βασίζονται σε χημικές αντιδράσεις, οι κβαντικές μπαταρίες αξιοποιούν ιδιότητες της κβαντομηχανικής», δήλωσε ο Αναπληρωτής Καθηγητής Hutchison.

«Το πλεονέκτημα του κβαντικού είναι ότι το σύστημα απορροφά φως σε ένα και μόνο, τεράστιο συμβάν “super absorption”, κάτι που φορτίζει την μπαταρία ταχύτερα».

Για την επαλήθευση των επιδόσεων του πρωτοτύπου, η ομάδα πραγματοποίησε πειράματα στο Ultrafast Laser Laboratory της Σχολής Χημείας του Πανεπιστημίου. Με προηγμένες μεθόδους φασματοσκοπίας, κατέγραψε και επιβεβαίωσε τη συμπεριφορά ταχύτατης φόρτισης του συστήματος.

«Οι μοναδικές δυνατότητες του Ultrafast Laser Lab μας, συμπεριλαμβανομένων διπλών ενισχυτών λέιζερ femtosecond και ρυθμιζόμενων οπτικών παραμετρικών ενισχυτών, ήταν κρίσιμες για να καταγράψουμε υπερταχέα σήματα σε εύρος πολλών τάξεων μεγέθους στον χρόνο», ανέφερε ο Καθηγητής Smith.

Τα αποτελέσματα προσφέρουν μια πρώτη εικόνα για το πώς η κβαντική αποθήκευση ενέργειας θα μπορούσε να τροφοδοτήσει μελλοντικές τεχνολογίες.

Επικεφαλής της ομάδας που κατασκεύασε το πρωτότυπο ήταν ο Dr. James Quach, επικεφαλής για την κβαντική επιστήμη και τεχνολογίες στο CSIRO.

«Η έρευνα και το proof‑of‑concept επικυρώνουν το συναρπαστικό δυναμικό των κβαντικών μπαταριών να πετυχαίνουν γρήγορη, επεκτάσιμη φόρτιση και αποθήκευση ενέργειας σε θερμοκρασία δωματίου, θέτοντας τα θεμέλια για λύσεις ενέργειας επόμενης γενιάς», είπε ο Dr. Quach.

«Τα ευρήματά μας επιβεβαιώνουν ένα θεμελιώδες κβαντικό φαινόμενο που είναι εντελώς αντιδιαισθητικό: οι κβαντικές μπαταρίες φορτίζουν γρηγορότερα όσο μεγαλώνουν.

Ενώ απομένει πολλή δουλειά στην έρευνα των κβαντικών μπαταριών, κάναμε ένα σημαντικό βήμα προς την υλοποίηση των δυνατοτήτων τους. Το επόμενο βήμα τώρα για τις κβαντικές μπαταρίες είναι η παράταση του χρόνου αποθήκευσης ενέργειας».

Αναφορά: “Superextensive electrical power from a quantum battery” by Kieran Hymas, Jack B. Muir, Daniel Tibben, Joel van Embden, Tadahiko Hirai, Christopher J. Dunn, Daniel E. Gómez, James A. Hutchison, Trevor A. Smith and James Q. Quach, 13 March 2026, Light: Science & Applications . DOI: 10.1038/s41377-026-02240-6

Η εξέλιξη φαίνεται να χρησιμοποιεί το ίδιο γενετικό «σκονάκι» επί 120 εκατ. χρόνια

Μια παγιωμένη παραδοχή για την εξέλιξη αμφισβητείται από νέα μελέτη που δείχνει ότι πολύ διαφορετικά είδη μπορεί να χρησιμοποιούν τις ίδιες γενετικές οδούς για να αναπτύξουν παρόμοια χαρακτηριστικά.

Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η εξέλιξη βασίστηκε στο ίδιο γενετικό «σκονάκι» για περισσότερα από 120 εκατομμύρια χρόνια, υποδεικνύοντας ότι η ανάπτυξη της ζωής στη Γη ίσως ακολουθεί πιο προβλέψιμα μοτίβα απ’ όσο θεωρούσαμε.

Διεθνής ομάδα με επικεφαλής το University of York και το Wellcome Sanger Institute εξέτασε αρκετά συγγενικά μακρινά είδη πεταλούδων και νυχτοπεταλούδων από τα τροπικά δάση της Νότιας Αμερικής. Παρά τη μεγάλη εξελικτική τους απόσταση, τα έντομα αυτά μοιράζονται εντυπωσιακά παρόμοια χρωματικά μοτίβα στα φτερά, τα οποία προειδοποιούν τους θηρευτές — μια στρατηγική γνωστή ως μίμηση.

Οι ερευνητές επιδίωξαν να εντοπίσουν τα γονίδια που ευθύνονται για αυτά τα κοινά μοτίβα σε επτά είδη. Διαπίστωσαν ότι, παρότι τα είδη δεν είναι στενά συγγενικά, στηρίχθηκαν κατ’ επανάληψη στα ίδια δύο γονίδια, τα ivory και optix, για να εμφανίσουν σχεδόν ταυτόσημες όψεις.

Οι διαφορές δεν εντοπίζονται μέσα στα ίδια τα γονίδια, αλλά σε ρυθμιστικές περιοχές που λειτουργούν ως διακόπτες και ελέγχουν πότε και πού ενεργοποιούνται τα γονίδια. Σε μια απρόσμενη ανακάλυψη, το είδος της νυχτοπεταλούδας χρησιμοποίησε έναν μηχανισμό «αντιστροφής», όπου ένα μεγάλο τμήμα DNA αλλάζει προσανατολισμό — σχεδόν την ίδια γενετική στρατηγική που παρατηρήθηκε σε ένα από τα είδη πεταλούδων.

Ο καθηγητής Kanchon Dasmahapatra, από το Department of Biology του University of York, δήλωσε: «Η συγκλίνουσα εξέλιξη, όπου πολλά άσχετα μεταξύ τους είδη εξελίσσουν ανεξάρτητα το ίδιο χαρακτηριστικό, είναι κοινή σε όλο το δέντρο της ζωής. Αλλά σπάνια έχουμε την ευκαιρία να διερευνήσουμε τη γενετική βάση αυτού του φαινομένου.

Ερευνώντας επτά γενεαλογικές γραμμές πεταλούδων και μια νυχτοπεταλούδα που πετά την ημέρα, δείχνουμε ότι η εξέλιξη μπορεί να είναι εκπληκτικά προβλέψιμη και ότι οι πεταλούδες και οι νυχτοπεταλούδες χρησιμοποιούν ακριβώς τα ίδια γενετικά τεχνάσματα επανειλημμένα για να πετύχουν παρόμοια χρωματικά μοτίβα από την εποχή των δεινοσαύρων.»

Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο PLOS Biology, υποδηλώνουν ότι η εξέλιξη δεν είναι αμιγώς τυχαία, αλλά μπορεί να ακολουθεί επαναλαμβανόμενες γενετικές διαδρομές.

Η καθηγήτρια Joana Meier, από το Wellcome Sanger Institute, είπε: «Αυτές οι συγγενικά μακρινές πεταλούδες και η νυχτοπεταλούδα είναι όλες τοξικές και δυσάρεστες για τα πουλιά που προσπαθούν να τις φάνε. Μοιάζουν πολύ μεταξύ τους, γιατί αν τα πουλιά έχουν ήδη μάθει ότι ένα συγκεκριμένο χρωματικό μοτίβο σημαίνει “μην τρώτε, είμαστε τοξικοί”, είναι ωφέλιμο για άλλα είδη να προβάλλουν τα ίδια προειδοποιητικά χρώματα.

Εδώ, δείχνουμε ότι αυτά τα προειδοποιητικά χρώματα είναι ιδιαιτέρως ιδανικά, καθώς φαίνεται αρκετά εύκολο να εξελιχθούν τα ίδια χρωματικά μοτίβα λόγω της ιδιαίτερα διατηρημένης γενετικής βάσης επί 120 εκατομμύρια χρόνια.»

Η αναγνώριση ότι η εξέλιξη μπορεί να ακολουθεί συνεπείς διαδρομές, και όχι να προκύπτει αποκλειστικά από την τύχη, θα μπορούσε να βοηθήσει τους επιστήμονες να προβλέπουν καλύτερα πώς τα είδη θα ανταποκριθούν σε περιβαλλοντικές αλλαγές, συμπεριλαμβανομένης της κλιματικής αλλαγής.

Reference: “Genetic parallelism underpins convergent mimicry coloration in Lepidoptera across 120 million years of evolution” by Yacine Ben Chehida, Eva S. M. van der Heijden, Edward Page, Patricio A. Salazar C, Neil Rosser, Kimberly Gabriela Gavilanes Córdova, Mónica Sánchez-Prado, María José Sánchez-Carvajal, Franz Chandi, Alex P. Arias-Cruz, Maya Radford, Gerardo Lamas, Chris D. Jiggins, James Mallet, Melanie McClure, Camilo Salazar, Marianne Elias, Caroline N. Bacquet, Nicola J. Nadeau, Kanchon K. Dasmahapatra and Joana I. Meier, 30 April 2026, PLOS Biology. DOI: 10.1371/journal.pbio.3003742

Σε βάθος 4.000 μέτρων, επιστήμονες εντόπισαν το «σκοτεινό οξυγόνο»

Στον Ειρηνικό, ανάμεσα στη Χαβάη και τις δυτικές ακτές του Μεξικού, απλώνεται η Ζώνη Clarion-Clipperton (CCZ): μια αβυσσαία πεδιάδα 4,5 εκατομμυρίων τετραγωνικών χιλιομέτρων, οριοθετημένη από τις Ζώνες Ρήξης Clarion και Clipperton. Η περιοχή φιλοξενεί πλούσια θαλάσσια ζωή, αλλά είναι πιο γνωστή για τους πολυμεταλλικούς κόνδυλους μεγέθους πατάτας που καλύπτουν τον βυθό.

Οι κόνδυλοι αυτοί, πιθανώς τρισεκατομμύρια, περιέχουν νικέλιο, μαγγάνιο, χαλκό, ψευδάργυρο και κοβάλτιο — μέταλλα κρίσιμα για τις μπαταρίες της πράσινης ενέργειας. Γι’ αυτό και ορισμένες εταιρείες εξόρυξης τους αποκαλούν «μπαταρία σε πέτρα».

Μια νέα μελέτη, όμως, υποστηρίζει ότι οι κόνδυλοι δεν είναι μόνο πολύτιμοι πόροι για ηλεκτρικά οχήματα. Παράγουν και οξυγόνο 4.000 μέτρα κάτω από την επιφάνεια, σε απόλυτο σκοτάδι. Το απρόσμενο αυτό «σκοτεινό οξυγόνο» επαναπροσδιορίζει τον ρόλο τους στην CCZ και μπορεί να αλλάξει την κατανόησή μας για την απαρχή της ζωής στη Γη, αλλά και για την πιθανότητα ζωής σε άλλα σώματα του Ηλιακού Συστήματος, όπως ο Εγκέλαδος και η Ευρώπη. Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν τον Ιούλιο του 2024 στο Nature Geoscience.

«For aerobic life to begin on the planet,» δήλωσε σε δελτίο Τύπου ο Andrew Sweetman, θαλάσσιος οικολογος του Scottish Association for Marine Science και επικεφαλής της μελέτης, «there had to be oxygen and our understanding has been that Earth’s oxygen supply began with photosynthetic organisms. But we now know that there is oxygen produced in the deep sea, where there is no light. I think we therefore need to revisit questions like: where could aerobic life have begun?»

Η διαδρομή προς την ανακάλυψη ξεκίνησε πριν από περισσότερο από μια δεκαετία, όταν ο Sweetman μελετούσε τη μείωση των επιπέδων οξυγόνου όσο βαθαίνει ο ωκεανός. Το 2013, αισθητήρες στην CCZ έδειξαν απρόσμενη αύξηση οξυγόνου. Αρχικά θεωρήθηκαν ελαττωματικοί, όμως μεταγενέστερες μετρήσεις επιβεβαίωσαν ότι η αβυσσαία πεδιάδα παράγει οξυγόνο.

Με αφορμή τον χαρακτηρισμό «μπαταρία σε πέτρα», ο Sweetman υπέθεσε ότι τα μέταλλα των κονδύλων λειτουργούν ως «γεω-μπαταρία», διαχωρίζοντας υδρογόνο και οξυγόνο μέσω ηλεκτρόλυσης του θαλασσινού νερού.

Μελέτη του 2023 είχε δείξει ότι βακτήρια και αρχαία μπορούν να παράγουν «σκοτεινό οξυγόνο». Η ομάδα του Sweetman αναπαρήγαγε στο εργαστήριο τις συνθήκες της CCZ και εξουδετέρωσε κάθε μικροοργανισμό με χλωριούχο υδράργυρο. Παρ’ όλα αυτά, τα επίπεδα οξυγόνου συνέχισαν να αυξάνονται.

Σύμφωνα με το Scientific American, ο Sweetman μέτρησε τάση περίπου 0,95 βολτ στην επιφάνεια των κονδύλων. Καθώς οι αποθέσεις μετάλλων αναπτύσσονται ανομοιόμορφα, οι κόνδυλοι φαίνεται να «φορτίζονται» φυσικά — αρκετά ώστε να διασπούν το θαλασσινό νερό.

Η ανακάλυψη τροφοδοτεί μια ήδη έντονη συζήτηση για το μέλλον των κονδύλων. Εταιρείες όπως η Metals Company — της οποίας ο CEO επινόησε τη φράση «μπαταρία σε πέτρα» — τους βλέπουν ως λύση στο ενεργειακό πρόβλημα. Την ίδια στιγμή, 25 χώρες ζητούν από το Συμβούλιο της International Seabed Authority (ISA) μορατόριουμ ή, τουλάχιστον, προληπτική παύση, ώστε να αξιολογηθούν οι επιπτώσεις της εξόρυξης. Το αίτημα αποκτά βαρύτητα, καθώς οι ωκεανοί ήδη δοκιμάζονται από οξίνιση, αποξυγόνωση και ρύπανση.

Με αφορμή τη νέα μελέτη, η Lisa Levin από το Scripps Institution of Oceanography, που δεν συμμετείχε στην έρευνα, υπογράμμισε σε σχόλιό της προς τη Deep Sea Conservation Coalition πόσο κρίσιμη είναι μια τέτοια αναστολή για την προστασία των κονδύλων του βυθού.

Καθώς τα περιθώρια για τη διαχείριση των ωκεανών στενεύουν, η επιστήμη υπενθυμίζει ότι η διατάραξη αυτών των οικοσυστημάτων μπορεί να έχει συνέπειες που ακόμη δεν μπορούμε να φανταστούμε.

Ο ιδρυτής της Wikipedia αποκαλεί την αυστραλιανή απαγόρευση στα social media «απόλυτη καταστροφή» και «ντροπή»

Ο ιδρυτής της Wikipedia, Jimmy Wales, χαρακτηρίζει την απαγόρευση πρόσβασης στα social media στην Αυστραλία «απόλυτη καταστροφή» και «ντροπή», υποστηρίζοντας ότι διδάσκει στα παιδιά να αποδέχονται την επιτήρηση από τις τεχνολογικές πλατφόρμες όταν συνδέονται στο διαδίκτυο.

Θυμάται ένα τοξικό ίντερνετ πριν από τα social media και επιμένει ότι η τεχνητή νοημοσύνη «δεν είναι καταστροφή» για την ελεύθερη – και ελεύθερα επεξεργάσιμη – διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια. Η Wikipedia γεννήθηκε το 2001, σε έναν κόσμο πριν από τα social media. Όπως είπε στο Guardian Australia, πολλά από τα προβλήματα που βλέπουμε σήμερα υπήρχαν ήδη στα πρώιμα στάδια του διαδικτύου.

«Πριν από τα social media, πριν από τη Wikipedia, υπήρχε το Usenet, που ήταν σαν ένα τεράστιο, χωρίς συντονισμό φόρουμ», είπε. «Ήταν απίστευτα τοξικό: ατέλειωτοι διαξιφισμοί, προσωπικές επιθέσεις και γενική ασχήμια. Οι άνθρωποι δεν χρειάζονται αλγόριθμους για να είναι κακοί ο ένας με τον άλλον. Μπορούμε να το κάνουμε μόνοι μας, οπότε δεν χρειάζεται να ωραιοποιούμε το παρελθόν».

Ο Wales επισκέπτεται την Αυστραλία τον Μάιο για φεστιβάλ βιβλίου, προωθώντας το βιβλίο του, Seven Rules of Trust, μια ματιά στο πώς το μοντέλο εμπιστοσύνης μεταξύ όσων επεξεργάζονται λήμματα της Wikipedia μπορεί να εφαρμοστεί στην πολιτική πόλωση της δημόσιας συζήτησης. Ανάμεσα στους «επτά κανόνες» είναι η διαφάνεια, η προσωπική συζήτηση μεταξύ δύο ανθρώπων και η ευγένεια.

Όπως λέει, ο θεμελιώδης κανόνας της κοινότητας της Wikipedia είναι η απαγόρευση προσωπικών επιθέσεων. «Αν επιτίθεσαι στον άλλον, αυτό θεωρείται πραγματικά αρνητικό στον κόσμο της Wikipedia», σημείωσε. «Είναι πολύ διαφορετικό από μεγάλο μέρος των “αλέγκρων” social media, όπου αν εκραγείς και αρχίσεις να επιτίθεσαι, ο αλγόριθμος βλέπει ότι προκαλείς engagement, σε προωθεί και παίρνεις περισσότερους ακολούθους».

Περιγράφει το σημερινό περιβάλλον των social media ως έναν χώρο όπου οι χρήστες είναι «σαν δουλοπάροικοι στο κτήμα του αφέντη», με κανόνες που επιβάλλονται από τα πάνω και τηρούνται από «ανώνυμους, χωρίς πρόσωπο συντονιστές» που εργάζονται για τις πλατφόρμες. «Ενώ στη Wikipedia, όλα είναι στα χέρια της κοινότητας».

Παρά την κριτική του στους αλγορίθμους – που περιλαμβάνονται και στο σκεπτικό της κυβέρνησης Albanese για την απαγόρευση πρόσβασης κάτω των 16 ετών σε πλατφόρμες όπως X, Facebook, Instagram και TikTok – ο Wales εκφράζει την αντίθεσή του σε πολιτικές όπως αυτή της Αυστραλίας, που κρατούν τους εφήβους εκτός social media. «Νομίζω ότι είναι μια απόλυτη καταστροφή και είναι ντροπή», είπε. «Όταν συνοδεύεται από απαιτήσεις οι ενήλικες να αποδεικνύουμε την ηλικία μας, δηλαδή να ταυτοποιούμαστε με προσωπικά αναγνωρίσιμα στοιχεία… αυτό είναι παράλογο και πολύ επικίνδυνο».

Αναφέρθηκε και στις πρόσφατες αλλαγές της πλατφόρμας παιχνιδιών Roblox, που ξεκίνησε να χρησιμοποιεί επιβεβαίωση ηλικίας μέσω προσώπου και κατόπιν ομαδοποιεί τους χρήστες – ακόμη και πεντάχρονους – σε συγκεκριμένες ηλικιακές κατηγορίες που αλληλεπιδρούν μόνο μεταξύ τους, με σκοπό τον περιορισμό κινδύνων όπως το grooming και άλλων μη ασφαλών εμπειριών. Το να μαθαίνουν τα παιδιά να ανοίγουν την κάμερα όταν το ζητά μια πλατφόρμα «δεν είναι καλή ιδέα», είπε. «Πιέζετε τα παιδιά σε πολύ κακή, μη ασφαλή συμπεριφορά». Πρόσθεσε πως «υπάρχει ένας τεράστιος ηθικός πανικός γύρω από τους νέους και τα social media που είναι πραγματικά αδικαιολόγητος».

Για τον Wales, ο στοχασμός πάνω στα δικαιώματα των νέων στο διαδίκτυο είναι βαθύτερο κοινωνικό ζήτημα. «Οι περισσότεροι που είναι υπέρ αυτού του πράγματος δεν είναι υπέρ του κράτους επιτήρησης και του καπιταλισμού της επιτήρησης», σημείωσε. «Απλώς νομίζω ότι δεν το έχουν σκεφτεί σοβαρά». Συχνά, λέει, συναντά γονείς που δεν γνωρίζουν καν ότι υπάρχουν γονικοί έλεγχοι και ότι οι κυβερνήσεις θα έπρεπε να εκπαιδεύουν τους ενήλικες στη χρήση τους. «Είναι πραγματικά εύκολο να ρυθμιστούν τόσο στο Android όσο και στο Apple… γιατί να μην έχουμε κανονισμό που να απαιτεί από τους λιανοπωλητές να πουλούν τηλέφωνα προρυθμισμένα ως παιδικά;»

Αναφορικά με την τεχνητή νοημοσύνη, υποστηρίζει ότι «δεν είναι καταστροφή» για τη Wikipedia. Από την έλευση των ChatGPT, Claude, Gemini και Grok – chatbots που απαντούν σε ερωτήματα χρηστών – η Wikipedia έχει δει πτώση 8% στην ανθρώπινη επισκεψιμότητα. «Δεν είναι καταστροφή, αλλά φαίνεται σημαντική», είπε. Η απώλεια αφορά κυρίως χαμηλής εμπλοκής επισκέψεις – ανθρώπους που αναζητούν μια γρήγορη απάντηση, όχι μια πιο εις βάθος εμπειρία όπου «διαβάζουν δώδεκα λήμματα, ακολουθούν συνδέσμους και μπαίνουν σε ένα εκπαιδευτικό rabbit hole».

Από την άλλη, οι ανιχνευτές AI που “σαρώνουν” σελίδες για πληροφορίες «χτυπούν» τη Wikipedia έντονα. «Η κίνηση από bots είναι πολύ διαφορετική από την ανθρώπινη», είπε. «Όταν πέθανε η βασίλισσα, εκατομμύρια άνθρωποι ήρθαν να διαβάσουν εκείνη τη μία σελίδα, οπότε την είχαμε στη μνήμη (cache) και τη σερβίραμε μαζικά. Το κόστος είναι πολύ μικρό». Ένας bot ανιχνευτής που περνά από άγνωστες σελίδες που δεν είναι στη μνήμη, αντίθετα, είναι «δυσανάλογα ακριβός» για να εξυπηρετηθεί. Ως λύση, η Wikipedia προωθεί «όλο και πιο αποφασιστικά» το enterprise προϊόν της, που επιτρέπει σε εταιρείες AI άμεση πρόσβαση στη βάση δεδομένων της με συνδρομή.

Η Wikipedia δεν επιτρέπει στην AI να επεξεργάζεται απευθείας λήμματα, όμως ο Wales δεν θεωρεί ότι η AI είναι άχρηστη για τον ιστότοπο και τους συντάκτες του. Επισημαίνει πάντως ότι όταν οι άνθρωποι χρησιμοποιούν AI για να απαντήσουν σε ερωτήματα, συχνά γίνονται λάθη. «Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όσο πιο άγνωστο είναι το θέμα: τόσο πιο πιθανό είναι να επινοεί πράγματα τυχαία – κάτι που δεν συμβαίνει στη Wikipedia», είπε. «Τα άγνωστα θέματα τείνουν να είναι καλά τεκμηριωμένα από σούπερ νέρντ».

Ο Jimmy Wales εμφανίζεται στο Capitol στη Μελβούρνη (20 Μαΐου), σε εκδήλωση που παρουσιάζει το Wheeler Centre, και στο Sydney Writers’ Festival (17-24 Μαΐου).

1...228229230...1,681Page 229 of 1,681