Μια παγιωμένη παραδοχή για την εξέλιξη αμφισβητείται από νέα μελέτη που δείχνει ότι πολύ διαφορετικά είδη μπορεί να χρησιμοποιούν τις ίδιες γενετικές οδούς για να αναπτύξουν παρόμοια χαρακτηριστικά.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η εξέλιξη βασίστηκε στο ίδιο γενετικό «σκονάκι» για περισσότερα από 120 εκατομμύρια χρόνια, υποδεικνύοντας ότι η ανάπτυξη της ζωής στη Γη ίσως ακολουθεί πιο προβλέψιμα μοτίβα απ’ όσο θεωρούσαμε.
Διεθνής ομάδα με επικεφαλής το University of York και το Wellcome Sanger Institute εξέτασε αρκετά συγγενικά μακρινά είδη πεταλούδων και νυχτοπεταλούδων από τα τροπικά δάση της Νότιας Αμερικής. Παρά τη μεγάλη εξελικτική τους απόσταση, τα έντομα αυτά μοιράζονται εντυπωσιακά παρόμοια χρωματικά μοτίβα στα φτερά, τα οποία προειδοποιούν τους θηρευτές — μια στρατηγική γνωστή ως μίμηση.
Οι ερευνητές επιδίωξαν να εντοπίσουν τα γονίδια που ευθύνονται για αυτά τα κοινά μοτίβα σε επτά είδη. Διαπίστωσαν ότι, παρότι τα είδη δεν είναι στενά συγγενικά, στηρίχθηκαν κατ’ επανάληψη στα ίδια δύο γονίδια, τα ivory και optix, για να εμφανίσουν σχεδόν ταυτόσημες όψεις.
Οι διαφορές δεν εντοπίζονται μέσα στα ίδια τα γονίδια, αλλά σε ρυθμιστικές περιοχές που λειτουργούν ως διακόπτες και ελέγχουν πότε και πού ενεργοποιούνται τα γονίδια. Σε μια απρόσμενη ανακάλυψη, το είδος της νυχτοπεταλούδας χρησιμοποίησε έναν μηχανισμό «αντιστροφής», όπου ένα μεγάλο τμήμα DNA αλλάζει προσανατολισμό — σχεδόν την ίδια γενετική στρατηγική που παρατηρήθηκε σε ένα από τα είδη πεταλούδων.
Ο καθηγητής Kanchon Dasmahapatra, από το Department of Biology του University of York, δήλωσε: «Η συγκλίνουσα εξέλιξη, όπου πολλά άσχετα μεταξύ τους είδη εξελίσσουν ανεξάρτητα το ίδιο χαρακτηριστικό, είναι κοινή σε όλο το δέντρο της ζωής. Αλλά σπάνια έχουμε την ευκαιρία να διερευνήσουμε τη γενετική βάση αυτού του φαινομένου.
Ερευνώντας επτά γενεαλογικές γραμμές πεταλούδων και μια νυχτοπεταλούδα που πετά την ημέρα, δείχνουμε ότι η εξέλιξη μπορεί να είναι εκπληκτικά προβλέψιμη και ότι οι πεταλούδες και οι νυχτοπεταλούδες χρησιμοποιούν ακριβώς τα ίδια γενετικά τεχνάσματα επανειλημμένα για να πετύχουν παρόμοια χρωματικά μοτίβα από την εποχή των δεινοσαύρων.»
Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο PLOS Biology, υποδηλώνουν ότι η εξέλιξη δεν είναι αμιγώς τυχαία, αλλά μπορεί να ακολουθεί επαναλαμβανόμενες γενετικές διαδρομές.
Η καθηγήτρια Joana Meier, από το Wellcome Sanger Institute, είπε: «Αυτές οι συγγενικά μακρινές πεταλούδες και η νυχτοπεταλούδα είναι όλες τοξικές και δυσάρεστες για τα πουλιά που προσπαθούν να τις φάνε. Μοιάζουν πολύ μεταξύ τους, γιατί αν τα πουλιά έχουν ήδη μάθει ότι ένα συγκεκριμένο χρωματικό μοτίβο σημαίνει “μην τρώτε, είμαστε τοξικοί”, είναι ωφέλιμο για άλλα είδη να προβάλλουν τα ίδια προειδοποιητικά χρώματα.
Εδώ, δείχνουμε ότι αυτά τα προειδοποιητικά χρώματα είναι ιδιαιτέρως ιδανικά, καθώς φαίνεται αρκετά εύκολο να εξελιχθούν τα ίδια χρωματικά μοτίβα λόγω της ιδιαίτερα διατηρημένης γενετικής βάσης επί 120 εκατομμύρια χρόνια.»
Η αναγνώριση ότι η εξέλιξη μπορεί να ακολουθεί συνεπείς διαδρομές, και όχι να προκύπτει αποκλειστικά από την τύχη, θα μπορούσε να βοηθήσει τους επιστήμονες να προβλέπουν καλύτερα πώς τα είδη θα ανταποκριθούν σε περιβαλλοντικές αλλαγές, συμπεριλαμβανομένης της κλιματικής αλλαγής.
Reference: “Genetic parallelism underpins convergent mimicry coloration in Lepidoptera across 120 million years of evolution” by Yacine Ben Chehida, Eva S. M. van der Heijden, Edward Page, Patricio A. Salazar C, Neil Rosser, Kimberly Gabriela Gavilanes Córdova, Mónica Sánchez-Prado, María José Sánchez-Carvajal, Franz Chandi, Alex P. Arias-Cruz, Maya Radford, Gerardo Lamas, Chris D. Jiggins, James Mallet, Melanie McClure, Camilo Salazar, Marianne Elias, Caroline N. Bacquet, Nicola J. Nadeau, Kanchon K. Dasmahapatra and Joana I. Meier, 30 April 2026, PLOS Biology. DOI: 10.1371/journal.pbio.3003742
