Στον Ειρηνικό, ανάμεσα στη Χαβάη και τις δυτικές ακτές του Μεξικού, απλώνεται η Ζώνη Clarion-Clipperton (CCZ): μια αβυσσαία πεδιάδα 4,5 εκατομμυρίων τετραγωνικών χιλιομέτρων, οριοθετημένη από τις Ζώνες Ρήξης Clarion και Clipperton. Η περιοχή φιλοξενεί πλούσια θαλάσσια ζωή, αλλά είναι πιο γνωστή για τους πολυμεταλλικούς κόνδυλους μεγέθους πατάτας που καλύπτουν τον βυθό.
Οι κόνδυλοι αυτοί, πιθανώς τρισεκατομμύρια, περιέχουν νικέλιο, μαγγάνιο, χαλκό, ψευδάργυρο και κοβάλτιο — μέταλλα κρίσιμα για τις μπαταρίες της πράσινης ενέργειας. Γι’ αυτό και ορισμένες εταιρείες εξόρυξης τους αποκαλούν «μπαταρία σε πέτρα».
Μια νέα μελέτη, όμως, υποστηρίζει ότι οι κόνδυλοι δεν είναι μόνο πολύτιμοι πόροι για ηλεκτρικά οχήματα. Παράγουν και οξυγόνο 4.000 μέτρα κάτω από την επιφάνεια, σε απόλυτο σκοτάδι. Το απρόσμενο αυτό «σκοτεινό οξυγόνο» επαναπροσδιορίζει τον ρόλο τους στην CCZ και μπορεί να αλλάξει την κατανόησή μας για την απαρχή της ζωής στη Γη, αλλά και για την πιθανότητα ζωής σε άλλα σώματα του Ηλιακού Συστήματος, όπως ο Εγκέλαδος και η Ευρώπη. Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν τον Ιούλιο του 2024 στο Nature Geoscience.
«For aerobic life to begin on the planet,» δήλωσε σε δελτίο Τύπου ο Andrew Sweetman, θαλάσσιος οικολογος του Scottish Association for Marine Science και επικεφαλής της μελέτης, «there had to be oxygen and our understanding has been that Earth’s oxygen supply began with photosynthetic organisms. But we now know that there is oxygen produced in the deep sea, where there is no light. I think we therefore need to revisit questions like: where could aerobic life have begun?»
Η διαδρομή προς την ανακάλυψη ξεκίνησε πριν από περισσότερο από μια δεκαετία, όταν ο Sweetman μελετούσε τη μείωση των επιπέδων οξυγόνου όσο βαθαίνει ο ωκεανός. Το 2013, αισθητήρες στην CCZ έδειξαν απρόσμενη αύξηση οξυγόνου. Αρχικά θεωρήθηκαν ελαττωματικοί, όμως μεταγενέστερες μετρήσεις επιβεβαίωσαν ότι η αβυσσαία πεδιάδα παράγει οξυγόνο.
Με αφορμή τον χαρακτηρισμό «μπαταρία σε πέτρα», ο Sweetman υπέθεσε ότι τα μέταλλα των κονδύλων λειτουργούν ως «γεω-μπαταρία», διαχωρίζοντας υδρογόνο και οξυγόνο μέσω ηλεκτρόλυσης του θαλασσινού νερού.
Μελέτη του 2023 είχε δείξει ότι βακτήρια και αρχαία μπορούν να παράγουν «σκοτεινό οξυγόνο». Η ομάδα του Sweetman αναπαρήγαγε στο εργαστήριο τις συνθήκες της CCZ και εξουδετέρωσε κάθε μικροοργανισμό με χλωριούχο υδράργυρο. Παρ’ όλα αυτά, τα επίπεδα οξυγόνου συνέχισαν να αυξάνονται.
Σύμφωνα με το Scientific American, ο Sweetman μέτρησε τάση περίπου 0,95 βολτ στην επιφάνεια των κονδύλων. Καθώς οι αποθέσεις μετάλλων αναπτύσσονται ανομοιόμορφα, οι κόνδυλοι φαίνεται να «φορτίζονται» φυσικά — αρκετά ώστε να διασπούν το θαλασσινό νερό.
Η ανακάλυψη τροφοδοτεί μια ήδη έντονη συζήτηση για το μέλλον των κονδύλων. Εταιρείες όπως η Metals Company — της οποίας ο CEO επινόησε τη φράση «μπαταρία σε πέτρα» — τους βλέπουν ως λύση στο ενεργειακό πρόβλημα. Την ίδια στιγμή, 25 χώρες ζητούν από το Συμβούλιο της International Seabed Authority (ISA) μορατόριουμ ή, τουλάχιστον, προληπτική παύση, ώστε να αξιολογηθούν οι επιπτώσεις της εξόρυξης. Το αίτημα αποκτά βαρύτητα, καθώς οι ωκεανοί ήδη δοκιμάζονται από οξίνιση, αποξυγόνωση και ρύπανση.
Με αφορμή τη νέα μελέτη, η Lisa Levin από το Scripps Institution of Oceanography, που δεν συμμετείχε στην έρευνα, υπογράμμισε σε σχόλιό της προς τη Deep Sea Conservation Coalition πόσο κρίσιμη είναι μια τέτοια αναστολή για την προστασία των κονδύλων του βυθού.
Καθώς τα περιθώρια για τη διαχείριση των ωκεανών στενεύουν, η επιστήμη υπενθυμίζει ότι η διατάραξη αυτών των οικοσυστημάτων μπορεί να έχει συνέπειες που ακόμη δεν μπορούμε να φανταστούμε.
