Ο ιδρυτής της Wikipedia, Jimmy Wales, χαρακτηρίζει την απαγόρευση πρόσβασης στα social media στην Αυστραλία «απόλυτη καταστροφή» και «ντροπή», υποστηρίζοντας ότι διδάσκει στα παιδιά να αποδέχονται την επιτήρηση από τις τεχνολογικές πλατφόρμες όταν συνδέονται στο διαδίκτυο.
Θυμάται ένα τοξικό ίντερνετ πριν από τα social media και επιμένει ότι η τεχνητή νοημοσύνη «δεν είναι καταστροφή» για την ελεύθερη – και ελεύθερα επεξεργάσιμη – διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια. Η Wikipedia γεννήθηκε το 2001, σε έναν κόσμο πριν από τα social media. Όπως είπε στο Guardian Australia, πολλά από τα προβλήματα που βλέπουμε σήμερα υπήρχαν ήδη στα πρώιμα στάδια του διαδικτύου.
«Πριν από τα social media, πριν από τη Wikipedia, υπήρχε το Usenet, που ήταν σαν ένα τεράστιο, χωρίς συντονισμό φόρουμ», είπε. «Ήταν απίστευτα τοξικό: ατέλειωτοι διαξιφισμοί, προσωπικές επιθέσεις και γενική ασχήμια. Οι άνθρωποι δεν χρειάζονται αλγόριθμους για να είναι κακοί ο ένας με τον άλλον. Μπορούμε να το κάνουμε μόνοι μας, οπότε δεν χρειάζεται να ωραιοποιούμε το παρελθόν».
Ο Wales επισκέπτεται την Αυστραλία τον Μάιο για φεστιβάλ βιβλίου, προωθώντας το βιβλίο του, Seven Rules of Trust, μια ματιά στο πώς το μοντέλο εμπιστοσύνης μεταξύ όσων επεξεργάζονται λήμματα της Wikipedia μπορεί να εφαρμοστεί στην πολιτική πόλωση της δημόσιας συζήτησης. Ανάμεσα στους «επτά κανόνες» είναι η διαφάνεια, η προσωπική συζήτηση μεταξύ δύο ανθρώπων και η ευγένεια.
Όπως λέει, ο θεμελιώδης κανόνας της κοινότητας της Wikipedia είναι η απαγόρευση προσωπικών επιθέσεων. «Αν επιτίθεσαι στον άλλον, αυτό θεωρείται πραγματικά αρνητικό στον κόσμο της Wikipedia», σημείωσε. «Είναι πολύ διαφορετικό από μεγάλο μέρος των “αλέγκρων” social media, όπου αν εκραγείς και αρχίσεις να επιτίθεσαι, ο αλγόριθμος βλέπει ότι προκαλείς engagement, σε προωθεί και παίρνεις περισσότερους ακολούθους».
Περιγράφει το σημερινό περιβάλλον των social media ως έναν χώρο όπου οι χρήστες είναι «σαν δουλοπάροικοι στο κτήμα του αφέντη», με κανόνες που επιβάλλονται από τα πάνω και τηρούνται από «ανώνυμους, χωρίς πρόσωπο συντονιστές» που εργάζονται για τις πλατφόρμες. «Ενώ στη Wikipedia, όλα είναι στα χέρια της κοινότητας».
Παρά την κριτική του στους αλγορίθμους – που περιλαμβάνονται και στο σκεπτικό της κυβέρνησης Albanese για την απαγόρευση πρόσβασης κάτω των 16 ετών σε πλατφόρμες όπως X, Facebook, Instagram και TikTok – ο Wales εκφράζει την αντίθεσή του σε πολιτικές όπως αυτή της Αυστραλίας, που κρατούν τους εφήβους εκτός social media. «Νομίζω ότι είναι μια απόλυτη καταστροφή και είναι ντροπή», είπε. «Όταν συνοδεύεται από απαιτήσεις οι ενήλικες να αποδεικνύουμε την ηλικία μας, δηλαδή να ταυτοποιούμαστε με προσωπικά αναγνωρίσιμα στοιχεία… αυτό είναι παράλογο και πολύ επικίνδυνο».
Αναφέρθηκε και στις πρόσφατες αλλαγές της πλατφόρμας παιχνιδιών Roblox, που ξεκίνησε να χρησιμοποιεί επιβεβαίωση ηλικίας μέσω προσώπου και κατόπιν ομαδοποιεί τους χρήστες – ακόμη και πεντάχρονους – σε συγκεκριμένες ηλικιακές κατηγορίες που αλληλεπιδρούν μόνο μεταξύ τους, με σκοπό τον περιορισμό κινδύνων όπως το grooming και άλλων μη ασφαλών εμπειριών. Το να μαθαίνουν τα παιδιά να ανοίγουν την κάμερα όταν το ζητά μια πλατφόρμα «δεν είναι καλή ιδέα», είπε. «Πιέζετε τα παιδιά σε πολύ κακή, μη ασφαλή συμπεριφορά». Πρόσθεσε πως «υπάρχει ένας τεράστιος ηθικός πανικός γύρω από τους νέους και τα social media που είναι πραγματικά αδικαιολόγητος».
Για τον Wales, ο στοχασμός πάνω στα δικαιώματα των νέων στο διαδίκτυο είναι βαθύτερο κοινωνικό ζήτημα. «Οι περισσότεροι που είναι υπέρ αυτού του πράγματος δεν είναι υπέρ του κράτους επιτήρησης και του καπιταλισμού της επιτήρησης», σημείωσε. «Απλώς νομίζω ότι δεν το έχουν σκεφτεί σοβαρά». Συχνά, λέει, συναντά γονείς που δεν γνωρίζουν καν ότι υπάρχουν γονικοί έλεγχοι και ότι οι κυβερνήσεις θα έπρεπε να εκπαιδεύουν τους ενήλικες στη χρήση τους. «Είναι πραγματικά εύκολο να ρυθμιστούν τόσο στο Android όσο και στο Apple… γιατί να μην έχουμε κανονισμό που να απαιτεί από τους λιανοπωλητές να πουλούν τηλέφωνα προρυθμισμένα ως παιδικά;»
Αναφορικά με την τεχνητή νοημοσύνη, υποστηρίζει ότι «δεν είναι καταστροφή» για τη Wikipedia. Από την έλευση των ChatGPT, Claude, Gemini και Grok – chatbots που απαντούν σε ερωτήματα χρηστών – η Wikipedia έχει δει πτώση 8% στην ανθρώπινη επισκεψιμότητα. «Δεν είναι καταστροφή, αλλά φαίνεται σημαντική», είπε. Η απώλεια αφορά κυρίως χαμηλής εμπλοκής επισκέψεις – ανθρώπους που αναζητούν μια γρήγορη απάντηση, όχι μια πιο εις βάθος εμπειρία όπου «διαβάζουν δώδεκα λήμματα, ακολουθούν συνδέσμους και μπαίνουν σε ένα εκπαιδευτικό rabbit hole».
Από την άλλη, οι ανιχνευτές AI που “σαρώνουν” σελίδες για πληροφορίες «χτυπούν» τη Wikipedia έντονα. «Η κίνηση από bots είναι πολύ διαφορετική από την ανθρώπινη», είπε. «Όταν πέθανε η βασίλισσα, εκατομμύρια άνθρωποι ήρθαν να διαβάσουν εκείνη τη μία σελίδα, οπότε την είχαμε στη μνήμη (cache) και τη σερβίραμε μαζικά. Το κόστος είναι πολύ μικρό». Ένας bot ανιχνευτής που περνά από άγνωστες σελίδες που δεν είναι στη μνήμη, αντίθετα, είναι «δυσανάλογα ακριβός» για να εξυπηρετηθεί. Ως λύση, η Wikipedia προωθεί «όλο και πιο αποφασιστικά» το enterprise προϊόν της, που επιτρέπει σε εταιρείες AI άμεση πρόσβαση στη βάση δεδομένων της με συνδρομή.
Η Wikipedia δεν επιτρέπει στην AI να επεξεργάζεται απευθείας λήμματα, όμως ο Wales δεν θεωρεί ότι η AI είναι άχρηστη για τον ιστότοπο και τους συντάκτες του. Επισημαίνει πάντως ότι όταν οι άνθρωποι χρησιμοποιούν AI για να απαντήσουν σε ερωτήματα, συχνά γίνονται λάθη. «Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όσο πιο άγνωστο είναι το θέμα: τόσο πιο πιθανό είναι να επινοεί πράγματα τυχαία – κάτι που δεν συμβαίνει στη Wikipedia», είπε. «Τα άγνωστα θέματα τείνουν να είναι καλά τεκμηριωμένα από σούπερ νέρντ».
Ο Jimmy Wales εμφανίζεται στο Capitol στη Μελβούρνη (20 Μαΐου), σε εκδήλωση που παρουσιάζει το Wheeler Centre, και στο Sydney Writers’ Festival (17-24 Μαΐου).
