Αρχαία υποθαλάσσια φαράγγια διατήρησαν εδιακαράνια απολιθώματα, λέει μελέτη

Η ζωή στη Γη παρέμενε κατά κύριο λόγο μικροσκοπική για τα πρώτα δισεκατομμύρια χρόνια, μέχρι που στην Εδιακαράνιο περίοδο, πριν από περίπου 600 εκατομμύρια χρόνια, άρχισαν να εμφανίζονται παράξενοι γίγαντες.

Για πολύ καιρό η Γη κυριαρχούνταν από μικροβιακή ζωή, μέχρι που έκαναν την εμφάνισή τους τα πρώτα ζώα. Σε νέα μελέτη, ερευνητές εξετάζουν αυτή την κομβική περίοδο, όχι μόνο για τα ίδια τα ζώα, αλλά και για το πώς ορισμένα περιβάλλοντα διατήρησαν ίχνη από τα μαλακά, δύσκολα απολιθώσιμα σώματά τους, ώστε να τα βρίσκουμε μισό δισεκατομμύριο χρόνια αργότερα.

Ήταν πρωτοπόροι οργανισμοί, όμως πολλοί έμοιαζαν με τίποτα από όσα ζουν σήμερα. Συλλογικά είναι γνωστοί ως η βιοτα Εδιακαρανίου και περιλάμβαναν ένα ευρύ φάσμα κυρίως μαλακών, συχνά παράξενων οργανισμών, με πρωτοφανές μέγεθος και πολυπλοκότητα, και σε ορισμένες περιπτώσεις με ουρές που έμοιαζαν με ερωτηματικό.

Σύντομα, όμως, εξαφανίστηκαν σε μια μαζική εξαφάνιση πριν από περίπου 550 εκατομμύρια χρόνια, η οποία άνοιξε τον δρόμο για την έκρηξη του Καμβρίου. Καθώς νέα ζώα πολλαπλασιάζονταν, η βιοτα Εδιακαρανίου φαινόταν να έχει χαθεί χωρίς ίχνος.

Στην πραγματικότητα, είναι εντυπωσιακό ότι γνωρίζουμε οτιδήποτε για αυτά τα αρχαία ζώα, αν σκεφτεί κανείς πόσο παλιά έζησαν και πόσο λίγο σκληρό υλικό άφησαν πίσω τους για να απολιθωθεί.

Όπως εξηγεί η νέα μελέτη, οι ιδιαιτερότητες των εδιακαρανίων τοπίων, των ακτών και του κλίματος συνδυάστηκαν ώστε να διατηρήσουν ενδείξεις της ύπαρξής τους. «Πάνω από μισό δισεκατομμύριο χρόνια πριν, το τοπίο εκεί όπου βρίσκεται σήμερα η Νότια Αυστραλία έμοιαζε πολύ διαφορετικό», λέει ο επικεφαλής συγγραφέας Karol Faehnrich, γεωλόγος στο Adelaide University.

Η έρευνα εστιάζει σε σχηματισμούς βράχων στα Flinders Ranges της Νότιας Αυστραλίας, μια ορεινή περιοχή γνωστή για τον σπάνιο πλούτο απολιθωμάτων της, τα οποία χρονολογούνται από την Εδιακαράνιο περίοδο, που διήρκεσε από περίπου 635 εκατομμύρια έως 538,8 εκατομμύρια χρόνια πριν.

Η βιοτα Εδιακαρανίου παραμένει τυλιγμένη στο μυστήριο. Δεν είναι σαφές πώς εντάσσεται στο ευρύτερο οικογενειακό δέντρο της Γης, δηλαδή σε ποιο βαθμό πρόκειται για πρόγονους των ζώων ή για εξελικτικά αδιέξοδα, αλλά ούτε και γιατί συνέβη η ταχεία άνθισή της και στη συνέχεια η αινιγματική της παρακμή.

Προηγούμενη έρευνα έχει συνδέσει τη βιοτα Εδιακαρανίου με παγκόσμιες μεταβολές της στάθμης της θάλασσας που συνέβαιναν τότε, σημειώνουν ο Faehnrich και οι συνεργάτες του, και οι μεταβολές αυτές έχουν αναφερθεί ως πιθανές κινητήριες δυνάμεις εξελικτικής καινοτομίας, αλλά και ως παράγοντες για τη διατήρηση των απολιθωμάτων της Εδιακαρανίου περιόδου. Ωστόσο, αυτό παραμένει υπόθεση· δεν γνωρίζουμε ακόμη γιατί εξελίχθηκαν αυτά τα πλάσματα, γιατί εξαφανίστηκαν ή ποιος ήταν ο ρόλος της μεταβολής της στάθμης της θάλασσας στην πορεία τους.

Στη νέα μελέτη, οι ερευνητές χαρτογράφησαν γεωλογικά χαρακτηριστικά σε όλη την περιοχή Flinders Ranges, για να καταλάβουν πώς ήταν το τοπίο πριν από περίπου 550 εκατομμύρια χρόνια, πώς μεταβλήθηκε στα τέλη της Εδιακαράνιας περιόδου και πώς συσσωρεύτηκαν τα ιζήματα που περιέχουν απολιθώματα.

Αυτό αποκάλυψε ίχνη από τεράστια φαράγγια στραμμένα προς τα νοτιοανατολικά, με βάθος έως 280 μέτρα και μήκος που σε ορισμένα σημεία ξεπερνούσε τα 6 χιλιόμετρα.

Τα φαράγγια φαίνεται πως σχηματίστηκαν κυρίως από υποθαλάσσια διάβρωση, η οποία ξεκίνησε έπειτα από σημαντική πτώση της στάθμης της θάλασσας, αναφέρουν οι ερευνητές. Όταν η στάθμη ανέβηκε αργότερα, τα φαράγγια γέμισαν με ίζημα καθώς η περιοχή πλημμύρισε.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, ένα στρώμα του Rawnsley Quartzite, γνωστό ως Ediacara Member, διατήρησε σπάνιες ενδείξεις για τους ιστορικούς κατοίκους της περιοχής.

«Βρήκαμε στοιχεία ότι τεράστια υποθαλάσσια φαράγγια έκοβαν τη ρηχή υφαλοκρηπίδα πριν πλημμυρίσουν γρήγορα, καθώς η στάθμη της θάλασσας ανέβηκε ξανά», λέει ο Faehnrich. «Αυτή η πλημμύρα δημιούργησε τις συνθήκες που επέτρεψαν να διατηρηθούν μερικά από τα πλουσιότερα εδιακαράνια απολιθώματα στον κόσμο».

Με βάση τα χαρακτηριστικά των ιζηματογενών αποθέσεων μέσα στα φαράγγια, η περιοχή φαίνεται πως δέχθηκε ισχυρές ροές νερού που θα μπορούσαν να μετακινήσουν μεγάλους όγκους υλικού.

Με όσα προκύπτουν από σύγχρονα υποθαλάσσια φαράγγια, οι ερευνητές καταλήγουν ότι η υποθαλάσσια διάβρωση είναι πιθανότερο να προκάλεσε αυτή τη διαδικασία παρά μόνο η δράση των ποταμών.

«Τα στοιχεία δείχνουν έναν συνδυασμό μεταβαλλόμενης στάθμης της θάλασσας και τοπικών γεωλογικών διεργασιών που διαμόρφωσαν την αρχαία λεκάνη», λέει ο συν-συγγραφέας Diego Garcia-Bellido, βιολόγος στο Adelaide University.

«Αυτή η εξαιρετική εξέλιξη άνοιξε τον δρόμο για τη διατήρηση οριζόντων πλούσιων σε απολιθώματα. Πολλά εδιακαράνια απολιθώματα διατηρούνται ως λεπτές αποτυπώσεις μαλακόσωμων οργανισμών», προσθέτει.

«Τέτοια απολιθώματα επιβιώνουν μόνο όταν οι περιβαλλοντικές συνθήκες είναι ακριβώς οι κατάλληλες. Η δουλειά μας δείχνει ότι η άνοδος της στάθμης της θάλασσας έπαιξε σημαντικό ρόλο στη δημιουργία ενός παραθύρου εξαιρετικής διατήρησης».

Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο Earth and Planetary Science Letters.

Πηγή: sciencealert.com.