Κάποιοι μαραθωνοδρόμοι και άλλοι αθλητές ορκίζονται στα σφηνάκια χυμού παντζαριού. Υπάρχουν όμως στοιχεία ότι όντως κάνουν κάτι για τον οργανισμό μας; Η αρθρογράφος Alice Klein το διερευνά.
Ο χυμός παντζαριού έχει δείξει ότι βελτιώνει την αντοχή κατά τη διάρκεια της άσκησης. Westend61/Getty Images
Η φίλη μου η Lizzie, μια ιδιαίτερα αθλητική γιατρός, μου έδειξε πρόσφατα κάποια συμπυκνωμένα σφηνάκια χυμού παντζαριού που σκόπευε να πάρει πριν από έναν επερχόμενο μαραθώνιο. Εγώ δεν τρέχω πουθενά, αλλά μου επέτρεψε να δοκιμάσω κι εγώ ένα. Κατάφερα μόνο να το πίνω αργά, σε μικρές γουλιές, καθώς το μωβ υγρό είχε έντονη γεύση παντζαριού. Εκείνη όμως μου διαβεβαίωσε πως έχει μια σειρά από οφέλη, τόσο για αθλητές όσο και για μη αθλητές. Αποφάσισα να το ψάξω.
Όπως διαπίστωσα, το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας για το παντζάρι έχει γίνει από τον Andy Jones, φυσιολόγο της άσκησης στο Πανεπιστήμιο του Exeter στη Βρετανία. Το ενδιαφέρον της ομάδας του για αυτό το ταπεινό ριζώδες λαχανικό προέκυψε επειδή αποτελεί φυσική πηγή νιτρικών. Στον οργανισμό, τα νιτρικά μετατρέπονται σε μονοξείδιο του αζώτου, ένα σημαντικό μόριο σηματοδότησης που προκαλεί τη διαστολή των αιμοφόρων αγγείων. Αυτή η διαστολή μειώνει την αρτηριακή πίεση και επιτρέπει σε περισσότερο οξυγονωμένο αίμα να φτάνει στους μύες που δουλεύουν.
Στην πρώτη τους μελέτη για το παντζάρι, που δημοσιεύθηκε το 2009, ο Jones και οι συνεργάτες του ζήτησαν από οκτώ ερασιτέχνες αθλητές να κάνουν ποδήλατο όσο πιο έντονα μπορούσαν και για όσο περισσότερο άντεχαν. Κατά μέσο όρο άντεξαν περίπου ενάμιση λεπτό περισσότερο όταν είχαν πιει καθημερινά χυμό παντζαριού για έξι ημέρες πριν, σε σύγκριση με όταν είχαν πιει χυμό φραγκοστάφυλου.
Από τότε, η ομάδα του Jones και άλλοι ερευνητές έχουν δείξει ότι ο χυμός παντζαριού δίνει πλεονέκτημα σε μια σειρά αθλημάτων, όπως η κολύμβηση, το τρέξιμο και η κωπηλασία. Τα σφηνάκια παντζαριού έχουν συνδεθεί με τις επιδόσεις του Eliud Kipchoge στα ρεκόρ μαραθωνίου, με τις νίκες του Jonas Vingegaard στο Tour de France και με την κατάκτηση της Premier League από τη Leicester City το 2016. Η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή κατατάσσει τα νιτρικά, από το παντζάρι ή από άλλες πηγές, ανάμεσα στα μόλις πέντε διατροφικά συμπληρώματα με «ισχυρά έως πολύ ισχυρά στοιχεία ότι βελτιώνουν την απόδοση». Τα άλλα είναι η καφεΐνη, η κρεατίνη, το διττανθρακικό νάτριο και η βήτα-αλανίνη.
Τι γίνεται όμως με όσους ανήκουμε ξεκάθαρα στην κατηγορία των μη αθλητών; Δεν νομίζω ότι οποιαδήποτε ποσότητα χυμού παντζαριού θα με έκανε μαραθωνοδρόμο, αλλά ίσως να έκανε την άσκηση λίγο πιο εύκολη και να με παρακινούσε να κινούμαι περισσότερο. Μελέτη ερευνητών από το Πανεπιστήμιο της Αλαμπάμα στο Μπέρμιγχαμ διαπίστωσε ότι ενήλικες με παχυσαρκία χρειάστηκαν περισσότερο χρόνο για να φτάσουν στην εξάντληση σε τεστ ποδηλασίας, αφού είχαν πάρει σφηνάκι παντζαριού. Αυτό δείχνει ότι το συμπλήρωμα μπορεί να «συμβάλλει στη μείωση της επιβάρυνσης της άσκησης και ίσως να βελτιώσει τη συμμετοχή και τη συνέπεια στην άσκηση».
Έχω διαβάσει επίσης πολλές μαρτυρίες στα social media από ανθρώπους που λένε ότι ο χυμός παντζαριού τούς κάνει να νιώθουν πως έχουν περισσότερη ενέργεια και ότι είναι εξίσου αποτελεσματικός με τον καφέ στην καταπολέμηση της κόπωσης. Αυτό, όμως, δεν έχει εξεταστεί σε επίσημες μελέτες, άρα μπορεί να πρόκειται για φαινόμενο placebo.
Ο Eliud Kipchoge στον μαραθώνιο του Βερολίνου το 2017. photocosmos1/Shutterstock
Ένα πράγμα που φαίνεται σαφές είναι ότι η καθημερινή κατανάλωση χυμού παντζαριού μπορεί να ρίξει λίγο την αρτηριακή πίεση σε άτομα με υπέρταση, περίπου κατά 5 mmHg για τη συστολική πίεση. Αυτό δεν είναι τόσο αποτελεσματικό όσο τα αντιυπερτασικά φάρμακα, τα οποία συνήθως μειώνουν τη συστολική πίεση κατά περίπου 10 mmHg, αλλά μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο συμπλήρωμα. Μελέτη ερευνητών του King’s College London που δημοσιεύθηκε τον περασμένο μήνα διαπίστωσε ότι η μάσηση ζαχαρούχας τσίχλας μετά την κατανάλωση χυμού παντζαριού ρίχνει την πίεση ακόμα περισσότερο, επειδή ενισχύει τη δράση των βακτηριακών ενζύμων στο στόμα που ξεκινούν τις χημικές αντιδράσεις με τις οποίες τα νιτρικά μετατρέπονται σε μονοξείδιο του αζώτου.
Από την άλλη πλευρά, όσοι έχουν χαμηλή πίεση καλό είναι να είναι προσεκτικοί με τον χυμό παντζαριού, γιατί μπορεί να νιώσουν ζάλη ή ελαφριά αδιαθεσία αν η πίεσή τους πέσει κι άλλο. Ο χυμός παντζαριού έχει επίσης μέτρια υψηλή περιεκτικότητα σε φυσικά σάκχαρα, οπότε μεγάλες ποσότητες μπορεί να μην είναι κατάλληλες για άτομα με διαβήτη.
Ορισμένοι πιστεύουν ότι μόλις ανακαλύπτουμε ξανά τα αξιοσημείωτα οφέλη των φυτικών ινών για σώμα και μυαλό.
Ο αείμνηστος τηλεοπτικός γιατρός Michael Mosley είχε αποκαλέσει το παντζάρι ακόμη και «φυτικό Viagra», επειδή θεωρούσε ότι η επίδρασή του στην αύξηση της ροής του αίματος θα μπορούσε να ενισχύσει τις στύσεις. «Ο μηχανισμός είναι ακριβώς ο ίδιος με το Viagra», είπε σε podcast το 2023. «Αυτό που κάνει το Viagra είναι να οδηγεί στην απελευθέρωση μονοξειδίου του αζώτου και στη διαστολή των αιμοφόρων αγγείων, αλλά κυρίως γύρω από τα γεννητικά όργανα». Πράγματι, ένα συμπλήρωμα που περιέχει εκχύλισμα παντζαριού «αύξησε τη διάρκεια και την ένταση των νυχτερινών στύσεων» σε πρόσφατη μελέτη με 10 άνδρες που φορούσαν ένα έξυπνο δαχτυλίδι στο πέος τους για να παρακολουθούν τη σκληρότητά του όσο κοιμούνταν, αν και η μελέτη χρηματοδοτήθηκε από την εταιρεία που παρήγαγε το συμπλήρωμα, κάτι που μπορεί να επηρέασε τα αποτελέσματα.
Φαίνεται πως και οι αρχαίοι Ρωμαίοι το είχαν ήδη αντιληφθεί αυτό, αφού χρησιμοποιούσαν το παντζάρι ως αφροδισιακό και το ενέτασσαν σε ερωτικές σκηνές που ζωγραφίζονταν στους τοίχους των οίκων ανοχής. Μια τοιχογραφία 2.000 ετών που αποκαλύφθηκε πρόσφατα στην Πομπηία έδειχνε ένα πιάτο φαγητό δίπλα σε ένα κύπελλο που θεωρήθηκε ότι περιείχε κόκκινο κρασί, αλλά ίσως στην πραγματικότητα να ήταν χυμός παντζαριού.
Ένα πράγμα που πρέπει να ξέρετε αν αρχίσετε να πίνετε μεγάλες ποσότητες χυμού παντζαριού είναι ότι η κόκκινο-μωβ χρωστική του μπορεί να βάψει τα ούρα και τα κόπρανά σας στο ίδιο χρώμα. Μην πανικοβληθείτε και νομίσετε ότι αιμορραγείτε.
Αν δεν σας αρέσει το παντζάρι, μπορείτε επίσης να πάρετε νιτρικά από άλλες τροφές, όπως το σπανάκι, τη ρόκα, το μαρούλι, το σέλινο, τις ντομάτες, τις μπανάνες και τα πορτοκάλια. Εγώ προσωπικά δεν νομίζω ότι θα άντεχα να πίνω χυμό παντζαριού κάθε μέρα, αλλά μου αρέσει το λαχανικό ολόκληρο, οπότε σκοπεύω να τρώω περισσότερες σαλάτες με ψητό παντζάρι και μπιφτέκια με κομμένο παντζάρι, με την ελπίδα ότι ίσως να ανεβάσουν λίγο τα επίπεδα ενέργειάς μου. Η φίλη μου η Lizzie μου δίνει πάντα καλές συμβουλές για την υγεία και, σε αυτή την περίπτωση, φαίνεται πως δεν έχασε το… ριζικό.
