Εκτίμηση: έως 2,8 εκατ. χέλια γύρω από υποθαλάσσιο βουνό στην Αυστραλία

Κάθε χρόνο, σε βάθη εκατοντάδων μέτρων στα παγωμένα και σκοτεινά νερά ανοιχτά της νοτιοανατολικής Αυστραλίας, εξελίσσεται μια εντυπωσιακή συγκέντρωση. Γύρω από το απομονωμένο υποθαλάσσιο βουνό Patience Seamount, νότια της Τασμανίας, εκατομμύρια χέλια συγκεντρώνονται, μετατρέποντας ένα κατά κανόνα ήσυχο σημείο του βυθού σε ένα πυκνό, κινούμενο σύνολο από σώματα.

Τα συγκεκριμένα βαθύβια ψάρια είναι basketwork eels (Diastobranchus capensis) και οι επιστήμονες εκτιμούν ότι συγκεντρώνονται εκεί για μία από τις σημαντικότερες στιγμές της ζωής τους, την αναπαραγωγή. Τώρα, μελέτη υπό τον θαλάσσιο επιστήμονα Ben Scoulding του CSIRO στην Αυστραλία αποτυπώνει για πρώτη φορά το εντυπωσιακό μέγεθος αυτής της μυστηριώδους συγκέντρωσης.

Στην κορύφωσή της, οι Scoulding και οι συνεργάτες του υπολογίζουν ότι η συγκέντρωση μπορεί να περιλαμβάνει έως 2,8 εκατομμύρια χέλια, με συνολικό βάρος μεγαλύτερο από 3.500 μετρικούς τόνους.

Παραμένει, όμως, ένα μεγάλο ερώτημα: γιατί από όλα τα σχετικά όμοια υποθαλάσσια βουνά της περιοχής τα χέλια επιλέγουν αυτό;

«Αυτό είναι ένα από τα μεγαλύτερα αναπάντητα ερωτήματα», δήλωσε ο Scoulding στο ScienceAlert.

«Το Patience είναι ένα από τα περίπου 120 seamounts στα θαλάσσια πάρκα Huon και Tasman Fracture, νότια της Τασμανίας, και παρότι τα κοντινά υποθαλάσσια βουνά έχουν παρόμοια βάθη και γενικά παρόμοια περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά, δεν υποστηρίζουν την ίδια συγκέντρωση χελιών.

«Σε αυτό το στάδιο, έχουμε κάποιες καλές υποθέσεις, αλλά δεν έχουμε ακόμη οριστική απάντηση.»

Η αποτύπωση της πραγματικής κλίμακας της ετήσιας συγκέντρωσης των basketwork eels στο Patience Seamount χρειάστηκε δεκαετίες.

Ασυνήθιστα μεγάλες παρουσίες του είδους στην περιοχή είχαν αναφερθεί από την αλιευτική δραστηριότητα ήδη από τη δεκαετία του 1980 και του 1990, όμως μόλις το 2007 μια έρευνα με κάμερα στα βάθη κατέγραψε τελικά το εξαιρετικό αυτό φαινόμενο.

Το υποθαλάσσιο βουνό βρίσκεται μέσα στο Huon Marine Park, που δημιουργήθηκε το 2007 ως επέκταση παλαιότερου θαλάσσιου καταφυγίου του 1999, με στόχο την προστασία των ευάλωτων βαθιών θαλάσσιων οικοσυστημάτων της περιοχής.

Στο πλαίσιο αποστολής το 2007 για την έρευνα του βυθού και της θαλάσσιας ζωής μέσα και γύρω από το θαλάσσιο πάρκο, επιστήμονες του CSIRO έσυραν μια κάμερα πίσω από ερευνητικό σκάφος για να δουν τι θα συναντήσουν.

Σε αντίθεση με το γνωστό παραμύθι με την αρκούδα και το βουνό, είδαν πολύ περισσότερα από την άλλη πλευρά του.

Μέσα στο μόνιμο σκοτάδι κάτω από τα κύματα, η στήλη του νερού έσφυζε από χέλια.

Νεότερες έρευνες έδωσαν ακόμη περισσότερα στοιχεία. Τα χέλια ζουν στο seamount όλο τον χρόνο, όμως οι αριθμοί τους κορυφώνονται στους φθινοπωρινούς μήνες του νότιου ημισφαιρίου, από τον Μάρτιο έως τον Μάιο. Χέλια που αλιεύθηκαν σε αυτή την κορύφωση βρέθηκαν σε προχωρημένο στάδιο αναπαραγωγής, τόσο αρσενικά όσο και θηλυκά, κάτι που ενισχύει την εκτίμηση ότι η συγκέντρωση συνδέεται με την αναπαραγωγή.

Σε κάθε περίπτωση, το θέαμα είναι εντυπωσιακό.

«Αν και τα υποθαλάσσια βουνά είναι γνωστά ως σημεία όπου συγκεντρώνονται ψάρια, είναι ασυνήθιστο να βρίσκει κανείς εκατομμύρια ψάρια γύρω από ένα μόνο χαρακτηριστικό του βυθού. Το ίδιο το Patience Seamount είναι σχετικά μικρό, καλύπτοντας μόλις περίπου 2 τετραγωνικά χιλιόμετρα, όμως υποστηρίζει σταθερά μια τεράστια εποχική συγκέντρωση για πολλούς μήνες», είπε ο Scoulding.

«Το να βλέπεις τόσο μεγάλη βιομάζα συγκεντρωμένη σε ένα τόσο μικρό βαθύβιο χαρακτηριστικό είναι σπάνιο, και η κλίμακα, η διάρκεια και η πιθανή αναπαραγωγική φύση της συγκέντρωσης την καθιστούν μία από τις πιο αξιοσημείωτες συγκεντρώσεις ψαριών που έχουν καταγραφεί στον βαθύ ωκεανό.»

Η παρατήρηση μιας τόσο ασυνήθιστης συγκέντρωσης είναι ένα πράγμα. Το να υπολογίσει κανείς πόσα ψάρια υπάρχουν εκεί είναι πολύ πιο δύσκολο.

Μελέτη του 2021 για τη συγκέντρωση είχε χρησιμοποιήσει υδροακουστικές μετρήσεις και καταμετρήσεις χελιών σε βίντεο, εκτιμώντας ότι σε συγκέντρωση του Απριλίου 2015 μπορεί να υπήρχαν δεκάδες χιλιάδες χέλια.

Ο Scoulding και οι συνεργάτες του θέλησαν να προσεγγίσουν το ζήτημα με μεγαλύτερη ακρίβεια.

«Αυτό που δεν ήξερε κανείς ήταν πόσο μεγάλη ήταν η συγκέντρωση, πόσο διαρκούσε ή πόσα χέλια συμμετείχαν πραγματικά», είπε. «Ένας από τους βασικούς στόχους της μελέτης μας ήταν να απαντήσουμε σε αυτά τα ερωτήματα.»

Από το 2023 έως το 2025, οι ερευνητές πραγματοποίησαν μια σειρά από έρευνες γύρω από το Patience Seamount, χρησιμοποιώντας σόναρ για να χαρτογραφήσουν τις τεράστιες συγκεντρώσεις ψαριών στο νερό.

Υπήρχε, όμως, ένα ζήτημα. Τα basketwork eels δεν είναι τα μόνα ψάρια που συγκεντρώνονται εκεί. Στο Patience Seamount συναντώνται επίσης orange roughy (Hoplostethus atlanticus) και το σόναρ από μόνο του δεν μπορεί να ξεχωρίσει τα δύο είδη.

Έτσι, η ομάδα συνδύασε τις ακουστικές μετρήσεις με υλικό από υποβρύχιες κάμερες, ώστε να υπολογίσει πόσο συνεισέφερε το κάθε είδος στο σήμα του σόναρ.

Τα ευρήματα έδειξαν μια συγκέντρωση εντυπωσιακών διαστάσεων. Στο μεγαλύτερο μέγεθός της, το σμήνος εκτεινόταν περίπου 3 χιλιόμετρα σε μήκος, 2 χιλιόμετρα σε πλάτος και 150 μέτρα πάνω από τον βυθό.

Οι ερευνητές εκτίμησαν ότι η βιομάζα των basketwork eels αυξήθηκε από περίπου 750 μετρικούς τόνους τον Μάρτιο σε περισσότερους από 3.500 μετρικούς τόνους τον Μάιο.

«Το μέγεθος ήταν εντυπωσιακό. Η εκτίμηση ότι μπορεί να υπάρχουν έως 2,8 εκατομμύρια χέλια και πάνω από 3.500 τόνοι βιομάζας συγκεντρωμένοι γύρω από ένα μόνο υποθαλάσσιο βουνό δείχνει πόσο εξαιρετικό είναι το Patience Seamount», είπε ο Scoulding.

Όπως σημείωσε, με τη νέα έρευνα και παλαιότερες καταγραφές οι επιστήμονες μπόρεσαν να τεκμηριώσουν την παρουσία της συγκέντρωσης από τον Δεκέμβριο έως τον Αύγουστο.

«Αυτό που με εξέπληξε περισσότερο ήταν η διάρκεια της συγκέντρωσης. Ξέραμε ότι υπήρχε, αλλά δεν περιμέναμε να βρίσκεται εκεί για τόσο μεγάλο μέρος του χρόνου.»

Η σύνθεση της συγκέντρωσης αλλάζει επίσης μέσα στο έτος. Ορισμένες περιόδους τα orange roughy αποτελούν σημαντικό ποσοστό των ψαριών, ενώ άλλες φορές κυριαρχούν ξεκάθαρα τα basketwork eels.

Τα δύο είδη φαίνεται μάλιστα να προτιμούν διαφορετικά σημεία του βουνού. Τα orange roughy τείνουν να συγκεντρώνονται στις πιο απότομες, ανώτερες πλαγιές, ενώ τα basketwork eels προτιμούν το βαθύτερο και πιο επίπεδο έδαφος γύρω από τη βάση του.

Ωστόσο, αυτό που κάνει το Patience Seamount τόσο ελκυστικό για τα χέλια παραμένει ασαφές. Μια πιθανότητα, σύμφωνα με τους ερευνητές, είναι η εγγύτητά του στην υφαλοκρηπίδα, κάτι που μπορεί να επηρεάζει την κίνηση των ψαριών ή τα ρεύματα γύρω από το βουνό.

Όποιος κι αν είναι ο λόγος, η συγκέντρωση αναδεικνύει τη σημασία της προστασίας αυτών των απομονωμένων βαθιών θαλάσσιων οικοτόπων.

Το Patience Seamount είχε κάποτε δεχθεί τράτες βυθού, όμως οι επιστήμονες βλέπουν πλέον ενθαρρυντικά σημάδια ανάκαμψης, μεταξύ των οποίων η αποκατάσταση πληθυσμών orange roughy και η επιστροφή ζωντανών κοραλλιών σε περιοχές που είχαν αλιευθεί στο παρελθόν.

Υπάρχουν, πάντως, ακόμη πολλά να μάθουν οι επιστήμονες για τα ίδια τα χέλια. Ο Scoulding και η ομάδα του βρήκαν πρόσθετες ενδείξεις ότι η συγκέντρωση σχετίζεται με την αναπαραγωγή, όπως θηλυκά με προχωρημένα αυγά και άδειο στομάχι.

Αυτό έφερε και μια απρόσμενη δυσκολία στην έρευνα. Τα χέλια ίσως σταματούν να τρέφονται όσο ετοιμάζονται να γεννήσουν, και ένα χέλι που δεν πεινά δύσκολα πιάνει δόλωμα. Από το κινούμενο πλήθος βαθιά κάτω από το σκάφος τους, οι ερευνητές κατάφεραν να αλιεύσουν μόλις επτά.

Παραμένει επίσης άγνωστο το πότε και το πού ακριβώς γίνεται η ωοτοκία.

Η κατανόηση αυτής της διαδικασίας, αλλά και του τρόπου με τον οποίο η συγκέντρωση μεταβάλλεται από χρόνο σε χρόνο, θα μπορούσε να βοηθήσει τους επιστήμονες να καταλάβουν τι χρειάζονται αυτά τα εντυπωσιακά ζώα για να ευημερήσουν.

«Επειδή η συγκέντρωση συμβαίνει μέσα σε προστατευμένο θαλάσσιο πάρκο, προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία να επιστρέφουμε στο σημείο κάθε λίγα χρόνια και να βλέπουμε πώς αλλάζει ο πληθυσμός με τον χρόνο», είπε ο Scoulding.

«Αν το οικοσύστημα συνεχίσει να ανακάμπτει από τις ιστορικές επιπτώσεις της αλιείας, μπορεί να δούμε περαιτέρω αύξηση στο μέγεθος της συγκέντρωσης.»

Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο Royal Society Open Science.