146 ειδικοί ζητούν να κηρυχθεί η κλιματική αλλαγή παγκόσμια υγειονομική έκτακτη ανάγκη

Τα ρεκόρ καύσωνα διακόπτουν την εργασία, πιέζουν τα νοσοκομεία και κοστίζουν χιλιάδες ζωές σε όλο τον κόσμο, με διεθνείς ειδικούς να ζητούν η κλιματική αλλαγή να αναγνωριστεί επίσημα ως παγκόσμια υγειονομική έκτακτη ανάγκη, σύμφωνα με το The Lancet Countdown on Health and Climate Change για το 2026.

Η έκθεση δείχνει ότι οι κίνδυνοι και οι βλάβες που συνδέονται με την ακραία ζέστη και τις ξηρασίες συνεχίζουν να αυξάνονται ταχύτερα από τη δράση για το κλίμα, παρά τις αυξημένες επενδύσεις στη μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα την τελευταία δεκαετία.

«Ο ρυθμός αύξησης πολλών απειλών για την υγεία που σχετίζονται με το κλίμα επιταχύνεται, ενώ οι θάνατοι από ζέστη που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή έχουν φτάσει σε ιστορικά υψηλό επίπεδο και το οικονομικό κόστος πλήττει πιο σκληρά τους ευάλωτους τομείς και τις κοινότητες», αναφέρει η ερευνήτρια για την υγεία και το κλίμα Μαρίνα Ρομανέλο, εκτελεστική διευθύντρια του The Lancet Countdown.

Πέρασαν 10 χρόνια από την πρώτη έκθεση Countdown, η οποία ένωσε ειδικούς στη δημόσια υγεία, το κλίμα, την ενέργεια, τα δεδομένα, την οικονομία και άλλους τομείς για να παρακολουθούν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής σε 54 διαφορετικούς δείκτες υγείας.

Οι συγγραφείς της νέας έκθεσης εκφράζουν σοβαρή ανησυχία για το πόσο αργά έχει κινηθεί η διεθνής κοινότητα ώστε να γίνουν οι αλλαγές που απαιτούνται για την προστασία της ανθρώπινης υγείας.

«Μια δεκαετία μετά τη Συμφωνία του Παρισιού, τα ευρήματά μας είναι σαφή: οι βλάβες στην υγεία από την κλιματική αλλαγή αυξάνονται ταχύτερα από την απάντηση του κόσμου σε αυτές και, σε πολλές περιπτώσεις, επιταχύνονται», λέει η Ρομανέλο.

«Έχει σημειωθεί πραγματική πρόοδος στην καθαρή ενέργεια, στην ετοιμότητα των συστημάτων υγείας και στη ρύθμιση που προστατεύει την υγεία, τα οποία ήδη προσφέρουν οφέλη υγείας στις τοπικές κοινότητες.

Ωστόσο, η πρόοδος ήταν υπερβολικά αργή, υπερβολικά μικρή και δεν φτάνει σε όσους τη χρειάζονται περισσότερο. Γι’ αυτό ζητούμε η κλιματική αλλαγή να αναγνωριστεί επίσημα ως παγκόσμια υγειονομική έκτακτη ανάγκη, με την υγεία στο κέντρο κάθε κλιματικής απόφασης».

Το 2023, το 71,5% των θανάτων που σχετίζονταν με τη ζέστη παγκοσμίως αποδίδεται στην κλιματική αλλαγή. Το σύνολο έφτασε τις 710.000, ενώ χωρίς την κλιματική αλλαγή ο αριθμός αυτός θα ήταν περίπου 200.000, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις.

Μεταξύ 2016 και 2023, υπολογίζεται ότι 540.800 θάνατοι τον χρόνο συνδέονταν με τη ζέστη. Η κλιματική αλλαγή ευθυνόταν για το 68% αυτών, δηλαδή για 369.900 θανάτους, ποσοστό αυξημένο σε σχέση με το 55% των θανάτων που συνδέονταν με τη ζέστη ετησίως την προηγούμενη δεκαετία, 2006-2015.

Το 2025, η ζέστη κόστισε στην παγκόσμια οικονομική παραγωγικότητα περίπου 1,07 τρισ. δολάρια μόνο επειδή διέκοψε τη δυνατότητα των ανθρώπων να εργάζονται, με τις μεγαλύτερες απώλειες να καταγράφονται στο ΑΕΠ χωρών της Νοτιοανατολικής Ασίας και της Αφρικής.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, η γεωργία και οι κατασκευές επλήγησαν ιδιαίτερα από τις απώλειες που συνδέονται με τη ζέστη, καθώς εξαρτώνται από σωματικά απαιτητική εργασία σε εξωτερικούς χώρους.

Το ανθρώπινο σώμα έχει όρια και, ολοένα και περισσότερο, οι συνθήκες έξω γίνονται αφόρητες, αν όχι θανατηφόρες.

«Αυτά τα στοιχεία δείχνουν καθαρά μια έκτακτη ανάγκη», λέει η Ρομανέλο.

«Οι κίνδυνοι γίνονται ακόμη πιο σοβαροί αν λάβει κανείς υπόψη του ότι διαφορετικές απειλές αλληλεπιδρούν και σωρεύονται. Την ίδια ώρα, η ξηρασία εξαπλώνεται και ο κόσμος κινείται ανάμεσα σε ακραίες συνθήκες νερού, με κάποιες περιοχές να ξεραίνονται και άλλες να πλημμυρίζουν».

Η ξηρασία μπορεί γρήγορα να οδηγήσει σε ελλείψεις τροφίμων και υποσιτισμό, κακή ποιότητα νερού και αέρα, καθώς και προβλήματα ψυχικής υγείας, ενώ οι πλημμύρες αυξάνουν τον κίνδυνο για μολυσματικές, αναπνευστικές και πεπτικές ασθένειες. Και οι δύο αυτές ακραίες συνθήκες επιβαρύνουν τα ήδη πιεσμένα συστήματα υγείας.

Την ίδια στιγμή, έως το 2040, οι 100 μεγαλύτερες εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο σχεδιάζουν να ξεπεράσουν κατά 150% την παραγωγή ορυκτών καυσίμων που θα χρειαζόταν για να μείνει η υπερθέρμανση του πλανήτη κάτω από 1,5°C.

Οι ερευνητές προτείνουν σχέδιο για την αντιμετώπιση της κρίσης.

Ζητούν από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και τα Ηνωμένα Έθνη να κηρύξουν την κλιματική αλλαγή παγκόσμια υγειονομική έκτακτη ανάγκη, να συντονίσουν τις κυβερνήσεις ώστε η ανθρώπινη υγεία να τεθεί στο κέντρο των κλιματικών αποφάσεων και να αυξηθεί η χρηματοδότηση με τη μορφή επιχορηγήσεων για δράσεις για το κλίμα και την υγεία.

Ζητούν επίσης από τις κυβερνήσεις όλου του κόσμου να «δώσουν προτεραιότητα και να προωθήσουν την επείγουσα, δίκαιη και ισότιμη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου ως παγκόσμια υγειονομική επιταγή».

«Πριν από 10 χρόνια, προτείναμε ότι η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής θα μπορούσε να προσφέρει τη μεγαλύτερη υγειονομική ευκαιρία του 21ου αιώνα, μέσα από την προσαρμογή και τη γρήγορη πρόοδο στη μείωση των ορυκτών καυσίμων και άλλων πηγών εκπομπών», λέει ο ειδικός στη δημόσια υγεία και συμπρόεδρος του The Lancet Countdown, Άντονι Κόστέλο.

«Δέκα χρόνια μετά, έχουμε αποδείξεις ότι η κλιματική δράση με επίκεντρο την υγεία λειτουργεί: καθαρότερος αέρας, πιο ανθεκτικά συστήματα υγείας και συστήματα προειδοποίησης προστατεύουν την υγεία και σώζουν ζωές παγκοσμίως. Όμως ο ρυθμός και η κλίμακα της μείωσης των εκπομπών παραμένουν εντελώς ασύμβατα με τον ρυθμό και την κλίμακα της βλάβης».

Το πλήρες ρεπορτάζ είναι διαθέσιμο εδώ.