Πώς βλέπουν τον κόσμο οι μακάκοι, σύμφωνα με δοκιμή με «περίεργο» ερέθισμα

Οι μακάκοι φαίνεται να βλέπουν τον κόσμο με τρόπο που σε αρκετά σημεία μοιάζει με τον ανθρώπινο, αλλά με δύο βασικές διαφορές, σύμφωνα με έρευνα που δημοσίευσε το New Scientist με βάση μελέτη ερευνητών στην Ινδία.

Για να το διαπιστώσουν, νευροεπιστήμονες χρησιμοποίησαν ένα τεστ «oddball» και συνέκριναν την οπτική απόδοση ανθρώπων και μακάκων. Οι δύο ομάδες είχαν παρόμοιες επιδόσεις σε αρκετές πλευρές της αντίληψης, όμως οι μακάκοι επηρεάζονταν λιγότερο όταν οι εικόνες γυρνούσαν ανάποδα και έμοιαζαν να εστιάζουν πολύ περισσότερο στις λεπτομέρειες.

Ο S. P. Arun από το Indian Institute of Science στο Bengaluru λέει ότι σε προηγούμενες προσπάθειες σύγκρισης ανθρώπινης και μαϊμουδένιας όρασης τα τεστ απαιτούσαν συχνά μεγάλη εκπαίδευση. Όπως σημειώνει, υπήρχε πάντα το ερώτημα αν η αντίληψη είχε αλλάξει εξαιτίας αυτής της εκπαίδευσης. Επιπλέον, διαφορετικές πλευρές της όρασης είχαν εξεταστεί με διαφορετικά τεστ, κάτι που δυσκόλευε τη σύγκριση των αποτελεσμάτων.

Η ομάδα του Arun επέλεξε τώρα ένα μόνο τεστ, το oddball search task, που μπορεί να προσαρμοστεί σε διαφορετικά οπτικά χαρακτηριστικά. Οι συμμετέχοντες βλέπουν στην οθόνη μια σειρά από εικόνες, ίδιες εκτός από μία, και πρέπει να βρουν την εικόνα που διαφέρει.

Όταν η «διαφορετική» εικόνα μοιάζει περισσότερο με τις υπόλοιπες, χρειάζεται περισσότερος χρόνος για να εντοπιστεί, λέει ο Arun, κάτι που δίνει ένα αντικειμενικό μέτρο της αντίληψης. Οι ερευνητές εκπαίδευσαν στο τεστ τρεις μακάκους, με ανταμοιβή χυμό, και 24 ανθρώπους.

Σε αρκετές δοκιμασίες, άνθρωποι και μακάκοι είχαν παρόμοια απόδοση. Για παράδειγμα, και οι δύο ομάδες κατέτασσαν τα άψυχα αντικείμενα, όπως ένα μανιτάρι ή ένα φύλλο, ως πιο όμοια μεταξύ τους απ’ ό,τι με έμβια, όπως ένα πουλί ή μια γάτα.

Και οι δύο ομάδες ακολούθησαν επίσης τον νόμο του Weber, σύμφωνα με τον οποίο η μικρότερη αντιληπτή μεταβολή σε ένα ερέθισμα εξαρτάται από το αρχικό του μέγεθος. Στην περίπτωση αυτή, οι ερευνητές έδειξαν ότι όσο πιο φωτεινό ήταν ένα σημείο, τόσο μεγαλύτερη έπρεπε να είναι οποιαδήποτε αλλαγή στη φωτεινότητά του για να γίνει αντιληπτή είτε από τους μακάκους είτε από τους ανθρώπους.

Υπήρχαν όμως και ενδιαφέρουσες διαφορές. Η ομάδα εξέτασε ένα φαινόμενο κατά το οποίο οι άνθρωποι δυσκολεύονται περισσότερο να ξεχωρίσουν κατοπτρικές εικόνες όταν αυτές έχουν αναστραφεί γύρω από τον κατακόρυφο άξονα, σε σύγκριση με τον οριζόντιο. Ένα παράδειγμα είναι η σύγχυση που έχουν τα μικρά παιδιά ανάμεσα στα γράμματα «b» και «d».

Αυτό το «mirror confusion» θεωρείται ότι προκύπτει επειδή βλέπουμε συχνά τα αντικείμενα γύρω μας, όπως δέντρα ή καρέκλες, από διαφορετικές γωνίες γύρω από τον κατακόρυφο άξονα, οπότε τα αντιλαμβανόμαστε ως πιο εναλλάξιμα. Αντίθετα, τα βλέπουμε πιο σπάνια ανάποδα, άρα οι εικόνες που αναστρέφονται γύρω από τον οριζόντιο άξονα μοιάζουν πιο διαφορετικές και είναι πιο εύκολο να διακριθούν.

Αυτό ακριβώς συνέβη στους ανθρώπους που συμμετείχαν στο oddball test: χρειάζονταν περισσότερο χρόνο για να εντοπίσουν την εικόνα που ξεχώριζε όταν αυτή είχε αναστραφεί γύρω από τον κατακόρυφο άξονα, σε σχέση με τον οριζόντιο. Οι μακάκοι, όμως, δεν εμφάνισαν τέτοια σύγχυση και είχαν σταθερά παρόμοια επίδοση είτε οι εικόνες είχαν αναστραφεί κατακόρυφα είτε οριζόντια. Ο Arun εκτιμά ότι αυτό μπορεί να οφείλεται στο ότι αυτά τα ευκίνητα ζώα έχουν συνηθίσει να βλέπουν οικεία αντικείμενα από πολλές γωνίες. «Περνούν πηδώντας πάνω από πράγματα και μερικές φορές κρέμονται ανάποδα», λέει.

Οι μακάκοι έδειξαν επίσης μεγάλη ευαισθησία στις μικρές λεπτομέρειες, αλλά φάνηκαν να αγνοούν τις μεγαλύτερες μορφές. Για να το ελέγξουν, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μεγάλα σχήματα —ρόμβο, κύκλο ή Χ— που αποτελούνταν από μικρότερα σχήματα. Οι άνθρωποι συνήθως καταλαβαίνουν πιο εύκολα πότε αλλάζει το συνολικό σχήμα, σε σχέση με τα μικρότερα στοιχεία. «Βλέπεις πρώτα το δάσος και μετά τα δέντρα», λέει ο Arun.

Οι μακάκοι, όμως, έμοιαζαν να ενδιαφέρονται μόνο για τις λεπτομέρειες και δεν ήταν ταχύτεροι όταν άλλαζε και το συνολικό σχήμα. Δεν είναι σαφές γιατί συμβαίνει αυτό, αναφέρει ο Arun.

Το ερώτημα αυτό τέθηκε στο πλαίσιο της σειράς Last Word του New Scientist, όπου οι αναγνώστες δίνουν επιστημονικές απαντήσεις ο ένας στις ερωτήσεις του άλλου. Ο Rufin Vogels από το KU Leuven στο Βέλγιο λέει ότι οι διαφορές που εντοπίστηκαν στη μελέτη είναι «εντυπωσιακές», αν και προειδοποιεί ότι τα αποτελέσματα μπορεί να επηρεάζονται τόσο από την προσοχή όσο και από την αντίληψη.

Πέρα από τη ματιά στον οπτικό κόσμο των μακάκων, η μελέτη μπορεί να έχει και ευρύτερη σημασία για την έρευνα, λέει ο Arun, καθώς αυτά τα ζώα χρησιμοποιούνται συχνά ως μοντέλα για την ανθρώπινη όραση. Παρότι μοιάζουν σε πολλά σημεία, τονίζει ότι «ίσως δεν είναι σωστό να υποθέτουμε ότι βλέπουν τα πάντα όπως εμείς».

Ο Arun ελπίζει ότι η προσέγγιση oddball μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για τη χαρτογράφηση της όρασης σε άλλα είδη. Το τεστ είναι τόσο απλό, λέει, που θα μπορούσαν να εκπαιδευτούν ακόμη και πουλιά και μέλισσες. Η ομάδα του το χρησιμοποιεί ήδη για να μελετήσει την όραση παιδιών διαφορετικών ηλικιών, ανάμεσά τους και παιδιών με ΔΕΠΥ και αυτισμό, ώστε να κατανοήσει πώς μπορεί να αντιλαμβάνονται τον κόσμο διαφορετικά από τους ενήλικες.