Πειραματικό αντίσωμα κράτησε ιό τύπου HIV σε ύφεση σε μαϊμού

Ο HIV μπορεί να παραμένει αδρανής χωρίς να εξαφανίζεται από τον οργανισμό, κρυμμένος μέσα στα ανοσοκύτταρα και έτοιμος να αρχίσει ξανά να πολλαπλασιάζεται όταν σταματήσει η θεραπεία. Στο Nature Microbiology, ερευνητές αναφέρουν ότι ένα πειραματικό αντίσωμα βοήθησε σε νεογέννητες μαϊμούδες να κρατήσουν σε ύφεση τον ιό της ανοσοανεπάρκειας των πιθήκων, συγγενή του HIV, για μήνες μετά το τέλος της αγωγής.

Σε ένα ζώο, ο ιός παρέμεινε μη ανιχνεύσιμος στο αίμα για τέσσερα χρόνια παρακολούθησης. Την προσέγγιση δοκίμασε ομάδα στην οποία συμμετείχαν ο ιολόγος Jesse Deere και ο ανοσολόγος Dennis Hartigan-O’Connor από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Davis.

Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Nature Microbiology, στόχευσε κύτταρα που φέρουν στην επιφάνειά τους τον υποδοχέα C-C chemokine receptor type 5 (CCR5). Ο HIV και ο SIV μπορούν να χρησιμοποιήσουν τον CCR5 για να μπουν στα κύτταρα και στη συνέχεια να ενσωματώσουν το γενετικό τους υλικό στο DNA τους, παραμένοντας εκεί.

Τα μολυσμένα κύτταρα που μένουν σε λανθάνουσα κατάσταση και δεν παράγουν νέο ιό σχηματίζουν ένα λανθάνον ιικό απόθεμα. Τα αντιρετροϊκά φάρμακα ελέγχουν τη λοίμωξη, αλλά δεν μπορούν να εξαλείψουν τον ιό από αυτά τα κύτταρα.

Το πειραματικό αντίσωμα δεσμεύεται τόσο στον CCR5 όσο και στο CD3, ένα σύμπλεγμα πρωτεϊνών στα Τ λεμφοκύτταρα. Έτσι κατευθύνει τα Τ κύτταρα να επιτεθούν σε κύτταρα που φέρουν CCR5.

Οι ερευνητές μόλυναν 25 νεογέννητους ρέζους μακάκους με SIV και 20 από αυτούς μολύνθηκαν. Μία εβδομάδα μετά τη μόλυνση, τα ζώα άρχισαν αντιρετροϊκή θεραπεία. Πριν από την έκθεση, είχαν κατανεμηθεί τυχαία σε τρεις ομάδες: μία έλαβε μόνο τα φάρμακα, μία πήρε και μία δόση του πειραματικού αντισώματος CCR5/CD3 και μία τρίτη έλαβε διαφορετικό αντίσωμα που στόχευε την πρωτεΐνη CD4.

Η αγωγή με το αντίσωμα ξεκίνησε δύο ημέρες μετά τα αντιιικά φάρμακα. Τα φάρμακα συνέχισαν για 18 εβδομάδες και στη συνέχεια διακόπηκαν για να φανεί αν ο ιός θα επανεμφανιστεί.

Σε όλα τα ζώα που έλαβαν μόνο τα φάρμακα, ο ιός επανεμφανίστηκε στο αίμα μέσα σε μία εβδομάδα. Στην ομάδα του αντισώματος κατά του CD4, έξι από τα οκτώ ζώα εμφάνισαν επανεμφάνιση μέσα σε επτά ημέρες, ενώ ένα παρέμεινε χωρίς ανιχνεύσιμο ιό μέχρι το τέλος της παρακολούθησης.

Ορισμένα από τα ζώα που έλαβαν το αντίσωμα CCR5/CD3 έμειναν σε ύφεση για πολύ μεγαλύτερο διάστημα. Τέσσερα δεν έδειξαν κανένα σημάδι του ιού στο αίμα τους για περισσότερους από τρεις μήνες. Σε δύο, ο ιός επέστρεψε μετά από 97 και 173 ημέρες. Ένα τρίτο δεν εμφάνισε επανεμφάνιση μέχρι να ολοκληρωθεί η παρακολούθηση, περίπου στις 29 εβδομάδες. Στο ζώο με τη μακρύτερη παρακολούθηση, το διάστημα αυτό έφτασε τα τέσσερα χρόνια.

Η παρατεταμένη απουσία ανιχνεύσιμου ιού μετά το τέλος της αγωγής περιγράφεται ως ύφεση και δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι η λοίμωξη έχει εκκαθαριστεί πλήρως.

Η ομάδα έκανε επιπλέον ελέγχους σε τρία ζώα με σταθερή ύφεση. Δύο είχαν λάβει το αντίσωμα CCR5/CD3 και ένα το αντίσωμα κατά του CD4. Πρώτα, οι ερευνητές μείωσαν προσωρινά τα CD8 Τ κύτταρα, που συμβάλλουν στον έλεγχο ιογενών λοιμώξεων. Αν αυτά κρατούσαν υπό έλεγχο μια επιμένουσα λοίμωξη, η αποδυνάμωση αυτής της άμυνας θα έπρεπε να επιτρέψει την επανεμφάνιση του ιού. Αυτό δεν συνέβη.

Εξετάσεις σε ιστούς από αυτά τα ζώα δεν έδειξαν ιικό γενετικό υλικό. Απόπειρες ανάκτησης μολυσματικού ιού από κύτταρα λεμφαδένων επίσης απέτυχαν. Μαζί, τα ευρήματα δείχνουν σημαντική μείωση του ιικού αποθέματος.

Ωστόσο, ένα δείγμα από τη μαϊμού που παρακολουθήθηκε για τέσσερα χρόνια έδωσε ένα πολύ μικρό σήμα πιθανού ιικού RNA. Οι ερευνητές δεν μπόρεσαν να αποκλείσουν με βεβαιότητα επιμόλυνση, ενώ δεν εντόπισαν αντίστοιχο ιικό DNA ούτε επανεμφάνιση του ιού στο αίμα.

Η μελέτη ήταν μικρή και η θεραπεία ξεκίνησε λίγο μετά τη μόλυνση. Οι ερευνητές επέλεξαν νεογέννητες μαϊμούδες και επειδή μπορούν να ανανεώνουν πιο γρήγορα τα ανοσοκύτταρά τους. Δεν είναι, λοιπόν, γνωστό αν η ίδια προσέγγιση θα είχε ανάλογο αποτέλεσμα σε ενήλικα ζώα ή σε χρόνιες λοιμώξεις.

Το αντίσωμα στοχεύει επίσης και μη μολυσμένα ανοσοκύτταρα. Τα ζώα γενικά το ανέχθηκαν, με ήπιες αντιδράσεις που υποχώρησαν μέσα σε λίγες ώρες, όμως οι ερευνητές επισημαίνουν ότι χρειάζεται περαιτέρω μελέτη για τυχόν επιδράσεις στην άμυνα απέναντι σε άλλες λοιμώξεις.

«Η μελέτη μας δείχνει ότι η στόχευση των κυττάρων που εκφράζουν CCR5 μέσω του ανοσοποιητικού συστήματος του ξενιστή μπορεί να είναι μια εκπληκτικά αποτελεσματική οδός για τη θεραπεία του HIV, τουλάχιστον για βρέφη που μπορούν να αντιμετωπιστούν σύντομα μετά τη μόλυνση», αναφέρουν οι συγγραφείς της μελέτης. Η προσέγγιση δεν έχει δοκιμαστεί σε ανθρώπους, οπότε απομένει να φανεί η αποτελεσματικότητα και η ασφάλειά της στον άνθρωπο.