Φάρμακο που μιμείται αραιό ορεινό αέρα βελτίωσε συμπτώματα Πάρκινσον σε ποντίκια

Ένας συνδυασμός πειραματικών φαρμάκων που μειώνει την παροχή οξυγόνου στους ιστούς βελτίωσε τα συμπτώματα τύπου Πάρκινσον σε ποντίκια, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε στο PNAS.

Οι επιστήμονες δοκίμασαν μια απροσδόκητη προσέγγιση σε ποντίκια με συμπτώματα που έμοιαζαν με Πάρκινσον: τη μείωση της παροχής οξυγόνου στους ιστούς τους. Τα ζώα που έλαβαν τον συνδυασμό φαρμάκων κατέβηκαν πιο γρήγορα έναν στύλο και κράτησαν για περισσότερο χρόνο ένα καπάκι κλωβού. Η θεραπεία ξεκίνησε αφότου είχαν ήδη εμφανιστεί τα κινητικά προβλήματα.

Οι ερευνητές περιγράφουν την προσέγγισή τους ως «hypoxia in a pill», επειδή αναπαράγει ορισμένες από τις επιδράσεις της αναπνοής αέρα με χαμηλό οξυγόνο.

Η νόσος Πάρκινσον βλάπτει τα εγκεφαλικά κύτταρα που παράγουν ντοπαμίνη, μια χημική ουσία που βοηθά στη ρύθμιση της κίνησης. Συνδέεται επίσης με τη συσσώρευση μιας πρωτεΐνης που ονομάζεται alpha-synuclein.

Η βλάβη που σχετίζεται με αυτή την πρωτεΐνη μπορεί να διαταράξει τα μιτοχόνδρια, τις μικρές δομές μέσα στα κύτταρα που παράγουν ενέργεια. Τα μιτοχόνδρια χρησιμοποιούν οξυγόνο για να βοηθήσουν στην παραγωγή ενέργειας.

«Η τρέχουσα εργασιακή μας υπόθεση είναι ότι όταν υπάρχει μιτοχονδριακή δυσλειτουργία, το οξυγόνο δεν καταναλώνεται σωστά και αυτό οδηγεί σε αναντιστοιχία οξυγόνου, δηλαδή η παροχή οξυγόνου είναι μεγαλύτερη από την αξιοποίησή του», δήλωσε στο ScienceAlert ο Vamsi K. Mootha από την Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ.

Μειώνοντας την παροχή οξυγόνου, η ομάδα στοχεύει να περιορίσει αυτή την αναντιστοιχία και τη βλάβη που τη συνοδεύει.

Σε μελέτη του 2025, οι ερευνητές έδειξαν ότι ποντίκια με συμπτώματα τύπου Πάρκινσον ωφελήθηκαν όταν ανέπνεαν συνεχώς αέρα με 11% οξυγόνο. Ο συνηθισμένος αέρας περιέχει περίπου 21%. Στη νέα μελέτη, εξέτασαν αν τα φάρμακα θα μπορούσαν να πετύχουν παρόμοια αποτελέσματα.

Ο Hong Wang και οι συνεργάτες του χρησιμοποίησαν δύο ουσίες που δρουν συμπληρωματικά. Η πρώτη, το GBT601, κάνει το αίμα να απελευθερώνει λιγότερο οξυγόνο στους ιστούς. Επειδή ο οργανισμός μπορεί να αντισταθμίσει αυτή την αλλαγή παράγοντας περισσότερα ερυθρά αιμοσφαίρια που μεταφέρουν οξυγόνο, η δεύτερη ουσία, το PT2399, περιορίζει αυτή την αντίδραση.

Για το πείραμα, οι επιστήμονες έγχυσαν ινίδια alpha-synuclein στους εγκεφάλους των ποντικιών για να προκαλέσουν συσσώρευση της πρωτεΐνης και κινητικές δυσκολίες. Έξι εβδομάδες αργότερα, αφού είχαν ήδη εμφανιστεί τα προβλήματα κίνησης, άρχισαν να χορηγούν τα φάρμακα από το στόμα, κάθε μέρα.

Στις επόμενες έξι εβδομάδες, τα ζώα που έλαβαν τη θεραπεία βελτιώθηκαν στα τεστ του στύλου και της κρέμασης από το καπάκι, ενώ τα ποντίκια που έλαβαν μόνο την έγχυση υγρού χωρίς το πρωτεϊνικό διάλυμα συνέχισαν να επιδεινώνονται. Ο συνδυασμός μείωσε επίσης την περίσσεια οξυγόνου στον εγκέφαλο και χαμήλωσε έναν δείκτη βλάβης από λίπος στον εγκεφαλικό ιστό, αλλά δεν βελτίωσε μια μέτρηση συμπεριφοράς που σχετίζεται με άγχος.

Ο Mootha είπε ότι οι βελτιώσεις είτε με εισπνεόμενο χαμηλό οξυγόνο είτε με τη φαρμακευτική προσέγγιση μπορεί να αρχίσουν ήδη από μία έως δύο εβδομάδες μετά την έναρξη της θεραπείας.

Η καλύτερη κίνηση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τα νευρικά κύτταρα έχουν αποκατασταθεί. Ο Mootha εξήγησε ότι στο πείραμα του 2025 τα ποντίκια είχαν ήδη κινητικά προβλήματα όταν ξεκίνησε η καθυστερημένη θεραπεία, αλλά δεν είχε ακόμη ανιχνευθεί απώλεια νευρικών κυττάρων. Τα ποντίκια ανέκτησαν τις κινητικές τους ικανότητες και απέφυγαν την επακόλουθη απώλεια νευρικών κυττάρων, παρότι η συσσώρευση alpha-synuclein παρέμεινε αμετάβλητη.

Η νέα μελέτη δεν ανέφερε στον κύριο κορμό της τον αριθμό των ντοπαμινεργικών νευρώνων, οπότε δεν αποδεικνύει αν ο συνδυασμός προστατεύει αυτά τα κύτταρα.

Η ομάδα δοκίμασε τον συνδυασμό και σε δύο ακόμη μοντέλα νόσου. Σε ποντίκια που μοντελοποιούσαν το σύνδρομο Leigh, μια σπάνια διαταραχή που επηρεάζει την παραγωγή ενέργειας στα κύτταρα, ο συνδυασμός αύξησε τη διάμεση επιβίωση από 62 σε 158 ημέρες. Σε μοντέλο της αταξίας Friedreich, που επηρεάζει την κίνηση και τον συντονισμό, σταμάτησε την περαιτέρω επιδείνωση χωρίς να αναστρέψει τις ήδη υπάρχουσες δυσκολίες.

Μετά από έξι εβδομάδες θεραπείας σε ποντίκια ελέγχου, οι ερευνητές δεν βρήκαν αύξηση σε μια καρδιακή μέτρηση που συνδέεται με την πνευμονική υπέρταση, έναν κίνδυνο που σχετίζεται με την παρατεταμένη χαμηλή οξυγόνωση.

«Η υποξία μπορεί να είναι επικίνδυνη, οπότε μια σημαντική πρόκληση είναι να μπορέσουμε να πετύχουμε θεραπεία υποξίας που να είναι ασφαλής και αποτελεσματική», προειδοποίησε ο Mootha.

«Όλο το έργο μας μέχρι σήμερα είναι προκλινικό, σε μοντέλα ποντικιών, και απαιτείται πολύ περισσότερη δουλειά πριν μεταφερθεί αυτή η ιδέα στους ανθρώπους.»