Ο Άρης ίσως δεν έχει σβήσει: Το αέριο που προδίδει ηφαίστεια κάτω από την επιφάνεια

Με μια ματιά

• Το ExoMars κατέγραψε ασυνήθιστο υδροχλώριο πάνω από ρωγμές του ηφαιστείου Alba Mons.
• Οι ερευνητές εξετάζουν αν το αέριο διαφεύγει από μάγμα βαθιά στον Άρη.
• Δεν έχει παρατηρηθεί έκρηξη ούτε έχει εντοπιστεί ζωή στον πλανήτη.

Ο Άρης μπορεί να είναι πολύ λιγότερο «νεκρός» από όσο δείχνει η παγωμένη, σκονισμένη επιφάνειά του. Μια διεθνής ομάδα επιστημόνων συνέδεσε ασυνήθιστες ανιχνεύσεις υδροχλωρίου στην ατμόσφαιρα με στενές ρωγμές στις πλαγιές του τεράστιου ηφαιστείου Alba Mons. Η ερμηνεία τους είναι συναρπαστική: αέρια ενδέχεται να ανεβαίνουν από θερμό μάγμα που παραμένει κάτω από το έδαφος, ακόμη και σήμερα.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2026 στο Science Advances και παρουσιάστηκε από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA) στις 5 Νοεμβρίου. Πρόκειται για ενδείξεις πιθανής μαγματικής δραστηριότητας, όχι για παρατήρηση έκρηξης. Η διάκριση είναι κρίσιμη, επειδή το ίδιο αέριο μπορεί να δημιουργηθεί και από χημικές διεργασίες που δεν έχουν καμία σχέση με ηφαίστεια.

Το αέριο εμφανίστηκε εκεί όπου δεν το περίμεναν

Το υδροχλώριο (HCl) είναι ένα μόριο που αποτελείται από υδρογόνο και χλώριο. Στη Γη μπορεί να απελευθερωθεί από ηφαιστειακά αέρια, αλλά στον Άρη η παρουσία του δεν σημαίνει αυτομάτως ότι υπάρχει μάγμα. Το διαστημικό σκάφος ExoMars Trace Gas Orbiter (TGO) το είχε ανιχνεύσει ήδη από το 2018, σε μετρήσεις που ανακοινώθηκαν το 2021.

Εκείνες οι πρώτες ανιχνεύσεις συνδέθηκαν κυρίως με τη σκόνη, τα άλατα και τους υδρατμούς της αρειανής ατμόσφαιρας. Το αέριο εμφανιζόταν σε διαφορετικές περιοχές του πλανήτη κατά την περίοδο των καταιγίδων σκόνης. Δεν ήταν πειστικό ίχνος ηφαιστειακής δραστηριότητας.

Η νέα έρευνα εστιάζει σε μια διαφορετική συμπεριφορά: το HCl εμφανίζεται επανειλημμένα σε συγκεκριμένη περιοχή και σε ασυνήθιστη εποχή, στις βόρειες πλαγιές του Alba Mons, στις αρχές του τοπικού καλοκαιριού. Κανονικά, οι εποχικές συγκεντρώσεις του αερίου τείνουν να κορυφώνονται τον χειμώνα του βόρειου ημισφαιρίου και να μειώνονται το καλοκαίρι. Αυτή η εξαίρεση οδήγησε τους ερευνητές να αναζητήσουν μια τοπική πηγή.

Οι ρωγμές που μπορεί να λειτουργούν σαν καμινάδες

Οι επιστήμονες συνδύασαν τις ατμοσφαιρικές μετρήσεις από τα υπέρυθρα όργανα του TGO με εικόνες υψηλής ανάλυσης της κάμερας CaSSIS. Στην περιοχή εντόπισαν στενά, σχετικά πρόσφατα γεωλογικά χαρακτηριστικά, ορισμένα με μήκος εκατοντάδων μέτρων, καθώς και αλλαγές στο χρώμα του εδάφους.

Το προτεινόμενο σενάριο θυμίζει τις ηφαιστειακές ατμίδες της Γης. Αέρια από το υπέδαφος θα μπορούσαν να κινούνται προς την επιφάνεια μέσω των ρωγμών. Τον εξαιρετικά ψυχρό αρειανό χειμώνα, ο πάγος ενδέχεται να φράζει προσωρινά τις διόδους. Όταν η θερμοκρασία ανεβαίνει, ο πάγος εξαχνώνεται — περνά απευθείας από στερεή σε αέρια κατάσταση — και επιτρέπει την έξοδο των παγιδευμένων αερίων.

Αυτό θα εξηγούσε γιατί οι ασυνήθιστες ανιχνεύσεις συμπίπτουν με μια συγκεκριμένη εποχή. Θα μπορούσε επίσης να εξηγεί τις αλλοιώσεις χρώματος γύρω από τις ρωγμές, εφόσον πρόκειται για αποθέσεις υλικών που μεταφέρθηκαν από το εσωτερικό. Όμως ούτε το υπόγειο μάγμα ούτε η διαφυγή του αερίου έχουν παρατηρηθεί άμεσα στην πηγή τους.

Τι γνωρίζουμε για το εσωτερικό του Άρη

Η ιδέα ενός γεωλογικά ενεργού Άρη δεν προέκυψε ξαφνικά. Οι δορυφορικές εικόνες είχαν ήδη δείξει ηφαιστειακές περιοχές με χαρακτηριστικά που, σε γεωλογική κλίμακα, φαίνονται νεαρά. Παράλληλα, ο στατικός σταθμός InSight της NASA κατέγραψε περισσότερα από 1.300 σεισμικά γεγονότα κατά τη διάρκεια της αποστολής του.

Οι σεισμοί αυτοί αποδεικνύουν ότι το εσωτερικό του πλανήτη δεν είναι απολύτως αδρανές. Δεν αποδεικνύουν, όμως, ότι κάθε δόνηση οφείλεται σε μάγμα: ορισμένα γεγονότα συνδέονται με προσκρούσεις μετεωροειδών και άλλα με τεκτονικές διεργασίες. Η νέα ανάλυση προσθέτει μια διαφορετική κατηγορία πιθανών ενδείξεων, από τη χημεία της ατμόσφαιρας.

Εάν η ερμηνεία των ερευνητών επιβεβαιωθεί, ο Άρης μπορεί να διατηρεί αρκετή εσωτερική θερμότητα ώστε να τροφοδοτεί τοπικά μαγματικά συστήματα. Αυτό δεν ισοδυναμεί με πρόβλεψη επικείμενης έκρηξης ούτε με απόδειξη ότι υπάρχει σήμερα λάβα στην επιφάνεια.

Γιατί η ανακάλυψη αφορά και την αναζήτηση ζωής

Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον ίσως βρίσκεται κάτω από το χώμα. Εάν θερμό πέτρωμα ή μάγμα έρχεται σε επαφή με υπόγειο νερό, θα μπορούσαν να δημιουργούνται υδροθερμικά περιβάλλοντα: περιοχές με θερμότητα, νερό και χημική ενέργεια, δυνητικά κατάλληλες για μικροοργανισμούς. Στη Γη υπάρχουν οικοσυστήματα που βασίζονται σε αντίστοιχες πηγές ενέργειας, χωρίς να εξαρτώνται άμεσα από το ηλιακό φως.

Αυτό παραμένει υπόθεση για πιθανή κατοικησιμότητα, όχι εύρημα εξωγήινης ζωής. Για να στηριχθεί, θα πρέπει να διαπιστωθεί αν υπάρχει πράγματι ενεργό υδροθερμικό σύστημα, αν συνυπάρχει διαθέσιμο υγρό νερό και αν οι συνθήκες διατηρούνται αρκετά σταθερές.

Η ομάδα υποδεικνύει έτσι μια ενδιαφέρουσα κατεύθυνση για μελλοντικές παρατηρήσεις: πιο συστηματική παρακολούθηση των ίδιων ρωγμών, αναζήτηση πρόσθετων αερίων και συσχέτιση της ατμοσφαιρικής χημείας με θερμικά και γεωλογικά δεδομένα. Η παρουσία άλλων ουσιών που συνδέονται με ηφαιστειακές εκπομπές θα μπορούσε να ενισχύσει — ή να αποδυναμώσει — την ερμηνεία.

Ο Κόκκινος Πλανήτης δεν απέκτησε ξαφνικά ένα ηφαίστειο σε έκρηξη. Απέκτησε κάτι επιστημονικά πιο χρήσιμο: μια συγκεκριμένη, ελέγξιμη υπόθεση για το πού και πώς μπορεί να αναπνέει ακόμη το εσωτερικό του. Και αυτή η υπόθεση μπορεί να αλλάξει τα σημεία στα οποία θα αναζητήσουμε τα επόμενα ίχνη της ιστορίας του — ίσως και της δυνατότητάς του να φιλοξενήσει ζωή.