Ο Hubble χάνει ύψος: η NASA ζητά από ιδιώτες να τον σώσουν πριν από το 2032

Το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble πέφτει, αργά αλλά σταθερά. Η NASA εκτιμά ότι, αν δεν γίνει τίποτα, θα εισέλθει στην ατμόσφαιρα της Γης μεταξύ 2033 και 2034, και ότι οποιαδήποτε αποστολή διάσωσης θα πρέπει να έχει πραγματοποιηθεί έως το 2032. Στις 29 Οκτωβρίου η υπηρεσία δημοσίευσε επίσημο αίτημα πληροφοριών (Request for Information) προς τη βιομηχανία, με προθεσμία απαντήσεων τις 30 Νοεμβρίου.

Το αίτημα ζητά ιδέες για τρία σενάρια: να ανέβει το τηλεσκόπιο σε ψηλότερη τροχιά, να γίνει νέα επισκευή που θα βελτιώσει τις δυνατότητές του, ή να οδηγηθεί σε ελεγχόμενη επανείσοδο ή απόσυρση σε τροχιά. Πίσω από τη διατύπωση κρύβεται ένα ερώτημα που δεν είναι μόνο τεχνικό: πόσα αξίζει να πληρώσει κανείς για να κρατήσει ζωντανό ένα όργανο 36 ετών, όταν δεν υπάρχει αντικαταστάτης στον ορίζοντα.

Με μια ματιά

• Η NASA εκτιμά ότι ο Hubble θα πέσει στην ατμόσφαιρα το 2033–2034 και ότι μια αποστολή ανύψωσης πρέπει να γίνει έως το 2032.
• Το τηλεσκόπιο βρίσκεται περίπου στα 470 χλμ. και, σύμφωνα με τις αναφορές, πρέπει να ανέβει τουλάχιστον στα 600 χλμ.
• Η NASA δεν έχει δεσμευτεί να αγοράσει αποστολή, ενώ ο προϋπολογισμός λειτουργίας του Hubble έχει ήδη περικοπεί.

Γιατί πέφτει ένα τηλεσκόπιο

Ο Hubble δεν έχει δικό του σύστημα πρόωσης. Όταν εκτοξεύτηκε, τον Απρίλιο του 1990, αφέθηκε σε ύψος περίπου 612 χιλιομέτρων. Από τότε, τα ελάχιστα μόρια της ανώτερης ατμόσφαιρας τον φρενάρουν συνεχώς. Τις «ανυψώσεις» τις έκαναν τα διαστημικά λεωφορεία στις αποστολές επισκευής· το Columbia τον ανέβασε στα 583 χλμ. το 2002. Η τελευταία επίσκεψη έγινε το 2009 και, με την απόσυρση των λεωφορείων το 2011, κανείς δεν μπορούσε πια να τον σπρώξει προς τα πάνω.

Σήμερα κινείται περίπου στα 470 χλμ. Ο ρυθμός πτώσης δεν είναι σταθερός: εξαρτάται από τον Ήλιο. Όταν η ηλιακή δραστηριότητα είναι υψηλή, η ανώτερη ατμόσφαιρα θερμαίνεται, διαστέλλεται και η τριβή μεγαλώνει. Ο 25ος ηλιακός κύκλος ξεπέρασε αισθητά τις αρχικές προβλέψεις, με κορύφωση το 2024, και αυτό επιτάχυνε την απώλεια ύψους. Το EarthSky, με βάση στοιχεία της NOAA, καταγράφει ότι ο μηνιαίος αριθμός ηλιακών κηλίδων έπεσε τον Οκτώβριο στο 45,7 από 60,3 τον Σεπτέμβριο, ένδειξη ότι ο κύκλος βρίσκεται πλέον σε φάση ύφεσης. Αυτό δίνει μια μικρή ανάσα, όχι λύση.

Η αβεβαιότητα αποτυπώνεται στις πιθανότητες. Σύμφωνα με στοιχεία της NASA που μετέφερε το The Register και αναπαράγει το The Next Web, η πιθανότητα επανεισόδου είναι 10% έως τον Σεπτέμβριο του 2032 και 50% έως τον Δεκέμβριο του 2033. Με άλλα λόγια, η προθεσμία του 2032 δεν είναι συντηρητική· είναι το σημείο μετά το οποίο το ρίσκο αρχίζει να γίνεται σοβαρό.

Η ιδέα που απορρίφθηκε και επιστρέφει

Το σχέδιο δεν είναι καινούργιο. Τον Σεπτέμβριο του 2022 η NASA και η SpaceX υπέγραψαν συμφωνία, χωρίς χρηματοδότηση από την υπηρεσία, για να μελετήσουν αν ένα Crew Dragon θα μπορούσε να «πιάσει» τον Hubble από τον μηχανισμό σύλληψης που του είχε τοποθετηθεί το 2009 και να τον ανεβάσει. Τότε ο υπεύθυνος του προγράμματος στο Goddard, Patrick Crouse, έλεγε στο SpaceNews ότι η επιστροφή στα 600 χλμ. θα πρόσθετε «εύκολα 15 έως ίσως 20 χρόνια» τροχιακής ζωής. Την ιδέα στήριζε ο Jared Isaacman, τότε ιδιώτης αστροναύτης του προγράμματος Polaris, που είχε προσφερθεί να καλύψει μεγάλο μέρος του κόστους.

Τον Ιούνιο του 2024 η NASA είπε όχι, επικαλούμενη τον κίνδυνο να προκληθεί ζημιά στο τηλεσκόπιο. Σήμερα ο Isaacman είναι διευθυντής της NASA, και η υπηρεσία ξανανοίγει το θέμα, αυτή τη φορά σε όλη την αγορά. «Ο Hubble έχει ακόμη σημαντική επιστήμη μπροστά του και πρέπει να εξετάσουμε κάθε λογική ευκαιρία για να συνεχίσει να αποδίδει όσο το δυνατόν περισσότερο», δήλωσε. Η Nicky Fox, επικεφαλής της Διεύθυνσης Επιστημονικών Αποστολών, μίλησε για τον χρόνο που απομένει «ενώ αναπτύσσουμε τη ναυαρχίδα που θα ακολουθήσει».

Το μάθημα του Swift και το ζήτημα του κόστους

Η αισιοδοξία συνοδεύεται από ένα πρόσφατο αρνητικό προηγούμενο. Η NASA είχε αναθέσει στην Katalyst Space Technologies σύμβαση 30 εκατ. δολαρίων για να συλλάβει και να ανυψώσει ρομποτικά το τηλεσκόπιο Swift. Το σκάφος LINK εκτοξεύτηκε τον Ιούλιο, έχασε όμως τον έλεγχο προσανατολισμού του και δεν έφτασε ποτέ στον στόχο. Η επιστημονική αποστολή του Swift τερματίστηκε στις 20 Οκτωβρίου. Ο Hubble είναι πολύ πιο βαρύς, πάνω από 12 τόνους, και πολύ πιο πολύτιμος· μια αστοχία κατά τη σύνδεση θα μπορούσε να κάνει ζημιά που η απλή πτώση δεν θα έκανε για χρόνια.

Υπάρχει και το οικονομικό σκέλος. Σύμφωνα με όσα μεταφέρει το The Next Web από το Ars Technica, η NASA δεν δεσμεύεται να αγοράσει αποστολή και δεν έχει εξασφαλίσει κονδύλι. Την ίδια ώρα, το Space Telescope Science Institute ανέφερε στις αρχές του 2025 ότι του ζητήθηκε να σχεδιάσει με 83 έως 87,8 εκατ. δολάρια τον χρόνο για τα οικονομικά έτη 2026–2028, περικοπή άνω του 20%. Το ίδιο το τηλεσκόπιο λειτουργεί από το 2024 με ένα μόνο γυροσκόπιο, ρύθμιση που, κατά δημοσιεύματα, μείωσε τον διαθέσιμο χρόνο παρατήρησης γύρω στο 12%. Οι εκτιμήσεις του STScI, πάντως, δίνουν υψηλές πιθανότητες να λειτουργούν τα κρίσιμα υποσυστήματα και το 2030.

Τι διακυβεύεται

Το επιχείρημα υπέρ της διάσωσης είναι απλό: για την υπεριώδη και την ορατή ακτινοβολία δεν υπάρχει διάδοχος. Το James Webb παρατηρεί κυρίως στο υπέρυθρο, και το Habitable Worlds Observatory, που θα καλύψει αυτό το κενό, τοποθετείται στη δεκαετία του 2040. Χωρίς Hubble, η αστρονομία θα μείνει για χρόνια χωρίς «μάτι» σε ένα κομμάτι του φάσματος.

Το αντίθετο επιχείρημα είναι εξίσου σοβαρό: κάθε δολάριο για ένα γερασμένο όργανο λείπει από νέες αποστολές, και ο κίνδυνος ενός χειρισμού σύλληψης δεν είναι αμελητέος. Γι' αυτό η NASA ζητά, στο ίδιο έγγραφο, και ιδέες για ελεγχόμενη απόσυρση. Ένα αντικείμενο αυτού του μεγέθους δεν καίγεται ολόκληρο στην ατμόσφαιρα, οπότε η «μη απόφαση» έχει κι αυτή κόστος.

Οι απαντήσεις της βιομηχανίας, στα τέλη Νοεμβρίου, θα δείξουν αν υπάρχει σήμερα σκάφος, ρομποτικό ή επανδρωμένο, ικανό να κάνει με ασφάλεια αυτό που έκαναν κάποτε τα διαστημικά λεωφορεία. Το αίτημα πληροφοριών δεν είναι ακόμη απόφαση, ούτε σύμβαση. Θέτει όμως το δίλημμα πιο καθαρά από ποτέ, και με ρητή προθεσμία: ανύψωση, επισκευή ή αποχαιρετισμός.