Η διαθεσιμότητα εκτοξεύσεων γίνεται το νέο ζητούμενο στη διαστημική αγορά

Η διαστημική βιομηχανία έστειλε πέρυσι περισσότερους πυραύλους σε τροχιά από ποτέ, όμως οι διαχειριστές δορυφόρων αντιμετωπίζουν ένα απρόσμενο πρόβλημα: δεν υπάρχουν ακόμη αρκετές διαθέσιμες πτήσεις για όλους. Το ζήτημα, όπως περιγράφεται από την Exolaunch, δεν αφορά πλέον μόνο τον αριθμό των πυραύλων.

Οι εταιρείες δορυφόρων ζητούν εκτοξεύσεις προς περισσότερους τροχιακούς προορισμούς, με μεγαλύτερη τακτικότητα και σε ευρύτερο φάσμα οχημάτων. Αντί γι’ αυτό, μεγάλο μέρος του κλάδου έχει καταλήξει να εξαρτάται από σχετικά μικρό αριθμό πυραύλων που εκτοξεύονται συχνά και κινούνται σε παρόμοιες τροχιές. Έτσι, ορισμένες εταιρείες και τα σκάφη τους περιμένουν μήνες ή και χρόνια για μια κατάλληλη θέση.

«Η ζήτηση είναι τρελή», δήλωσε ο Ρόμπερτ Σπρολς, διευθύνων σύμβουλος της Exolaunch, ενός μεσιτικού φορέα διαστημικών υπηρεσιών με έδρα το Βερολίνο, που έχει τοποθετήσει 912 δορυφόρους σε τροχιά μέσα από 51 ξεχωριστές εκτοξεύσεις. «Η καμπύλη ζήτησης είναι πολύ πιο απότομη από την καμπύλη προσφοράς».

Η πίεση αυτή υπάρχει παρά τη μεγάλη αύξηση της εκτόξευσης πυραύλων. Στοιχεία της FAA δείχνουν ότι η υπηρεσία αδειοδότησε 187 εκτοξεύσεις στο οικονομικό έτος 2026, από λιγότερες από 100 πριν από μια δεκαετία. Οι κυβερνήσεις ζητούν ακόμη περισσότερες. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει ζητήσει οι αμερικανικοί διαστημικοί λιμένες να μπορούν να υποστηρίζουν περισσότερες από 1.000 εκτοξεύσεις και επανεισόδους ετησίως έως το 2030.

Ωστόσο, οι ακατέργαστοι αριθμοί κρύβουν ένα πρόβλημα που αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία όσο αναπτύσσεται η διαστημική οικονομία. Ένας πύραυλος που κατευθύνεται στη λάθος τροχιά, τη λάθος στιγμή, δεν είναι απαραίτητα χρήσιμος για έναν διαχειριστή δορυφόρου.

Έτσι, η επιλογή, και όχι μόνο η χωρητικότητα, εξελίσσεται σε έναν από τους μεγαλύτερους περιορισμούς της αγοράς εκτοξεύσεων.

Για να κλείσει πραγματικά το χάσμα ανάμεσα στην προσφορά και τη ζήτηση, είπε ο Σπρολς, οι εταιρείες διαστημικών μεταφορών πρέπει να αυξήσουν και την ποικιλία των διαθέσιμων εκτοξεύσεων.

«Ναι, πρέπει να καλύψουμε τη ζήτηση. Αλλά πρέπει επίσης να βεβαιωθούμε ότι τοποθετούμε αυτή τη ζήτηση στα σωστά σημεία», είπε. «Πρέπει να αναγνωρίσουμε ποιοι τύποι εκτοξεύσεων είναι καλύτεροι για ποιου είδους αποστολές και να διασφαλίσουμε ότι αυτοί οι τύποι εκτοξεύσεων είναι διαθέσιμοι όταν τους χρειάζεται ο πελάτης».

Η σημασία της ποικιλίας

Η εταιρεία ερευνών Novaspace αναφέρει ότι η παγκόσμια διαστημική οικονομία έφτασε σε αποτίμηση 626 δισ. δολαρίων το 2025. Με αναφορά στη «συγκέντρωση, την ενοποίηση και την πιο στενή θεσμική ευθυγράμμιση γύρω από την ασφάλεια, την ανθεκτικότητα και την επιχειρησιακή απόδοση», προβλέπει ετήσια ανάπτυξη 5,5% έως το 2034, οπότε εκτιμά ότι η παγκόσμια διαστημική οικονομία θα ξεπεράσει το 1 τρισ. δολάρια.

Τόσες μεγάλες αγορές δεν είναι μονολιθικές, είπε ο Σπρολς, πράγμα που σημαίνει ότι ο κλάδος χρειάζεται πολλούς παρόχους εκτοξεύσεων που να λειτουργούν σταθερά σε διαφορετικά τροχιακά καθεστώτα.

«Αν γυρίσετε πίσω στο 2016, υπήρχε τότε μεγαλύτερη ποικιλία στην αγορά των εκτοξεύσεων απ’ ό,τι σήμερα. Δεν υπήρχε περισσότερη χωρητικότητα, αλλά υπήρχε μεγαλύτερη ποικιλία οχημάτων στα οποία μπορούσες να έχεις αξιόπιστη πρόσβαση», είπε. Οι λόγοι για αυτή τη μείωση στη διαφοροποίηση περιλαμβάνουν αλλαγές στην τεχνολογία, στη γεωπολιτική και στις εφοδιαστικές αλυσίδες μετά την πανδημία της COVID-19, οι οποίες οδήγησαν στη συγκέντρωση της ικανότητας εκτόξευσης σε λίγους ιδιαίτερα ενεργούς παρόχους.

Η ποικιλία αυτή είναι αναγκαία, υποστηρίζει ο Σπρολς, γιατί οι πελάτες θέλουν να μπορούν να βελτιστοποιούν πότε θα εκτοξεύσουν, πού πρέπει να φτάσουν και πόσο θα κοστίσει.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι δύο πιο παραγωγικοί πάροχοι εκτοξεύσεων σήμερα: η SpaceX, το Falcon 9 της οποίας είναι προσαρμοσμένο για μεγάλους εμπορικούς αστερισμούς, επανδρωμένες πτήσεις και βαριές εμπορικές κοινές αποστολές, και η Rocket Lab, το Electron της οποίας εξυπηρετεί καλύτερα μικρούς δορυφόρους και CubeSats που απαιτούν προσαρμοσμένα τροχιακά επίπεδα.

«Δεν θα μπορούσατε να βρείτε δύο πιο διαφορετικά οχήματα, τόσο ως προς τις επιδόσεις όσο και ως προς τις εμπορικές προσφορές τους, κάτι που δείχνει πως ο κλάδος διψά για επιλογές όσο και για χωρητικότητα», είπε ο Σπρολς.

Πέρα από τις κοινές αποστολές

Στη σημερινή αγορά εκτοξεύσεων, οι υπηρεσίες κοινής μεταφοράς αποτελούν θεμέλιο της διαστημικής βιομηχανίας. «Η κοινή μεταφορά είναι κατάλληλη όταν το χρονοδιάγραμμά σας είναι αρκετά ευέλικτο ώστε να ταιριάξει με την εκτόξευση μιας προγραμματισμένης κοινής αποστολής και όταν έχετε αρκετό περιθώριο στην τροχιά σας για να πάτε εκεί που κατευθύνεται το πλήθος», είπε ο Σπρολς. «Βασικά, βγάζει νόημα όταν οι περιορισμοί της αποστολής δεν είναι τόσο αυστηροί».

Όμως, όσο οι αποστολές γίνονται πιο σύνθετες και πιο εξατομικευμένες, μια λύση δεν ταιριάζει σε όλους. Χρειάζονται εναλλακτικές στις κοινές αποστολές, ανάμεσά τους κοινές εκτοξεύσεις, όπου ο σχεδιασμός γίνεται εξαρχής με περισσότερους από έναν πελάτες κατά νου, αντί να “κουμπώνει” ευκαιριακά η αποστολή ενός πελάτη πάνω σε άλλη, και αποκλειστικές εκτοξεύσεις, στις οποίες ένας πελάτης εξασφαλίζει ολόκληρη εκτόξευση προσαρμοσμένη στο δικό του χρονοδιάγραμμα, προορισμό και φορτίο, ανέφερε ο Σπρολς.

Η Exolaunch παραπέμπει σε τέσσερις προγραμματισμένες αποστολές που, όπως λέει, αναδεικνύουν τα οφέλη της ποικιλίας στις εκτοξεύσεις.

Το 2027, η εταιρεία θα πραγματοποιήσει αποστολή κοινής μεταφοράς σε μεσαία κλίση με πύραυλο H3 της Mitsubishi Heavy Industries. Θα είναι η πρώτη της εκτόξευση από την Ιαπωνία.

Στα τέλη του 2027 και του 2028, αντίστοιχα, η Exolaunch θα εκτοξεύσει τις αποστολές Exo-1 και Exo-2 με δύο αποκλειστικούς πυραύλους SpaceX Falcon 9, οι οποίοι θα έχουν εξασφαλιστεί αποκλειστικά για έναν βασικό πελάτη. Και στις δύο περιπτώσεις ο πελάτης αυτός θα χρησιμοποιήσει περίπου το 40% του φορέα εκτόξευσης, ενώ η Exolaunch θα διαθέσει το υπόλοιπο 60% σε άλλους πελάτες που αναζητούν μοντέλο κοινής μεταφοράς.

Στα τέλη του 2028, η Exolaunch θα λειτουργήσει ως συν-ολοκληρωτής εκτόξευσης για την αποστολή Gravity Recovery and Climate Experiment-Continuity (GRACE-C), μια κοινή προσπάθεια του Γερμανικού Κέντρου Αεροδιαστημικής (DLR) και της NASA. Η εταιρεία θα παρέχει μια ειδική δομή για την ασφάλιση του φορτίου μέσα σε πύραυλο SpaceX Falcon 9 που είχαν ήδη εξασφαλίσει το DLR και η NASA για την εκτόξευσή τους. Σε αντάλλαγμα, το DLR και η NASA θα της επιτρέψουν να διαθέσει την αχρησιμοποίητη χωρητικότητα του πυραύλου σε άλλους πελάτες.

Οι πρώτες οκτώ εκτοξεύσεις της Exolaunch το 2026 πραγματοποιήθηκαν σε τέσσερις διαφορετικούς φορείς εκτόξευσης από τρεις ηπείρους. Με την εξασφάλιση χωρητικότητας σε ένα ποικιλόμορφο χαρτοφυλάκιο πυραύλων, κλίσεων και διαστημικών λιμένων, είπε ο Σπρολς, η Exolaunch προσφέρει στους πελάτες όχι μόνο πιο προβλέψιμη πρόσβαση σε τροχιά, αλλά και μεγαλύτερη ευελιξία ως προς το κόστος, το χρονοδιάγραμμα και τον τροχιακό προορισμό.

«Χρειαζόμαστε… εκτοξευτές για να εκτοξεύουν»

Ο Σπρολς φαντάζεται τελικά ένα μέλλον όπου οι πελάτες θα μπορούν να εκτοξεύουν οποιαδήποτε στιγμή και προς οποιαδήποτε τροχιά, χωρίς να χρειάζεται ποτέ να εξετάζουν τα διαθέσιμα οχήματα ή τα προγράμματα εκτόξευσης — όπως ακριβώς οι κατασκευαστές σε άλλους κλάδους μπορούν να στέλνουν τα προϊόντα τους γνωρίζοντας ότι πάντα υπάρχει διαθέσιμο πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, τρένο ή φορτηγό.

«Η ιδανική κατάσταση είναι οι πελάτες να μην χρειάζεται να σκέφτονται ποιο είναι το όχημα ή πότε αναχωρεί, επειδή θα υπάρχει πάντα μια επιλογή για να φτάσουν στην επιθυμητή τροχιά τη στιγμή που ο δορυφόρος τους έχει κατασκευαστεί», είπε ο Σπρολς.

Αυτό το μέλλον βρίσκεται στα χέρια των εταιρειών εκτόξευσης.

«Έχουμε πολλούς παρόχους εκτοξεύσεων που έχουν δείξει ότι μπορούν να εκτοξεύουν πυραύλους. Τώρα, χρειαζόμαστε αυτούς τους εκτοξευτές να εκτοξεύουν. Χρειαζόμαστε να λειτουργούν αξιόπιστα και σταθερά, και να πηγαίνουν σε πολλαπλές τροχιές. Μπορούν να το κάνουν. Απλώς πρέπει να το υλοποιήσουν.»

Πηγή: spacenews.com.