Η NASA θα εξερευνήσει σεληνιακή σήραγγα λάβας για μελλοντική βάση

Η NASA ετοιμάζει την πρώτη αποστολή για την εξερεύνηση σεληνιακής σήραγγας λάβας με το ρομπότ GIMLI, που προορίζεται να βοηθήσει στα σχέδια για μελλοντική βάση στη Σελήνη, σύμφωνα με το New Scientist.

Η Σελήνη αποτελεί το πρώτο στάδιο για την εξερεύνηση του υπόλοιπου ηλιακού συστήματος, αλλά είναι και ένα εξαιρετικά επικίνδυνο περιβάλλον. Η ηφαιστειακή σκόνη της είναι κολλητική, λειαντική και διαβρωτική, οι θερμοκρασίες της ημέρας φτάνουν τους 120°C, ενώ σε ορισμένους κρατήρες πέφτουν στους -245°C. Υπάρχουν επίσης σεληνιακοί σεισμοί και, χωρίς ατμόσφαιρα, η επιφάνειά της μένει εκτεθειμένη σε αστεροειδείς και στην ακτινοβολία του διαστήματος.

Η Κίνα και οι ΗΠΑ γνωρίζουν αυτούς τους κινδύνους, ωστόσο σχεδιάζουν μαζί με άλλες χώρες να στείλουν αστροναύτες στη σεληνιακή επιφάνεια και να δημιουργήσουν πυρηνοκίνητες βάσεις με εναλλασσόμενα πληρώματα. Οι βάσεις αυτές, όπως επισημαίνεται, θα πρέπει να είναι εξαιρετικά ανθεκτικές.

Σε αυτό το πλαίσιο, η NASA ανακοίνωσε πρόσφατα ότι επέλεξε τρεις νέες μη επανδρωμένες επιστημονικές αποστολές στη Σελήνη, στο πλαίσιο του προγράμματος Artemis. Η πρώτη θα είναι ένα εξελιγμένο σεισμόμετρο για την καταγραφή σεληνιακών σεισμών και κρούσεων μετεωριτών. Η δεύτερη θα αναζητήσει πάγο που μπορεί να μετατραπεί σε πόσιμο νερό, οξυγόνο και καύσιμο για πυραύλους.

Η τρίτη αποστολή ξεχωρίζει, καθώς θα εξετάσει μια υπόγεια σήραγγα λάβας. Η NASA θεωρεί ότι τέτοιες σήραγγες μπορεί να προσφέρουν φυσικά καταφύγια με θερμική σταθερότητα και προστασία από ακτινοβολία και μικρομετεωρίτες.

Το σημείο ενδιαφέροντος είναι ο κρατήρας Marius Hills στην κοντινή πλευρά της Σελήνης. Εξετάζεται ως πιθανό φυσικό άνοιγμα προς σήραγγα λάβας και η NASA στέλνει εκεί ρομποτική αποστολή για να το επιβεβαιώσει. Η αποστολή αυτή δεν έχει ακόμη ημερομηνία εκτόξευσης, αλλά έχει ήδη όνομα: Geophysical Instruments for Marius Lunar pit Investigation, ή GIMLI.

Ο επικεφαλής της αποστολής, Nathaniel Putzig του Planetary Science Institute, ανέφερε ότι το όνομα δεν εμπνεύστηκε από τον Τόλκιν. Είπε ότι απλώς κατέγραψε λέξεις που περιέγραφαν το σχέδιο της αποστολής και τις ένωσε σε ένα εύηχο ακρωνύμιο. Πρόσθεσε ότι την περίοδο εκείνη είχε αμυδρή μόνο γνώση της σύνδεσης με τον θρυλικό νάνο Γκίμλι από το «Άρχοντας των Δαχτυλιδιών», ενώ τελικά το όνομα επικράτησε στην ψηφοφορία της ομάδας.

Το GIMLI είναι κοινή προσπάθεια του Planetary Science Institute, της NASA, της Νορβηγικής Διαστημικής Υπηρεσίας και της αμερικανικής Honeybee Robotics, θυγατρικής της Blue Origin. Δεν θα κατέβει μέσα στον κρατήρα, αλλά θα προσγειωθεί δίπλα του και θα χρησιμοποιήσει όργανα όπως ραντάρ διείσδυσης εδάφους, σεισμικούς αισθητήρες και συσκευή για τη μέτρηση μικρών διαφορών στο βαρυτικό πεδίο της Σελήνης. Οι κάμερές του θα τραβήξουν επίσης εικόνες του κρατήρα και των τοιχωμάτων του.

Αν επιβεβαιωθεί ότι το άνοιγμα οδηγεί σε σήραγγα λάβας, η αποστολή θα βοηθήσει όχι μόνο την επιστημονική έρευνα, αλλά και τα σχέδια της NASA για την προστασία των αστροναυτών από τους κινδύνους της σεληνιακής επιφάνειας.

Στη Γη, αστεροειδείς στο μέγεθος αυτοκινήτου καίγονται στην ατμόσφαιρα χωρίς συνέπειες. Στη Σελήνη, όμως, χτυπούν το έδαφος ανεμπόδιστα. Πολύ σπάνια, όπως συνέβη το 2024, αστεροειδής στο μέγεθος μερικών γηπέδων ποδοσφαίρου μπορεί να προσκρούσει με δύναμη ισοδύναμη με ατομική βόμβα. Ακόμη και μικρότεροι αστεροειδείς, που κινούνται με δεκάδες χιλιάδες χιλιόμετρα την ώρα, αποτελούν σοβαρό κίνδυνο. Η οροφή μιας σήραγγας λάβας θα μπορούσε να απορροφήσει τέτοιες προσκρούσεις.

Αν το πάχος της παγωμένης λάβας είναι αρκετό, θα μπορούσε επίσης να προσφέρει προστασία από μεγάλη ηλιακή καταιγίδα. Σε περίπτωση έντονης έκρηξης του Ήλιου, η Σελήνη δέχεται το πλήγμα χωρίς το μαγνητικό πεδίο και την ατμόσφαιρα της Γης να τη θωρακίζουν. Σε μια τόσο ισχυρή ηλιακή έκρηξη, οι αστροναύτες θα μπορούσαν να λάβουν θανατηφόρα δόση ακτινοβολίας. Η καταφυγή σε σήραγγα λάβας θα μπορούσε να τους σώσει.

Το GIMLI, λοιπόν, θα βοηθήσει να απαντηθούν κρίσιμα ερωτήματα για τη μορφή και τη σταθερότητα αυτών των χώρων: αν είναι αρκετά ευρύχωροι, αν είναι ασφαλείς και αν θα μπορούσε να χωρέσει εκεί ένα καταφύγιο αστροναυτών ή ακόμη και ένας μικρός πυρηνικός αντιδραστήρας που θα τροφοδοτεί μια κοντινή βάση. Η NASA θεωρεί ότι η αναζήτηση τέτοιων χώρων αποτελεί σημαντική προεργασία για ασφαλή, μακροχρόνια παρουσία στη Σελήνη.

Η NASA στοχεύει στον νότιο πόλο της Σελήνης για τις επόμενες επανδρωμένες αποστολές Artemis και εκεί θέλει να δημιουργήσει την πρώτη βάση, κυρίως επειδή θεωρείται ότι υπάρχουν κρίσιμα αποθέματα νερού. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Putzig, οι σήραγγες λάβας σχηματίζονται σε ηφαιστειακό έδαφος και δεν υπάρχουν ή υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία τέτοιου εδάφους στις έντονα κρατηροειδείς περιοχές του νότιου πόλου. Άρα, πιθανότατα όχι εκεί. Όπως πρόσθεσε, όμως, άλλες εγκαταστάσεις μπορεί να δημιουργηθούν αλλού, όπου ίσως εντοπιστούν σήραγγες λάβας.

Η πρόσβαση σε τέτοιες σήραγγες πιθανότατα θα απαιτεί σχοινιά ή πρόχειρους ανελκυστήρες, κάτι που δημιουργεί νέο κίνδυνο. Αν ένας αστροναύτης πέσει μέσα ή αν παρουσιαστεί βλάβη στον εξοπλισμό, υπάρχει πιθανότητα να εγκλωβιστεί εκεί και να χάσει τη ζωή του. Με όλα τα υπόλοιπα ρίσκα που συνεπάγεται η Σελήνη, μια τέτοια κατάληξη θα ήταν ακόμη ένα πολύ άχαρο τέλος.

Παρά τις δυσκολίες, οι σήραγγες λάβας μπορεί να αποδειχθούν πολύτιμες, καθώς προσφέρουν φυσική προστασία που η επιφάνεια της Σελήνης δεν μπορεί να δώσει. Για τους ανθρώπους που θα μείνουν εκεί για μήνες, όμως, ίσως να εξακολουθεί να είναι προτιμότερη η επιφάνεια, ακόμη κι αν παραμένει εκτεθειμένη σε μικρούς αστεροειδείς, με την προϋπόθεση ότι θα μπορούν να βλέπουν τη Γη και τα αστέρια στον σεληνιακό ορίζοντα.

Πηγή: newscientist.com.