Το «La Bola Negra» μπαίνει στην κούρσα για τα Όσκαρ

Το La Bola Negra των Χαβιέρ Αμπρόσι και Χαβιέρ Καλβο, γνωστών στην Ισπανία ως «Los Javis», ξεχωρίζει ήδη στα βραβεία και μπαίνει δυναμικά στην κούρσα για τα Όσκαρ. Η ταινία είναι ένα queer έπος για τον πόλεμο και τις προκαταλήψεις, με την Πενέλοπε Κρουζ να εμφανίζεται με ξανθιά περούκα και τη Γκλεν Κλόουζ να μιλά ισπανικά, όπως αναφέρει το The Guardian.

Όταν οι δύο δημιουργοί άρχισαν να γράφουν το La Bola Negra, δεν σκέφτονταν αν θα είναι κομψό ή αν θα κερδίσει πολλά βραβεία. Επικεντρώθηκαν κυρίως στο μέγεθος. «Έχω κουραστεί με τις LGBTQ+ ταινίες να είναι περιθωριακές», λέει ο Αμπρόσι. «Σκέφτηκα: ας κάνουμε τη μεγαλύτερη, πιο γκέι πολεμική ταινία όλων των εποχών». Όπως φαίνεται, αυτός ο στόχος επιτεύχθηκε.

Στο φετινό Φεστιβάλ Καννών, το βραβείο σκηνοθεσίας απονεμήθηκε από κοινού στους ίδιους και στον Πάβελ Παβλικόφσκι, για την ταινία Fatherland. Το La Bola Negra θεωρείται πλέον από τα φαβορί για τα Όσκαρ, με υποψηφιότητες για καλύτερη ταινία και σκηνοθεσία να μοιάζουν σχεδόν βέβαιες.

Η ταινία κινείται ανάμεσα σε τρεις ιστορίες που διαδραματίζονται στην Ισπανία. Το 1932, ένας νεαρός που ζητά να γίνει μέλος ενός αποκλειστικού καζίνο απορρίπτεται επειδή υποψιάζονται ότι είναι ομοφυλόφιλος. Το 1937, ένας νεαρός εθνικιστής στρατιώτης αναπτύσσει τρυφερά αισθήματα για τον τραυματισμένο ρεπουμπλικανό κρατούμενο που επιτηρεί. Και το 2017, ένας queer ιστορικός κληρονομεί μια ανολοκλήρωτη ιστορία του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα. Αυτή η ιστορία δίνει και τον τίτλο στην ταινία, ενώ λειτουργεί ως ο συνδετικός της κρίκος.

Το αποτέλεσμα είναι ένα μεγαλεπήβολο μωσαϊκό, με εντυπωσιακές σκηνές, οπτικό ύφος που θυμίζει Κεν Ράσελ, αλλά και μικρές εμφανίσεις της Πενέλοπε Κρουζ και της Γκλεν Κλόουζ. Στην ίδια ταινία συνυπάρχουν ο ισπανικός εμφύλιος και ραντεβού στο Grindr.

Ο Αμπρόσι λέει ότι τους ενδιέφερε να φανταστούν σκηνές που σπάνια βλέπει κανείς σε queer ταινίες, όπως η εντυπωσιακή εναρκτήρια σεκάνς, όπου ένα ισπανικό χωριό βομβαρδίζεται από Ιταλούς φασίστες. «Πολλοί μας έχουν πει ότι έλειπε κάτι τέτοιο», λέει. «Θέλουν να αγοράσουν ποπ κορν και να δουν μια μεγάλη ταινία σαν τον Τιτανικό». Στη συνέχεια προσθέτει: «Αυτό είναι ο γκέι Τιτανικός!»

Σε ένα γωνιακό τραπέζι του εστιατορίου ξενοδοχείου στο Λονδίνο, οι δύο τους εμφανίζονται σαν δύο διαφορετικοί χαρακτήρες. Ο Αμπρόσι είναι 42 ετών, μικρόσωμος και πολυλογάς, με σκανταλιάρικο πρόσωπο και σγουρά μαλλιά. Ο Καλβο, 35 ετών, είναι ψηλότερος και πιο λιγομίλητος, με σοβαρή ομορφιά. Καθώς παλεύει με το τζετ λαγκ, τεντώνεται συνεχώς σαν γάτα και ρίχνει ματιές στον καθρέφτη δίπλα στο τραπέζι.

Το κρύο του φθινοπωρινού πρωινού τους αναγκάζει να τρίβουν τα γυμνά τους χέρια μέχρι να φτάσει ένας συνεργάτης με φούτερ. Κι όμως, ίσως το ρίγος που φαίνεται να τους διαπερνά να μην έχει σχέση μόνο με το κρύο, αλλά και με το ίδιο το θέμα της συζήτησης. Ο Αμπρόσι συμφωνεί με αυτή την εκδοχή, λέγοντας πως στο TikTok κυκλοφορεί τάση όπου άνθρωποι βιντεοσκοπούν τον εαυτό τους πριν και μετά το La Bola Negra, με το δεύτερο μέρος να τους δείχνει να κλαίνε και να αγκαλιάζονται.

Δεν είναι τυχαίο που οι δύο δημιουργοί επέμειναν η ταινία να προβληθεί για μεγαλύτερο διάστημα στις αίθουσες πριν πουληθούν τα δικαιώματα στις ΗΠΑ στο Netflix. Το La Bola Negra θα μείνει στους κινηματογράφους των ΗΠΑ για 47 ημέρες, κάτι που αποτελεί ρεκόρ για την πλατφόρμα. Ούτε ο Σκορσέζε δεν είχε τέτοια μεταχείριση, αναφέρεται χαρακτηριστικά.

Η ταινία σηματοδοτεί και μια προσωπική τομή για το δίδυμο, που γνωρίστηκε αρχικά ως ηθοποιοί. Φίλοι που διάβασαν το σενάριο τούς είπαν: «Α, εδώ πάτε;». Ο Αμπρόσι θυμάται πως εδώ και 13 χρόνια γράφουν μαζί LGBTQ+ χαρακτήρες, αλλά μέχρι τώρα επρόκειτο κυρίως για λεσβίες και τρανς γυναίκες. Παλαιότερες συνεργασίες τους είναι το Holy Camp! του 2017, που βασίστηκε στο La Llamada, το θεατρικό τους μιούζικαλ για μια κατασκήνωση με καλόγριες. Σε μία σκηνή, ο Θεός εμφανίζεται για να τραγουδήσει το I Will Always Love You. Η σειρά τους La Mesías, από το 2023, είναι μια αλλόκοτη ιστορία για χριστιανούς ποπ σταρ, εξωγήινους και κακή ανατροφή παιδιών. Όμως μέχρι σήμερα δεν είχαν γράψει για γκέι άνδρες.

Ο Καλβο εξηγεί πως ίσως αυτό να οφείλεται στο ότι μερικές φορές δεν θέλεις να μιλήσεις για τον εαυτό σου. Προσθέτει ότι πολλοί queer δημιουργοί έχουν προβάλλει τον εαυτό τους μέσα από άλλους χαρακτήρες, αναφέροντας τον Πέδρο Αλμοδόβαρ, τον Λόρκα με Το σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα και τον Μάικλ Πάτρικ Κινγκ με το Sex and the City. «Καλό σόου», λέει χαμογελώντας.

Ο Αμπρόσι συνδέει την καθυστέρηση και με μια ψυχολογική διάσταση. Παραδέχεται ότι δεν ήθελε να μιλήσει ανοιχτά για την επιθυμία ή το σεξ, επειδή ένιωθε ντροπή. Στο 1932 μέρος της ταινίας, τα μέλη του αριστοκρατικού καζίνο ψηφίζουν για την ένταξη νέων με ένα σύστημα από μαύρες και λευκές μπάλες. Η μαύρη μπάλα, το «la bola negra», γίνεται σύμβολο της queer ντροπής και της απόρριψης που περνά από γενιά σε γενιά.

Ο Αμπρόσι και ο Καλβο ήταν ήδη φίλοι με τον Αλμοδόβαρ, η εταιρεία του οποίου, El Deseo, συμμετέχει στην παραγωγή. Ο Αμπρόσι λέει ότι του παραδέχτηκε: «Δεν τα πάω καλά με την επιθυμία». Ο Αλμοδόβαρ τον κοίταξε και του απάντησε: «Πρέπει να αρχίσεις». Τότε, όπως λέει ο ίδιος, κατάλαβε ότι αν δεν αντιμετωπίζεις ανοιχτά την επιθυμία, χάνεις ένα κομμάτι της ζωής.

Γι’ αυτό και στη σημερινή τους συζήτηση η λέξη «explicit» εμφανίζεται ξανά και ξανά. Οι δύο δημιουργοί θέλουν να δείξουν καθαρά ότι το La Bola Negra είναι μια ταινία ανυπότακτη και ξεκάθαρη. Ένα στοιχείο είναι και η επιλογή γκέι ηθοποιών για γκέι ρόλους, με πιο χαρακτηριστικό τον τραγουδιστή Guitarricadelafuente, που κάνει το κινηματογραφικό του ντεμπούτο ως ο ερωτευμένος στρατιώτης.

Ο Καλβο λέει πως δεν υπάρχει κανόνας στην τέχνη και πως οι στρέιτ ηθοποιοί μπορούν να παίξουν γκέι ρόλους. Ο Αμπρόσι όμως συμπληρώνει ότι οι ίδιοι προτιμούν να λειτουργούν έτσι. Θυμάται ότι, στα 10 του, είδε τον Rupert Everett στο My Best Friend’s Wedding και, αν και δεν ήταν βέβαιος ότι ήταν ο ίδιος γκέι, κατάλαβε πως ο ηθοποιός έμοιαζε με εκείνον. «Υπήρχε μια αλήθεια στα μάτια του που θέλω να βάζω στις ταινίες μου», λέει. Και προσθέτει: «Ο Rupert Everett ήταν τόσο γενναίος. Θα έπρεπε να ήταν ο James Bond».

Ο Καλβο περιγράφει και τη δική του δυσάρεστη εμπειρία ως νεαρός γκέι ηθοποιός. Όταν ήταν έφηβος και έπαιξε έναν γκέι ρόλο στην τηλεόραση, μετά το τέλος της δουλειάς δεν είχε πολλές οντισιόν. Του συνέστησαν να κόψει τα μαλλιά του και να μη βάφει τα νύχια του. Το κοντό μαλλί δεν βοήθησε. Όπως λέει, οι άλλοι συνέχιζαν να καταλαβαίνουν ποιος είναι, και γι’ αυτό αποφάσισε να γράφει ρόλους για ηθοποιούς που δεν έχουν χώρο στη βιομηχανία.

Καθώς άρχισαν και να βγαίνουν μαζί, εκτός από το ότι συνεργάζονταν επαγγελματικά, γεννήθηκε το δίδυμο-φαινόμενο «Los Javis». Έγιναν θεατρικοί συγγραφείς, κινηματογραφιστές, ηθοποιοί και συμμετέχοντες σε ριάλιτι, ενώ ήταν και μόνιμοι κριτές στη ισπανική έκδοση του RuPaul’s Drag Race. Όμως η διαρκής παρουσία τους στη δημόσια ζωή της Ισπανίας είχε και κόστος. Ο Καλβο λέει ότι αυτός ήταν ένας από τους λόγους που χώρισαν στη διάρκεια της παραγωγής του La Bola Negra. «Μου μιλούσαν συνεχώς στον πληθυντικό, “Χάρηκα που σας γνώρισα, παιδιά”», λέει. «Κι εγώ σκεφτόμουν: τι εννοείτε; Εγώ είμαι εδώ μόνος. Ένιωθα ότι έχανα την ατομικότητά μου».

Η Ισπανία δεν πήρε καλά τον χωρισμό. «Ήταν μεγάλο θέμα», παραδέχεται ο Καλβο. «Είχα κάμερες έξω από την πόρτα μου για έναν μήνα». Ο Αμπρόσι δείχνει να θέλει να προχωρήσει: «Νομίζω ότι έχουμε περάσει ήδη αυτή τη συζήτηση. Φαντάσου να μιλούν όλοι για τον πρώην σου για πάντα! Μας αρέσει να γράφουμε και να σκηνοθετούμε μαζί και θα συνεχίσουμε να το κάνουμε». Το θέμα, όπως λέει, κλείνει εκεί.

Ύστερα από όλες τις μεταμορφώσεις και τις δραστηριότητες σε διαφορετικά πεδία, οι Los Javis μοιάζουν να έχουν φτάσει στην τελική τους μορφή. Από εδώ και πέρα, λέει ο Καλβο, θέλουν να επικεντρωθούν στις ταινίες. Ο Αμπρόσι σημειώνει ότι όλα όσα έκαναν είχαν σημασία για να στείλουν ένα μήνυμα. Μεγάλωσε, λέει, πιστεύοντας ότι οι σκηνοθέτες πρέπει να είναι σοβαροί και μονολιθικοί. Οι ίδιοι εκπροσώπησαν έναν νέο τρόπο. Ο Καλβο το διατυπώνει αλλιώς: «Έναν μη δυαδικό τρόπο». «Δεν βλέπουμε τη ζωή άκαμπτα. Αναμειγνύουμε είδη. Έρχεται μια πιο ευέλικτη εποχή. Να παίρνεις τη δουλειά σοβαρά, όχι τον εαυτό σου».

Πριν φύγουν, μένει μια φράση από το La Bola Negra που ζητά ερμηνεία. Όταν ο σύγχρονος ερευνητής Αλμπέρτο ρωτά τη μελετήτρια του Λόρκα, την οποία υποδύεται η Γκλεν Κλόουζ, τι να κάνει με τις σελίδες αυτής της ανολοκλήρωτης ιστορίας, εκείνη του λέει: «Έχεις κληρονομήσει κάτι και δεν ξέρεις τι να το κάνεις. Είσαι πραγματικά Ισπανός».

Ο Καλβο απαντά ότι στην Ισπανία χρειάζεται συχνά να υπενθυμίζουν οι ξένοι πως η χώρα έχει πλούσια και ενδιαφέρουσα κουλτούρα και ιστορία. Ο Αμπρόσι προσθέτει πως είναι σαν η υπερηφάνεια να θεωρείται ντροπή. Όταν κάποιος τα πηγαίνει καλά και κερδίζει βραβεία σε όλη την Ισπανία, πολλοί λένε: «Χμ. Αυτό δεν είναι πολύ ισπανικό». Εκτός αν πρόκειται για ποδόσφαιρο. Ο Καλβο αναρωτιέται μήπως αυτό έχει σχέση με τη θρησκεία ή με τη δικτατορία.

Στο τέλος, όταν ρωτιούνται αν είναι καταδικασμένοι να υποτιμούν για πάντα τις επιτυχίες τους, απαντούν μαζί: «Όχι εμείς».

Το La Bola Negra προβάλλεται στους κινηματογράφους του Ηνωμένου Βασιλείου από τις 6 Νοεμβρίου.