Οι συχνοί μεσημεριανοί ύπνοι ίσως συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο άνοιας

Το συχνό να αποκοιμιέται κανείς στην πολυθρόνα το απόγευμα μπορεί να είναι κάτι αθώο, αλλά νέα έρευνα δείχνει ότι οι καθημερινοί μεσημεριανοί ύπνοι ίσως σχετίζονται με επιδείνωση της γνωστικής υγείας.

Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε στο The Journals of Gerontology, Series A: Biological Sciences and Medical Sciences, ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι ηλικιωμένοι που κοιμόντουσαν συχνά μέσα στην ημέρα είχαν σημαντικά μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν άνοια μέσα στην επόμενη δεκαετία, σε σύγκριση με όσους κοιμόντουσαν σπάνια ή ποτέ.

Το εύρημα δεν σημαίνει ότι ο μεσημεριανός ύπνος προκαλεί γνωστική έκπτωση. Ωστόσο, οι ερευνητές τον εντοπίζουν ως παράγοντα κινδύνου που αξίζει περισσότερη προσοχή.

«Ο συχνότερος μεσημεριανός ύπνος μπορεί να είναι δείκτης αλλαγών στον εγκέφαλο, και όχι αιτία αλλαγών που οδηγούν στην άνοια», λέει ο ψυχολόγος και ερευνητής ύπνου Adam Spira από το Johns Hopkins University.

Η ομάδα του Spira ανέλυσε στοιχεία από το National Health and Aging Trends Study (NHATS), μια διαχρονική έρευνα σε δικαιούχους Medicare στις ΗΠΑ ηλικίας 65 ετών και άνω.

Οι ερευνητές εξέτασαν δεδομένα από 995 συμμετέχοντες, οι οποίοι απάντησαν σε ερωτήσεις για τις συνήθειες του ύπνου τους μέσα στην ημέρα και δεν είχαν πιθανή ή βέβαιη άνοια στην αρχή της μελέτης.

Σε διάμεση περίοδο παρακολούθησης πέντε ετών, 417 άτομα, δηλαδή το 41,9%, ταξινομήθηκαν ως περιπτώσεις πιθανής ή βέβαιης άνοιας από την έναρξη της μελέτης.

Αφού προσαρμόστηκαν για παράγοντες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα, όπως ηλικία, φύλο, φυλή ή εθνικότητα, εκπαίδευση, κάπνισμα, δείκτη μάζας σώματος και διάφορες παθήσεις και παράγοντες ύπνου, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσοι κοιμόντουσαν συχνά μέσα στην ημέρα είχαν τον υψηλότερο κίνδυνο να εμφανίσουν την πάθηση, σε σύγκριση με όσους κοιμόντουσαν σπάνια ή ποτέ.

Οι συχνοί μεσημεριανοί ύπνοι, δηλαδή όσοι δήλωναν ότι κοιμούνται κάθε μέρα ή τις περισσότερες μέρες, είχαν 48% υψηλότερο ποσοστό άνοιας από όσους δεν κοιμούνταν ποτέ ή κοιμούνταν σπάνια.

Η ακούσια υπνηλία συνδέθηκε επίσης με μεγαλύτερο κίνδυνο άνοιας, με ποσοστό 39% υψηλότερο από όσους δεν έκαναν μεσημεριανό ύπνο.

Σημαντικός παράγοντας ήταν και η διάρκεια του ύπνου. Όσοι κοιμούνταν 30 λεπτά ή λιγότερο είχαν 40% υψηλότερο ποσοστό άνοιας σε σχέση με τους μη κοιμώμενους στην περίοδο της μελέτης.

Οι συχνοί, ακούσιοι και σύντομοι μεσημεριανοί ύπνοι συνδέθηκαν επίσης με υψηλότερους κινδύνους εμφάνισης έκπτωσης στη μνήμη κατά την παρακολούθηση.

Οι ερευνητές βρήκαν επίσης ενδείξεις αυξημένου κινδύνου άνοιας σε όσους κοιμόντουσαν σπάνια, σε όσους κοιμόντουσαν εκούσια και σε όσους κοιμόντουσαν για 30 λεπτά ή περισσότερο, αλλά αυτά τα αποτελέσματα δεν ήταν στατιστικά σημαντικά μετά την προσαρμογή στην τελική ανάλυση.

Προηγούμενες μελέτες είχαν εξετάσει τη σχέση ανάμεσα στον μεσημεριανό ύπνο και τη γνωστική υγεία στους ηλικιωμένους, αλλά τα αποτελέσματα ήταν αντικρουόμενα. Κάποιες έδειξαν αυξημένους γνωστικούς κινδύνους, ενώ άλλες δεν βρήκαν σαφή σύνδεση.

Λόγω του παρατηρησιακού χαρακτήρα της νέας μελέτης, τα ευρήματα δεν μπορούν να ερμηνευτούν ως απόδειξη ότι οι συχνοί, ακούσιοι ή σύντομοι μεσημεριανοί ύπνοι προκαλούν άνοια. Οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι οι συσχετίσεις που εντόπισαν είναι σύνθετες.

«Όπως και με τις διαταραχές του ύπνου, η συσχέτιση ανάμεσα στον μεσημεριανό ύπνο και την άνοια μπορεί να είναι αμφίδρομη», γράφουν στην εργασία τους, «ώστε νευρολογικές αλλαγές που επηρεάζουν αρνητικά τη γνωστική λειτουργία να οδηγούν επίσης σε αυξημένο μεσημεριανό ύπνο».

Με άλλα λόγια, αν οι μεγαλύτεροι σε ηλικία αρχίσουν να κοιμούνται πολύ μέσα στην ημέρα, αυτό μπορεί να είναι ένδειξη επιδείνωσης της εγκεφαλικής υγείας. Όμως αυτή η επιδείνωση μπορεί επίσης να τους κάνει πιο νυσταγμένους και να τους ωθεί να αποκοιμιούνται κατά τις ώρες εγρήγορσης.

Ένας ακόμη παράγοντας είναι ότι ο μεσημεριανός ύπνος μπορεί να λειτουργεί αντισταθμιστικά, καλύπτοντας διαταραχές του νυχτερινού ύπνου. Όπως όμως η κακή ξεκούραση τη νύχτα μπορεί να οδηγεί σε επιπλέον ύπνο μέσα στην ημέρα, έτσι και ο μεσημεριανός ύπνος μπορεί να διαταράσσει τον νυχτερινό ύπνο.

Στη μελέτη, οι ερευνητές έλαβαν αυτό το στοιχείο υπόψη, προσαρμόζοντας τα δεδομένα για άλλους παράγοντες που σχετίζονται με τον ύπνο, όπως η διάρκεια του νυχτερινού ύπνου, η υπνηλία μέσα στην ημέρα και ο κίνδυνος υπνικής άπνοιας. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι συχνοί, ακούσιοι και σύντομοι μεσημεριανοί ύπνοι παραμένουν σημαντικά συνδεδεμένοι με αυξημένο κίνδυνο άνοιας, ακόμη και μετά την προσαρμογή για αυτά τα χαρακτηριστικά.

Οι ερευνητές ζητούν μελλοντικές μελέτες που θα ξεκαθαρίσουν την πιθανή αμφίδρομη σχέση ανάμεσα στον μεσημεριανό ύπνο και την άνοια.

Αν και η φύση αυτής της σχέσης δεν είναι πλήρως κατανοητή, η ελπίδα είναι ότι νέα έρευνα θα μπορέσει να λύσει το αίνιγμα, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέους τρόπους αντιμετώπισης της άνοιας, μιας νόσου που προβλέπεται να διπλασιαστεί στις ΗΠΑ έως το 2060.

«Ο μεσημεριανός ύπνος μπορεί να είναι ένας ακόμη τροποποιήσιμος παράγοντας κινδύνου που μπορεί να στοχευθεί στους ηλικιωμένους για πρωτογενή πρόληψη της άνοιας, εφόσον υπάρξουν περαιτέρω αιτιολογικά στοιχεία», γράφουν οι ερευνητές.

«Ακόμη κι αν αυτή η συσχέτιση δεν είναι αιτιώδης, ο μεσημεριανός ύπνος μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο δείκτη μελλοντικού κινδύνου άνοιας, ώστε να καθοδηγήσει επόμενες μελέτες πρόληψης σε πληθυσμούς υψηλού κινδύνου».

Τα ευρήματα δημοσιεύονται στο The Journals of Gerontology, Series A: Biological Sciences and Medical Sciences.

Πηγή: sciencealert.com.