Μελέτη σε 50 άτομα εντόπισε μοτίβο στις εμπειρίες κοντά στον θάνατο

Από τις πιο χαρακτηριστικές εικόνες που συνδέονται με τις εμπειρίες κοντά στον θάνατο είναι το τούνελ προς το φως.

Άνθρωποι που έφτασαν πολύ κοντά στον θάνατο ή πέρασαν για λίγο «απέναντι» περιγράφουν συχνά ότι κινούνται μέσα στο σκοτάδι, σαν να περνούν από ένα τούνελ, προς μια εκτυφλωτική φωτεινή πύλη, σαν πέρασμα σε έναν άλλον τόπο.

Η εικόνα αυτή έχει περάσει βαθιά στη λαϊκή κουλτούρα και έχει γίνει ισχυρό σύμβολο του τέλους της ζωής.

Όμως δεν βλέπουν όλοι τούνελ. Κάποιοι περιγράφουν απέραντους φωτεινούς χώρους, καμπύλους ορίζοντες ή μια αίσθηση ότι τους περιβάλλει το φως.

Παρά αυτές τις διαφορές, νέα μελέτη δείχνει ότι οι εμπειρίες αυτές μπορεί να έχουν κάτι κοινό.

Όταν οι ερευνητές ζήτησαν από 50 ανθρώπους να σχεδιάσουν χάρτες των χώρων που θυμούνταν από τις εμπειρίες τους κοντά στον θάνατο, προέκυψε ένα ενδιαφέρον μοτίβο: η γεωμετρία αυτών των χώρων φαινόταν να συνδέεται με τα χρώματα που θυμούνταν.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι αυτές οι αλλόκοτες εμπειρίες ίσως να μην είναι τόσο απρόβλεπτες όσο φαίνονται και ότι η παράξενη γεωμετρία τους μπορεί να δώσει στοιχεία για όσα συμβαίνουν στον εγκέφαλο στο όριο ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο.

Οι εμπειρίες κοντά στον θάνατο γοητεύουν πολλούς, μαζί και επιστήμονες. Δεν είναι όμως εύκολο να μελετηθούν. Όσοι τις βιώνουν περιγράφουν κάτι έντονο, συναισθηματικό, προσωπικό ή πνευματικό, που συχνά δυσκολεύονται να το εκφράσουν.

Τα κλινικά ερωτήματα των συνηθισμένων επιστημονικών ερευνών μπορούν να καταγράψουν ορισμένες πλευρές της εμπειρίας, αλλά δεν μπορούν να αποδώσουν όλη την πολυπλοκότητά της με λέξεις.

Αν και οι ερευνητές έχουν εντοπίσει επαναλαμβανόμενα στοιχεία, όπως τούνελ, φως και εμπειρίες εξόδου από το σώμα, έχει δοθεί σχετικά μικρή προσοχή στη χωρική δομή αυτών των εμπειριών και στο πώς οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται ότι κινούνται μέσα σε αυτές.

Η ερευνήτρια νευροφαινομενολογίας France Lerner από το Πανεπιστήμιο της Χάιφα στο Ισραήλ και οι συνεργάτες της θέλησαν να προσεγγίσουν το ερώτημα διαφορετικά, οπτικά. Εκτίμησαν ότι αν ζητούσαν από τους ανθρώπους να σχεδιάσουν τις εμπειρίες τους, θα έβλεπαν μοτίβα που ίσως δεν αποτυπώνονται με τις λέξεις.

Στρατολόγησαν 50 άτομα που ανέφεραν ότι είχαν βιώσει εμπειρίες κοντά στον θάνατο και τους ζήτησαν να ανασυνθέσουν τις αναμνήσεις τους σε μια σειρά καθοδηγούμενων διαδικτυακών συνεδριών, χρησιμοποιώντας έναν κατάλογο γεωμετρικών εικονογραμμάτων για να αποτυπώσουν τους χώρους που θυμούνταν.

Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να χωρίσουν την εμπειρία τους σε ξεχωριστά στάδια και στη συνέχεια να αποδώσουν το σχήμα κάθε χώρου που θυμούνταν ότι συνάντησαν.

Ζητήθηκε επίσης να δείξουν πού αντιλαμβάνονταν τον εαυτό τους μέσα σε αυτούς τους χώρους, πώς κινούνταν και ποια χρώματα θυμούνταν ότι έβλεπαν.

Οι ερευνητές συγκέντρωσαν στη συνέχεια μια βάση δεδομένων με αυτές τις ανασυνθέσεις και τις συνέκριναν, αναζητώντας ομοιότητες στη γεωμετρία των χώρων και στα χαρακτηριστικά που συνδέονταν με αυτούς.

Παρά τον έντονα προσωπικό χαρακτήρα των εμπειριών, ορισμένα σχήματα επανέρχονταν συνεχώς.

Οι ερευνητές εντόπισαν τέσσερις βασικές κατηγορίες: κωνικούς χώρους, στους οποίους περιλαμβανόταν το γνώριμο τούνελ, πλατιούς καμπύλους χώρους, σαν αψίδες, πιο επίπεδους και ήπια καμπύλους χώρους, και χώρους που έμοιαζαν να περιβάλλουν πλήρως τον παρατηρητή, σαν το εσωτερικό μιας σφαίρας ή οβάλ.

Το πιο ενδιαφέρον μοτίβο, όμως, δεν αφορούσε μόνο τα σχήματα, αλλά τα χρώματα που συνδύαζαν οι συμμετέχοντες με αυτά.

Από τους 28 κωνικούς χώρους που ανασυντέθηκαν από τους συμμετέχοντες, οι 22 ήταν αχρωματικοί, δηλαδή αντιλαμβανόμενοι σε μαύρο, λευκό, γκρι ή ως φως χωρίς διακριτό χρώμα.

Αντίθετα, οι 27 από τους 31 πλατιούς, καμπύλους χώρους αντιλαμβάνονταν ότι είχαν χρώμα.

Οι άλλες δύο γεωμετρικές κατηγορίες εμφάνιζαν συνδυασμό έγχρωμων και άχρωμων εμπειριών, όμως η αντίθεση ανάμεσα στα τούνελ και στους πλατείς, καμπύλους χώρους ήταν ιδιαίτερα έντονη.

Αυτή η σχέση ανάμεσα στο σχήμα και το χρώμα μπορεί να δώσει στοιχεία για τις αντιληπτικές διεργασίες πίσω από αυτές τις παράξενες εμπειρίες.

Σύμφωνα με τη Lerner και τους συνεργάτες της, νευρολογική και αντιληπτική έρευνα έχει ήδη καταγράψει ορισμένες παρόμοιες οπτικές σχέσεις.

Ένα παράδειγμα είναι η σωληνοειδής όραση, που μπορεί να εμφανιστεί όταν διαταράσσεται η παροχή οξυγόνου στον αμφιβληστροειδή ή στον εγκέφαλο, περιορίζοντας το οπτικό πεδίο.

Η κυριαρχία του μαύρου, του λευκού και του γκρι στους χώρους που μοιάζουν με τούνελ έχει επίσης πιθανό ανάλογο στην κανονική όραση. Σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού, τα μάτια μας γίνονται λιγότερο ευαίσθητα στο χρώμα, καθώς ενεργοποιούνται περισσότερο τα κύτταρα που ανταποκρίνονται στο αμυδρό φως.

Παράλληλα, κάποιοι από τους πιο εκτεταμένους, περιβάλλοντες χώρους που θυμήθηκαν οι συμμετέχοντες μοιάζουν με το φαινόμενο Ganzfeld, όπου ένα σταθερό, κενό οπτικό πεδίο μπορεί να προκαλέσει ασυνήθιστες αντιληπτικές εμπειρίες, ακόμη και παραισθήσεις.

Αυτές οι ομοιότητες, ωστόσο, δεν αποδεικνύουν τι προκάλεσε τις εμπειρίες των συμμετεχόντων.

Οι ερευνητές τονίζουν ότι η μελέτη σχεδιάστηκε για να περιγράψει και να συγκρίνει τους χώρους που θυμήθηκαν οι συμμετέχοντες, όχι για να εντοπίσει τους μηχανισμούς που ευθύνονται γι’ αυτούς.

Υπάρχουν επίσης σημαντικοί περιορισμοί.

Οι συμμετέχοντες ήταν μια σχετικά μικρή, αυτοεπιλεγμένη ομάδα και ανακατασκεύασαν εμπειρίες από μνήμες που, σε ορισμένες περιπτώσεις, ήταν πολλών ετών.

Επιπλέον, αν και τα γεωμετρικά εικονογράμματα βασίστηκαν σε παλαιότερη έρευνα, το γεγονός ότι δόθηκε στους συμμετέχοντες μια επιλογή σχημάτων μπορεί να επηρέασε τον τρόπο με τον οποίο ανασύνθεσαν τις εμπειρίες τους. Οι ερευνητές επίσης καθοδήγησαν τις συνεδρίες, κάτι που ενδέχεται να εισήγαγε διακριτικές μεροληψίες.

Τέλος, χωρίς ομάδα σύγκρισης που να ανασυνθέτει άλλου είδους ασυνήθιστες εμπειρίες, δεν είναι δυνατό να φανεί αν αυτά τα γεωμετρικά μοτίβα είναι μοναδικά στις εμπειρίες κοντά στον θάνατο.

Παρόλα αυτά, τα μοτίβα που προέκυψαν από την οπτική καταγραφή των αναμνήσεων δείχνουν κάτι που η προηγούμενη έρευνα είχε σε μεγάλο βαθμό παραβλέψει, υπονοώντας ότι η προσέγγιση του ανοίκειου ίσως απαιτεί ερωτήσεις σε διαφορετική «γλώσσα».

Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο Frontiers in Psychology.

Πηγή: sciencealert.com.