Νέα έρευνα αποκαλύπτει ότι όσοι μοιράζονται κρεβάτι με σύντροφο ξυπνούν κατά μέσο όρο έξι φορές τη νύχτα λόγω των κινήσεών του. Το παράδοξο: την επόμενη μέρα θυμούνται μόνο μία από αυτές. Τι λέει η επιστήμη για τον κοινό ύπνο και πότε αξίζει να κάνεις κάτι γι’ αυτό.
Υπάρχει μια ειρωνεία στον κοινό ύπνο που λίγοι συνειδητοποιούν: ενώ οι περισσότεροι άνθρωποι δηλώνουν ότι κοιμούνται καλύτερα δίπλα στον σύντροφό τους, τα αντικειμενικά δεδομένα λένε το αντίθετο. Ο Sean Drummond, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Monash της Μελβούρνης, το διατυπώνει καθαρά: «Υποκειμενικά, οι άνθρωποι πιστεύουν ότι κοιμούνται καλύτερα μαζί. Αντικειμενικά, υπάρχει περισσότερη διαταραχή του ύπνου όταν κοιμούνται μαζί».
Μια νέα συστηματική ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε στο Sleep Health από τον Lionel Rayward και τους συνεργάτες του στο Queensland University of Technology συγκέντρωσε τα υπάρχοντα ευρήματα για τον συγκοιμώμενο ύπνο των ζευγαριών. Τα αποτελέσματα είναι αποκαλυπτικά: σε όλες τις μελέτες που εξετάστηκαν, το 30 έως 46 τοις εκατό των κινήσεων του ενός συντρόφου «μεταδίδονταν» στον άλλον. Όταν κάποιος στριφογυρίζει, τραβά τα σκεπάσματα ή κλωτσά στον ύπνο του, ο διπλανός του αντιδρά — συχνά χωρίς να το καταλαβαίνει.
Σε μία από τις μελέτες που αναλύθηκαν, συμμετέχοντες σε εργαστήριο ύπνου εμφάνισαν κατά μέσο όρο 51 κινήσεις ποδιών τη νύχτα όταν κοιμούνταν μόνοι — και 62 όταν κοιμούνταν με σύντροφο. Αυτό μεταφραζόταν σε δύο επιπλέον αφυπνίσεις, μετρημένες με ηλεκτρόδια που κατέγραφαν την εγκεφαλική δραστηριότητα. Σε άλλη μελέτη, η ομάδα του Drummond ζήτησε από ζευγάρια να φορούν smartwatch στο σπίτι τους. Το εύρημα: κατά μέσο όρο έξι αφυπνίσεις τη νύχτα λόγω κινήσεων του συντρόφου. Από αυτές, οι συμμετέχοντες θυμούνταν την επόμενη μέρα μόνο μία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο κοινός ύπνος είναι πρόβλημα από μόνος του. «Όταν και οι δύο σύντροφοι κοιμούνται καλά, αυτές οι αφυπνίσεις πιθανότατα δεν έχουν μεγάλη σημασία — απλώς γυρίζουν στην άλλη πλευρά και ξανακοιμούνται», λέει ο Drummond. Τα πράγματα γίνονται πιο σύνθετα όταν ο ένας σύντροφος ροχαλίζει ή πάσχει από αϋπνία. Στις περιπτώσεις αυτές, η αναστάτωση είναι πιο έντονη και πιο συχνή — και μπορεί να επηρεάσει και τους δύο.
Μια λύση που κερδίζει έδαφος είναι το λεγόμενο «sleep divorce»: οι σύντροφοι κοιμούνται σε χωριστά κρεβάτια ή δωμάτια. Ο Drummond δεν το απορρίπτει, αλλά προτιμά μια διαφορετική προσέγγιση: «Δεν υπάρχει τίποτα εγγενώς ανθυγιεινό στο να κοιμάσαι χωριστά, αλλά προσωπικά πιστεύω ότι είναι πολύ καλύτερη ιδέα να προσπαθήσεις να λύσεις το πραγματικό πρόβλημα ύπνου». Για την αϋπνία, η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία (CBT) έχει αποδειχθεί αποτελεσματική — ιδιαίτερα όταν και ο δεύτερος σύντροφος συμμετέχει στις συνεδρίες. Για το ροχαλητό, υπάρχουν επιλογές από συσκευές CPAP έως ειδικά οδοντικά νάρθηκες που ανοίγουν τον αεραγωγό. Για όσους ροχαλίζουν μόνο ξαπλωμένοι ανάσκελα, μια απλή λύση είναι να κοιμούνται στο πλάι — κάτι που μπορεί να ενθαρρυνθεί ακόμα και με ένα σακίδιο στην πλάτη.
Υπάρχει και μια ευρύτερη προοπτική που αξίζει να θυμόμαστε. Ο κοινός ύπνος δεν είναι σύγχρονη συνήθεια — είναι ο κανόνας στην ανθρώπινη ιστορία. Τα παλαιότερα γνωστά στρώματα, ηλικίας 77.000 ετών, ήταν αρκετά μεγάλα για ολόκληρες οικογένειες. Οι Hadza της Τανζανίας κοιμούνται σε ομάδες, με το 40 τοις εκατό των ενηλίκων να είναι ξύπνιοι ή σε ελαφρύ ύπνο οποιαδήποτε στιγμή της νύχτας — πιθανώς για λόγους επιτήρησης και ασφάλειας. Κι όμως, δεν αναφέρουν προβλήματα ύπνου. Ίσως το ζητούμενο δεν είναι η τέλεια, αδιατάρακτη νύχτα, αλλά η ανθεκτικότητα απέναντι στις αναπόφευκτες διακοπές της.
