Τα πεπτίδια βρίσκονται παντού, σε τέτοιο βαθμό ώστε wellness spas, massage parlours, ιατρεία χειροπρακτικής και κλινικές αποκατάστασης, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ αλλά και σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, να προσφέρουν πλέον ενέσεις πεπτιδίων.
Το σώμα αλλάζει όσο μεγαλώνετε και το ίδιο πρέπει να κάνει και η διατροφή σας – δείτε πώς
Οι υποστηρικτές τους ισχυρίζονται ότι τα πεπτίδια μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση της γήρανσης, να επουλώσουν τραυματισμούς, να μειώσουν τη φλεγμονή, να επιταχύνουν την απώλεια βάρους και να θεραπεύσουν μια φαινομενικά ατελείωτη λίστα παθήσεων, από την οστεοπόρωση έως τα συμπτώματα στέρησης από οπιοειδή. Υπάρχουν ελάχιστα ισχυρά στοιχεία που να στηρίζουν αυτούς τους ισχυρισμούς, αλλά αυτό δεν έχει περιορίσει τη ζήτηση για πεπτίδια. Εκτιμήσεις δείχνουν ότι η μη ρυθμιζόμενη αγορά πεπτιδίων είναι μια βιομηχανία από 100 εκατομμύρια έως 3 δισεκατομμύρια δολάρια.
Από τη μία πλευρά, αυτό μειώνει τους κινδύνους που συνδέονται με την αγορά αυτών των προϊόντων στη μαύρη αγορά. Από την άλλη, στέλνει το αβάσιμο μήνυμα ότι αυτές οι ενώσεις έχει αποδειχθεί πως είναι ασφαλείς και αποτελεσματικές.
«Αυτό που έκανε αυτή η ανακοίνωση, αν έκανε κάτι, ήταν να αυξήσει την ορατότητα του κόσμου των πεπτιδίων», λέει ο Changhan David Lee από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας.
Από περιθωριακή τάση του wellness, τα πεπτίδια φαίνεται πλέον πως ήρθαν για να μείνουν και ενδέχεται να προκαλέσουν ακούσια βλάβη, αν δεν ελεγχθούν και ρυθμιστούν αυστηρά.
Πώς φτάσαμε έως εδώ; Το ενδιαφέρον για τα πεπτίδια χρονολογείται από τη δεκαετία του 1920, όταν η ινσουλίνη έγινε το πρώτο εμπορικό πεπτιδικό φάρμακο. Ωστόσο, ο εντοπισμός και η ανάλυσή τους ήταν δύσκολη υπόθεση, λόγω του μικρού τους μεγέθους. Οι περισσότεροι ερευνητές τα ορίζουν ως μόρια με λιγότερα από 100 αμινοξέα – τα δομικά στοιχεία των πρωτεϊνών – ενώ ο FDA τα κατατάσσει στα μόρια με έως 40. Για σύγκριση, η μέση ανθρώπινη πρωτεΐνη αποτελείται από 400 έως 500 αμινοξέα.
Η ανίχνευση και η ανάλυση των πεπτιδίων έγινε πολύ πιο εύκολη πριν από περίπου 25 χρόνια, χάρη σε τεχνολογικές εξελίξεις όπως η βελτιωμένη γενετική αλληλούχηση. Αυτό άνοιξε ένα νέο βιολογικό πεδίο, λέει ο Lee. Από το 2000 έχουν δημοσιευτεί σχεδόν 2,3 εκατομμύρια ερευνητικές εργασίες που αναφέρουν πεπτίδια – διπλάσιες από όσες είχαν δημοσιευτεί τον 20ό αιώνα. Μόνο την τελευταία δεκαετία, ο FDA έχει εγκρίνει περισσότερα από 40 πεπτιδικά φάρμακα για θεραπευτική χρήση, ένα από τα οποία, η σεμαγλουτίδη, έχει αποδειχθεί επαναστατική. Είναι το κύριο συστατικό σε φάρμακα όπως τα Ozempic και Wegovy, που έχουν αλλάξει τη θεραπεία της παχυσαρκίας και του διαβήτη τύπου 2. «[Ήταν] ένα μεγάλο βήμα στον χώρο των πεπτιδίων», λέει ο Weber. Παράλληλα, έφεραν τα πεπτίδια στο ευρύ κοινό.
Πλέον, διαδικτυακοί πωλητές τα αποστέλλουν απευθείας σε πόρτες σε όλες τις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, τον Καναδά και την Ευρωπαϊκή Ένωση, μεταξύ άλλων. Ωστόσο, τα περισσότερα από αυτά τα πεπτίδια δεν είναι εγκεκριμένα φάρμακα – είναι πειραματικές ενώσεις που προορίζονται μόνο για ερευνητικούς σκοπούς, λέει ο Weber. Αυτό τα τοποθετεί σε μια γκρίζα ρυθμιστική ζώνη. Επειδή ο FDA δεν έχει ακόμη κρίνει ότι οι ενώσεις είναι ασφαλείς και αποτελεσματικές, οι γιατροί δεν μπορούν να τις συνταγογραφήσουν ως φάρμακα. Μπορούν όμως να εξακολουθήσουν να αγοράζονται και να πωλούνται νόμιμα, αρκεί ο προμηθευτής να μη διατυπώνει ισχυρισμούς για την υγεία. Πρόκειται για κατάσταση αντίστοιχη με εκείνη των βιταμινών και των συμπληρωμάτων. Παρόμοιες γκρίζες ζώνες υπάρχουν για τα πεπτίδια και στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην ΕΕ.
Ένα από τα πιο εμφανή μειονεκτήματα αυτού του πλαισίου είναι ο κίνδυνος επιμόλυνσης. «Όταν ουσίες δεν ρυθμίζονται από τον FDA, αυτές οι εταιρείες θα μπορούσαν να βάλουν, είτε συνειδητά είτε ασυνείδητα, οτιδήποτε θέλουν μέσα σε αυτό το μπουκάλι», λέει ο Weber. Άρθρο του New Yorker που δημοσιεύτηκε τον Απρίλιο διαπίστωσε ότι ορισμένα πεπτίδια που αγοράστηκαν μέσω ενός διαδικτυακού πωλητή περιείχαν μόλυβδο, ενδείξεις βακτηριακής επιμόλυνσης ή σημαντικά μικρότερη δόση από αυτήν που αναγραφόταν.
Οι συστάσεις εγκρίθηκαν με οριακές πλειοψηφίες. Την εβδομάδα πριν από τη συνεδρίαση, το αμερικανικό Υπουργείο Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών (HHS), που εποπτεύει τον FDA, διόρισε οκτώ νέα μέλη στην επιτροπή, εκ των οποίων τα έξι είχαν σχέσεις με τη βιομηχανία πεπτιδίων. «Όλα τα μέλη της επιτροπής πέρασαν από την ίδια διαδικασία ελέγχου δεοντολογίας και αξιολόγησης που απαιτείται για όλα τα μέλη των συμβουλευτικών επιτροπών του FDA», δήλωσε εκπρόσωπος του HHS στο Reuters.
Αν ο FDA υιοθετήσει τη σύσταση της επιτροπής, θα επιτρέψει σε επιλεγμένα φαρμακεία – που τηρούν πρότυπα για την ακεραιότητα, την ασφάλεια και την καθαρότητα των προϊόντων – να παρασκευάζουν αυτές τις ενώσεις. Αυτό θα έφερνε τα έξι αυτά πεπτίδια υπό κάποια ρυθμιστική εποπτεία. «Δεν προστατεύουμε τον ασθενή σπρώχνοντάς τον στο σκοτάδι», είπε κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης το μέλος της επιτροπής Haleem Mohammed – επικεφαλής ιατρικός διευθυντής της Gameday Men’s Health, που προσφέρει πεπτίδια.
Ωστόσο, μια τέτοια κίνηση θα έδινε επίσης σε κάθε ένα από αυτά τα πεπτίδια ένα περίβλημα αξιοπιστίας. «Οι καταναλωτές θα θεωρήσουν ότι είναι ασφαλές και αποτελεσματικό», λέει ο Weber, παρότι αυτό δεν έχει αποδειχθεί στην κλινική έρευνα.
Πώς τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα μπορεί να βλάψουν τη μακροπρόθεσμη υγεία του εγκεφάλου σας
Στην πραγματικότητα, κανένα από αυτά τα πεπτίδια δεν έχει δοκιμαστεί με επιστημονικά αυστηρό τρόπο, με κλινικές δοκιμές που να περιλαμβάνουν μεγάλο αριθμό συμμετεχόντων, ομάδα ελέγχου και σαφείς μεθόδους αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας. «Δεν υπάρχουν κλινικές δοκιμές, ούτε κλινικές μελέτες για την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια της χρήσης τους σε ανθρώπους», λέει ο Weber. «Τίποτα. Τελεία. Τέλος ιστορίας.»
Αντί γι’ αυτό, το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας προέρχεται από μελέτες σε ζώα. Για παράδειγμα, ο Lee και οι συνεργάτες του έχουν διαπιστώσει ότι το MOTs-C, ένα πεπτίδιο που απελευθερώνεται φυσιολογικά κατά τη διάρκεια της άσκησης, μπορεί να βοηθήσει στη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα και να προλάβει την παχυσαρκία σε ποντίκια. Μπορεί επίσης να βελτιώσει την ταχύτητα και την αντοχή των ζώων. Τώρα αξιολογούν αν θα μπορούσε να καθυστερήσει παθήσεις που σχετίζονται με την ηλικία, όπως η νόσος Αλτσχάιμερ, τα καρδιακά νοσήματα και ο καρκίνος. Όμως αυτές οι μελέτες απέχουν πολύ από τις αυστηρές δοκιμές που απαιτούνται για να προσδιοριστεί η αποτελεσματικότητά του στους ανθρώπους.
Υπάρχει επίσης το ζήτημα των παρενεργειών. Το TB-500 φαίνεται να επιταχύνει την αναγέννηση των ιστών, βοηθώντας την επούλωση τραυμάτων σε ζώα. Όμως ο Weber λέει ότι αυτή η ικανότητα μπορεί επίσης να ενισχύσει την ανάπτυξη καρκίνου – ένας κίνδυνος που δεν έχει ακόμη αξιολογηθεί, ούτε καν σε ζώα.
Το να έχει κανείς νεότερη βιολογική ηλικία θα μπορούσε να βοηθήσει στην απώλεια βάρους
Δεν είναι επίσης σαφές με ποιον τρόπο πρέπει να χορηγούνται αυτά τα πεπτίδια. «Τι ισχύ πρέπει να χρησιμοποιήσετε; Με ποια συχνότητα; Για πόσο διάστημα τα χρησιμοποιείτε και τα διακόπτετε; Κανένα από αυτά τα πράγματα δεν έχει διευκρινιστεί ως προς το τι είναι πιο αποτελεσματικό», λέει ο Weber.
Είναι πιθανό ότι η χαλάρωση των περιορισμών στην παραγωγή αυτών των πεπτιδίων θα μπορούσε να επιταχύνει την έρευνα για τις επιδράσεις τους. Στο μεταξύ, όμως, οι άνθρωποι θα συνεχίσουν να λειτουργούν ως πειραματόζωα.
Ο FDA συγκέντρωσε έρευνες για όλα τα επτά πεπτίδια ώστε να τις εξετάσει η επιτροπή κατά τη συνεδρίασή της. Τα ενημερωτικά σημειώματα για κάθε πεπτίδιο καταλήγουν ότι δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ώστε να στηριχθεί η προσθήκη τους στη λίστα των σκευασμάτων που παρασκευάζονται. Παρότι η επιτροπή διαφωνεί, η τελική απόφαση ανήκει στον FDA. «Όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα, ένα πράγμα είναι βέβαιο: η έρευνα πρέπει πραγματικά να επιταχυνθεί για όλα αυτά τα πεπτίδια», λέει ο Lee.
