Ένα αμφιβληστροειδικό εμφύτευμα που αποκαθιστά εν μέρει την όραση σε ανθρώπους με μια συνηθισμένη μορφή τύφλωσης εγκρίθηκε για χρήση στην Ευρώπη. Είναι η πρώτη φορά που μια τέτοια συσκευή, η οποία επιτρέπει σε ανθρώπους με σοβαρή απώλεια όρασης να διαβάζουν γράμματα, αριθμούς και λέξεις, εγκρίνεται οπουδήποτε στον κόσμο.
«Είχαμε ασθενείς που μπορούσαν να αναγνωρίσουν το πρόσωπο της Βασίλισσας και άλλους που σχεδίασαν την Όπερα του Σίδνεϊ μέσω της συσκευής», λέει ο Darius Shahida από τη Science Corporation στο Alameda της Καλιφόρνια, την εταιρεία πίσω από το εμφύτευμα.
Το εμφύτευμα PRIMA αποκαθιστά τη λειτουργική κεντρική όραση, δηλαδή την όραση ευθείας μπροστά που απαιτείται για να βλέπει κανείς λεπτομέρειες και να διαβάζει λέξεις, σε ανθρώπους με γεωγραφική ατροφία. Η γεωγραφική ατροφία επηρεάζει περίπου 8 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως και αποτελεί προοδευτική και μη αναστρέψιμη μορφή ξηρής ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας. Πρόκειται για τη σταδιακή φθορά ενός τμήματος του αμφιβληστροειδούς που ονομάζεται ωχρά κηλίδα, καθώς τα κύτταρα του αμφιβληστροειδούς πεθαίνουν και δεν ανανεώνονται.
Οι υπάρχουσες θεραπείες για τη γεωγραφική ατροφία είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Στις ΗΠΑ έχουν εγκριθεί δύο φάρμακα, που χορηγούνται με ενέσεις στο μάτι και μπλοκάρουν πρωτεΐνες οι οποίες μπορεί να βλάψουν τον αμφιβληστροειδή. «Το εμφύτευμα PRIMA είναι ένα εντυπωσιακό επίτευγμα», λέει ο Sunir Garg από το Wills Eye Hospital στη Φιλαδέλφεια της Πενσυλβάνια. «Έχουμε δύο εγκεκριμένα από τον [Αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων] φάρμακα για τη θεραπεία της γεωγραφικής ατροφίας που επιβραδύνουν την προοδευτική νόσο, αλλά δυστυχώς δεν μπορούν να επαναφέρουν την όραση που έχει χαθεί».
Το εμφύτευμα, που έχει περίπου το μέγεθος μιας καρφίτσας και τοποθετείται κάτω από τον αμφιβληστροειδή, χρησιμοποιείται μαζί με γυαλιά που έχουν κάμερα στο πλαίσιο. Η κάμερα καταγράφει και επεξεργάζεται τις εικόνες και στη συνέχεια προβάλλει το αποτέλεσμα πάνω στα τσιπ του εμφυτεύματος με χρήση υπέρυθρου φωτός. Δεν μπορούμε να δούμε σε αυτό το μήκος κύματος, επομένως η διαδικασία δεν επηρεάζει την υπάρχουσα όραση.
Τα τσιπ μετατρέπουν το υπέρυθρο φως σε ηλεκτρικούς παλμούς, οι οποίοι διεγείρουν νευρώνες που ονομάζονται δίπολα κύτταρα και συνήθως δεν έχουν υποστεί βλάβη από την ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας στον αμφιβληστροειδή. Κανονικά, τα δίπολα κύτταρα συνεργάζονται με τα ραβδία και τα κωνία, τα οποία μετατρέπουν το φως σε ηλεκτρικά σήματα και επηρεάζονται από την ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας. Το σύστημα PRIMA παρακάμπτει τα ραβδία και τα κωνία, ώστε τα δίπολα κύτταρα να μπορούν να δημιουργούν ηλεκτρικά σήματα που ερμηνεύει ο εγκέφαλος.
Τα γυαλιά παράγουν ηλεκτρισμό απευθείας από το φως, όπως τα ηλιακά πάνελ. «Αυτό σημαίνει ότι οι ασθενείς δεν χρειάζονται συνδεδεμένη πηγή τροφοδοσίας», λέει ο Shahida.
Σε μικρή μελέτη που δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο του περασμένου έτους, το PRIMA αποκατέστησε την κεντρική όραση και βελτίωσε την οπτική οξύτητα σε περίπου 80% των περιπτώσεων. «Η φυσιολογική όραση στις ΗΠΑ είναι 20/20 και η τύφλωση είναι 20/200», λέει ο Frank Brodie, επίσης από τη Science. «Οι ασθενείς που χρησιμοποίησαν το PRIMA έφτασαν περίπου στο 20/160, άρα πέρασαν από το να είναι τυφλοί στο να μην είναι τυφλοί».
Οι περισσότερες παρενέργειες σχετίζονταν με τη χειρουργική επέμβαση και υποχώρησαν μέσα σε δύο μήνες. «Η σωματική ανάρρωση είναι γρήγορη και κάποιοι νιώθουν καλύτερα μέσα σε μία μέρα», λέει ο Brodie. «Μετά το εμφύτευμα, εκπαιδεύουμε τους ασθενείς στη χρήση των γυαλιών, [συμπεριλαμβανομένων] της θέσης του κεφαλιού και της ευθυγράμμισης της κόρης».
Πριν η παρέμβαση χρησιμοποιηθεί ευρέως, χρειάζεται περισσότερη έρευνα σε μεγαλύτερη ομάδα ανθρώπων με δεδομένα μακροχρόνιας ασφάλειας, λέει ο Garg. Οι ερευνητές πρέπει επίσης να διαπιστώσουν αν το εμφύτευμα ωφελεί μόνο ανθρώπους με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ασθενών ή της πάθησης, προσθέτει.
Η παρέμβαση έλαβε σήμανση πιστοποίησης CE στο πλαίσιο του Κανονισμού για τα Ιατροτεχνολογικά Προϊόντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κάτι που επιτρέπει τη χρήση της στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το PRIMA έχει επίσης λάβει από τον FDA τις διακρίσεις Breakthrough Device και Humanitarian Use Device, «που αποτελεί σημαντική διαδρομή προς την έγκριση στις Ηνωμένες Πολιτείες», λέει ο Shahida.
Η πρώτη εμπορική χρήση του PRIMA αναμένεται σύντομα στη Γερμανία και αργότερα μέσα στη χρονιά στο Ηνωμένο Βασίλειο, λέει ο Shahida. «Έχουμε ήδη επιλέξει κέντρα [στη Γερμανία], έχουμε εκπαιδεύσει χειρουργούς εκεί και σχεδιάζουμε να ξεκινήσουμε σύντομα τις πρώτες χειρουργικές επεμβάσεις», λέει. «Στόχος μας είναι να εμπορευματοποιήσουμε αυτή την τεχνολογία παγκοσμίως και να βοηθήσουμε όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους».
Η ομάδα εξετάζει επίσης το ενδεχόμενο να χρησιμοποιηθεί το εμφύτευμα και σε άλλες παθήσεις των ματιών, όπως η νόσος Stargardt, η οποία επηρεάζει κυρίως την ωχρά κηλίδα, λέει ο Brodie.
