Dodo, μαμούθ και λύκοι του πάγου: η εταιρεία που υπόσχεται να αναστήσει τους νεκρούς

Η Colossal Biosciences αξίζει 10 δισεκατομμύρια δολάρια και ισχυρίζεται ότι έφερε πίσω τον dire wolf μετά από 10.000 χρόνια εξαφάνισης. Τώρα στοχεύει στο μαμούθ, το dodo και τον θυλακίνο. Η επιστημονική κοινότητα είναι διχασμένη — μεταξύ θαυμασμού και οργής.

Σε ένα ανώνυμο κτίριο από τούβλα σε βιομηχανική ζώνη του Ντάλας, επιστήμονες με λευκές ποδιές δουλεύουν πάνω σε ένα από τα πιο φιλόδοξα — και αμφιλεγόμενα — εγχειρήματα στην ιστορία της βιολογίας: να επαναφέρουν στη ζωή είδη που εξαφανίστηκαν από τη Γη πριν από χιλιάδες χρόνια.

Η Colossal Biosciences, με αποτίμηση 10,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων και επενδυτές που κυμαίνονται από τον Tiger Woods ως την Paris Hilton, ανακοίνωσε πέρυσι ότι γέννησε τρία κουτάβια dire wolf — ένα είδος που έχει εξαφανιστεί εδώ και περισσότερα από 10.000 χρόνια. Τα ονόμασαν Romulus, Remus και Khaleesi. Ο George RR Martin, ο συγγραφέας που έκανε τους dire wolves παγκοσμίως γνωστούς μέσα από το Game of Thrones, κρατούσε ένα από τα κουτάβια στα χέρια του και δεν μπορούσε να μιλήσει.

Η μέθοδος δεν είναι κλωνοποίηση από το μηδέν. Η Colossal εξάγει αρχαίο DNA από απολιθώματα και χρησιμοποιεί την τεχνολογία CRISPR για να επεξεργαστεί το γονιδίωμα ζωντανών, συγγενικών ειδών. Για τον dire wolf, άλλαξαν 14 από τα 19.000 γονίδια του γκρίζου λύκου — αρκετά ώστε τα ζώα να είναι λευκά, μεγαλύτερα και πιο ανθεκτικά στο κρύο. Στη συνέχεια έρχεται το μαμούθ, που σχεδιάζεται να γεννηθεί από γενετικά τροποποιημένους ασιατικούς ελέφαντες έως το 2028, και μετά το dodo — το πουλί που έγινε σύμβολο της ανθρώπινης καταστροφικότητας απέναντι στη φύση.

Για το dodo, οι επιστήμονες της Colossal έχουν ήδη καλλιεργήσει πρωτογενή γεννητικά κύτταρα από το περιστέρι, τον πλησιέστερο ζωντανό συγγενή του. Για τον μοα, τον γιγάντιο άπτερο οιωνό της Νέας Ζηλανδίας που έφτανε τα τρισήμισι μέτρα ύψος, δουλεύουν με το εμού. Σε ένα δωμάτιο δίπλα στο κεντρικό εργαστήριο, επωαστήρες κρατούν αυγά περιστεριών και μοα — τα τελευταία είναι τεράστια και πράσινα — ενώ επιστήμονες με μικροσκόπια εισάγουν εργαλεία μέσα από ανοίγματα στα κελύφη.

Η επιστημονική κριτική είναι σκληρή. «Έφτιαξαν γενετικά τροποποιημένους γκρίζους λύκους, όχι dire wolves», λέει ο Vincent Lynch, εξελικτικός βιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Buffalo. «Δεν μπορείς να βάλεις μια μετάλλαξη σε ένα συγγενικό είδος και να πεις ότι αναστήθηκε το εξαφανισμένο». Άλλοι ανησυχούν για κάτι πιο πρακτικό: αν η τεχνολογία δίνει την εντύπωση ότι η εξαφάνιση είναι αναστρέψιμη, μπορεί να μειώσει την πολιτική πίεση για προστασία των ειδών που υπάρχουν ακόμα. Ο υπουργός Εσωτερικών των ΗΠΑ Doug Burgum το είπε ήδη δημόσια: «Διαλέξτε το αγαπημένο σας είδος και τηλεφωνήστε στην Colossal».

Ο CEO Ben Lamm αντικρούει τις κατηγορίες με αυτοπεποίθηση που μερικοί βρίσκουν αφοπλιστική και άλλοι ενοχλητική. Λέει ότι η εταιρεία έχει ήδη επικοινωνήσει στη διοίκηση Trump τη σημασία της προστασίας των οικοτόπων, και ότι η τεχνολογία τους μπορεί να κάνει πολύ περισσότερα από το να αναστήσει εικονικά είδη: να επαναφέρει γενετική ποικιλομορφία σε κόκκινους λύκους που έχουν συρρικνωθεί σε μόλις δύο δεκάδες άτομα, να αναπτύξει εμβόλιο κατά ενός θανατηφόρου ιού για ασιατικούς ελέφαντες, να κάνει αυστραλιανά marsupials ανθεκτικά στις τοξίνες των εισβαλλόντων φρύνων.

Το ερώτημα που μένει ανοιχτό δεν είναι τεχνολογικό αλλά οικολογικό και ηθικό: ακόμα κι αν τα ζώα γεννηθούν, πού θα ζήσουν; Τα μαμούθ σε ανθρώπινες εγγύτητες στην Αλάσκα ή τον Καναδά «θα προκαλούσαν απίστευτο χάος», λέει η παλαιοντολόγος Julie Meachen. Τα οικοσυστήματα έχουν αλλάξει. Ο κόσμος στον οποίο αυτά τα ζώα εξελίχθηκαν δεν υπάρχει πια. Η Colossal δεν έχει ακόμα απάντηση σε αυτό — και ίσως αυτό να είναι το πιο ειλικρινές πράγμα που μπορεί να πει κανείς για το εγχείρημά της.

Το app έκλεισε, το αυτοκίνητο έμεινε — η σκοτεινή πλευρά των connected cars

Η Nissan ανακοίνωσε ότι κλείνει την εφαρμογή NissanConnect EV για χιλιάδες οδηγούς Leaf, αφήνοντάς τους χωρίς απομακρυσμένο έλεγχο φόρτισης και κλιματισμού. Το περιστατικό αναδεικνύει ένα ευρύτερο πρόβλημα: τι γίνεται όταν τα “έξυπνα” αυτοκίνητα γερνάνε και οι κατασκευαστές σταματούν να τα υποστηρίζουν;

Από τις 30 Μαρτίου, χιλιάδες ιδιοκτήτες Nissan Leaf θα ξυπνούν σε ένα αυτοκίνητο που δεν μπορούν πλέον να ελέγξουν από το κινητό τους. Η Nissan ανακοίνωσε ότι η εφαρμογή NissanConnect EV — που επέτρεπε τον απομακρυσμένο έλεγχο φόρτισης, τη ρύθμιση θέρμανσης και την παρακολούθηση της μπαταρίας — θα σταματήσει να λειτουργεί για τα μοντέλα Leaf που κατασκευάστηκαν πριν τον Μάιο του 2019 και για το βαν e-NV200 που παράγεται έως το 2022. Η εταιρεία δικαιολόγησε την απόφαση λέγοντας ότι η εφαρμογή δεν μπορεί να αναβαθμιστεί για να υποστηρίξει μελλοντικές βελτιώσεις.

Οι οδηγοί δεν το πήραν καλά. Ένας από αυτούς, ο Alan Clucas, περιέγραψε την κατάσταση ως “απαράδεκτη”, επισημαίνοντας ότι κάποια από τα επηρεαζόμενα οχήματα είναι λιγότερο από τέσσερα χρόνια. Σε φόρουμ οδηγών, η αντίδραση ήταν ακόμα πιο έντονη: “Εκπληκτικό που η Nissan υποστήριξε μια βασική λειτουργία EV μόνο για επτά χρόνια. Αν ένα αυτοκίνητο μπορεί να διαρκέσει 12+ χρόνια, αυτό είναι απλά κακό.” Άλλος οδηγός σημείωσε ότι μοντέλα του 2020 χάνουν απομακρυσμένη πρόσβαση με μόλις ένα μήνα προειδοποίηση.

Το πρόβλημα δεν είναι αποκλειστικά της Nissan — είναι δομικό. Τα σύγχρονα αυτοκίνητα εξαρτώνται ολοένα και περισσότερο από συνδεδεμένες υπηρεσίες: πλοήγηση, touchscreen, συνδρομές για θερμαινόμενα καθίσματα, βοηθητικά συστήματα οδήγησης, ακόμα και επιπλέον ισχύ κινητήρα. Όλα αυτά λειτουργούν μέσω software που κάποια στιγμή θα σταματήσει να υποστηρίζεται. Ο Steve Walker από το Auto Express το θέτει ξεκάθαρα: “Κανείς δεν θέλει να βλέπει αυτοκίνητα να γίνονται παρωχημένα πριν την ώρα τους. Ο καλύτερος τρόπος να μειωθεί το περιβαλλοντικό αποτύπωμα ενός αυτοκινήτου είναι να χτιστεί για να διαρκέσει — και τα ψηφιακά συστήματα πρέπει να είναι εξίσου ανθεκτικά με τα μηχανικά.”

Πίσω από αυτή την τάση κρύβεται μια βαθύτερη αλλαγή στον τρόπο που η τεχνολογική βιομηχανία αντιλαμβάνεται την ιδιοκτησία. Ο Benjamin Gorman, ανώτερος λέκτορας στο Πανεπιστήμιο Bournemouth, επισημαίνει ότι ο κλάδος στρέφεται προς μοντέλα Software-as-a-Service — δηλαδή, δεν αγοράζεις κάτι μια φορά, το νοικιάζεις συνεχώς. Αυτό λειτουργεί για παιχνίδια και streaming, όπου οι χρήστες έχουν συνηθίσει σε συνδρομές και σύντομους κύκλους αναβάθμισης. Αλλά ένα αυτοκίνητο δεν είναι Netflix — είναι ένα ακριβό φυσικό αντικείμενο που αναμένεται να λειτουργεί για μια δεκαετία ή περισσότερο.

Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι νομικό και ηθικό ταυτόχρονα: τι ακριβώς αγοράζεις όταν πληρώνεις για ένα connected car; Το υλικό, σίγουρα — αλλά οι λειτουργίες που το κάνουν “έξυπνο” φαίνεται να είναι δανεικές. Καθώς περισσότεροι κατασκευαστές πειραματίζονται με συνδρομές για χαρακτηριστικά που παλιά ήταν μόνιμα, η σχέση ανάμεσα σε καταναλωτή και αυτοκίνητο αλλάζει ριζικά — και όχι απαραίτητα προς όφελος του πρώτου.

Τι είναι τελικά ένας γαλαξίας; Η επιστήμη δεν έχει ακόμα απάντηση

Ο ορισμός του γαλαξία φαίνεται αυτονόητος — μέχρι να κοιτάξεις πιο προσεκτικά. Νέες ανακαλύψεις υπερ-αμυδρών αστρικών συστημάτων κοντά στον Γαλαξία μας έχουν μπερδέψει τα όρια ανάμεσα σε γαλαξίες και σφαιρωτά σμήνη, ανοίγοντας ερωτήματα που αγγίζουν τη φύση της σκοτεινής ύλης.

Υπάρχουν ερωτήματα που ακούγονται σαν αστείο αλλά δεν είναι. «Πότε μια συλλογή άστρων είναι απλώς μια συλλογή άστρων και πότε είναι γαλαξίας;» είναι ένα από αυτά — και η αστρονομική κοινότητα παλεύει σοβαρά να το απαντήσει.

Για τους περισσότερους από εμάς, ένας γαλαξίας είναι κάτι εύκολα αναγνωρίσιμο: μια σπειροειδής δομή από δισεκατομμύρια άστρα, περιτριγυρισμένη από έναν αόρατο φωτοστέφανο σκοτεινής ύλης που εκτείνεται πολύ πέρα από τα ορατά όριά της. Υπάρχουν και οι ελλειπτικοί γαλαξίες, σφαιρικές δομές ελαφρώς πεπλατυσμένες, αλλά και αυτοί ακολουθούν τον ίδιο βασικό κανόνα: πολλά άστρα, σκοτεινή ύλη, μεγάλη έκταση στο διάστημα.

Το πρόβλημα ξεκινά όταν μπαίνουν στην εικόνα τα σφαιρωτά σμήνη — globular clusters. Πρόκειται για συμπαγείς συγκεντρώσεις από δεκάδες χιλιάδες έως εκατομμύρια άστρα, βαρυτικά δεσμευμένες σε μια περιοχή μόλις λίγων ετών φωτός. Ζουν μέσα σε γαλαξίες, είναι πιο ομοιογενείς αστρικά και — κρίσιμο σημείο — δεν περιέχουν σκοτεινή ύλη. Αυτή η τελευταία λεπτομέρεια ήταν για χρόνια το κριτήριο που ξεχώριζε τις δύο κατηγορίες: γαλαξίας σημαίνει σκοτεινή ύλη.

Μέχρι το 2005, αυτός ο ορισμός λειτουργούσε ικανοποιητικά. Έπειτα ήρθε το Sloan Digital Sky Survey, μια μαζική αποτύπωση του νυχτερινού ουρανού που κατέγραψε αντικείμενα που κανείς δεν είχε δει πριν: εξαιρετικά αμυδρά αστρικά συστήματα κοντά στον Γαλαξία μας, τα λεγόμενα ultra-faint satellites. Μερικά από αυτά αποδείχθηκαν γαλαξίες γεμάτοι σκοτεινή ύλη. Άλλα παραμένουν σε μια «ζώνη αβεβαιότητας» — δεν είναι προφανώς γαλαξίες, αλλά δεν είναι προφανώς και κάτι άλλο.

Το 2023, μια ομάδα ερευνητών από το Πανεπιστήμιο της Βικτώριας στον Καναδά ανακοίνωσε την ανακάλυψη του Ursa Major III, που περιγράφηκε ως ο λιγότερο φωτεινός γνωστός δορυφόρος του Γαλαξία μας. Το εντυπωσιακό δεν είναι μόνο η αμυδρότητά του — είναι ο αριθμός των άστρων που περιέχει: 60. Όχι 60.000 ή 60 εκατομμύρια. Εξήντα άστρα. Κι όμως, αν επιβεβαιωθεί ότι πρόκειται για γαλαξία, τότε μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να αποκλειστούν ορισμένα μοντέλα σκοτεινής ύλης — κάτι που θα είχε συνέπειες σε ολόκληρη την αστροφυσική, την κοσμολογία και τη φυσική σωματιδίων.

Πρόσφατα, μια ομάδα από το Yale με επικεφαλής τον William Cerny δημοσίευσε την πρώτη εκτεταμένη μελέτη μεγάλου αριθμού τέτοιων αντικειμένων. Το συμπέρασμα; Πρόκειται για ένα μείγμα τύπων, αλλά χρειάζονται περισσότερες παρατηρήσεις. Με άλλα λόγια: δεν ξέρουμε ακόμα.

Αυτή η αβεβαιότητα δεν είναι αποτυχία — είναι η κανονική κατάσταση της επιστήμης στα όριά της. Στεκόμαστε ακριβώς εκεί όπου τελειώνει αυτό που γνωρίζουμε και αρχίζει αυτό που ακόμα ανακαλύπτουμε. Και η απάντηση στο ερώτημα «τι είναι γαλαξίας;» μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που καταλαβαίνουμε το σκοτεινό σύμπαν.

Project Hail Mary: Ο Gosling σώζει τον ήλιο — και το κοινό

Η κινηματογραφική μεταφορά του μυθιστορήματος του Andy Weir φτάνει στις αίθουσες με τον Ryan Gosling στον πρωταγωνιστικό ρόλο ενός βιολόγου που ξυπνά μόνος σε διαστημόπλοιο χωρίς μνήμη. Μια ταινία επιστημονικής φαντασίας που εμπιστεύεται τους ηθοποιούς της και δεν φοβάται τις μεγάλες ιδέες.

Υπάρχουν βιβλία που τα εγκαταλείπεις στη μέση και ταινίες που σε κάνουν να μετανιώσεις γι’ αυτό. Το Project Hail Mary ανήκει και στις δύο κατηγορίες — αλλά με διαφορετική σειρά.

Το μυθιστόρημα του Andy Weir, συγγραφέα του The Martian, ξεκινά με μια εκπληκτική πρόκληση: ο ήλιος σβήνει αργά, και η ανθρωπότητα στέλνει ένα μοναχικό διαστημόπλοιο σε απόσταση ετών φωτός για να βρει λύση. Ο επιβάτης, ο μοριακός βιολόγος Ryland Grace, ξυπνά από κώμα χωρίς να θυμάται ποιος είναι ή γιατί βρίσκεται εκεί. Η ιδέα είναι εξαιρετική. Η εκτέλεση στο χαρτί, για αρκετούς αναγνώστες, λιγότερο.

Η ταινία, σε σκηνοθεσία του Drew Goddard — που είχε γράψει και το σενάριο του The Martian — κάνει κάτι έξυπνο: αφαιρεί τον εσωτερικό μονόλογο και αφήνει τον Ryan Gosling να κάνει τη δουλειά. Και ο Gosling την κάνει. Ο Ryland Grace στην οθόνη είναι ένας ιδιόρρυθμος, έξυπνος μοναχικός λύκος — ακαδημαϊκός που αποβλήθηκε επειδή αμφισβήτησε την ορθοδοξία για τη μορφή που μπορεί να έχει η εξωγήινη ζωή — και ο Gosling τον κάνει να μοιάζει με πραγματικό άνθρωπο, όχι με αρχέτυπο.

Η ιστορία αποκαλύπτεται σταδιακά μέσα από flashbacks: η Eva Stratt, μια ψυχρά αποτελεσματική αξιωματούχος που ερμηνεύει η Sandra Hüller με εντυπωσιακή λεπτότητα, έχει επιστρατεύσει τον Ryland για μια αποστολή που είναι κυριολεκτικά η τελευταία ελπίδα της ανθρωπότητας. Ο ήλιος αναμένεται να χάσει έως και 5% της φωτεινότητάς του τις επόμενες δύο δεκαετίες — αρκετό για να ρίξει τη Γη σε κλιματικό χάος και να οδηγήσει σε παγκόσμια λιμοκτονία.

Αυτό που κάνει το Project Hail Mary να ξεχωρίζει από τις συνηθισμένες ταινίες επιστημονικής φαντασίας είναι η σχέση του με την επιστήμη. Δεν είναι απλώς σκηνικό — είναι ο πυρήνας της αφήγησης. Ο Ryland λύνει προβλήματα με τον τρόπο που λύνει κανείς πραγματικά προβλήματα: παρατήρηση, υπόθεση, πείραμα, αποτυχία, επανάληψη. Η ταινία δεν εξηγεί τα πάντα στον θεατή, εμπιστεύεται ότι μπορεί να ακολουθήσει — και αυτό είναι σπάνιο και ανανεωτικό.

Δεν είναι τέλεια ταινία. Κάποιες στιγμές υπερβάλλει στο χιούμορ και γλιστράει σε κλισέ συναισθηματισμό. Αλλά όταν λειτουργεί — και λειτουργεί συχνά — είναι ακριβώς αυτό που θέλεις από μια ταινία επιστημονικής φαντασίας: μεγάλες ιδέες, ανθρώπινες στιγμές, και η αίσθηση ότι το σύμπαν είναι πολύ πιο περίπλοκο και ενδιαφέρον από ό,τι νομίζαμε.

Το «Whippet»: η λαμπρότερη κοσμική έκρηξη που έχουμε δει ποτέ

Μια νέα κοσμική έκρηξη, γνωστή ως AT 2024wpp ή «το Whippet», έγινε δέκα φορές πιο φωτεινή από την προηγούμενη ρεκόρ παρόμοιου φαινομένου. Αστρονόμοι πιστεύουν ότι πρόκειται για ένα σπάνιο άστρο που κατάπιε μια μαύρη τρύπα — και τα στοιχεία είναι πειστικά.

Στα τέλη του 2024, το τηλεσκόπιο Zwicky Transient Observatory εντόπισε μια ξαφνική έκλαμψη φωτός στον ουρανό που δεν έμοιαζε με τίποτα που είχαμε δει ξανά. Η έκρηξη, που ονομάστηκε AT 2024wpp — ή «το Whippet» από τους αστρονόμους — έγινε γρήγορα η πιο φωτεινή από όλες τις γνωστές εκρήξεις της κατηγορίας της, ξεπερνώντας κατά δέκα φορές το προηγούμενο ρεκόρ.

Η κατηγορία αυτή ονομάζεται Fast Blue Optical Transients, ή FBOTs — ταχείες μπλε οπτικές μεταβατικές εκρήξεις. Το πρώτο γνωστό παράδειγμα ήταν το AT2018cow, γνωστό ως «η Αγελάδα», που ανακαλύφθηκε το 2018 και έφτασε στη μέγιστη φωτεινότητά του μέσα σε λίγες μέρες — αντί για τις εβδομάδες που χρειάζονται οι κλασικές υπερκαινοφανείς. Από τότε έχουν εντοπιστεί μόνο μια χούφτα παρόμοιων γεγονότων, και η αιτία τους παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα ανοιχτά ερωτήματα της αστροφυσικής.

Ο Jialian Liu και οι συνεργάτες του από το Πανεπιστήμιο Tsinghua στην Κίνα παρακολούθησαν το Whippet με σειρά τηλεσκοπίων — ανάμεσά τους το Swift X-Ray Telescope και το Australia Telescope Compact Array — τις εβδομάδες που ακολούθησαν την αρχική ανακάλυψη. Το φάσμα του φωτός που κατέγραψαν αποκάλυψε ότι η έκρηξη ήταν πάνω από έξι φορές πιο καυτή από την επιφάνεια του ήλιου και εκτόξευσε πλάσμα με ταχύτητα που αγγίζει το ένα πέμπτο της ταχύτητας του φωτός. Ακόμα πιο εντυπωσιακό: περίπου έναν μήνα μετά την αρχική έκλαμψη, εμφανίστηκε μια δεύτερη έκρηξη ακτίνων Χ — κάτι που δεν είχε παρατηρηθεί ποτέ σε προηγούμενο FBOT.

Η εξήγηση που προτείνει η ομάδα του Liu είναι εξαιρετικά συγκεκριμένη: ένα άστρο τύπου Wolf-Rayet, με μάζα πάνω από τριάντα φορές αυτή του ήλιου, έπεσε σε μια μαύρη τρύπα δεκαπέντε φορές πιο βαριά από τον ήλιο. Τα άστρα Wolf-Rayet είναι σπάνια και ακραία — έχουν χάσει τα εξωτερικά στρώματα υδρογόνου τους, αφήνοντας εκτεθειμένο τον πυρήνα τους. Η αρχική σύγκρουση με τη μαύρη τρύπα θα παρήγαγε την πρώτη έκλαμψη, ενώ τα υπολείμματα του άστρου που συνέχισαν να τροχιοδρομούν γύρω από τη μαύρη τρύπα και αργότερα έπεσαν πίσω σε αυτήν εξηγούν τη δεύτερη έκρηξη ακτίνων Χ.

Η Ashley Crimes της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος χαρακτηρίζει αυτή την ερμηνεία ως την πιο πειστική που έχει προταθεί μέχρι σήμερα για οποιοδήποτε FBOT. Ένα επιπλέον στοιχείο που ενισχύει τη θεωρία: το γεγονός φαίνεται να προέρχεται από ένα νεαρό γαλαξία, όπου τα βραχύβια ακραία άστρα όπως τα Wolf-Rayet είναι πιο συνηθισμένα. Αν η ερμηνεία επιβεβαιωθεί, το Whippet δεν θα είναι απλώς η λαμπρότερη έκρηξη της κατηγορίας του — θα είναι και η πρώτη για την οποία έχουμε μια πραγματικά ολοκληρωμένη εξήγηση.

Artemis 2: Η NASA ανακοινώνει αν οι αστροναύτες πάνε στη Σελήνη τον Απρίλιο

Η NASA πραγματοποίησε ενημέρωση για την αποστολή Artemis 2, η οποία θα στείλει τέσσερις αστροναύτες σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη για πρώτη φορά μετά το Apollo 17 το 1972. Μετά από ένα τεχνικό πρόβλημα στον πύραυλο SLS, η αποστολή φαίνεται να παραμένει στο πρόγραμμα για εκτόξευση στις αρχές Απριλίου.

Για πρώτη φορά εδώ και πάνω από πενήντα χρόνια, άνθρωποι θα ταξιδέψουν πέρα από την τροχιά της Γης — και η NASA φαίνεται αποφασισμένη να κάνει αυτό να συμβεί το συντομότερο δυνατό. Η αποστολή Artemis 2, που θα στείλει τέσσερις αστροναύτες σε δεκαήμερο ταξίδι γύρω από τη Σελήνη, πλησιάζει στην εκτόξευσή της — αν και ένα τελευταίο εμπόδιο έχει δοκιμάσει την υπομονή της ομάδας.

Η αποστολή θα μεταφέρει τους Reid Wiseman, Victor Glover και Christina Koch της NASA, μαζί με τον Jeremy Hansen του Καναδικού Διαστημικού Οργανισμού. Δεν πρόκειται για απλή επίσκεψη στη Σελήνη — το πλήρωμα δεν θα προσεδαφιστεί, αλλά θα εκτελέσει μια τροχιακή πτήση γύρω από τη Σελήνη, δοκιμάζοντας το διαστημόπλοιο Orion σε πραγματικές συνθήκες βαθύ διαστήματος. Η τελευταία φορά που άνθρωποι βρέθηκαν τόσο μακριά από τη Γη ήταν τον Δεκέμβριο του 1972, με την αποστολή Apollo 17.

Η NASA είχε αρχικά στοχεύσει εκτόξευση εντός Μαρτίου. Η αισιοδοξία ήταν δικαιολογημένη: στα τέλη Φεβρουαρίου, η ομάδα ολοκλήρωσε επιτυχώς μια δοκιμή ανεφοδιασμού καυσίμων στο εκτοξευτήριο 39B του Kennedy Space Center στη Φλόριντα. Λίγες ημέρες αργότερα, όμως, εντοπίστηκε πρόβλημα στη ροή ηλίου στο ανώτερο τμήμα του πυραύλου Space Launch System. Η ομάδα αναγκάστηκε να επιστρέψει ολόκληρο το σύστημα στο Vehicle Assembly Building — το τεράστιο κτίριο συναρμολόγησης του KSC — για επισκευές.

Η καλή είδηση είναι ότι οι εργασίες προχωρούν ομαλά. Σύμφωνα με ανακοίνωση της NASA, η επόμενη διαθέσιμη εκτοξευτική παράθυρο ανοίγει την 1η Απριλίου — και η αποστολή φαίνεται να παραμένει σε αυτό το χρονοδιάγραμμα. Η επίσημη ενημέρωση που ακολούθησε το Flight Readiness Review της αποστολής έδωσε στο κοινό μια πιο ξεκάθαρη εικόνα για το πότε ακριβώς θα δούμε τον SLS να σηκώνεται από το Cape Canaveral.

Το Artemis 2 είναι το δεύτερο βήμα ενός φιλόδοξου προγράμματος που στοχεύει στην επιστροφή ανθρώπων στην επιφάνεια της Σελήνης με το Artemis 3. Κάθε καθυστέρηση έχει κόστος — όχι μόνο οικονομικό, αλλά και σε όρους δυναμικής και δημόσιας εμπιστοσύνης. Αν η εκτόξευση πραγματοποιηθεί τον Απρίλιο, θα είναι μια από τις πιο σημαντικές στιγμές στην ιστορία της διαστημικής εξερεύνησης εδώ και μισό αιώνα — και μια υπενθύμιση ότι ο δρόμος για τη Σελήνη, ακόμα και σήμερα, δεν είναι ποτέ εντελώς ευθύς.

DJI Mini 5 Pro: το καλύτερο drone κάτω των 250g κοστίζει τώρα 500 δολάρια λιγότερο

Το DJI Mini 5 Pro Fly More Combo bundle διατίθεται στην Amazon με έκπτωση 500 δολαρίων, φτάνοντας στη χαμηλότερη τιμή που έχει καταγραφεί ποτέ. Το πακέτο περιλαμβάνει τρεις μπαταρίες, τηλεχειριστήριο με οθόνη LCD και αρκετά αξεσουάρ — κάνοντας ένα ήδη εντυπωσιακό drone ακόμα πιο ελκυστική επιλογή για έμπειρους χειριστές.

Υπάρχουν προσφορές και υπάρχουν προσφορές που αξίζει να σταματήσεις να διαβάζεις και να ανοίξεις αμέσως νέα καρτέλα. Το DJI Mini 5 Pro Fly More Combo bundle με έκπτωση 500 δολαρίων στην Amazon ανήκει στη δεύτερη κατηγορία — τουλάχιστον για όσους ήδη γνωρίζουν τι κρατάνε στα χέρια τους όταν πετούν ένα drone.

Το Mini 5 Pro είναι το καλύτερο drone κάτω των 250 γραμμαρίων που έχει κατασκευαστεί μέχρι σήμερα. Αυτό δεν είναι απλώς διαφημιστική φράση — το όριο των 250g έχει πρακτική σημασία, καθώς σε πολλές χώρες τα drones κάτω από αυτό το βάρος υπόκεινται σε λιγότερο αυστηρούς κανονισμούς πτήσης. Η DJI κατάφερε να χωρέσει σε αυτά τα 249,9 γραμμάρια έναν αισθητήρα 1 ίντσας με ανάλυση 50 megapixel, ικανότητα βίντεο 4K, περιστρεφόμενη κάμερα και ένα σύστημα αποφυγής εμποδίων από όλες τις κατευθύνσεις — το λεγόμενο Omnidirectional Vision Sensing System. Το αποτέλεσμα είναι ένα drone που «επαναπροσδιορίζει τις δυνατότητες της κατηγορίας του», όπως χαρακτηριστικά αναφέρθηκε στην αξιολόγησή του, όπου έλαβε 4,5 αστέρια στα 5.

Το Fly More Combo bundle προσθέτει στο βασικό drone τρεις μπαταρίες που αθροιστικά δίνουν σχεδόν δύο ώρες χρόνου πτήσης, ένα τηλεχειριστήριο με ενσωματωμένη οθόνη LCD, επιπλέον έλικες, κόμβο φόρτισης και άλλα αξεσουάρ. Πρόκειται για το πακέτο που έχει νόημα να αγοράσεις αν σκοπεύεις να χρησιμοποιείς το drone σοβαρά — για φωτογράφηση τοπίων, αεροφωτογραφία, ταξίδια ή επαγγελματική χρήση.

Η τιμή των 1.099 δολαρίων (έναντι 1.375 δολαρίων στο Best Buy) είναι η χαμηλότερη που έχει καταγραφεί για αυτό το bundle. Αξίζει να σημειωθεί ότι η «κανονική» τιμή αναφοράς φαίνεται να έχει ανέβει ελαφρά πριν την προσφορά — μια συνηθισμένη τακτική στις online πωλήσεις — αλλά ακόμα και έτσι, η τελική τιμή παραμένει ιστορικά χαμηλή για αυτό το προϊόν.

Ένα σημείο που αξίζει να τονιστεί: το Mini 5 Pro δεν είναι drone για αρχάριους. Η πληθώρα των λειτουργιών και οι δυνατότητές του απευθύνονται σε χειριστές που ήδη έχουν κάποια εμπειρία και θέλουν να αναβαθμιστούν. Αν μόλις ξεκινάς, υπάρχουν πιο φιλικές επιλογές για να μάθεις τα βασικά. Αν όμως ξέρεις ήδη τι κάνεις και ψάχνεις ένα εργαλείο που θα σε συνοδεύει για χρόνια, αυτό είναι μια από τις σπάνιες περιπτώσεις όπου η τιμή και η ποιότητα συναντιούνται σε ένα σημείο που δύσκολα θα ξαναδείς σύντομα.

Ο προβολέας αστεριών που κάνει τα παιδιά να κοιμούνται

Ο Yachance Night Light δεν είναι επιστημονικός προβολέας αστεριών — και δεν προσποιείται ότι είναι. Είναι ένα ολοκληρωμένο βοήθημα ύπνου για μωρά και μικρά παιδιά, με προβολές, ήχους χαλάρωσης και χρονοδιακόπτη, σε τιμή που δεν τσιμπάει.

Υπάρχουν προβολείς αστεριών που αναπαράγουν τον νυχτερινό ουρανό με επιστημονική ακρίβεια, και υπάρχουν αυτοί που απλώς κάνουν ένα παιδί να κοιμηθεί. Ο Yachance Night Light ανήκει ξεκάθαρα στη δεύτερη κατηγορία — και σε αυτό είναι εξαιρετικός.

Η συσκευή έχει σχήμα θόλου, στηρίζεται σε τρία πόδια με λαστιχένιες βάσεις που την κρατούν σταθερή, και δείχνει πιο ακριβή από όσο είναι στην πραγματικότητα. Τα 39,99 δολάρια που κοστίζει δεν αντικατοπτρίζουν την ποιότητα κατασκευής της — κάτι που δεν συμβαίνει συχνά σε αυτή την κατηγορία τιμής. Ελέγχεται είτε από τα κουμπιά στο μπροστινό μέρος είτε από το τηλεχειριστήριο που συνοδεύει τη συσκευή, κάτι ιδιαίτερα χρήσιμο όταν το παιδί έχει μόλις αποκοιμηθεί και δεν θέλεις να πλησιάσεις.

Οι προβολές δεν είναι ρεαλιστικές — είναι έντονα, σχεδόν κινούμενα αστέρια και φεγγάρια που καλύπτουν οροφή και τοίχους. Για ενήλικες που ψάχνουν κάτι σαν πλανητάριο, αυτό δεν είναι η σωστή επιλογή. Για ένα παιδί τριών χρονών, είναι ακριβώς αυτό που χρειάζεται. Υπάρχουν πολλαπλά χρώματα και συνδυασμοί, αν και για να αλλάξεις χρώμα πρέπει να κάνεις κύκλο σε όλες τις επιλογές — δεν μπορείς να πηδήξεις απευθείας σε αυτό που θέλεις. Μικρό μειονέκτημα, αλλά αξίζει να το ξέρεις.

Αυτό που ξεχωρίζει τον Yachance από απλούς προβολείς είναι το τι κρύβει μέσα του. Έχει ενσωματωμένο ηχείο με 29 ήχους χαλάρωσης — λευκός θόρυβος, ρυάκι, κελάηδισμα πουλιών, ακόμα και χτύπος καρδιάς για νεογέννητα. Δεν υποστηρίζει Bluetooth, αλλά έρχεται με υποδοχή κάρτας μνήμης και μια 128MB κάρτα για να φορτώσεις τη δική σου μουσική. Η απουσία ασύρματης σύνδεσης είναι συνειδητή επιλογή ασφάλειας — κάτι που έχει νόημα όταν μιλάμε για συσκευή που θα βρίσκεται στο δωμάτιο ενός μωρού.

Ο χρονοδιακόπτης ύπνου ρυθμίζεται σε βήματα των πέντε λεπτών έως και 995 λεπτά — δηλαδή σχεδόν 17 ώρες, αν και δύσκολα καταλαβαίνεις γιατί θα χρειαζόσουν τόσο. Υπάρχει επίσης νυχτερινό φως στη βάση με τρία επίπεδα φωτεινότητας, και η λειτουργία περιστροφής κινεί τις προβολές 360 μοίρες με έναν ήσυχο βόμβο που δεν ενοχλεί. Μια μικρή οθόνη LCD στο μπροστινό μέρος δείχνει τον εναπομείναντα χρόνο του timer — αρκετά διακριτική ώστε να μην αποσπά την προσοχή.

Αν ψάχνεις επιστημονικό προβολέα για ενήλικες, κοίτα αλλού. Αν ψάχνεις κάτι που θα βοηθήσει ένα παιδί να χαλαρώσει και να κοιμηθεί, ο Yachance Night Light κάνει τη δουλειά του καλύτερα από τους περισσότερους ανταγωνιστές του στην ίδια τιμή.

Μέσα σε αστέρες νετρονίων κρύβεται η ύλη των πρώτων στιγμών του σύμπαντος

Επιστήμονες πιστεύουν ότι μπορούν να «δουν» μέσα σε αστέρες νετρονίων χρησιμοποιώντας βαρυτικά κύματα — και αυτό που ελπίζουν να βρουν εκεί είναι μια κατάσταση ύλης που υπήρχε μόλις κλάσματα δευτερολέπτου μετά τη Μεγάλη Έκρηξη. Η νέα θεωρητική προσέγγιση ανοίγει τον δρόμο για να απαντηθούν ερωτήματα που παραμένουν ανοιχτά εδώ και δεκαετίες.

Ένας αστέρας νετρονίων είναι ένα από τα πιο ακραία αντικείμενα που γνωρίζουμε στο σύμπαν. Έχει διάμετρο περίπου όσο μια μεγάλη πόλη, αλλά μάζα αρκετές φορές μεγαλύτερη από τον Ήλιο. Η βαρύτητα στο εσωτερικό του είναι τόσο ισχυρή που τα άτομα κυριολεκτικά διαλύονται: τα πρωτόνια και τα ηλεκτρόνια συμπιέζονται μεταξύ τους και σχηματίζουν νετρόνια — εξ ου και το όνομα. Αλλά κοντά στον πυρήνα, τα πράγματα μπορεί να γίνονται ακόμα πιο παράξενα.

Εκεί, η πίεση ενδέχεται να είναι τόσο τεράστια ώστε ακόμα και τα νετρόνια να μην αντέχουν — να σπάνε στα συστατικά τους, τα κουάρκ και τα γκλουόνια που κανονικά τα συγκρατούν. Αυτή η κατάσταση ύλης ονομάζεται πλάσμα κουάρκ-γκλουονίων και υπήρχε μόνο τα πρώτα κλάσματα του δευτερολέπτου μετά τη Μεγάλη Έκρηξη. Έκτοτε, δεν έχει παρατηρηθεί πουθενά στο σύμπαν — εκτός ίσως από το εσωτερικό αστέρων νετρονίων και από πειράματα σε επιταχυντές σωματιδίων. Αν επιβεβαιωθεί η ύπαρξή του εκεί, θα έχουμε ένα παράθυρο στη φυσική των πρώτων στιγμών της ύπαρξης του σύμπαντος.

Το πρόβλημα είναι ότι δεν μπορούμε να κοιτάξουμε μέσα σε έναν αστέρα νετρονίων με κανένα τηλεσκόπιο. Η λύση, σύμφωνα με ομάδα ερευνητών υπό τον Nicolás Yunes του Πανεπιστημίου του Ιλινόι και τον Abhishek Hegade του Πρίνστον, έρχεται από τα βαρυτικά κύματα. Όταν δύο αστέρες νετρονίων σχηματίζουν ζεύγος και σπειροειδώς πλησιάζουν ο ένας τον άλλον πριν συγκρουστούν, οι παλιρροϊκές δυνάμεις που ασκούν μεταξύ τους παραμορφώνουν τη δομή τους. Αυτή η παραμόρφωση προκαλεί ταλαντώσεις στο εσωτερικό τους — σαν το ήχο μιας καμπάνας που χτυπά — και το μοτίβο αυτών των ταλαντώσεων αποτυπώνεται στα βαρυτικά κύματα που εκπέμπει το ζεύγος.

Το ζητούμενο ήταν να βρεθεί ένας τρόπος να αποκωδικοποιηθεί αυτό το αποτύπωμα. Το εμπόδιο: οι αστέρες νετρονίων κινούνται με ταχύτητες που φτάνουν το 40% της ταχύτητας του φωτός, κάτι που σημαίνει ότι η κλασική νευτώνεια φυσική δεν αρκεί — χρειάζεται η γενική θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν. Και εκεί το πρόβλημα γίνεται μαθηματικά πολύπλοκο, γιατί δεν ήταν σαφές αν μπορεί να οριστεί ένα πλήρες σύνολο ταλαντωτικών τρόπων λειτουργίας — modes — στο πλαίσιο της σχετικότητας, όπως γίνεται στη νευτώνεια φυσική.

Η ομάδα των Yunes και Hegade κατάφερε να λύσει αυτό το πρόβλημα χωρίζοντάς το σε επιμέρους κλίμακες: εξέτασαν κάθε αστέρα ξεχωριστά, διαχώρισαν τις περιοχές ισχυρής και ασθενέστερης βαρύτητας, βρήκαν προσεγγιστικές λύσεις για κάθε κλίμακα και τις συνδύασαν. Το αποτέλεσμα ήταν να αποδείξουν ότι τα modes ενός αστέρα νετρονίων σχηματίζουν πράγματι ένα πλήρες σύνολο — και ότι η απώλεια ενέργειας μέσω βαρυτικών κυμάτων αλληλοαναιρείται μαθηματικά. Αυτό σημαίνει ότι, θεωρητικά, μπορούμε να διαβάσουμε την εσωτερική δομή ενός αστέρα νετρονίων από τα βαρυτικά κύματα που εκπέμπει.

Η έρευνα παραμένει προς το παρόν θεωρητική, και οι σημερινοί ανιχνευτές βαρυτικών κυμάτων δεν έχουν την απαραίτητη ευαισθησία για να ανιχνεύσουν αυτές τις λεπτές υπογραφές. Η επόμενη γενιά ανιχνευτών, όμως, ίσως αλλάξει τα δεδομένα. Αν συμβεί αυτό, θα έχουμε για πρώτη φορά έναν τρόπο να κοιτάξουμε μέσα στα πιο πυκνά αντικείμενα του σύμπαντος — και ίσως να δούμε εκεί την ύλη που γέννησε τα πάντα.

Η CIA εκπαίδευσε γάτες για κατασκόπους — και απέτυχε παταγωδώς

Στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου, η CIA επιχείρησε να μετατρέψει μια κοινή οικιακή γάτα σε έμβιο υποκλοπικό σύστημα. Το πρόγραμμα ονομάστηκε Acoustic Kitty και κόστισε εκατομμύρια δολάρια. Το αποτέλεσμα ήταν ακριβώς αυτό που θα περίμενε οποιοσδήποτε έχει ζήσει ποτέ με γάτα.

Η δεκαετία του 1960 ήταν μια ιδιαίτερα δημιουργική περίοδος για την CIA. Την ίδια εποχή που η Υπηρεσία πειραματιζόταν με LSD σε ανυποψίαστους υπαλλήλους της και σχεδίαζε εκρηκτικά πούρα για να δολοφονήσει τον Φιντέλ Κάστρο, κάποιος αναλυτής σε ένα γραφείο της Ουάσιγκτον είχε μια ιδέα: τι θα γινόταν αν χρησιμοποιούσαν γάτες για να κατασκοπεύσουν τη σοβιετική πρεσβεία;

Έτσι γεννήθηκε το Project Acoustic Kitty. Η βασική ιδέα ήταν απλή στη σύλληψη και τρελή στην εκτέλεση: να εμφυτευτεί πομπός στην κοιλιά μιας γάτας, η οποία στη συνέχεια θα περιφερόταν κοντά σε Σοβιετικούς διπλωμάτες, υποκλέπτοντας συνομιλίες. Η γάτα, ως αδέσποτο ζώο, δεν θα κινούσε υποψίες. Τουλάχιστον αυτή ήταν η θεωρία.

Οι δύο κύριες πηγές για το πρόγραμμα — ο πρώην πράκτορας Victor Marchetti και ο εκπαιδευτής ζώων Bob Bailey — διαφωνούν για τις λεπτομέρειες, αλλά συμφωνούν στο βασικό: η γάτα εξοπλίστηκε με πομπό και στάλθηκε σε αποστολή. Ο Marchetti ισχυρίζεται ότι το ζώο παρασύρθηκε από αυτοκίνητο πριν φτάσει πουθενά κοντά στους στόχους. Ο Bailey αντικρούει αυτή την εκδοχή και επιμένει ότι η εκπαίδευση είχε αποτελέσματα — ότι η γάτα μπορούσε πράγματι να εστιάζει σε ανθρώπινες φωνές. Το μόνο επίσημο έγγραφο που υπάρχει, ένα βαριά λογοκριμένο αρχείο της CIA με τίτλο “Views on Trained Cats”, αναφέρει ότι το πρόγραμμα αποτελούσε “αξιοσημείωτο επιστημονικό επίτευγμα” — αλλά καταλήγει ότι δεν έχει καμία πρακτική εφαρμογή.

Το ερώτημα που μένει είναι γιατί η CIA επέλεξε γάτα εξαρχής. Ο Stephen Quandt, επαγγελματίας εκπαιδευτής γατών στη Νέα Υόρκη, εξηγεί ότι η θεμελιώδης διαφορά ανάμεσα σε σκύλους και γάτες έχει να κάνει με την εξέλιξη. Οι σκύλοι εκτράφηκαν σκόπιμα για να συνεργάζονται με τον άνθρωπο — για βοσκή, κυνήγι, συντροφιά. Η υπακοή είναι κυριολεκτικά στο DNA τους. Οι γάτες, αντίθετα, αυτο-εξημερώθηκαν: ήρθαν κοντά στους ανθρώπους επειδή τα σιτοβολώνες μας ήταν γεμάτα τρωκτικά, και έμειναν επειδή το κυνήγι τους ευχαριστούσε ούτως ή άλλως. Δεν χρειάστηκε ποτέ να μάθουν να ακούν εντολές.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γάτες είναι αδύνατο να εκπαιδευτούν — απλώς χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση. Η τεχνική του clicker, όπου ένας ήχος συνδέεται με ανταμοιβή μέσω κλασικής παυλοφικής εξαρτημένης μάθησης, λειτουργεί αποτελεσματικά και χρησιμοποιείται σε γάτες που παίζουν σε ταινίες ή εμφανίζονται σε τσίρκο. Το πρόβλημα δεν είναι η νοημοσύνη — είναι το κίνητρο. Η γάτα κάνει αυτό που της αρέσει, όχι αυτό που θέλουμε εμείς.

Το Acoustic Kitty έκλεισε επίσημα στις αρχές της δεκαετίας του 1970, αφήνοντας πίσω του ένα ακριβό μάθημα για τα όρια της ανθρώπινης φιλοδοξίας απέναντι στη φελινή αδιαφορία. Σήμερα, η ίδια αποστολή θα εκτελούνταν με ένα μικροσκοπικό drone σε λίγα λεπτά. Αλλά κάπου εκεί έξω, μια γάτα κοιμάται σε έναν καναπέ και δεν νοιάζεται καθόλου.

1...406407408...1,701Page 407 of 1,701