Στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου, η CIA επιχείρησε να μετατρέψει μια κοινή οικιακή γάτα σε έμβιο υποκλοπικό σύστημα. Το πρόγραμμα ονομάστηκε Acoustic Kitty και κόστισε εκατομμύρια δολάρια. Το αποτέλεσμα ήταν ακριβώς αυτό που θα περίμενε οποιοσδήποτε έχει ζήσει ποτέ με γάτα.
Η δεκαετία του 1960 ήταν μια ιδιαίτερα δημιουργική περίοδος για την CIA. Την ίδια εποχή που η Υπηρεσία πειραματιζόταν με LSD σε ανυποψίαστους υπαλλήλους της και σχεδίαζε εκρηκτικά πούρα για να δολοφονήσει τον Φιντέλ Κάστρο, κάποιος αναλυτής σε ένα γραφείο της Ουάσιγκτον είχε μια ιδέα: τι θα γινόταν αν χρησιμοποιούσαν γάτες για να κατασκοπεύσουν τη σοβιετική πρεσβεία;
Έτσι γεννήθηκε το Project Acoustic Kitty. Η βασική ιδέα ήταν απλή στη σύλληψη και τρελή στην εκτέλεση: να εμφυτευτεί πομπός στην κοιλιά μιας γάτας, η οποία στη συνέχεια θα περιφερόταν κοντά σε Σοβιετικούς διπλωμάτες, υποκλέπτοντας συνομιλίες. Η γάτα, ως αδέσποτο ζώο, δεν θα κινούσε υποψίες. Τουλάχιστον αυτή ήταν η θεωρία.
Οι δύο κύριες πηγές για το πρόγραμμα — ο πρώην πράκτορας Victor Marchetti και ο εκπαιδευτής ζώων Bob Bailey — διαφωνούν για τις λεπτομέρειες, αλλά συμφωνούν στο βασικό: η γάτα εξοπλίστηκε με πομπό και στάλθηκε σε αποστολή. Ο Marchetti ισχυρίζεται ότι το ζώο παρασύρθηκε από αυτοκίνητο πριν φτάσει πουθενά κοντά στους στόχους. Ο Bailey αντικρούει αυτή την εκδοχή και επιμένει ότι η εκπαίδευση είχε αποτελέσματα — ότι η γάτα μπορούσε πράγματι να εστιάζει σε ανθρώπινες φωνές. Το μόνο επίσημο έγγραφο που υπάρχει, ένα βαριά λογοκριμένο αρχείο της CIA με τίτλο “Views on Trained Cats”, αναφέρει ότι το πρόγραμμα αποτελούσε “αξιοσημείωτο επιστημονικό επίτευγμα” — αλλά καταλήγει ότι δεν έχει καμία πρακτική εφαρμογή.
Το ερώτημα που μένει είναι γιατί η CIA επέλεξε γάτα εξαρχής. Ο Stephen Quandt, επαγγελματίας εκπαιδευτής γατών στη Νέα Υόρκη, εξηγεί ότι η θεμελιώδης διαφορά ανάμεσα σε σκύλους και γάτες έχει να κάνει με την εξέλιξη. Οι σκύλοι εκτράφηκαν σκόπιμα για να συνεργάζονται με τον άνθρωπο — για βοσκή, κυνήγι, συντροφιά. Η υπακοή είναι κυριολεκτικά στο DNA τους. Οι γάτες, αντίθετα, αυτο-εξημερώθηκαν: ήρθαν κοντά στους ανθρώπους επειδή τα σιτοβολώνες μας ήταν γεμάτα τρωκτικά, και έμειναν επειδή το κυνήγι τους ευχαριστούσε ούτως ή άλλως. Δεν χρειάστηκε ποτέ να μάθουν να ακούν εντολές.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γάτες είναι αδύνατο να εκπαιδευτούν — απλώς χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση. Η τεχνική του clicker, όπου ένας ήχος συνδέεται με ανταμοιβή μέσω κλασικής παυλοφικής εξαρτημένης μάθησης, λειτουργεί αποτελεσματικά και χρησιμοποιείται σε γάτες που παίζουν σε ταινίες ή εμφανίζονται σε τσίρκο. Το πρόβλημα δεν είναι η νοημοσύνη — είναι το κίνητρο. Η γάτα κάνει αυτό που της αρέσει, όχι αυτό που θέλουμε εμείς.
Το Acoustic Kitty έκλεισε επίσημα στις αρχές της δεκαετίας του 1970, αφήνοντας πίσω του ένα ακριβό μάθημα για τα όρια της ανθρώπινης φιλοδοξίας απέναντι στη φελινή αδιαφορία. Σήμερα, η ίδια αποστολή θα εκτελούνταν με ένα μικροσκοπικό drone σε λίγα λεπτά. Αλλά κάπου εκεί έξω, μια γάτα κοιμάται σε έναν καναπέ και δεν νοιάζεται καθόλου.
