Εκατοντάδες νέοι δορυφόροι αποκαλύπτουν τη βίαιη ιστορία του ηλιακού συστήματος

Το εξωτερικό ηλιακό σύστημα κάποτε έμοιαζε με μια ήσυχη γωνιά. Όμως μια πληθώρα από μικρούς, παράξενους δορυφόρους με ατίθασες τροχιές έρχονται πλέον στο φως, αποκαλύπτοντας στοιχεία για ένα απρόσμενο παρελθόν — και για την προέλευση των δακτυλίων του Κρόνου.

By Jonathan O’Callaghan

Shutterstock/Johan Swanepoel

Στα μακρινά άκρα του ηλιακού συστήματος, η πλανητική γειτονιά μοιάζει ήρεμη. Πέρα από τον Δία, ο ήλιος δεν είναι πια ένας φλογερός δίσκος, αλλά μια ψυχρή, λευκή λάμπα. Οι πλανήτες χωρίζονται από απέραντα σκοτάδια. Το φως χρειάζεται μόλις 8 λεπτά για να φτάσει από τον ήλιο στη Γη, αλλά συνήθως περισσότερη από μία ώρα για να διασχίσει το τεράστιο κενό ανάμεσα στον Ουρανό και τον Ποσειδώνα.

Κι όμως, στο μέσο αυτού που μοιάζει με μια αδιάφορη περιοχή του ηλιακού συστήματος, οι αστρονόμοι έκαναν πρόσφατα μια τεράστια ανακάλυψη: έναν κρυφό πληθυσμό από περισσότερους από 100 δορυφόρους που, μέχρι πρόσφατα, έμεναν σχεδόν αόρατοι. Από τη Γη εμφανίζονται ως αμυδρά σημεία φωτός που κινούνται γρήγορα και χάνονται εύκολα μέσα στη λάμψη των πλανητών τους.

Δεν μοιάζουν με δορυφόρους όπως τους φανταζόμαστε — με εντυπωσιακούς κόσμους σαν τη δική μας σελήνη, τον ηφαιστειακό Ιώ του Δία ή τον Τιτάνα του Κρόνου, τυλιγμένο σε θολή ατμόσφαιρα. Είναι μικρότεροι, πιο σκοτεινοί και πολύ πιο ατίθασοι. Οι αστρονόμοι τους αποκαλούν ακανόνιστους δορυφόρους και, με τους αριθμούς τους πλέον τόσο υψηλούς, το κρυφό τους βασίλειο γίνεται ολοένα δυσκολότερο να αγνοηθεί. «Είχαμε αυτή τη μεγάλη εισροή τον τελευταίο χρόνο, [ανάμεσά τους] και μια εντυπωσιακή ανακάλυψη στον Κρόνο», λέει η Marina Brozovic από το Jet Propulsion Laboratory της NASA στην Καλιφόρνια.

Τα αποτελέσματα που ήρθαν σαν βόμβα και απαιτούν νέα θεωρία για το σύμπαν

Δεν είναι όμως μόνο η ανακάλυψη αυτών των δορυφόρων που ενθουσιάζει τους αστρονόμους. Από τη μία, ίσως δείχνουν ότι το εξωτερικό τμήμα του ηλιακού μας συστήματος δεν απολαμβάνει μια ήρεμη «συνταξιοδότηση», αλλά έχει περάσει περιόδους απίστευτης αναταραχής, και μάλιστα σχετικά πρόσφατα. Από την άλλη, αυτοί οι κρυφοί δορυφόροι ίσως βοηθήσουν να λυθεί ένα μυστήριο για ένα από τα πιο εμβληματικά θέαματα του ηλιακού μας συστήματος: πώς απέκτησε ο Κρόνος τους δακτυλίους του;

Η ανακάλυψη των κρυφών δορυφόρων

Τι είναι, ακριβώς, ένας δορυφόρος; Αν σηκώσετε το βλέμμα στον νυχτερινό ουρανό, θα δείτε τον δικό μας φυσικό δορυφόρο, με διάμετρο πάνω από 3.400 χιλιόμετρα, να συνοδεύει τον πλανήτη μας. Πολλοί από τους άλλους δορυφόρους του ηλιακού συστήματος ταιριάζουν επίσης σε αυτή την εικόνα: μεγάλοι, σφαιρικοί κόσμοι που κινούνται κοντά στον πλανήτη τους και συνήθως στο ίδιο με αυτόν «τρέξιμο».

Υπάρχει όμως και ένα άλλο είδος δορυφόρου. Πρόκειται για μικρά, ακανόνιστα σώματα, συχνά μόλις λίγων χιλιομέτρων, που ακολουθούν μακρινές, κεκλιμένες και μερικές φορές ανάδρομες τροχιές. Αυτοί είναι οι ακανόνιστοι δορυφόροι και για πολύ καιρό ήταν εύκολο να περάσουν απαρατήρητοι.

Ένας από τους πρώτους ακανόνιστους δορυφόρους που αναγνωρίστηκαν ήταν η Φοίβη γύρω από τον Κρόνο το 1898, ο μεγαλύτερος από τους ακανόνιστους δορυφόρους του πλανήτη, με διάμετρο 213 χιλιόμετρα. Ήταν ο προάγγελος πολλών ακόμη που θα ακολουθούσαν. Καθώς τα τηλεσκόπια και οι ψηφιακές κάμερες βελτιώνονταν, ιδιαίτερα από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, οι αστρονόμοι άρχισαν να εντοπίζουν ολοένα μικρότερους ακανόνιστους δορυφόρους γύρω από τους γιγάντιους πλανήτες. Ύστερα ήρθε ο καταιγισμός της περασμένης χρονιάς. Το 2025, ερευνητές ανακοίνωσαν 128 νέους δορυφόρους μόνο γύρω από τον Κρόνο, ανεβάζοντας το γνωστό σύνολο των δορυφόρων του ηλιακού συστήματος πάνω από τους 450.

Για τον αστρονόμο Scott Sheppard από το Carnegie Institution for Science στην Ουάσινγκτον, που έχει συμβάλει σε πολλές από αυτές τις έρευνες, το γενικό μοτίβο δεν ήταν έκπληξη. Οι αστρονόμοι ήταν πάντα βέβαιοι ότι υπήρχαν κι άλλοι δορυφόροι να ανακαλυφθούν γύρω από τους αέριους γίγαντες, λέει, απλώς τα τηλεσκόπια δεν μπορούσαν μέχρι πρόσφατα να εντοπίσουν τόσο αμυδρά σήματα.

Παρά το γεγονός ότι είναι ένας από τους μεγαλύτερους δορυφόρους του Κρόνου, ο Υπερίων έχει παράξενο, μη σφαιρικό σχήμα και ατίθαση τροχιά. NASA/JPL/Space Science Institute

Παρά το γεγονός ότι είναι ένας από τους μεγαλύτερους δορυφόρους του Κρόνου, ο Υπερίων έχει παράξενο, μη σφαιρικό σχήμα και ατίθαση τροχιά.

NASA/JPL/Space Science Institute

Ωστόσο, η κλίμακα των ανακαλύψεων πέρυσι αιφνιδίασε πολλούς. «Όλοι ξαφνιάστηκαν», λέει η Brozovic. Οι αστρονόμοι περίμεναν ίσως να βρεθούν μερικές δεκάδες ακόμη δορυφόροι γύρω από αυτούς τους εξωτερικούς πλανήτες, αλλά τώρα θεωρείται ότι περιμένουν ανακάλυψη εκατοντάδες ή και χιλιάδες ακόμη. «Πραγματικά αρχίζει να γίνεται πολύ πολυσύχναστο εκεί έξω, στο ηλιακό σύστημα», λέει η Brozovic.

Αυτοί οι δορυφόροι μπορεί να είναι μικροί, αλλά οι επιπτώσεις τους είναι μεγάλες. Οι περίεργα επιμήκεις τροχιές τους δείχνουν ότι δεν σχηματίστηκαν στο ίδιο σημείο με τους πλανήτες που τους φιλοξενούν, όπως συνέβη με τους μεγαλύτερους δορυφόρους. Πολλοί κινούνται επίσης σε χαλαρές «οικογένειες», ακολουθώντας παρόμοιες διαδρομές γύρω από τον πλανήτη τους — ένα μοτίβο που μοιάζει να δείχνει ότι είναι θραύσματα μεγαλύτερων αρχικών δορυφόρων, εκατοντάδων χιλιομέτρων, που διαλύθηκαν σε συγκρούσεις πριν από πολύ καιρό.

Χάρη σε αυτούς τους ακανόνιστους δορυφόρους, οι αστρονόμοι πιστεύουν πλέον ότι μπορούν να ανασυνθέσουν αυτή τη βίαιη ιστορία και τον ρόλο της στη διαμόρφωση του ηλιακού συστήματος, λέει ο Jonti Horner από το University of Southern Queensland στην Αυστραλία. «Είναι απομεινάρια από τον σχηματισμό του ηλιακού συστήματος», λέει.

Μια πρόσφατη και χαοτική ιστορία

Για να ανασυνθέσουμε αυτή την ιστορία, πρέπει πρώτα να απαντήσουμε σε ένα καθοριστικό ερώτημα: πώς ακριβώς βρέθηκαν αυτοί οι ακανόνιστοι δορυφόροι γύρω από τους αέριους γίγαντες; Για δεκαετίες, οι αστρονόμοι πίστευαν ότι η απάντηση βρισκόταν στα πρώτα χρόνια ζωής του ηλιακού συστήματος, επειδή δεν υπάρχει εύκολος τρόπος να παγιδευτεί ένα διερχόμενο αντικείμενο στο ήρεμο ηλιακό σύστημα που βλέπουμε σήμερα, λέει ο Sheppard. Ένας κομήτης ή ένας αστεροειδής μπορεί να βρεθεί για λίγο στη βαρυτική έλξη ενός πλανήτη, αλλά αν δεν χάσει ενέργεια, απλώς θα περάσει και θα φύγει ξανά. «Ο μόνος τρόπος να συλλάβεις έναν δορυφόρο είναι να διασκορπίσεις την ενέργεια από την τροχιά του», λέει.

Ωστόσο, λίγο μετά τη γέννηση του ηλιακού μας συστήματος — πριν από περίπου 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια — υπήρχαν αρκετοί πιθανοί μηχανισμοί σύλληψης. Ο ένας αφορούσε τις ίδιες τις ατμόσφαιρες των αέριων γιγάντων, οι οποίες τότε ήταν πιο διογκωμένες και εκτεταμένες. Αστεροειδείς ή κομήτες που περνούσαν μέσα από αυτές θα μπορούσαν να επιβραδυνθούν αρκετά ώστε να παγιδευτούν στις ατίθασες τροχιές που βλέπουμε σήμερα. Όμως, αν αυτό λειτουργεί για μικρότερα σώματα, δυσκολεύεται να εξηγήσει πώς οι πλανήτες συνέλαβαν τα υποψήφια αρχικά σώματα των ακανόνιστων δορυφόρων, τα οποία αργότερα διαλύθηκαν.

Μια πιο πολλά υποσχόμενη εξήγηση για αυτό είναι το μοντέλο της Νίκαιας, η πιο αποδεκτή εικόνα για την εξέλιξη του ηλιακού συστήματος. Σύμφωνα με αυτό, ο Δίας, ο Κρόνος, ο Ουρανός και ο Ποσειδώνας δεν σχηματίστηκαν αρχικά εκεί όπου τους βλέπουμε σήμερα. Ήταν συγκεντρωμένοι πολύ πιο κοντά μεταξύ τους όταν το ηλιακό σύστημα άρχισε να παίρνει μορφή, πριν οι βαρυτικές αλληλεπιδράσεις τους τους ωθήσουν να μεταναστεύσουν προς τα έξω. Οι κοινές βαρυτικές επιδράσεις τους κατά τη μετανάστευση θα μπορούσαν επίσης να έχουν βοηθήσει να επιβραδυνθούν διερχόμενα αντικείμενα, συμπεριλαμβανομένων των μεγαλύτερων προγόνων των ακανόνιστων δορυφόρων που βλέπουμε σήμερα.

Οι κρυφές γωνιές του σύμπαντος όπου το μέλλον μπορεί να επηρεάσει το παρελθόν

Μέσα σε ορισμένες πολύ ιδιαίτερες μαύρες τρύπες, μπορεί να υπάρχει ένα όριο που ονομάζεται ορίζοντας Cauchy. Η αρθρογράφος Leah Crane εξερευνά το σημείο πέρα από το οποίο η φυσική καταρρέει και τα πάντα είναι πιθανά.

Αυτό θα βοηθούσε να εξηγηθεί γιατί οι σημερινοί ακανόνιστοι δορυφόροι δεν φαίνεται να έχουν κοινή προέλευση, αλλά μοιάζουν με ένα κοσμικό συνονθύλευμα από όλο το ηλιακό σύστημα, σύμφωνα με μελέτες που δημοσιεύτηκαν πέρυσι και βασίστηκαν σε παρατηρήσεις από το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb.

Η χαοτική φύση αυτής της πρώτης περιόδου θεωρούνταν επίσης ότι ήταν η εποχή κατά την οποία μερικοί από τους παλιότερα μεγαλύτερους ακανόνιστους δορυφόρους συγκρούστηκαν μεταξύ τους, δημιουργώντας τα πολύ μικρότερα σώματα γύρω από τους πλανήτες που βλέπουμε σήμερα.

Ύστερα όμως ήρθε μια αινιγματική ανακάλυψη το 2025. Μια ομάδα με επικεφαλής τον Edward Ashton από την Academia Sinica στην Ταϊβάν εξέτασε πιο προσεκτικά την ομάδα Mundilfari, ένα σύνολο περίπου 100 νεοανακαλυφθέντων μικρών δορυφόρων που κινούνται γύρω από τον Κρόνο.

Με μια πρώτη ματιά, αυτή η παράξενη οικογένεια μοιάζει με το ίχνος θραυσμάτων από κάποια αρχαία κοσμική σύγκρουση. Όμως, όταν η ομάδα του Ashton μοντελοποίησε τα μεγέθη τους, η χρονική στιγμή δεν ταίριαζε πλήρως. Αν αυτά τα θραύσματα περιφέρονταν γύρω από τον Κρόνο από τις πρώτες μέρες του ηλιακού συστήματος, πολλοί από τους μικρότερους δορυφόρους θα είχαν ήδη πέσει πάνω στον πλανήτη, παρασυρμένοι προς τα μέσα από τη βαρύτητά του.

Αντί γι’ αυτό, η ομάδα του Ashton υποστήριξε ότι η ομάδα Mundilfari μπορεί να σχηματίστηκε σε μια σύγκρουση μόλις πριν από 100 εκατομμύρια χρόνια. «[Αυτό μπορεί να σημαίνει] ότι αυτοί οι συγκρουσιακοί μηχανισμοί είναι ακόμη ζωντανοί και ενεργοί», λέει η Brozovic. Αν αυτές οι συγκρούσεις ήταν πράγματι τόσο πρόσφατες, τότε αυτό θα σήμαινε ότι το εξωτερικό ηλιακό σύστημα εξακολουθεί να αναδιαμορφώνεται θεαματικά ακόμη και σήμερα, πολύ μετά το τέλος του μεγάλου δράματος της πλανητικής δημιουργίας.

Τέτοιες συγκρούσεις μπορεί να συνδέονται και με άλλα γεγονότα. Η μελέτη του Ashton δημοσιεύτηκε τον Δεκέμβριο του 2025 και κίνησε το ενδιαφέρον του Yifei Jiao από το University of California, Santa Cruz, επειδή η ηλικία της ομάδας Mundilfari φαίνεται ύποπτα κοντά σε έναν άλλο αριθμό: την εκτιμώμενη ηλικία των δακτυλίων του Κρόνου. Θα μπορούσαν τα δύο να συνδέονται;

Το μυστήριο των δακτυλίων του Κρόνου

Παρά τη φήμη τους, οι δακτύλιοι του Κρόνου παραμένουν παράξενα δύσκολοι στην εξήγηση. Τους έχουμε δει μέσα από τηλεσκόπια εδώ και περισσότερα από 400 χρόνια, όμως το σημαντικότερο μυστήριο παραμένει: πώς σχηματίστηκαν; Για πολύ καιρό, οι δακτύλιοι του Κρόνου έμοιαζαν με αρχαίο στολίδι, ένα φωτεινό, σχεδόν μόνιμο χαρακτηριστικό που περιέβαλλε τον πλανήτη από τα νεανικά χρόνια του ηλιακού συστήματος. Η απλούστερη εκδοχή ήταν ότι σχηματίστηκαν νωρίς, ίσως από υλικό που περίσσεψε γύρω από τον Κρόνο ή από έναν δορυφόρο που διαλύθηκε πριν από δισεκατομμύρια χρόνια.

Ύστερα, οι μετρήσεις από την αποστολή Cassini της NASA περιέπλεξαν την εικόνα. Στους τελευταίους μήνες της, πριν πέσει στον Κρόνο το 2017, το σκάφος περνούσε επανειλημμένα από το στενό κενό ανάμεσα στον πλανήτη και τους δακτυλίους του. Αυτές οι διελεύσεις αποκάλυψαν δακτυλίους με εκπληκτικά μικρή μάζα και εξαιρετικά καθαρή σύσταση. Αυτό δύσκολα συμβάδιζε με μεγάλη ηλικία: μέσα σε δισεκατομμύρια χρόνια, οι μικρομετεωρίτες θα έπρεπε να έχουν σκουρύνει τον πάγο και να έχουν φθείρει το σύστημα. Αντίθετα, οι εικόνες της Cassini έκαναν τους δακτυλίους να μοιάζουν ύποπτα φρέσκοι — ίσως ηλικίας μόνο μερικών εκατοντάδων εκατομμυρίων ετών. Αυτό αφήνει ένα δύσκολο ερώτημα: τι θα μπορούσε να τους είχε δημιουργήσει τόσο πρόσφατα;

Οι νέοι δορυφόροι ίσως δίνουν μια απάντηση. Ξέρουμε ήδη ότι οι ακανόνιστοι δορυφόροι μπορούν να δημιουργούν χάος όταν συγκρούονται μεταξύ τους ή όταν χτυπιούνται από διερχόμενους κομήτες και αστεροειδείς. Μπορούν να εκραγούν σε σύννεφα σκόνης που σταδιακά πέφτουν προς τον πλανήτη που τους φιλοξενεί. Βλέπουμε ήδη ενδείξεις γι’ αυτό στον Ιαπετό, τον πιο απομακρυσμένο από τους κανονικούς δορυφόρους του Κρόνου, ο οποίος έχει παράξενη δίχρωμη όψη. Η μπροστινή πλευρά του —η πλευρά που προχωρά πρώτη στο διάστημα— είναι εξαιρετικά σκοτεινή, ενώ η πίσω πλευρά είναι αρκετά φωτεινή. Ο Sheppard λέει ότι ο Ιαπετός ίσως διασχίζει τη κοκκινωπή, πλούσια σε άνθρακα σκόνη που αποβάλλουν οι ακανόνιστοι δορυφόροι «σαν μπουλντόζα».

Ο Κρόνος έχει έναν εντυπωσιακό δίχρωμο δορυφόρο, τον Ιαπετό. Η μία πλευρά του καλύπτεται από σκοτεινή, κοκκινωπή σκόνη. NASA/JPL/Space Science Institute

Ο Κρόνος έχει έναν εντυπωσιακό δίχρωμο δορυφόρο, τον Ιαπετό. Η μία πλευρά του καλύπτεται από σκοτεινή, κοκκινωπή σκόνη.

Παρόλα αυτά, αυτοί οι μακρινοί, ακανόνιστοι δορυφόροι του Κρόνου δεν θεωρούνταν ότι είχαν μεγάλη σχέση με τους δακτυλίους του πλανήτη. Τον Απρίλιο όμως, ο Jiao και η ομάδα του δημοσίευσαν μια μελέτη που πρότεινε μια πιθανή σύνδεση. Αρχικά βασίστηκαν στην ιδέα ότι ο Κρόνος είχε κάποτε έναν ακόμη παγωμένο δορυφόρο, περίπου 1.000 χιλιομέτρων, με το όνομα Chrysalis. Στη διάρκεια των 4,5 δισεκατομμυρίων ετών του ηλιακού συστήματος, ο δορυφόρος αυτός μπήκε σε μια βαρυτική «συμφωνία» με τον Τιτάνα, τον μεγαλύτερο δορυφόρο του Κρόνου. Η αμοιβαία έλξη ανάμεσα στους δύο τέντωσε την τροχιά της Chrysalis από κυκλική σε ελλειπτική.

Ύστερα, πριν από περίπου 100 εκατομμύρια χρόνια, η παραμορφωμένη τροχιά του δορυφόρου τον έφερε πέρα από ένα όριο γύρω από τον Κρόνο που είναι γνωστό ως όριο Roche, το όριο μέσα στο οποίο η βαρύτητα ενός πλανήτη μπορεί να διαλύσει έναν δορυφόρο. Σε μία καταστροφική διέλευση, ο Κρόνος αφαίρεσε μεγάλο μέρος του πάγου της Chrysalis, μειώνοντας σχεδόν ακαριαία το μέγεθός της στο μισό.

Το τι συνέβη μετά παραμένει αβέβαιο. Ο βραχώδης πυρήνας της Chrysalis ίσως καταβροχθίστηκε από τον Κρόνο ή εκτοξεύτηκε εντελώς μακριά, αν και ο Jiao σημειώνει ότι «δεν έχουμε βρει τέτοιο σώμα» να περιφέρεται κάπου αλλού γύρω από τον ήλιο. Ο πάγος, από την άλλη, θα απλωνόταν σαν βούτυρο, σχηματίζοντας μέσα σε λίγες χιλιάδες χρόνια έναν πλατύ, φωτεινό δίσκο — τους δακτυλίους του Κρόνου.

Η προέλευση των δακτυλίων του Κρόνου παραμένει ένα από τα ανθεκτικότερα μυστήρια του ηλιακού συστήματος. Smith Archive/Alamy

Όμως δεν θα έμεναν όλα τα συντρίμμια κοντά στον πλανήτη. Κάποια κομμάτια θα μπορούσαν να εκτοξευτούν προς τα εξωτερικά τμήματα του Κρόνου, όπου ένα από αυτά χτύπησε έναν άλλο δορυφόρο και τον διέλυσε, σχηματίζοντας την ομάδα Mundilfari των ακανόνιστων δορυφόρων.

Εκατομμύρια απολιθωμένα οστά φαλαινών σε ωκεάνια νεκρόπολη

Ερευνητές που καταδύθηκαν σε βάθος 7 χιλιομέτρων με επανδρωμένο βαθυσκάφος ανακάλυψαν μια τεράστια συλλογή από οστά φαλαινών, ανάμεσά τους απολιθώματα έως και 5 εκατομμυρίων ετών, καθώς και είδη νέα για την επιστήμη.

Η ανακάλυψη έγινε στον νότιο Ινδικό Ωκεανό, στη βαθύτερη γνωστή «νεκροπόλη» φαλαινών στον κόσμο, σε βάθος 7 χιλιομέτρων. Τα ευρήματα περιλαμβάνουν ένα νέο είδος εξαφανισμένης ραμφοφάλαινας και άλλα απολιθώματα ηλικίας άνω των 5 εκατομμυρίων ετών.

Στις αρχές του 2023, ο Peng Zhou από την Ακαδημία Επιστημών της Κίνας και οι συνεργάτες του πραγματοποίησαν 32 καταδύσεις με επανδρωμένο βαθυσκάφος σε μήκος 1.200 χιλιομέτρων του πυθμένα, σε μια περιοχή γνωστή ως Diamantina Zone.

Η αποστολή εντασσόταν στο Global Hadal Exploration Programme, μια πρωτοβουλία Κινέζων επιστημόνων για την εξερεύνηση όλων των πιο βαθιών σημείων των ωκεανών του πλανήτη, που εκτείνονται από 6.000 έως 11.000 μέτρα κάτω από την επιφάνεια. Σε αυτά τα βάθη δεν υπάρχει φως και η ζωή επιβιώνει από ό,τι πέφτει από την επιφάνεια ή παράγει ενέργεια από χημικές ουσίες, μέσω της λεγόμενης χημειοσύνθεσης.

Τα πρώτα απολιθωμένα οστά φαλαινών βρέθηκαν σε βάθος 7.002 μέτρων, σε τμήμα της Diamantina Zone γνωστό ως Dordrecht Deep, περισσότερο από 1.100 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του Περθ, στη Δυτική Αυστραλία.

«Με το ισχυρό σύστημα φωτισμού του βαθυσκάφους, μπορούσαμε να δούμε δεκάδες μέτρα γύρω μας στον αλλιώς απόλυτα σκοτεινό πυθμένα», λέει ο Zhou. Αυτό που αντίκρισαν ήταν «λίγο τρομακτικό, αλλά και απίστευτα συναρπαστικό», σημειώνει.

Οι ερευνητές εκτίμησαν ότι υπήρχαν έως και 760 φάλαινες ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο, μαζί με αρχαία και πρόσφατα κουφάρια, σχηματίζοντας αυτό που χαρακτήρισαν «νεκρόπολη φαλαινών» και «βαθύθαλασσιο απολιθωμένο μέγα-σημείο».

Τα πρόσφατα κουφάρια, ανάμεσά τους και μια φάλαινα της Ανταρκτικής μήκους 5 μέτρων (Balaenoptera bonaerensis), τροφοδοτούν ένα ακμαίο οικοσύστημα ασπόνδυλων, όπως σκουλήκια που τρέφονται με κόκαλα και εύθραυστα αστερία, πολλά από τα οποία θεωρούνται νέα είδη. Οι οργανισμοί αυτοί βρέθηκαν σε πυκνότητες που έφταναν έως και τα 2.800 άτομα ανά τετραγωνικό μέτρο.

«Ήταν μια βαθιά ιδιαίτερη εμπειρία», λέει ο Zhou. «Βλέπαμε τον τελευταίο τόπο ανάπαυσης εκατομμυρίων φαλαινών — ορισμένων ηλικίας άνω των 5 εκατομμυρίων ετών — ένα αρχείο βαθιού χρόνου της εξέλιξης και της ζωής στα μεγάλα βάθη. Ήταν συγκινητικό και εντυπωσιακό, και αντιμετωπίσαμε το σημείο με τον σεβασμό που του αξίζει».

Συνολικά, η ομάδα εντόπισε 485 ενεργές περιοχές όπου είχαν καταλήξει φάλαινες και απολιθωμένες τοποθεσίες φαλαινών κατά τη διάρκεια της αποστολής. Με τους ρομποτικούς βραχίονες του βαθυσκάφους συνέλεξαν 43 απολιθωμένα δείγματα, τα οποία χρονολογήθηκαν μεταξύ 120.000 και 5,26 εκατομμυρίων ετών.

Ανάμεσα στα νεότερα απολιθώματα, τα περισσότερα ανήκαν σε ραμφοφάλαινες δύο ζωντανών ειδών, τη ραμφοφάλαινα του Andrews (Mesoplodon bowdoini) και τη ραμφοφάλαινα με λουροειδή δόντια (Mesoplodon layardii).

Μέχρι στιγμής, η ομάδα έχει περιγράψει επίσημα ένα νέο είδος, με την ονομασία Pterocetus diamantinae. Ωστόσο, συνέλεξε και αρκετά αποσπασματικά δείγματα που ενδέχεται να ανήκουν σε επιπλέον είδη άγνωστα στην επιστήμη, λέει ο Giovanni Bianucci από το Πανεπιστήμιο της Πίζας, στην Ιταλία.

Ο Xiaotong Peng από την Ακαδημία Επιστημών της Κίνας, επίσης μέλος της ομάδας, λέει ότι υπάρχουν αρκετοί παράγοντες που εξηγούν γιατί οι φάλαινες διατηρήθηκαν τόσο καλά. Τα περισσότερα από αυτά τα απολιθώματα είναι ρύγχη ραμφοφαλαινών, δηλαδή τα ρύγχη τους. «Είναι εξαιρετικά πυκνά, σχεδόν σαν θωράκιση από οστό, κάτι που τα κάνει φυσικά ανθεκτικά στην αποσύνθεση και λιγότερο ελκυστικά για οργανισμούς που τρώνε κόκαλα», λέει ο Peng.

Τα τελευταία 5 εκατομμύρια χρόνια, στην περιοχή έχουν εναποτεθεί μόλις 0,05 έως 0,55 χιλιοστά ιζήματος ανά χίλια χρόνια και πολλά από αυτά τα οστά καλύπτονται από οξείδια σιδήρου και μαγγανίου, που ουσιαστικά τα απομονώνουν από το περιβάλλον.

«Άρα πρόκειται πραγματικά για συνδυασμό πυκνότητας των οστών, αργής ταφής και ορυκτών επικαλύψεων που επέτρεψε σε αυτά τα κόκαλα να μη φαγωθούν για περισσότερα από 5 εκατομμύρια χρόνια», λέει ο Peng.

Η ομάδα εκτιμά ότι διάφοροι παράγοντες οδήγησαν σε αυτή τη συγκέντρωση θανάτων φαλαινών στη Diamantina Zone, ανάμεσά τους ένα μεταναστευτικό πέρασμα φαλαινών που διασχίζει την περιοχή και μια τοπογραφία σε σχήμα V που οδηγεί τα κουφάρια προς τον πυθμένα της τάφρου.

Ο Culum Brown από το Macquarie University στο Σίδνεϊ της Αυστραλίας, που δεν συμμετείχε στη μελέτη, χαρακτήρισε το εύρημα «καταπληκτική ανακάλυψη». «Η πυκνότητα των καταλοίπων από φάλαινες είναι απίστευτη», λέει.

Nature DOI: 10.1038/s41586-026-10546-z

Λύκοι κυνηγούν ευρωπαϊκό βίσωνα σε σπάνιο πλάνο παγίδας κάμερας

Το μεγαλύτερο χερσαίο ζώο της Ευρώπης, ο βίσωνας, θεωρείται σχετικά προστατευμένο από θηρευτές. Ωστόσο, πλάνα από το πρωτογενές δάσος Μπιαλοβιέζα στην Πολωνία δείχνουν ότι δέχεται επιθέσεις και από λύκους.

Οι λύκοι επιστρέφουν σε πολλές περιοχές της Ευρώπης.

Σε μια απομονωμένη περιοχή της πολωνικής άγριας φύσης, μια κάμερα-παγίδα κατέγραψε αγέλη λύκων να κυνηγά νεαρό βίσωνα.

Το σπάνιο υλικό δείχνει ότι στην Ευρώπη ο βίσωνας ίσως βρίσκεται πιο συχνά στο μενού των λύκων απ’ ό,τι πιστευόταν μέχρι σήμερα.

«Έμεινα άφωνη», λέει η Robin Wijnands από την Πολωνική Ακαδημία Επιστημών. «Έμεινα πραγματικά έκπληκτη, γιατί δεν περίμενα καθόλου ότι οι λύκοι θα κυνηγούσαν βίσωνα, ειδικά όταν υπάρχουν τόσα άλλα θηράματα στο δάσος».

Ο ευρωπαϊκός βίσωνας (Bison bonasus) ήταν κάποτε ευρέως διαδεδομένος στην Ευρώπη, αλλά εξαφανίστηκε από τη φύση στις αρχές του περασμένου αιώνα εξαιτίας του κυνηγιού και της απώλειας οικοτόπων. Οι προσπάθειες διατήρησης βοήθησαν ώστε το είδος να σωθεί από το χείλος της εξαφάνισης και να επανεισαχθεί στη φύση τη δεκαετία του 1950. Σήμερα, περίπου 9000 άτομα ζουν σε διάσπαρτους πληθυσμούς σε όλη την ήπειρο.

Και οι λύκοι γνωρίζουν άνθηση στην Ευρώπη τα τελευταία χρόνια, με τον πληθυσμό τους να έχει αυξηθεί κατά 58% την τελευταία δεκαετία. Παρ’ όλα αυτά, από την επανεισαγωγή του βίσωνα έχουν καταγραφεί μόνο λίγες περιπτώσεις όπου λύκοι τον κυνηγούν.

Συζητήσεις για τον πλανήτη, το περιβάλλον και την κλιματική κρίση, κατευθείαν στο inbox σας κάθε μήνα.

Η Wijnands και ο συνάδελφός της Tomasz Borowik κατέγραψαν το περιστατικό τον Σεπτέμβριο του 2025 με κάμερα-παγίδα, την ώρα που έκαναν έρευνα στο πρωτογενές δάσος Μπιαλοβιέζα στην Πολωνία, όπου επανεισαχθήκαν οι πρώτοι ευρωπαϊκοί βίσωνες τη δεκαετία του 1950.

Στις 7.25 το πρωί, μια αγέλη επτά λύκων ξεκίνησε το κυνήγι, επιτιθέμενη σε ένα κοπάδι 11 βισώνων, αποσπώντας την προσοχή των ενηλίκων και στοχεύοντας ένα νεογέννητο μοσχάρι. Κατά τη διάρκεια της καταδίωξης, οι λύκοι κατάφεραν δύο φορές να δαγκώσουν και να αρπάξουν το μοσχάρι από τον λαιμό, όμως και στις δύο περιπτώσεις οι ενήλικοι βίσωνες αντέδρασαν, ορμώντας με τα κέρατά τους. Στη συνέχεια το κοπάδι περικύκλωσε το μικρό για να το προστατεύσει, ενώ έδιωξε τους λύκους.

Το επεισόδιο κράτησε 20 λεπτά και από το υλικό δεν είναι σαφές αν το νεογέννητο βίσωνας επέζησε.

«Η πιθανότητα να βρεθεί η κάμερα σε σημείο όπου θα καταγράψει την αλληλεπίδραση λύκου και θηράματος είναι πολύ μικρή. Είναι θέμα να βρίσκεται η κάμερα στο σωστό μέρος τη σωστή στιγμή. Άρα πρόκειται για μια τυχερή καταγραφή», λέει ο Oswald Schmitz από το Yale University, ο οποίος δεν συμμετείχε στην παρατήρηση.

Υπήρξαν ανησυχίες ότι ο υπερβολικός αριθμός βισώνων θα μπορούσε να βλάψει τους οικοτόπους ή τις αγροτικές εκτάσεις και να έχει αρνητικές επιπτώσεις σε άλλα ζώα. Σε αυτό το πλαίσιο, η θήρευση από λύκους ίσως είναι κάτι θετικό, αναφέρουν οι ερευνητές.

«Δεν πιστεύουμε πραγματικά, ακόμη κι αν η θήρευση συμβαίνει συχνότερα απ’ όσο νομίζουμε, ότι θα οδηγούσε σε απότομη μείωση του πληθυσμού των βισώνων, αλλά μάλλον ότι θα μπορούσε να βοηθήσει λίγο στη σταθεροποίησή του», λέει η Wijnands. «Θα ήταν πολύ ενδιαφέρον να έχουμε καλύτερη εικόνα για το πόσο συχνά συμβαίνει και ποιες θα μπορούσαν να είναι οι οικολογικές συνέπειες».

Ecology and Evolution DOI: 10.1002/ece3.73752

Πλήρως αυτόνομα drones σκότωσαν στρατιώτες για πρώτη φορά στο πεδίο μάχης

Ένα ανώτερο στέλεχος της ουκρανικής αμυντικής βιομηχανίας είπε στο New Scientist ότι πριν από δύο χρόνια πραγματοποιήθηκε δοκιμή με πλήρως αυτόνομα drones, ρυθμισμένα να καταστρέφουν οτιδήποτε σε μια συγκεκριμένη περιοχή, με επιβεβαιωμένα θύματα.

Τα drones είναι πλέον συνηθισμένη εικόνα στα πεδία μάχης της Ουκρανίας, όμως συνήθως ελέγχονται από ανθρώπινους χειριστές.

Frank Herrmann/Getty Images

Για πρώτη φορά, πλήρως αυτόνομα drones χωρίς ανθρώπινη επίβλεψη σκότωσαν στρατιώτες στο πεδίο της μάχης. Αυτό υποστηρίζει ανώτερο στέλεχος της ουκρανικής αμυντικής βιομηχανίας, σε μια εξέλιξη που σηματοδοτεί σημείο καμπής για τον πόλεμο.

Η μία και μοναδική δοκιμή αφορούσε 10 drones “Terminator”, με έλεγχο από τεχνητή νοημοσύνη, στην πρώτη γραμμή του πολέμου στην Ουκρανία. Νεκροί ήταν Ρώσοι στρατιώτες.

Η τεχνητή νοημοσύνη επιμένει να προτείνει πυρηνικά πλήγματα σε πολεμικές προσομοιώσεις.

«Το δοκιμάσαμε», λέει ο κατασκευαστής drones Αλεξάντερ Κοχανόφσκυ, ο οποίος παρείχε την τεχνολογία και μίλησε στο New Scientist σε εκδήλωση της ουκρανικής πρεσβείας. «Ήταν μια δοκιμή. Δεν το εφαρμόσαμε ποτέ [ευρύτερα].»

Η δοκιμή έγινε πριν από δύο χρόνια και αφορούσε drones τύπου quadcopter, τα οποία είχαν προγραμματιστεί να πετάξουν προς την πρώτη γραμμή, να καλύψουν απόσταση 3 έως 5 χιλιομέτρων σε περίπου 10 λεπτά και στη συνέχεια να ενεργοποιήσουν τη λειτουργία “Terminator mode”, στην οποία ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης αναζητά και αναχαιτίζει στόχους.

«Απλώς το εκτοξεύουμε και ξέρουμε ότι όλα θα είναι νεκρά – ό,τι βρεθεί εκεί, σε αυτή τη συγκεκριμένη περιοχή, θα είναι νεκρό», λέει ο Κοχανόφσκυ. «Δεν υπάρχει καμία σύνδεση με το drone, δεν μπορείς να δεις το βίντεο, τίποτα… Ό,τι βλέπει, θα σκοτωθεί.»

Η τελευταία ενημέρωση για όσα αλλάζουν στην επιστήμη και γιατί έχουν σημασία κάθε μέρα.

Αφού δεν υπήρχε τρόπος να διαπιστωθεί τι είχαν δει ή στοχεύσει τα αυτοματοποιημένα drones, στην περιοχή στάλθηκαν drones με ανθρώπινο χειρισμό για να ελέγξουν χειροκίνητα το αποτέλεσμα. Τα θύματα περιλάμβαναν «δύο στρατιώτες, ένα φορτηγό», λέει ο Κοχανόφσκυ. Αν και δεν υπάρχει καταγραφή των αυτόνομων drones να επιτίθενται σε αυτούς τους στόχους, το συμπέρασμα ήταν ότι τα drones τους είχαν σκοτώσει.

Γιατί άλλαξα γνώμη για την τεχνητή νοημοσύνη και γιατί πρέπει να το κάνετε κι εσείς.

Ο Κοχανόφσκυ λέει ότι δεν ήταν ο ίδιος παρών στη δοκιμή, αλλά ότι πραγματοποιήθηκε από ανώνυμη στρατιωτική μονάδα κοντά στις πόλεις Μπαχμούτ και Τσάσιβ Γιαρ, στο πλαίσιο μιας ουκρανικής αντεπίθεσης. Το υπουργείο Άμυνας της Ουκρανίας δεν απάντησε σε ερωτήσεις για τη δοκιμή ή για το ισχύον νομικό πλαίσιο σχετικά με τη χρήση πλήρως αυτόνομων όπλων.

Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης είναι διαδεδομένη στους στρατούς σε όλο τον κόσμο, καθώς βοηθά στην επιλογή στόχων μέσα από τεράστιους όγκους πληροφοριών και αυτοματοποιεί ορισμένες λειτουργίες των όπλων, όμως σε κάποιο σημείο υπάρχει πάντα ανθρώπινη παρέμβαση. Η παραδοχή του Κοχανόφσκυ αποτελεί την πιο σαφή μέχρι τώρα ένδειξη ότι ένας θάνατος στο πεδίο της μάχης προήλθε αποκλειστικά από την τεχνητή νοημοσύνη.

Η ουκρανική κυβέρνηση απαγορεύει σήμερα τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης στο τελικό στάδιο αναχαίτισης στόχων, σύμφωνα με πηγές αμυντικής εταιρείας που μίλησαν στη συνέντευξη Τύπου στην πρεσβεία. Ωστόσο, η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται σε πολλά μέρη της διαδικασίας από πολλές συσκευές έως εκείνο το σημείο. Ο Κοχανόφσκυ λέει ότι η κυβέρνηση γνωρίζει τις αυξανόμενες δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης και συζητά με αμυντικές εταιρείες αν οι κανόνες θα πρέπει να γίνουν πιο χαλαροί.

Αναφορές του 2023 έδειχναν ότι ουκρανικά επιθετικά drones εξοπλισμένα με τεχνητή νοημοσύνη εντόπιζαν και χτυπούσαν στόχους χωρίς ανθρώπινη βοήθεια, όμως χρησιμοποιούνταν εναντίον οχημάτων όπως τα άρματα μάχης και όχι εναντίον πεζικού. Τότε δεν είχαν επιβεβαιωθεί ανθρώπινα θύματα.

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποδυναμώσει τις ικανότητες σκέψης μας – δείτε τι μπορείτε να κάνετε.

Παρότι δεν υπάρχει επίσημη διεθνής απαγόρευση για τα αυτόνομα όπλα που μπορούν να σκοτώνουν χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες έχει ζητήσει μια τέτοια απαγόρευση, λέγοντας πέρυσι ότι «δεν υπάρχει θέση για θανατηφόρα αυτόνομα οπλικά συστήματα στον κόσμο μας».

Ο ΟΗΕ έχει επισημάνει ότι υπάρχουν ανησυχίες πως τέτοια όπλα θα μπορούσαν να παραβιάσουν το διεθνές ανθρωπιστικό και το διεθνές δίκαιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αφαιρώντας την ανθρώπινη κρίση από τον πόλεμο. Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος τα αυτόνομα συστήματα να κάνουν λάθος, πλήττοντας στρατιώτες ή εξοπλισμό της ίδιας πλευράς ή χτυπώντας αμάχους.

Οι περισσότεροι στρατοί αναπτύσσουν συσκευές που αυτοματοποιούν τουλάχιστον ένα μέρος της διαδικασίας επίθεσης σε στόχους. Οι ΗΠΑ διαθέτουν λογισμικό που συγκεντρώνει και αναλύει τεράστιες ποσότητες ετερογενών δεδομένων και επιλέγει στόχους στο πεδίο της μάχης, οι οποίοι στη συνέχεια μπορούν να πληγούν από drones, αλλά, θεωρητικά, αυτό απαιτεί ανθρώπινη επιβεβαίωση. Έχουν υπάρξει επίσης ισχυρισμοί ότι οι ΗΠΑ αναπτύσσουν τα λεγόμενα Goalkeeper flying drones και Whiplash naval drones, τα οποία μπορούν να βρίσκουν μόνα τους τους στόχους και να τους εξουδετερώνουν.

Έκθεση του ΟΗΕ από το 2021 υπέδειξε ακόμη ότι ένα quadcopter Kargu-2, που παράγεται από τουρκική εταιρεία, ενδέχεται να χρησιμοποιήθηκε για αυτόνομη επίθεση σε ανθρώπους το προηγούμενο έτος. Η έκθεση δεν έδωσε συγκεκριμένες λεπτομέρειες για την πηγή των ισχυρισμών ούτε για το αν υπήρξαν τραυματισμοί ή θάνατοι, αλλά ανέφερε ότι η Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης (GNA) είχε χρησιμοποιήσει τα drones εναντίον δυνάμεων του Χαφτάρ που υποχωρούσαν.

Ο ταγματάρχης Ντανίλο Πολοζούχνο, ανώτερο στέλεχος του 21ου Ξεχωριστού Συντάγματος Μη Επανδρωμένων Συστημάτων της 3ης Στρατιάς της Ουκρανίας, ο οποίος δεν γνώριζε ή δεν είχε εμπλακεί στη δοκιμή, είπε στο New Scientist ότι οι στρατιώτες του χρησιμοποιούν ημιαυτόνομα συστήματα ελέγχου, αλλά πάντα υπάρχει άνθρωπος στον βρόχο.

«Αυτά τα συστήματα και οι πλατφόρμες drones μπορούν να αποκτούν και να παρακολουθούν στόχους αυτόματα, καθώς και να καθοδηγούνται αυτόνομα στα τελευταία μέτρα της προσέγγισης, κάτι που διευκολύνει το έργο των χειριστών. Ωστόσο, δεν χρησιμοποιούμε πλήρως αυτόνομα συστήματα drones που επιλέγουν και πλήττουν στόχους χωρίς καμία εμπλοκή χειριστή», λέει ο Πολοζούχνο. «Η Ουκρανία τηρεί το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο και αντιμετωπίζει με σοβαρότητα την ευθύνη της να προστατεύει τα δικαιώματα όλων των μαχητών. Επίσης, δείχνει μεγάλη προσοχή στη λήψη αποφάσεων, ώστε να αποφεύγονται απώλειες αμάχων.»

Η Μαριαροζάρια Ταντέο από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης λέει ότι η θανάτωση με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης αφαιρεί την αξιοπρέπεια του στρατιώτη, μεταφέρει την ευθύνη μακριά από τον επιτιθέμενο και πρέπει να απαγορευτεί. «Δεν είναι απλώς προβληματικό, είναι φρικτό», λέει. «Θέλουμε να είμαστε η κοινωνία που σκοτώνει άλλους ανθρώπους, που επιτρέπει στην κυβέρνησή της να σκοτώνει άλλους ανθρώπους, χωρίς να εμπλέκονται άνθρωποι;»

Ο Άντονι Κινγκ από το Πανεπιστήμιο του Έξετερ στη Βρετανία λέει ότι, παρότι οι πλήρως αυτόνομες επιθέσεις χωρίς ανθρώπινη εμπλοκή είναι τεχνολογικά εφικτές, μπορεί να είναι λιγότερο καθοριστικές απ’ όσο νομίζουν πολλοί.

«Είναι σίγουρα πιθανό οι κυβερνήσεις να το επέτρεπαν αν τους έδινε οποιοδήποτε στρατιωτικό πλεονέκτημα», λέει. «Ωστόσο, το γεγονός παραμένει ότι πολύ λίγα, αν όχι κανένα, από τα εκατομμύρια drones που έχουν χρησιμοποιηθεί στον πόλεμο της Ουκρανίας από ρωσικές και ουκρανικές δυνάμεις έχουν υπάρξει [πλήρως] αυτόνομα.»

Πόσο πρέπει να σας ανησυχεί μια αποκάλυψη για την τεχνητή νοημοσύνη;

«Άρα, δεν είναι μόνο ότι είναι ηθικά σωστό να παραμένει ο άνθρωπος στον βρόχο· σε αυτό το σημείο, είναι και πιο αποτελεσματικό στρατιωτικά», λέει ο Κινγκ.

Ο Κοχανόφσκυ λέει ότι το πρόγραμμα Terminator δεν προχώρησε μετά τη δοκιμή εξαιτίας των κανόνων της Ουκρανίας. Είναι πλέον διευθύνων σύμβουλος της κατασκευάστριας drones Aero Center, η οποία, όπως λέει, δεν είχε εμπλακεί στη δοκιμή επειδή δεν υπήρχε τότε ως εταιρεία, ουκρανικής επιχείρησης που εργάζεται πάνω σε αυτόνομα drones αναχαίτισης. Αυτά έχουν σχεδιαστεί για να στοχεύουν τα ρωσικά drones Shahed kamikaze και να τα εξουδετερώνουν πριν φτάσουν σε πόλεις γεμάτες αμάχους ή σε σημαντικές υποδομές.

Το σύστημα ALITA της εταιρείας θα αποτελείται από 16 σημεία εκτόξευσης, εξοπλισμένα με 64 drones. Θα είναι έτοιμο μέχρι τον Οκτώβριο και θα μπορεί να εντοπίζει επερχόμενα drones, να εκτοξεύεται αυτόματα και να κινείται προς τον στόχο με ταχύτητα 450 χιλιομέτρων την ώρα, πριν εξουδετερώσει οτιδήποτε, από μικρά drones έως ελικόπτερα.

Ωστόσο, οι ισχύοντες κανόνες της Ουκρανίας θα απαγορεύουν την πλήρως αυτόνομη λειτουργία και θα απαιτούν από ανθρώπους να επιβεβαιώνουν τους στόχους στο τελικό στάδιο της αναχαίτισης. Ακόμη και σε αυτή τη λειτουργία, ολόκληρη η συστοιχία των 64 drones θα χρειάζεται μόλις δύο χειριστές, μειώνοντας σημαντικά το απαιτούμενο προσωπικό.

«Κάθε βήμα σε αυτό μπορεί να είναι είτε χειροκίνητο είτε αυτόματο. Δεν μας επιτρέπεται να κάνουμε το τελικό στάδιο αυτόματα», λέει ο Κοχανόφσκυ, ο οποίος θεωρεί ότι οι κανόνες θα πρέπει να αλλάξουν. «Θα το ήθελα πολύ», λέει.

Το CSF υποδέχεται Besxar και Charter Space στην αλυσίδα εφοδιασμού του διαστήματος

8 Ιουνίου 2026 – Ουάσινγκτον, D.C. — Το Commercial Space Federation (CSF) ανακοίνωσε με ικανοποίηση την ένταξη των Besxar και Charter Space ως νέων μελών στην αλυσίδα εφοδιασμού του διαστήματος, ενισχύοντας την τεχνογνωσία σε κατασκευή ημιαγωγών στο διάστημα και σε εξειδικευμένες λύσεις κινδύνου που στηρίζουν τη συνεχή ανάπτυξη και ανθεκτικότητα της αμερικανικής εμπορικής διαστημικής οικονομίας.

Η BESXAR πρωτοπορεί στη διαστημική παραγωγή, με στόχο να ξεπεράσει τα όρια της επίγειας κατασκευής ημιαγωγών. Η εταιρεία κατασκευάζει επαναχρησιμοποιούμενα «Fabships» που αξιοποιούν το εξαιρετικά υψηλό κενό (UHV) του διαστήματος για να παράγουν υπερκαθαρά υποστρώματα και πρώτες ύλες για τεχνολογίες νέας γενιάς. Οι αυτόνομες τροχιακές πλατφόρμες παραγωγής της Besxar επιστρέφουν στη Γη μετά από κάθε αποστολή, παραδίδοντας υλικά και συγκεντρώνοντας δεδομένα για τη βελτίωση της απόδοσης. Με εφαρμογές σε τομείς από την τεχνητή νοημοσύνη και την κβαντική υπολογιστική έως τις πυρηνικές τεχνολογίες και την άμυνα, η Besxar ενισχύει την εγχώρια ανθεκτικότητα στους ημιαγωγούς και επαναπροσδιορίζει τον τρόπο και το σημείο όπου παράγονται κρίσιμες τεχνολογίες.

«Το εμπορικό διάστημα δεν είναι μια ευκαιρία του μέλλοντος. Διαμορφώνει ήδη τον τρόπο με τον οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες ανταγωνίζονται, καινοτομούν και υπερασπίζονται τον εαυτό τους. Πιστεύουμε ότι το επόμενο κεφάλαιο της εθνικής ασφάλειας και της οικονομικής ηγεσίας θα γραφτεί πάνω από τη Γη, και ότι η προνοητική πολιτική θα είναι καθοριστική για να αξιοποιηθεί αυτή η ευκαιρία. Στην Bexar, ξαναχτίζουμε τη στρατηγική βιομηχανική ικανότητα και επεκτείνουμε την αλυσίδα εφοδιασμού ημιαγωγών της Αμερικής στο διάστημα, γι’ αυτό και ενταχθήκαμε στο Commercial Space Federation. Το CSF διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο δίνοντας στη βιομηχανία μια ισχυρή, ενιαία φωνή στην Ουάσινγκτον και ανυπομονούμε να συμμετάσχουμε σε αυτή την προσπάθεια», δήλωσε η Ashley Pilipiszyn, ιδρύτρια και διευθύνουσα σύμβουλος της Besxar.

Η CHARTER SPACE είναι η πρώτη fintech εταιρεία για τη βιομηχανία του διαστήματος. Ασφαλίζει διαστημικές εταιρείες στην ξηρά, σε τροχιά και πέρα από αυτήν. Ως η μόνη εξειδικευμένη ασφαλιστική μεσιτεία στις ΗΠΑ με αποκλειστική εστίαση στο διάστημα, προσφέρει ολοκληρωμένες λύσεις κινδύνου προσαρμοσμένες στις ιδιαίτερες προκλήσεις του κλάδου, σε συνεργασία τόσο με τις μεγαλύτερες ασφαλιστικές εταιρείες στον κόσμο όσο και με σειρά χρηματοδοτικών εταίρων, επενδυτών και παρόχων δυνατοτήτων.

«Ενταχθήκαμε στο CSF επειδή προσφέρει μια εξαιρετική πλατφόρμα για να βοηθήσουμε ώστε πιο έξυπνα και πιο αποτελεσματικά εργαλεία μεταφοράς κινδύνου να φτάσουν στα χέρια καινοτόμων και φορέων εκμετάλλευσης, αλλά και για να ενημερώσουμε τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής σχετικά με τον σημαντικό ρόλο που παίζουν η μεταφορά κινδύνου και η χρηματοδότηση μέσω πιστώσεων στο να συνεχίσει η διαστημική οικονομία να ωριμάζει και να αναπτύσσεται με βιώσιμο τρόπο», δήλωσε ο Yuk Chi Chan, ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της Charter Space.

Το CSF ιδρύθηκε το 2006 και μαζί με τα μέλη του θέτει τα θεμέλια για τον εκδημοκρατισμό της πρόσβασης στο διάστημα για επιστήμονες, φοιτητές, πολίτες και επιχειρήσεις, με στόχο την επέκταση της αμερικανικής εμπορικής διαστημικής οικονομίας. Μέσα από την προώθηση της τεχνολογικής καινοτομίας, το CSF και το ευρύ φάσμα των μελών του συμβάλλουν στην ενίσχυση της αμερικανικής ηγεσίας στην αεροδιαστημική και εμπνέουν τη νέα γενιά μηχανικών και εξερευνητών στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το CSF λειτουργεί επίσης ως ο βασικός εκπρόσωπος της εμπορικής διαστημικής βιομηχανίας απέναντι στο Κογκρέσο των ΗΠΑ και την κυβέρνηση, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση και την εφαρμογή των βασικών πολιτικών προτεραιοτήτων. Μέσα από την επαφή με στελέχη του Κογκρέσου, το CSF μπορεί να διατυπώνει προτάσεις για ζητήματα εμπορικού διαστήματος που θα επηρεάσουν τη βιομηχανία τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα.

Η Βουλή στηρίζει προϋπολογισμό 55,5 δισ. δολαρίων για τη Space Force

Η επιτροπή δαπανών της Βουλής για την άμυνα παρουσίασε νομοσχέδιο δαπανών ύψους 1,07 τρισ. δολαρίων για το οικονομικό έτος 2027, που προβλέπει 55,5 δισ. δολάρια για τη Space Force των ΗΠΑ. Το σχέδιο δεν περιλαμβάνει τα πρόσθετα δισεκατομμύρια σε αμυντική χρηματοδότηση που ζητά η κυβέρνηση Τραμπ μέσω ξεχωριστού πακέτου budget reconciliation.

Το προσχέδιο νομοθεσίας, που δόθηκε στη δημοσιότητα από την υποεπιτροπή Άμυνας της Επιτροπής Προϋπολογισμού της Βουλής ενόψει της επεξεργασίας της 11ης Ιουνίου, χρηματοδοτεί το Πεντάγωνο στο επίπεδο που ζήτησε η κυβέρνηση μέσω της κανονικής διαδικασίας των πιστώσεων. Ωστόσο, αποκλείει περίπου 350 δισ. δολάρια σε πρόσθετες αμυντικές δαπάνες που έχουν προτείνει αξιωματούχοι της διοίκησης να καλυφθούν μέσω reconciliation, μιας ταχείας διαδικασίας προϋπολογισμού που επιτρέπει σε ορισμένες δημοσιονομικές νομοθεσίες να περάσουν από τη Γερουσία με απλή πλειοψηφία.

Το μήνυμα των εισηγητών είναι ότι διαμορφώνουν τον αμυντικό προϋπολογισμό του 2027 με βάση πηγές χρηματοδότησης που έχουν πιο σίγουρη κοινοβουλευτική διαδρομή.

Οι προοπτικές για ένα ακόμη νομοσχέδιο reconciliation έχουν βρεθεί υπό αυξανόμενο έλεγχο στο Κογκρέσο.

Κατά τη διάρκεια ακρόασης της επιτροπής πιστώσεων της Γερουσίας αυτή την εβδομάδα, ο γερουσιαστής Mitch McConnell, Ρεπουμπλικανός από το Kentucky και επικεφαλής της υποεπιτροπής Άμυνας της Γερουσίας για τις πιστώσεις, είπε ότι ήταν «ασφαλές να συμπεράνει κανείς» πως δεν θα υπάρξει άλλο νομοσχέδιο reconciliation. Η γερουσιαστής Susan Collins από το Maine, πρόεδρος της Επιτροπής Προϋπολογισμού της Γερουσίας, δήλωσε ότι συμφωνεί με αυτή την εκτίμηση.

Αν και οι Ρεπουμπλικανοί ηγέτες θα μπορούσαν ακόμη να προωθήσουν ένα ακόμη πακέτο reconciliation αργότερα μέσα στη χρονιά, οι δηλώσεις αυτές δείχνουν την αυξανόμενη δυσπιστία των εισηγητών ως προς το αν η πρόσθετη χρηματοδότηση θα υλοποιηθεί.

Η κυβέρνηση αξιοποίησε με επιτυχία αντίστοιχη στρατηγική στο οικονομικό έτος 2026, εξασφαλίζοντας περίπου 150 δισ. δολάρια σε αμυντική χρηματοδότηση εκτός των κανονικών ορίων των διακριτικών δαπανών μέσω νομοθεσίας reconciliation. Η πρόταση για το 2027 επεκτείνει σημαντικά αυτή την προσέγγιση.

Μεταξύ των προγραμμάτων που επηρεάζονται περισσότερο είναι το Golden Dome, η σχεδιαζόμενη πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική αντιπυραυλικής άμυνας της κυβέρνησης. Το πρόγραμμα έλαβε περίπου 21 δισ. δολάρια μέσω της χρηματοδότησης reconciliation για το 2026 και ζητά ακόμη 17,5 δισ. δολάρια μέσω reconciliation για το 2027.

Το νομοσχέδιο της Βουλής, ωστόσο, προβλέπει μόλις 397,9 εκατ. δολάρια για το Golden Dome, αναδεικνύοντας το χάσμα ανάμεσα στα επίπεδα χρηματοδότησης που είναι διαθέσιμα μέσω της ετήσιας διαδικασίας των πιστώσεων και σε εκείνα που προβλέπει ο ευρύτερος σχεδιασμός δαπανών της κυβέρνησης.

Άλλη μεγάλη πρωτοβουλία που συνδέεται με το reconciliation είναι το προτεινόμενο Space Data Network, ένα μεγάλο σύμπλεγμα δορυφόρων σε χαμηλή τροχιά γύρω από τη Γη, σχεδιασμένο να μεταφέρει δεδομένα ανάμεσα σε στρατιωτικά και εμπορικά διαστημικά συστήματα. Το Πεντάγωνο ζήτησε για το 2027 περισσότερα από 3 δισ. δολάρια για το έργο μέσω χρηματοδότησης reconciliation.

Παρά τον αποκλεισμό των δαπανών reconciliation, το νομοσχέδιο της Βουλής εξακολουθεί να συνιστά σημαντική αύξηση για τη Space Force.

Η νομοθεσία περιλαμβάνει 1,78 δισ. δολάρια για στρατιωτικό προσωπικό, 8,8 δισ. δολάρια για λειτουργία και συντήρηση, 9,6 δισ. δολάρια για προμήθειες και 35,3 δισ. δολάρια για δραστηριότητες έρευνας, ανάπτυξης, δοκιμών και αξιολόγησης.

Με συνολικό ποσό 55,5 δισ. δολάρια, η πρόταση θα αύξανε τη χρηματοδότηση της Space Force κατά σχεδόν 80% σε σχέση με τα περίπου 31 δισ. δολάρια που εγκρίθηκαν για το οικονομικό έτος 2026. Αν προστεθεί και το προτεινόμενο πακέτο reconciliation, η συνολική χρηματοδότηση της Space Force για το 2027 θα ξεπερνούσε τα 71 δισ. δολάρια.

Το προσχέδιο της Βουλής δίνει ακόμη μία κοινοβουλευτική αποδοκιμασία σε τουλάχιστον μία απόφαση του προϋπολογισμού του Πενταγώνου.

Οι εισηγητές περιέλαβαν 200 εκατ. δολάρια για το πρόγραμμα Next-Generation Overhead Persistent Infrared Polar, παρά την πρόταση της κυβέρνησης να τερματιστεί το έργο το 2027. Το πρόγραμμα προορίζεται να παρέχει κάλυψη έγκαιρης προειδοποίησης και παρακολούθησης πυραύλων πάνω από τις πολικές περιοχές.

Η προσθήκη της χρηματοδότησης ακολουθεί την κίνηση της Επιτροπής Ενόπλων Υπηρεσιών της Βουλής, η οποία ενέκρινε 415 εκατ. δολάρια για το πρόγραμμα την περασμένη εβδομάδα, κατά την επεξεργασία του National Defense Authorization Act για το οικονομικό έτος 2027.

Η υποεπιτροπή Άμυνας της Επιτροπής Προϋπολογισμού της Βουλής έχει προγραμματίσει να επεξεργαστεί το νομοσχέδιο δαπανών στις 11 Ιουνίου, ενώ η πλήρης Επιτροπή Προϋπολογισμού της Βουλής αναμένεται να εξετάσει το μέτρο στις 24 Ιουνίου.

Η Microsoft περιορίζει το Claude Fable 5 για εργαζομένους λόγω διατήρησης δεδομένων

Η Anthropic κυκλοφόρησε χθες το Claude Fable, το πρώτο μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης της κατηγορίας Mythos, και ήδη προκαλεί ανησυχίες στη Microsoft. Πηγές αναφέρουν ότι η εταιρεία περιορίζει τη χρήση του Claude Fable 5 για τους εργαζομένους της, λόγω των νέων απαιτήσεων διατήρησης δεδομένων της Anthropic.

Αν και η Microsoft έδωσε γρήγορα το Claude Fable 5 στους πελάτες του GitHub Copilot και του Foundry, το μοντέλο δεν εμφανίζεται, σύμφωνα με πληροφορίες, στον επιλογέα μοντέλων που χρησιμοποιούν οι εργαζόμενοι της εταιρείας για τις εσωτερικές εκδόσεις του GitHub Copilot. Όλα τα υπόλοιπα μοντέλα Claude παραμένουν διαθέσιμα εσωτερικά στη Microsoft, καθώς λειτουργούν υπό καθεστώς Zero Data Retention (ZDR).

Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, η Microsoft ενημερώνει τους εργαζομένους της ότι οι νομικές της ομάδες εξετάζουν τις αλλαγές στις απαιτήσεις διατήρησης δεδομένων της Anthropic. Οι βασικές ανησυχίες αφορούν τα δεδομένα πελατών και τις εμπιστευτικές πληροφορίες, ενώ δεν είναι ακόμη σαφές αν οι νομικές ομάδες της Microsoft θα εγκρίνουν το Claude Fable για εσωτερική χρήση.

Το Claude Fable 5 απαιτεί διατήρηση δεδομένων για να λειτουργήσουν οι νέοι μηχανισμοί ασφαλείας της Anthropic. Αυτό σημαίνει ότι η Anthropic διατηρεί τα prompts και τα outputs και διαγράφει αυτά τα δεδομένα μετά από 30 ημέρες. Ορισμένα prompts και outputs μπορούν μάλιστα να αποθηκευτούν έως και δύο χρόνια, αν χαρακτηριστούν ότι παραβιάζουν την πολιτική χρήσης της Anthropic. Για τον λόγο αυτό υπάρχουν νομικές ανησυχίες σχετικά με το πώς θα πρέπει να χρησιμοποιεί η Microsoft το Claude Fable 5.

Το Claude Fable 5 είναι η πρώτη ευρεία κυκλοφορία από τη σειρά μοντέλων Mythos της Anthropic και έρχεται λίγες μόλις εβδομάδες αφότου η εταιρεία ανέφερε ότι η συγκεκριμένη οικογένεια είναι τόσο ικανή σε καθήκοντα κυβερνοασφάλειας, ώστε ήταν υπερβολικά επικίνδυνη για δημόσια διάθεση. Η Anthropic έχει βάλει δικλίδες ασφαλείας στα prompts, ώστε το Fable 5 να είναι λιγότερο επικίνδυνο, κάτι που οδήγησε και σε αυτές τις απαιτητικές αλλαγές στη διατήρηση δεδομένων.

Επικοινωνήσαμε με τη Microsoft για σχόλιο σχετικά με τη χρήση του Claude Fable 5, αλλά η εταιρεία δεν απάντησε εγκαίρως για τη δημοσίευση.

Παραλίγο ατύχημα με Waymo στο Λονδίνο, αλλά παραμένω αισιόδοξος

Ένα παραλίγο ατύχημα με Waymo, την ώρα που ποδηλατούσε στο Λονδίνο, δεν άλλαξε την αισιόδοξη στάση του Matthew Sparkes απέναντι στα αυτόνομα αυτοκίνητα. Όπως σημειώνει, όμως, δεν πρέπει ποτέ να χαλαρώνουμε την προσοχή μας.

Τα driverless cars της Waymo κυκλοφορούν εδώ και μήνες στο Λονδίνο, αν και προς το παρόν δεν μεταφέρουν επιβάτες και υπάρχει πάντα άνθρωπος έτοιμος να αναλάβει τον έλεγχο αν χρειαστεί. Κάθε φορά που τα έχει συναντήσει, του έχουν φανεί προσεκτικά και προβλέψιμα. Πρόσφατα, όμως, είχε ένα παραλίγο ατύχημα.

Γύριζε έναν κυκλικό κόμβο με το ποδήλατό του, επιστρέφοντας από τη δουλειά, όταν ένα Waymo ετοιμαζόταν να μπει μπροστά του. Είχε προτεραιότητα, αλλά το όχημα δεν έμοιαζε να επιβραδύνει και έδειχνε να κατευθύνεται κατευθείαν πάνω του. Ξαφνικά, σταμάτησε.

Τα αυτόνομα αυτοκίνητα είναι, στις περισσότερες περιπτώσεις, ασφαλέστερα από τους ανθρώπους, αλλά χειρότερα στις στροφές

Δεν ήταν το πιο τρομακτικό περιστατικό που έχει ζήσει με ποδήλατο. Ούτε καν το χειρότερο εκείνης της ημέρας. Δεν ένιωσε ότι κινδύνευσε σοβαρά, καθώς είχε δει τι συνέβαινε και ήταν έτοιμος. Το περιστατικό ξεχώρισε μόνο ανάμεσα στις δεκάδες δύσκολες στιγμές που μπορεί να συμβούν σε κάθε διαδρομή, επειδή πίσω από το τιμόνι δεν ήταν άνθρωπος, αλλά τεχνητή νοημοσύνη.

Από περιέργεια, έστειλε στη Waymo την ώρα και το σημείο και ρώτησε τι είχε συμβεί. «Το ADS [automated driving system] εντόπισε έναν ποδηλάτη που κινούνταν κοντά στην εξωτερική άκρη του κυκλικού κόμβου και πλησίαζε από τα δεξιά», ανέφερε εκπρόσωπος της εταιρείας. «Ο οδηγός ασφαλείας ανέλαβε χειροκίνητα τον έλεγχο του οχήματος για να πατήσει φρένο στην είσοδο του κυκλικού κόμβου». Με απλά λόγια, η AI δεν έμοιαζε να πρόκειται να σταματήσει, οπότε επενέβη άνθρωπος.

Ρώτησε τη Waymo πόσο συχνά χρειάζεται να παρεμβαίνουν άνθρωποι στο Λονδίνο, αλλά η εταιρεία απάντησε ότι δεν διαθέτει αυτά τα δεδομένα και δεν θέλει να τα χρησιμοποιεί ως δείκτη. Ρώτησε επίσης τι είχε μπερδέψει την AI — άλλωστε, ποδηλατούσε απολύτως νόμιμα και το ποδήλατό του είναι φωσφοριζέ κίτρινο, οπότε δεν υπάρχει πραγματική δικαιολογία — και τι θα γίνει για τη βελτίωση του αλγορίθμου ως αποτέλεσμα. Δεν έλαβε απάντηση.

Η πιο πρόσφατη ενημέρωση για όσα είναι καινούργια στην επιστήμη και γιατί έχουν σημασία, κάθε μέρα.

Αρκετοί άλλοι ποδηλάτες στο Λονδίνο του έχουν πει ότι τα Waymo φέρθηκαν σωστά δίπλα τους, αλλά ένας θυμήθηκε περιστατικό κοντά σε έργα οδοποιίας, όταν μια πινακίδα με το μήνυμα «NARROW LANES DON’T OVERTAKE CYCLISTS» φαίνεται πως έκανε ένα Waymo να πράξει ακριβώς το αντίθετο. Ο Simon Munk από το London Cycling Campaign λέει πάντως ότι, συνολικά, αυτά τα αυτοκίνητα συμπεριφέρονται πολύ προσεκτικά απέναντι στους ποδηλάτες.

Ο Sparkes έγραφε πέρυσι για τα συναισθήματά του απέναντι στους οδηγούς με AI, γνωρίζοντας ότι οι τεχνολογικές εταιρείες έφερναν αυτά τα οχήματα στο Λονδίνο. Η τότε θέση του ήταν ότι ίσως να είναι καλύτερο να περιβάλλεται από απρόβλεπτους και ατελείς οδηγούς AI παρά από κουρασμένους, αφηρημένους και εκνευρισμένους ανθρώπους. Έχει πέσει αρκετές φορές από το ποδήλατό του εξαιτίας ανθρώπων. Δεν πιστεύει ότι το περιστατικό με το Waymo άλλαξε τη γνώμη του. Βέβαια, ένα τέτοιο όχημα είχε περάσει κάποτε και μέσα από αστυνομική ταινία που έκλεινε δρόμο, αν και η εταιρεία είπε ότι τότε τον έλεγχο είχε άνθρωπος.

Δεν εμπιστεύεται απόλυτα την AI να οδηγεί δίπλα του, αλλά δεν εμπιστεύεται απόλυτα ούτε τους ανθρώπους. Το επιχείρημά του είναι ότι η AI μπορεί να συνεχίσει να μαθαίνει, και μάλιστα σχετικά γρήγορα. Επιπλέον, οι αισθητήρες που ενημερώνουν αυτά τα μοντέλα για τον κόσμο και τα βοηθούν να εντοπίζουν κινδύνους θα γίνονται πιο ακριβείς και πιο ισχυροί. Η AI μπορεί σήμερα να είναι ή να μην είναι το μικρότερο κακό, αλλά πιστεύει ότι στο μέλλον μπορεί να είναι.

Ο Munk λέει πως τα αυτόνομα αυτοκίνητα κρύβουν μεγάλες πιθανές ωφέλειες αλλά και σοβαρούς κινδύνους για ποδηλάτες και πεζούς. Θα μπορούσαν να κάνουν τους δρόμους ασφαλέστερους και πιο προβλέψιμους, αλλά θα μπορούσαν επίσης να γίνουν μια απειλή που θα περιθωριοποιήσει ακόμη περισσότερο τους πιο ευάλωτους χρήστες του δρόμου. Και ενώ η Waymo τα έχει πάει καλά στο Σαν Φρανσίσκο, το Λονδίνο είναι ένα «άλλο επίπεδο», λέει, από άποψη πολυπλοκότητας και χάους. Θυμάται ότι η εταιρεία του είχε δείξει με υπερηφάνεια ένα βίντεο όπου ένα από τα αυτοκίνητά της περνούσε επιτυχώς από έναν υποτίθεται χαοτικό κόμβο στο Σαν Φρανσίσκο, ο οποίος δοκίμαζε πραγματικά την τεχνολογία. Εκείνος, όμως, έχει τουλάχιστον έξι χειρότερους κόμβους στη δική του διαδρομή.

Ο Munk ανησυχεί επίσης ότι, μόλις αυτά τα οχήματα μπουν κανονικά στην κυκλοφορία, ακόμη κι αν στην αρχή φαίνονται ασφαλή, μεταγενέστερες αναβαθμίσεις λογισμικού μπορεί να αλλάξουν τη συμπεριφορά τους. Δεν μπορούμε απλώς να τα εγκρίνουμε ως ασφαλή: θα χρειάζονται στενή και διαρκή παρακολούθηση, ώστε οι εταιρείες να παραμένουν έντιμες και οι πολίτες προστατευμένοι.

Η συνεργασία που βοηθά τα αυτόνομα αυτοκίνητα να κινούνται σε ακραία καιρικά φαινόμενα

Τα self-driving cars δυσκολεύονται όταν ο καιρός χειροτερεύει. Όμως μια συνεργασία Ηνωμένου Βασιλείου και ΕΕ προσπαθεί να λύσει το πρόβλημα, με χρηματοδότηση από το εμβληματικό ερευνητικό πρόγραμμα της Ευρώπης, το Horizon Europe.

Στο Λονδίνο αναμένεται να εμφανιστούν και άλλοι παίκτες στην αγορά των αυτόνομων οχημάτων. Τα ρομποταξί της Wayve μπορεί να φτάσουν μέσα στους επόμενους μήνες και ίσως ακολουθήσουν ή όχι μια προσεκτική προσέγγιση. Όπως ένας οδηγός μπορεί να είναι ασφαλέστερος από έναν άλλον, έτσι και μία AI μπορεί να είναι ασφαλέστερη από μια άλλη. Και όπως ένας ασφαλής οδηγός μπορεί να κουραστεί, να εκνευριστεί και να γίνει απρόσεκτος, έτσι και η AI μπορεί να ρυθμιστεί όπως θέλει μια εταιρεία.

Πέρυσι, για παράδειγμα, η Waymo έκανε τα αυτοκίνητά της πιο επιθετικά, με αποτέλεσμα να συμπεριφέρονται σαν «ένας επιθετικός οδηγός ταξί της Νέας Υόρκης». Στόχος ήταν να σταματήσουν να καθυστερούν την κυκλοφορία, αλλά αυτό έκανε πολλούς κατοίκους του Σαν Φρανσίσκο να ανησυχήσουν.

Έχουμε δει ακόμη και ανησυχητικές «λύσεις» για την οδική ασφάλεια που μεταφέρουν ξεκάθαρα το βάρος της προστασίας στους πεζούς, προτείνοντας να φορούν ειδικά γιλέκα για να διευκολύνεται η ζωή των αυτόνομων αυτοκινήτων.

«Πέντε χρόνια από τώρα [ή] 10 χρόνια από τώρα, όταν αυτά τα πράγματα θα είναι απλώς καθημερινότητα, μήπως [οι εταιρείες] πουν “ξέρετε κάτι, οι επιβάτες μας κάνουν αργά δρομολόγια, ας τα επιταχύνουμε λίγο [και] ας κόψουμε μερικές στροφές;”» λέει ο Munk. «Ή μήπως μπει ένας ανταγωνιστής και πει “είμαστε 20% πιο γρήγοροι από τα Waymo και 20% φθηνότεροι”, και το πετύχει αυτό πηγαίνοντας 20% πιο γρήγορα και όντας 20% πιο επιθετικός; Η πραγματικότητα είναι ότι θα χρειαστεί να είμαστε σε εγρήγορση».

Η BlackSky επιταχύνει την ανάπτυξη των δορυφόρων AROS με τροποποίηση σύμβασης NRO

ΣΑΝ ΦΡΑΝΣΙΣΚΟ – Η Εθνική Υπηρεσία Αναγνώρισης των ΗΠΑ (National Reconnaissance Office) ενέκρινε τροποποίηση σύμβασης για τη BlackSky Technology, με στόχο την επιτάχυνση της ανάπτυξης των δορυφόρων AROS για ευρείας κλίμακας συλλογή δεδομένων.

«Η προσπάθεια χρηματοδοτεί μια άμεση διαδρομή προς έναν έτοιμο για πτήση, πολυφασματικό διαστημικό σκάφος χαρτογράφησης μεγάλης περιοχής και ένα σύστημα συλλογής δεδομένων θεμελίου το 2028», ανέφερε η ανακοίνωση της 9ης Ιουνίου.

Η BlackSky, πάροχος δορυφορικών εικόνων και αναλυτικών υπηρεσιών με έδρα το Herndon της Βιρτζίνια, είχε ανακοινώσει σχέδια το 2025 για την ανάπτυξη δορυφόρων AROS, για εφαρμογές που απαιτούν ευρεία γεωγραφική κάλυψη, όπως χαρτογράφηση σε επίπεδο χώρας, παρακολούθηση θαλάσσιων περιοχών και εφαρμογές 3D ψηφιακών διδύμων.

«Η ανάπτυξη του αστερισμού AROS της BlackSky σε συνεργασία με την αμερικανική κυβέρνηση εδραιώνει ένα σημαντικό βήμα για τη διασφάλιση της παγκόσμιας διαστημικής ανταγωνιστικότητας των ΗΠΑ, της ανθεκτικότητας και της διατήρησης της κρίσιμης επιχειρησιακής συνέχειας, καθώς τα εμπορικά διαθέσιμα δεδομένα θεμελίου αναμένεται να περιοριστούν τα επόμενα χρόνια», δήλωσε σε ανακοίνωσή του ο διευθύνων σύμβουλος της BlackSky, Brian O’Toole. «Η BlackSky θα σχεδιάσει, θα αναπτύξει και θα διαθέσει την επόμενη γενιά δορυφόρων γεωχωρικών δεδομένων θεμελίου υψηλής απόδοσης, έτοιμων για AI, αξιοποιώντας την αποδεδειγμένη κληρονομιά και αξιοπιστία της προηγμένης αρχιτεκτονικής Gen-3 και της κάθετα ολοκληρωμένης ευέλικτης βιομηχανικής υποδομής της».

Οι δορυφόροι AROS της BlackSky θα λειτουργούν ως προέκταση του υφιστάμενου στόλου παρατήρησης της Γης της εταιρείας, ενσωματώνοντας το σύνολο τεχνολογιών της σε διάστημα, λογισμικό και πλατφόρμα.

Σε τροχιά, οι δορυφόροι επιτήρησης μεγάλης περιοχής AROS θα μπορούν να κατευθύνουν και να «δείχνουν» τους δορυφόρους υψηλής ανάλυσης Gen-3 της BlackSky. Σύμφωνα με την ανακοίνωση, τα αναλυτικά εργαλεία με υποστήριξη AI θα επιτρέπουν στους δορυφόρους να λειτουργούν συνδυαστικά για τον εντοπισμό και την ανάλυση αεροσκαφών, σκαφών και οχημάτων.

«Το AROS θα προσφέρει την ιδανική ισορροπία ανάμεσα σε τεχνολογικές δυνατότητες που ξεπερνούν τα σημερινά δεδομένα, σε πολύ ανταγωνιστική ταχύτητα και οικονομία, και θα καλύψει τα αναμενόμενα κενά της αγοράς καθώς οι παλαιότεροι εμπορικοί δορυφόροι συλλογής μεγάλων περιοχών βγαίνουν από την υπηρεσία», είπε ο O’Toole.

Η BlackSky δεν αποκάλυψε την αξία της τροποποίησης της σύμβασης με την NRO, ούτε ανακοίνωσε πόσους δορυφόρους AROS σχεδιάζει να αναπτύξει.

Ακολουθώντας την τάση για γρήγορη παράδοση δεδομένων, η αρχιτεκτονική του συστήματος της BlackSky θα «αναδείξει μια νέα ιδιόκτητη γραμμή ροής δεδομένων» για την παροχή αναλυτικών στοιχείων AI σε πραγματικό χρόνο και εκ των υστέρων, καθώς και εργαλείων εκπαίδευσης μοντέλων και υποστήριξης αποφάσεων.

«Η σύγχρονη επιχείρηση θεμελίου AROS αναμένεται να υποστηρίξει την αυτοματοποιημένη εξαγωγή χαρακτηριστικών, τη δημιουργία συστημάτων ψηφιακού διδύμου της Γης και να επιταχύνει την αυτοματοποιημένη παραγωγή εφαρμογών ασφάλειας πλοήγησης», ανέφερε η ανακοίνωση.

Γιατί οι διαστημικές φιλοδοξίες της Ευρώπης εξαρτώνται από το επόμενο βήμα

Οι δορυφόροι έχουν εξελιχθεί σε βασικές υποδομές. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές βασίζονται στα χρονικά τους σήματα. Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις εξαρτώνται από τις επικοινωνίες και την επιτήρησή τους. Η πλοήγηση, η αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών, η εφοδιαστική αλυσίδα, η παρακολούθηση του κλίματος — τα περισσότερα συστήματα που στηρίζουν τις σύγχρονες οικονομίες έχουν κάποιο τροχιακό στοιχείο. Ωστόσο, η πολιτική και η εμπορική λογική της διαστημικής βιομηχανίας παραμένουν προσηλωμένες σε ένα μόνο ερώτημα: πώς θα τα στείλεις εκεί πάνω;

Αυτή είναι εύλογη εμμονή για έναν τομέα που ακόμη ωριμάζει. Η κυρίαρχη ικανότητα εκτόξευσης έχει σημασία και η προσπάθεια της Ευρώπης να μειώσει την εξάρτησή της από μη ευρωπαϊκούς πυραύλους έχει σαφή στρατηγική λογική. Όμως, όσο αυξάνεται ο αριθμός των δορυφόρων και βαθαίνει ο ρόλος τους σε κρίσιμες υποδομές, τόσο δυσκολεύει να αγνοηθούν άλλα ερωτήματα. Πώς διατηρούνται σε λειτουργία; Τι συμβαίνει όταν κάτι πάει στραβά σε τροχιά; Και ποιος διαχειρίζεται ένα περιβάλλον που γίνεται όλο και πιο συνωστισμένο;

Ένα κενό στη στρατηγική σκέψη της Ευρώπης

Η διαστημική πολιτική του NATO αναγνωρίζει ότι τα τροχιακά συστήματα είναι πλέον κεντρικά για την άμυνα και την αποτροπή, αλλά και για τις πολιτικές και εμπορικές λειτουργίες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αρχίσει να ασχολείται με αυτό που αποκαλεί In-Space Operations and Services, μια ευρεία κατηγορία που καλύπτει τη συντήρηση δορυφόρων, τον ανεφοδιασμό, τη διαχείριση απορριμμάτων και τις επιθεωρήσεις εντός τροχιάς. Η κατεύθυνση είναι σωστή. Όμως οι επενδύσεις και η βιομηχανική ικανότητα δεν έχουν ακόμη προσαρμοστεί.

Ένας λόγος είναι δομικός. Η διαστημική βιομηχανία λειτούργησε ιστορικά με ένα γραμμικό μοντέλο: σχεδιάζεις έναν δορυφόρο, τον εκτοξεύεις, τον λειτουργείς μέχρι να χαλάσει ή να τελειώσει το καύσιμό του και μετά τον αντικαθιστάς. Κάθε αποστολή ξεκινά από την αρχή. Κάθε αποτυχία οδηγεί σε απόρριψη. Αυτή η λογική ήταν ανεκτή όταν οι εκτοξεύσεις ήταν σπάνιες και τα διακυβεύματα σχετικά περιορισμένα. Όλο και πιο δύσκολα δικαιολογείται, καθώς η εξάρτηση από το διάστημα βαθαίνει και το κόστος, οικονομικό και στρατηγικό, της απώλειας κρίσιμων assets αυξάνεται.

Η κυκλική εναλλακτική δεν είναι μακρινή ιδέα. Ήδη χτίζεται, κομμάτι κομμάτι, από μια νέα γενιά εταιρειών που στηρίζουν ολόκληρο το επιχειρηματικό τους μοντέλο στην ιδέα ότι οι δορυφόροι πρέπει να συντηρούνται, να επιθεωρούνται, να ανεφοδιάζονται και να παρατείνονται σε διάρκεια ζωής, αντί να εγκαταλείπονται απλώς. Αυτή η μετατόπιση, από τα αναλώσιμα στα ανθεκτικά συστήματα, είναι μια από τις πιο σημαντικές αλλαγές που βρίσκονται σε εξέλιξη σήμερα στον διαστημικό τομέα. Η Ευρώπη έχει συμφέρον να συμβεί εδώ ή αλλού.

Η Ευρώπη έχει τώρα την ευκαιρία όχι μόνο να στηρίξει μια νέα γενιά ευέλικτων διαστημικών εταιρειών, αλλά και να δημιουργήσει τις βιομηχανικές και ρυθμιστικές συνθήκες που απαιτούνται για να αναδυθεί στην πράξη μια κυκλική τροχιακή οικονομία. Αυτό σημαίνει να δοθεί χώρος σε εμπορικά μοντέλα που βασίζονται στη συντήρηση, την επιθεώρηση, την εξυπηρέτηση και την παράταση ζωής και όχι μόνο στην αντικατάσταση.

Αν αυτό πετύχει, μπορεί να ενισχύσει όχι μόνο τη διεθνή ανταγωνιστική θέση της Ευρώπης, αλλά και να διαμορφώσει διεθνείς κανόνες για το πώς συντηρείται και υποστηρίζεται η τροχιακή υποδομή τις επόμενες δεκαετίες. Η μετάβαση από τους αναλώσιμους δορυφόρους στα ανθεκτικά τροχιακά συστήματα είναι, τελικά, μια στρατηγική αλλαγή όσο και τεχνολογική.

In-orbit servicing: χτίζοντας σχέσεις ανάμεσα σε τροχιακά assets

Μια απάντηση είναι η κατηγορία δραστηριοτήτων που μέχρι πρόσφατα βρισκόταν στο πιο υποθετικό άκρο της βιομηχανίας: το in-orbit servicing. Η ιδέα — να προσεγγίσεις έναν δορυφόρο σε λειτουργία για να τον επιθεωρήσεις, να τον ανεφοδιάσεις ή να παρατείνεις τη διάρκεια ζωής του — υπάρχει εδώ και δεκαετίες στη βιβλιογραφία της μηχανικής. Το νέο στοιχείο είναι ότι αρχίζει πλέον να υλοποιείται εμπορικά.

Η Infinite Orbits, που ιδρύθηκε στη Σιγκαπούρη με σημαντική μηχανική παρουσία στην Τουλούζη, είναι μία από τις εταιρείες που χτίζουν αυτό το επίπεδο εξυπηρέτησης. Μέσα από αυτό που ο κλάδος αποκαλεί rendezvous and proximity operations, δηλαδή την ικανότητα να κατευθύνεται με ακρίβεια προς ένα άλλο αντικείμενο σε τροχιά, να λειτουργεί δίπλα του και, τελικά, να το εξυπηρετεί, η εταιρεία αποτυπώνει ένα ευρύτερο σημείο: το επόμενο στάδιο της διαστημικής οικονομίας δεν διαμορφώνεται μόνο από τις καθιερωμένες διαστημικές δυνάμεις, αλλά και από ευέλικτα εγχειρήματα που κινούνται πέρα από τα όρια των παραδοσιακών θεσμικών δομών. [Σημείωση: Η DEFEM παρέχει υποστήριξη branding και επικοινωνίας στην Infinite Orbits.]

Η αποστολή OrbitGuard1 αποτελεί μια πρώιμη απόδειξη της κατηγορίας και περιγράφεται ως ο πρώτος εμπορικός νανοδορυφόρος που επιχειρεί σε γεωστατική τροχιά. Η γεωστατική τροχιά, περίπου 36.000 χιλιόμετρα πάνω από τη Γη, είναι το σημείο όπου λειτουργούν πολλοί από τους δορυφόρους υψηλής αξίας για τις επικοινωνίες και την άμυνα. Είναι επίσης ένα περιβάλλον στο οποίο οι ανωμαλίες είναι πολύ δύσκολο να διαγνωστούν από το έδαφος. Τα σήματα μπορούν να επιβεβαιώσουν ότι κάτι δεν πάει καλά, αλλά συνήθως δεν μπορούν να πουν στους χειριστές τι ακριβώς συνέβη φυσικά.

Η δυνατότητα να φέρεις αισθητήρες κοντά σε έναν δορυφόρο σε αυτό το περιβάλλον αλλάζει ουσιαστικά τα δεδομένα. Όχι επειδή κάθε πρόβλημα μπορεί να λυθεί εξ αποστάσεως, αλλά επειδή το να ξέρεις τι ακριβώς έχει συμβεί σε ένα asset, ειδικά όταν αυτό αποτελεί μέρος μιας αρχιτεκτονικής άμυνας ή πληροφοριών, έχει πραγματική επιχειρησιακή αξία. Εισάγει επίγνωση σε ένα περιβάλλον που ιστορικά οριζόταν από την αβεβαιότητα.

Καθώς η εταιρεία επεκτείνει τις δραστηριότητές της προς τη χαμηλή τροχιά της Γης, όπου οι αστερισμοί δορυφόρων αναπτύσσονται ταχύτερα και ο ρυθμός της δραστηριότητας είναι εντονότερος, μεγαλώνει μαζί του και το εύρος των συστημάτων που μπορούν να εξυπηρετηθούν. Η φιλοδοξία δεν είναι να καταλάβει μια εξειδικευμένη αγορά, αλλά να οικοδομήσει επιχειρησιακή ικανότητα σε ολόκληρο το τροχιακό περιβάλλον.

Το ερώτημα για το οικοσύστημα της Ευρώπης

Η σημασία αυτού για το οικοσύστημα της Ευρώπης είναι μεγάλη. Εταιρείες όπως η Infinite Orbits δεν προσφέρουν απλώς μια υπηρεσία. Δείχνουν ότι τα πιο απαιτητικά τεχνικά τμήματα της νέας διαστημικής οικονομίας μπορούν να αναπτυχθούν από την Ευρώπη, προσελκύουν μηχανικούς, δημιουργούν ζήτηση στην αλυσίδα εφοδιασμού και χτίζουν το είδος επιχειρησιακής αξιοπιστίας που προσελκύει θεσμικές επενδύσεις και συνεργασίες. Σε έναν κλάδο όπου η ικανότητα γεννά ικανότητα, αυτή η συσσώρευση έχει σημασία. Το ερώτημα για τους Ευρωπαίους φορείς χάραξης πολιτικής δεν είναι τόσο αν μπορεί να πετύχει μια τέτοια εταιρεία, όσο αν η Ευρώπη θα δημιουργήσει τις συνθήκες για να την κρατήσει, μαζί με άλλες παρόμοιες, στην περιοχή της.

Αυτό ακολουθεί την ίδια λογική που καθοδηγεί τα προγράμματα συντήρησης για τα αεροσκάφη ή τις υπεράκτιες πλατφόρμες. Τα σύνθετα, υψηλής αξίας συστήματα δεν αντιμετωπίζονται ως αναλώσιμα, εν μέρει επειδή η αντικατάσταση κοστίζει ακριβά και εν μέρει επειδή η συνέχεια της υπηρεσίας αξίζει να προστατεύεται από μόνη της. Η τροχιακή υποδομή κινείται προς την ίδια κατεύθυνση, έστω και πιο αργά.

Η βιομηχανική ευκαιρία της Ευρώπης

Η Ευρώπη διαθέτει σχετικές δυνατότητες διασκορπισμένες στη βιομηχανική της βάση: ρομποτική, αυτόνομα συστήματα, τεχνητή νοημοσύνη, κατασκευή δορυφόρων και επιχειρησιακή διαστημική τεχνολογία. Το πρόβλημα είναι ότι όλα αυτά είναι κατακερματισμένα ανάμεσα σε εθνικά προγράμματα, διαφορετικές δομές χρηματοδότησης και εταιρείες διαφορετικής κλίμακας. Είναι μια γνώριμη κριτική για την ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική και δεν ξεπερνιέται εύκολα.

Όμως αυτό που δείχνουν εταιρείες όπως η Infinite Orbits είναι ότι ο κατακερματισμός δεν είναι απόλυτος. Το ευρωπαϊκό ταλέντο και η φιλοδοξία παράγουν ήδη διεθνώς ανταγωνιστικές δυνατότητες στα πιο απαιτητικά τεχνικά πεδία της νέας διαστημικής οικονομίας, συχνά πριν από τα θεσμικά πλαίσια που σχεδιάστηκαν για μια διαφορετική εποχή. Το πολιτικό ερώτημα δεν είναι αν η Ευρώπη μπορεί να ανταγωνιστεί σε αυτόν τον χώρο — ήδη ανταγωνίζεται. Η Ευρώπη έχει ιστορικά διαδραματίσει ηγετικό ρόλο στη διαμόρφωση βιομηχανικών και ρυθμιστικών προτύπων. Η αναδυόμενη αγορά του in-orbit servicing δίνει την ευκαιρία να εφαρμοστεί αυτή η ικανότητα συντονισμού στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα και ανθεκτικότητα της τροχιακής υποδομής.

Το ερώτημα είναι αν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί θα κινηθούν αρκετά γρήγορα ώστε να στηρίξουν και να αγκυρώσουν αυτή την ικανότητα πριν αναπτυχθεί αλλού.

Το πλαίσιο ISOS της Κομισιόν είναι μια προσπάθεια να δημιουργηθεί αυτή η συνοχή. Το αν θα παράγει αρκετή εμπορική δυναμική και αν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί είναι διατεθειμένοι να λειτουργήσουν ως πρώτοι πελάτες για την τεχνολογία, παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν κινηθεί ταχύτερα, με τη DARPA, τη Space Force και εμπορικούς παρόχους να χρηματοδοτούν εργασίες proximity operations. Η Ιαπωνία και η Κίνα επενδύουν σε αντίστοιχες δυνατότητες. Το παράθυρο της Ευρώπης δεν θα μείνει ανοιχτό για πάντα.

Το μακροπρόθεσμο ερώτημα

Πέρα από κάθε μεμονωμένη εταιρεία ή αποστολή, υπάρχει ένα ευρύτερο ερώτημα για το πώς πρέπει να διαχειριστεί το τροχιακό περιβάλλον τις επόμενες δεκαετίες. Η κίνηση θα συνεχίσει να αυξάνεται. Η εξάρτηση από τα τροχιακά συστήματα θα βαθύνει. Η οικονομία της εκτόξευσης δορυφόρων έχει αλλάξει δραματικά, αλλά το μεγαλύτερο μέρος αυτής της αλλαγής έχει συμβεί στην πλευρά της προσφοράς. Το τι γίνεται με τα assets αφού βρεθούν σε τροχιά και ποιος είναι υπεύθυνος γι’ αυτά, παραμένει σε πρώιμο στάδιο τόσο σε ρυθμιστικό όσο και σε εμπορικό επίπεδο.

Το επιχείρημα υπέρ του σχεδιασμού δορυφόρων που μπορούν να συντηρηθούν, να ανεφοδιαστούν ή να αναβαθμιστούν, αντί να απορρίπτονται απλώς, δεν είναι πρωτίστως περιβαλλοντικό, αν και η διαχείριση των απορριμμάτων έχει σημασία. Είναι επιχείρημα για την οικονομία και την ανθεκτικότητα των υποδομών. Υποδομές που μπορούν να συντηρηθούν είναι υποδομές στις οποίες μπορεί κανείς να βασιστεί. Το γραμμικό μοντέλο παράγει απορρίμματα και εξάρτηση στον ίδιο βαθμό. Το κυκλικό μοντέλο, ακόμη σε πρώιμο στάδιο και ακόμη υπό κατασκευή, προσφέρει κάτι πιο ανθεκτικό.

Η Ευρώπη αντιμετώπισε ιστορικά το διάστημα ως ζήτημα πρόσβασης: το πώς θα φτάσει εκεί. Η πρόκληση τώρα είναι το τι ακολουθεί: η διατήρηση, η εξυπηρέτηση και η μακροχρόνια διαχείριση των τροχιακών assets. Οι εταιρείες που ήδη χτίζουν αυτές τις δυνατότητες δεν περιμένουν η πολιτική να προλάβει. Η Ευρώπη θα χρειαστεί ταχύτερες διαδικασίες προμηθειών, νωρίτερη θεσμική υιοθέτηση και ρυθμιστικά πλαίσια που θα επιτρέπουν στους εξειδικευμένους εμπορικούς φορείς να μεγαλώσουν.

1...163164165...1,666Page 164 of 1,666