Τα ταχύτερα άστρα αποκαλύπτουν την αινιγματική καρδιά του Γαλαξία μας

Το αστέρι που οι αστρονόμοι ονομάζουν S301 δεν είναι ένα συνηθισμένο σφαιρίδιο πύριμου πλάσματος. Για αρχή, αυτό το πρόσφατα ανακαλυφθέν αστέρι ταξιδεύει με περισσότερη από το 8% της ταχύτητας του φωτός. Αν ανοιγοκλείσεις τα μάτια σου, θα το χάσεις. Υπάρχει όμως κάτι ακόμα πιο εντυπωσιακό: το απλό γεγονός ότι δεν θα έπρεπε να υπάρχει.

Το S301 δεν είναι μια μεμονωμένη ιδιορρυθμία. Είναι το ταχύτερο γνωστό μέλος ενός είδους «υπεραυτοκινητόδρομου» άστρων που περιστρέφονται μανιωδώς γύρω από τη μαύρη τρύπα στο κέντρο του γαλαξία μας. Η ακραία βαρύτητα σε αυτή την περιοχή εξηγεί γιατί τα αστέρια κινούνται τόσο γρήγορα και γιατί η ίδια η ύπαρξή τους είναι απίθανη. Οι μαύρες τρύπες συνήθως διαλύουν τα νέφη αερίου και σκόνης από τα οποία σχηματίζονται τα αστέρια.

Το ότι όμως αυτά τα αστέρια υπάρχουν –και πλέον μπορούμε να τα παρατηρήσουμε– είναι εξαιρετικά χρήσιμο. Το κέντρο του Γαλαξία μας είναι τόσο φωτεινό και τόσο πυκνό, ώστε για δεκαετίες ελάχιστα μπορούσαμε να διακρίνουμε για όσα συνέβαιναν εκεί. Σήμερα, χάρη στο S301 και όμοιά του, αυτό αλλάζει γρήγορα. «Είναι ένα τόσο όμορφο αστρονομικό σύστημα», λέει ο αστρονόμος Stefan Gillessen από το Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics στη Γερμανία. «Είναι ένα δώρο μπροστά στην πόρτα μας, και το μόνο που χρειάζεται είναι να συνεχίσουμε να το παρατηρούμε. Θα μάθουμε πάρα πολλά».

Και υπάρχουν πολλά ακόμη να μάθουμε. Τα αστέρια ίσως αποκαλύψουν κρυφές ιδιότητες της μαύρης τρύπας στο κέντρο του γαλαξία μας, να φανερώσουν τι κρύβεται γύρω της και ακόμη και να δοκιμάσουν τη βαρύτητα σε ένα από τα πιο ακραία σημεία του σύμπαντος.

Τα συγκλονιστικά ευρήματα που απαιτούν νέα θεωρία για το σύμπαν

Η Γη βρίσκεται σε έναν από τους σπειροειδείς βραχίονες του Γαλαξία, περίπου 26.500 έτη φωτός από το κέντρο του. Από τη θέση μας στα ήσυχα γαλαξιακά προάστια, η προσπάθεια να κοιτάξουμε προς το κέντρο του Γαλαξία μοιάζει με το να κοιτάμε με μισόκλειστα μάτια τη δέσμη ενός προβολέα. Η περιοχή είναι τόσο πυκνή και λάμπει τόσο έντονα, ώστε για το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας της αστρονομίας υπήρχαν ελάχιστες ελπίδες να διακριθούν μεμονωμένα αντικείμενα. «Αυτή η περιοχή είναι ένα απόλυτο χάος… είναι ο σκουπιδοτενεκές του σύμπαντος», λέει ο Albert Zijlstra, αστροφυσικός στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ στη Βρετανία. «Σχεδόν ό,τι είναι ενδιαφέρον καταλήγει σε αυτή την περιοχή του διαστήματος λόγω της βαρύτητας της μαύρης τρύπας – όλα πέφτουν εκεί μέσα – οπότε είναι πολύ χαοτικό και δύσκολο να το καταλάβεις».

Αυτό δεν ήταν το μόνο πρόβλημα. Η ατμόσφαιρα της Γης θόλωνε την εικόνα μας, κάνοντας ιδιαίτερα δύσκολη τη διάκριση μικρών αντικειμένων. Και όλη η περιοχή καλύπτεται επίσης από τεράστια νέφη σκόνης και αερίου. Η κεντρική μαύρη τρύπα, που ονομάζεται Sagittarius A*, δεν ανακαλύφθηκε παρά μόλις το 1974, λίγες δεκαετίες μετά το συμπέρασμα των αστρονόμων ότι η γειτονιά της ήταν, στην πραγματικότητα, το κέντρο του Γαλαξία.

Μόλις πρόσφατα οι αστρονόμοι μπόρεσαν να δουν μέσα σε αυτό το χάος αρκετά καλά ώστε να ξεχωρίσουν μεμονωμένα αστέρια. «Σκέψου μια μικρή πυγολαμπίδα δίπλα στα φώτα ενός αυτοκινήτου — αν δεν έχεις πάρα πολύ καλή όραση, μπορεί να τη χάσεις», λέει ο Gillessen. «Αυτό που χρειάζεσαι είναι η διακριτική ικανότητα μιας πολύ μεγάλης μηχανής». Με άλλα λόγια, ενός πολύ μεγάλου τηλεσκοπίου.

Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα: δεν έχουμε ένα τέτοιο, τουλάχιστον όχι ακόμη. Ένα συμβατικό τηλεσκόπιο θα χρειαζόταν έναν καθρέφτη διαμέτρου περίπου 30 έως 40 μέτρων για να ξεχωρίσει αυτά τα εξαιρετικά κοντινά αστέρια. Και παρότι αρκετά τέτοια παρατηρητήρια κατασκευάζονται, οι αστρονόμοι δεν θέλουν να περιμένουν. «Είμαστε πολύ ανυπόμονοι άνθρωποι», λέει ο Gillessen. Έτσι, βρήκαν έξυπνες λύσεις για να ρίξουν μια ματιά στα αστέρια κοντά στο γαλαξιακό κέντρο.

Κοιτάζοντας μέσα από τη λάμψη

Η πρώτη μεγάλη πρόοδος ήταν η προσαρμοστική οπτική. Αντί να βασίζεται σε έναν άκαμπτο καθρέφτη, η τεχνική χρησιμοποιεί έναν καθρέφτη που μπορεί να αλλάζει ανεπαίσθητα σχήμα εκατοντάδες ή και χιλιάδες φορές το δευτερόλεπτο. Αυτές οι μικρές διορθώσεις ακυρώνουν το θόλωμα που προκαλεί η ταραχώδης ατμόσφαιρα της Γης, βελτιώνοντας θεαματικά την εικόνα.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, δύο ομάδες –η μία υπό τον Reinhard Genzel στο Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics και η άλλη υπό την Andrea Ghez στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες– χρησιμοποίησαν προσαρμοστική οπτική για να εντοπίσουν τα πρώτα αστέρια κοντά στο κέντρο του Γαλαξία. Αυτά τα αστέρια κινούνταν με περίπου 2.000 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο και περνούσαν σε απόσταση μικρότερη από έναν φωτεινό μήνα από τη Sagittarius A*. «Φαινόταν σαν μαγεία, η ανάλυση που πετύχαιναν», λέει ο Zijlstra για τις πρώτες αυτές παρατηρήσεις.

Έπειτα, το 2002, η ομάδα του Genzel βρήκε ένα αστέρι που θα κυριαρχούσε στο πεδίο για χρόνια, το S0-2. Στο πλησιέστερο σημείο του προς τη Sagittarius A* φτάνει σε απόσταση μόλις 17 φωτεινών ωρών και αγγίζει περίπου τα 7.650 km/s, σχεδόν το 3% της ταχύτητας του φωτός. Παρακολουθώντας την τροχιά του, ο Genzel και η Ghez μπόρεσαν να αρχίσουν να υπολογίζουν τη μάζα ό,τι κι αν βρισκόταν στο κέντρο του Γαλαξία. Έπρεπε να είναι εξαιρετικά μαζικό και εξαιρετικά συμπαγές – πειστική απόδειξη ότι η Sagittarius A* ήταν, πράγματι, μια μαύρη τρύπα.

Το επόμενο άλμα ήρθε το 2018, όταν το S0-2 έκανε άλλη μία κοντινή διέλευση. Αυτή τη φορά, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν συμβολομετρία, μια τεχνική που συνδυάζει το φως που συλλέγουν πολλά τηλεσκόπια ώστε να δημιουργηθεί η εντύπωση ενός πολύ μεγαλύτερου παρατηρητηρίου. Έτσι μπόρεσαν να παρακολουθήσουν την τροχιά του αστεριού με πρωτοφανή ακρίβεια και να προσδιορίσουν τη μάζα της Sagittarius A*. Η δουλειά αυτή χάρισε στους Genzel και Ghez το Νόμπελ το 2020. Όμως αυτό ήταν μόνο η αρχή.

Τα αστέρια που περιφέρονται γύρω από τη γιγάντια μαύρη τρύπα του γαλαξία μας είναι από μόνα τους αινιγματικά. Καθώς οι αστρονόμοι παρατηρούσαν πιο προσεκτικά το κέντρο του Γαλαξία, βρήκαν αστέρια που χωρίζονται σε τρεις διακριτές ομάδες. Υπάρχουν τα αστέρια S, που πλησιάζουν επικίνδυνα τη μαύρη τρύπα. Τα αστέρια του δίσκου, τα οποία ακολουθούν πιο τακτικές τροχιές πιο έξω. Και τα αστέρια εκτός δίσκου, των οποίων οι διαδρομές είναι πιο χαοτικές και μερικές φορές φαίνονται να κινούνται στην αντίθετη κατεύθυνση από τα υπόλοιπα.

Τα αστέρια S δημιουργούν ένα ιδιαίτερο αίνιγμα, και ένα μέρος του σχετίζεται με το πόσο εκπληκτικά νεαρά είναι. Αυτά τα αστέρια δεν μπορεί να ξεκίνησαν τη ζωή τους εκεί όπου βρίσκονται τώρα, γιατί δεν θα υπήρχαν αρκετά αέρια και σκόνη για να σχηματιστούν. Ταυτόχρονα, ανήκουν σε μια οικογένεια αστέρων που ζει μόνο περίπου 50 εκατομμύρια χρόνια, πολύ λίγο για να μετακινηθούν αργά και ήρεμα προς το κέντρο του Γαλαξία. «Η διάρκεια ζωής τους είναι μικρότερη από το διάστημα που πέρασε από την εξαφάνιση των δεινοσαύρων μέχρι σήμερα· αυτά τα αστέρια είναι νέα», λέει ο Gillessen. Πώς βρέθηκαν λοιπόν εκεί;

Ο αστροφυσικός που ίσως ετοιμάζεται να ανακαλύψει πώς ξεκίνησε το σύμπαν

Μία από τις επικρατέστερες υποθέσεις είναι ότι ξεκίνησαν ως διπλά συστήματα –δύο αστέρια που περιφέρονταν το ένα γύρω από το άλλο– σε πιο μακρινές τροχιές. Αν πλησίαζαν λίγο περισσότερο από όσο έπρεπε, η Sagittarius A* θα μπορούσε να τα διαλύσει, εκτοξεύοντας το ένα αστέρι έξω από τον γαλαξία με ακραίες ταχύτητες ως αστέρι υπερταχύτητας, ενώ το S αστέρι θα παρέμενε παγιδευμένο στη στενή του τροχιά. Αυτό θα επιτάχυνε τη διαδικασία, δίνοντας άφθονο χρόνο στα αστέρια S να φτάσουν εκεί όπου βρίσκονται σήμερα.

Αλλά αυτό αφήνει άλλο ένα αίνιγμα. Τα αστέρια S έχουν πολύ ελλειπτικές τροχιές, περνώντας κοντά από τη Sagittarius A* και έπειτα απομακρυνόμενα πολύ περισσότερο. Έτσι δημιουργείται μια εντυπωσιακή έλλειψη αστέρων σε κοντινές, κυκλικές τροχιές – η λεγόμενη ζώνη αποφυγής. Και αυτό είναι μέρος ενός μεγαλύτερου μυστηρίου: πώς βρέθηκαν τρεις διακριτές ομάδες αστέρων να συνυπάρχουν σε τόσο διαφορετικές τροχιές τόσο κοντά στη Sagittarius A*; Έχουν προταθεί εξηγήσεις για κάθε πληθυσμό αστέρων ξεχωριστά, αλλά μέχρι πρόσφατα καμία δεν μπορούσε να τις καλύψει και τις τρεις μαζί.

Η Xiaochen Zheng, ερευνήτρια στο Beijing Planetarium στην Κίνα, και οι συνεργάτες της πρότειναν μια τολμηρή λύση. Ίσως να υπάρχει ένα ακόμη μεγάλο αντικείμενο που παραμονεύει κοντά – μια μικρότερη μαύρη τρύπα, με μάζα από μερικές εκατοντάδες έως χίλιες φορές τη μάζα του Ήλιου, ή ένα πυκνό σμήνος αστέρων – σε τροχιά κοντά στη Sagittarius A*.

Αυτό το μυστηριώδες αντικείμενο θα μπορούσε να έχει εκτοξεύσει τα αστέρια που γεννήθηκαν από τον ίδιο δίσκο συντριμμιών στις σημερινές τους τροχιές και ίσως να εξηγεί και τη ζώνη αποφυγής. «Αυτό είναι το πρώτο ενιαίο μοντέλο που προσπαθεί να εξηγήσει ταυτόχρονα και τους τρεις πληθυσμούς, αντί να τους αντιμετωπίζει ξεχωριστά», λέει η Zheng.

Παραμένει αναπόδεικτο, αλλά η ομάδα έχει ήδη εντοπίσει ένα αντικείμενο που θα μπορούσε να έχει κάνει τη δουλειά, ένα σμήνος αστέρων που ονομάζεται IRS-13E και ίσως έχει στο κέντρο του μια μαύρη τρύπα με τη σωστή μάζα. Όπως συμβαίνει με τόσες ιδέες για το κέντρο του Γαλαξία μας, θα χρειαστεί περισσότερος χρόνος παρατήρησης ολόκληρης της περιοχής για να φανεί αν η εκδοχή αυτή θα επιβεβαιωθεί.

Ξετυλίγοντας το μυστήριο της μαύρης τρύπας

Αν το να κοιτάς προς το κέντρο του Γαλαξία μοιάζει με το να στραβώνεις τα μάτια σου στον Ήλιο με γυμνό μάτι, η προσπάθεια να μελετήσεις την ίδια τη Sagittarius A* μοιάζει λίγο με το να προσπαθείς να καταλάβεις το εσωτερικό του Ήλιου. Μπορούμε να δούμε την ύλη γύρω της και το 2022 φωτογραφίσαμε ακόμη και τη σκιά της με το Event Horizon Telescope – αλλά η ίδια η μαύρη τρύπα είναι, από τη φύση της, αόρατη.

Ευτυχώς, οι μαύρες τρύπες είναι σχετικά απλά «πλάσματα». Πέρα από το ηλεκτρικό φορτίο τους, το οποίο δεν αναμένεται να διατηρούν για πολύ, έχουν μόνο δύο ιδιότητες που μετρούν πραγματικά: μάζα και στροφορμή. Χάρη στη δουλειά των Genzel και Ghez, γνωρίζουμε τη μάζα της Sagittarius A*. Η στροφορμή της όμως –δηλαδή ο ρυθμός περιστροφής της– παραμένει άπιαστη.

«Οι μαύρες τρύπες είναι διαβόητα δύσκολο να προσδιοριστούν», λέει ο αστροφυσικός Ziri Younsi στο University College London. «Μόλις και μετά βίας μπορούμε να μετρήσουμε τη μάζα τους, αλλά η στροφορμή είναι πολύ πιο δύσκολη. Όμως μόνο τα τελευταία 10 ή 15 χρόνια τα πράγματα έχουν προχωρήσει απίστευτα». Μπορούμε κατά προσέγγιση να μετρήσουμε τη στροφορμή πιο μακρινών μαύρων τρυπών εξετάζοντας την ύλη που πέφτει μέσα τους ή τα βαρυτικά κύματα που παράγονται όταν συγχωνεύονται. Όμως αυτοί οι δρόμοι είναι είτε υπερβολικά ανακριβείς είτε απλώς αδύνατοι για τη δική μας μαύρη τρύπα.

Η μέθοδος που δουλεύει είναι να παρακολουθήσεις ένα αστέρι μέχρι να ολοκληρώσει αρκετή από την τροχιά του ώστε να φανεί η επίδραση της μαύρης τρύπας. Το S0-2 χρειάζεται 16 χρόνια για να κάνει μια πλήρη περιφορά γύρω από τη Sagittarius A*. «Μόλις έχεις μια πλήρη τροχιά του S0-2 ή ενός από αυτά τα πολύ κοντινά αστέρια, μπορείς πλέον να ρωτήσεις: πώς λειτουργεί η βαρύτητα κοντά σε μια υπερμεγέθη μαύρη τρύπα;» λέει η Ghez. «Υπάρχει ένα αποτύπωμα των νόμων της βαρύτητας σε αυτές τις τροχιές, το οποίο μπορείς να αρχίσεις να μετράς».

Ένα τέτοιο αποτύπωμα ονομάζεται «μετάπτωση». Καθώς η μαύρη τρύπα περιστρέφεται, παρασύρει μαζί της το ίδιο το ύφασμα του χωροχρόνου. Αν η κατανόησή μας για τον χωροχρόνο είναι σωστή, αυτό θα πρέπει να μετατοπίζει ελαφρά τις τροχιές των κοντινών αστεριών, ώστε να μην ακολουθούν ακριβώς την ίδια διαδρομή σε κάθε περιφορά. Αν μετρήσεις αυτή τη μετατόπιση αρκετά ακριβώς, μπορείς κατ’ αρχήν να συμπεράνεις τη στροφορμή της μαύρης τρύπας. «Η δυναμική είναι πραγματικά απλή και όμορφη», λέει ο Gillessen. «Και τότε μπορείς να δοκιμάσεις τη θεωρία της βαρύτητάς σου με τον πιο άμεσο δυνατό τρόπο».

Αυτές οι δοκιμές ίσως μόλις έγιναν ευκολότερες. Το 2023, ο Gillessen και οι συνεργάτες του εντόπισαν το S301 με το Very Large Telescope στη Χιλή. Πρόκειται για ένα αστέρι που περνά 10 φορές πιο κοντά στη Sagittarius A* από το S0-2, πλησιάζοντας μόλις περίπου 1,8 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα από τη μαύρη τρύπα στο κοντινότερο σημείο του. Ολοκληρώνει μια τροχιά σε μόλις 8,7 χρόνια, κάτι που το καθιστά πολύ πιο ευαίσθητο ανιχνευτή της βαρύτητας της μαύρης τρύπας – και της στροφορμής της. Ο Gillessen θεωρεί ότι αυτό μπορεί να μειώσει την αναμονή για μια μέτρηση· ίσως να χρειαστεί μόλις μια δεκαετία, λέει.

Φυσικά, δεν θα είναι τόσο απλό όσο το να παρακολουθείς ένα μόνο αστέρι. «Πρέπει να βάλεις μαζί με ακρίβεια και σχολαστικότητα 30 χρόνια δεδομένων για να μετρήσεις αυτά τα φαινόμενα – είναι πολύ εύκολο να κάνεις λάθος», λέει η Ghez. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να παρεισφρήσουν σφάλματα. «Περνάμε πολύ χρόνο και κόπο ανησυχώντας γι’ αυτό και σκεπτόμενοι πώς [αυτά τα πράγματα] θα έβγαζαν τα άσχημα κεφάλια τους».

Αλλά όταν μετρήσουμε τη στροφορμή της Sagittarius A*, θα ανοίξει ένα πρωτοφανές παράθυρο στις λεπτομέρειες της συμπεριφοράς του γαλαξία μας. Ένα διαρκές μυστήριο είναι γιατί η δική μας μαύρη τρύπα είναι τόσο πιο ήσυχη από άλλες του ίδιου μεγέθους. «Ο ρυθμός πρόσπτωσης μάζας της Sagittarius A* είναι γελοία χαμηλός. Αν την κλίμακες τη Sagittarius A* σε ανθρώπινη μάζα, θα ισοδυναμούσε με το να τρώει έναν κόκκο ρυζιού τον χρόνο», λέει ο Younsi. Κάτι φαίνεται να εμποδίζει την ύλη κοντά στη μαύρη τρύπα από το να πέσει πραγματικά μέσα της, και η περιστροφή της ίσως είναι μέρος της απάντησης.

Υπάρχει επίσης το μυστήριο του χαμένου πίδακά της. Πολλές υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες εκτοξεύουν τεράστιες δέσμες ενέργειας στο διάστημα και οι παρατηρήσεις άλλων γαλαξιών δείχνουν ότι το μέγεθος αυτών των πιδάκων μπορεί να συνδέεται με

Το Matic παίρνει εξαίρεση από το FCC ban χωρίς να τη χρειάζεται

Το Matic είναι η αγαπημένη μας ρομποτική σκούπα και σφουγγαρίστρα, και πλέον είναι και το πρώτο που ξεφεύγει από την απαγόρευση του FCC για τα Roomba.

Ή, πιο σωστά, σχεδόν το πρώτο, αφού το Matic δεν είχε απαγορευτεί εξαρχής.

Αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα είναι το εξής: στις 2 Οκτωβρίου, η FCC πρόσθεσε το αρχικό Matic, μοντέλο 4MA0001, και τον σταθμό φόρτισής του, μοντέλο 4DK0008, στη λίστα εξαιρέσεων από την απαγόρευση. Αυτό επιτρέπει στην FCC να εγκρίνει αυτά τα ασύρματα προϊόντα για εισαγωγή, προώθηση και πώληση.

Όμως το Matic δεν χρειάζεται εξαίρεση, επειδή τα ασύρματά του είχαν ήδη εγκριθεί πριν από χρόνια. Οι απαγορεύσεις της FCC για ξένα drones, ρομπότ και routers εμποδίζουν μόνο μελλοντικά προϊόντα να εισαχθούν στις Ηνωμένες Πολιτείες, όχι όσα έχουν ήδη πάρει έγκριση για τα radios τους.

Επιπλέον, τα προϊόντα της Matic δεν χρειάζονται εξαρχής έγκριση από την FCC. Η εταιρεία τα διαθέτει με ένα έτοιμο chip Intel AX210 για Wi-Fi και Bluetooth, το οποίο έχει τη δική του έγκριση από την FCC. Πρόκειται για τον ίδιο τύπο κάρτας Wi-Fi που θα βρει κανείς μέσα σε έναν επιτραπέζιο ή φορητό υπολογιστή. Η Matic δεν χρειάζεται επίσης να ανησυχεί ειδικά για απαγόρευση εισαγωγών, καθώς συναρμολογεί τα ρομπότ της στο Mountain View της California.

Μια εξαίρεση θα μπορούσε θεωρητικά να τη βοηθήσει αν στο μέλλον κατασκεύαζε νέα προϊόντα εκτός Ηνωμένων Πολιτειών και επιχειρούσε να τα εισαγάγει στη χώρα. Όμως η FCC δεν έχει δώσει στη Matic γενική έγκριση για μια ολόκληρη μάρκα ρομπότ, όπως έκανε με τους routers της Asus και της Netgear. Αντίθετα, έδωσε εξαίρεση μόνο για τα μοντέλα Matic 4MA0001 και 4DK0008, τα οποία, όπως αναφέρθηκε, έχουν ήδη περάσει από την FCC.

Η εξαίρεση ίσως να μην είναι εντελώς συμβολική. Η FCC προσπαθεί αυτή την περίοδο να κλείσει πολλά από τα κενά που κάνουν την απαγόρευσή της ουσιαστικά ανενεργή, εξετάζει το ενδεχόμενο να υποχρεώσει τους κατασκευαστές να αποκαλύπτουν όλα τα εξαρτήματα των συσκευών τους και προχωρά αναδρομικά σε αυστηρότερους ελέγχους σε ορισμένες εταιρείες που θεωρεί ότι παραβιάζουν τους κανόνες. Αν και η Matic συναρμολογεί τα ρομπότ της στις ΗΠΑ, παραδέχεται ότι δεν προμηθεύεται ακόμη το 65% των εξαρτημάτων της από αμερικανικούς προμηθευτές, το όριο που απαιτείται για να θεωρηθεί κάτι Made in the US, και κάποιο ξένο εξάρτημα θα μπορούσε ίσως να τη δυσκολέψει, αν δεν υπήρχε η εξαίρεση.

Παρόλα αυτά, η Matic παίρνει ήδη το «core compute platform» από τη Nvidia, όπως λέει στο The Verge ο συνιδρυτής και πρόεδρος Μεχούλ Ναριγιαβάλα, και προμηθεύεται άλλα «critical components» από αμερικανικές εταιρείες «όποτε είναι δυνατόν».

Και σε αντίθεση με κάποιες άλλες εταιρείες για τις οποίες η FCC έχει δώσει μυστηριωδώς εξαίρεση, η Matic δεσμεύεται για περισσότερη παραγωγή στις ΗΠΑ και για μεταφορά δραστηριοτήτων πίσω στη χώρα.

«Μέχρι πριν από 3 μήνες, τόσο τα γραφεία R&D όσο και οι εγκαταστάσεις παραγωγής ήταν στο ίδιο γραφείο στο Mountain View, σε έναν χώρο περίπου 24.000 τετραγωνικών ποδιών», λέει ο Ναριγιαβάλα στο The Verge. «Μετατρέψαμε όλη αυτή την εγκατάσταση σε παραγωγικό χώρο και μεταφέραμε τα γραφεία μας στο Menlo Park».

Σύμφωνα με τον ίδιο, η Matic πέρασε από τις 1.500 συσκευές τον χρόνο πριν από έναν χρόνο στις 17.000 σήμερα και προσπαθεί να βρει όλο και περισσότερους προμηθευτές στις ΗΠΑ, ώστε να χρησιμοποιεί ακόμη λιγότερα ξένα εξαρτήματα.

«Αυτή τη στιγμή μπορεί να είμαστε το μοναδικό ρομπότ καθαρισμού δαπέδων που κατασκευάζεται στην Αμερική», λέει. «Αυτό γίνεται ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα του προϊόντος μας».

Διόρθωση: Ο Ναριγιαβάλα είναι συνιδρυτής και πρόεδρος της Matic, όχι CEO.

Τηλεχειριζόμενο καρότσι με παράξενα φώτα, αλλά πολύ χρήσιμο

Ο BougeRV DuneRover αποδεικνύεται εξαιρετικός σε ανηφόρες και άμμο, σε βαθμό που θα συγχωρήσετε τα disco φώτα του.

Αν αγοράσετε κάτι μέσω συνδέσμου, το The Verge ενδέχεται να λάβει προμήθεια. Δείτε τη δήλωση δεοντολογίας.

Ο Thomas Ricker γράφει:

Ομολογώ ότι, όταν η BougeRV μού μίλησε για το τηλεχειριζόμενο καρότσι της με τα κινούμενα φώτα, το κάλεσα για δοκιμή με διάθεση να το αντιμετωπίσω με χιούμορ και περίμενα να το κατακρεουργήσω στην κριτική μου. Είναι, πράγματι, παράλογο. Όμως το DuneRover αποδείχθηκε και ιδιαίτερα ικανό, με αρκετή ροπή ώστε να ανεβαίνει ανηφόρες ακόμη και όταν μεταφέρει πάνω από 200 λίβρες εξοπλισμού. Μπορεί επίσης να κινηθεί σε μαλακή άμμο, εκεί όπου τα συμβατικά καρότσια αποτυγχάνουν.

Για όποιον χρησιμοποιεί συχνά διαφορετικά καρότσια για τη μεταφορά κάθε λογής εξοπλισμού, το DuneRover μοιάζει με αποκάλυψη. Όμως το δείγμα που μου έστειλε η BougeRV ήταν ένα πρωτότυπο του Kickstarter, και αυτό φαίνεται.

Οι εκδόσεις παραγωγής δεν θα αποσταλούν πριν από τον Φεβρουάριο του 2027. Άρα, αυτό που ακολουθεί είναι λιγότερο μια κριτική και περισσότερο μια εκτίμηση ρίσκου για όσους σκέφτονται να στηρίξουν το Kickstarter. Έτσι, μπορείτε να αποφασίσετε αν αξίζει να «κλειδώσετε» την early-bird τιμή των 467 δολαρίων, μια δηλωμένη έκπτωση 48% σε σχέση με την τελική τιμή λίστας των 899 δολαρίων. Αν και θα στοιχημάτιζα ότι θα πωλείται πάντα με κάποια έκπτωση.

Ειλικρινά, τα 500 δολάρια δεν είναι υπερβολικό ποσό για ένα καρότσι. Οι τιμές ξεκινούν περίπου από τα 40 δολάρια για ένα σαθρό μοντέλο που θα αντέξει μόνο λίγους μήνες, φτάνουν στα 300 δολάρια για κάτι ανθεκτικό από αξιόπιστη μάρκα και πλησιάζουν τα 800 δολάρια στην κορυφή της αγοράς. Και κανένα από αυτά δεν προσφέρει μηχανοκίνητη υποβοήθηση.

Ας ξεκινήσουμε με τα ανούσια. Το καρότσι έχει φωτεινές LED μπάρες στο πίσω μέρος, οι οποίες είναι ενεργοποιημένες από προεπιλογή και μπορεί να φανούν χρήσιμες σε κάμπινγκ μετά το σκοτάδι. Μπορείτε να τις απενεργοποιήσετε μέσω της εφαρμογής, αλλά πρέπει να το κάνετε κάθε φορά που επανεκκινείτε το καρότσι. Η προεπιλογή για μια συσκευή με μπαταρία που χρησιμοποιείται κυρίως την ημέρα θα έπρεπε προφανώς να είναι η απενεργοποίηση.

Υπάρχει και το τηλεχειριστήριο. Νομίζω πως ξέρω τι συνέβη εδώ. Οι σχεδιαστές του προϊόντος είχαν να επιλέξουν: είτε να περάσουν ένα καλώδιο μέσα από όλους τους μηχανισμούς αναδίπλωσης που χωρίζουν τον κινητήρα από τη χειρολαβή είτε να το κάνουν ασύρματο. Κέρδισε η ασύρματη λύση και μετά κάποιος από το μάρκετινγκ είπε: «Έχω μια ιδέα!».

Ένα τηλεχειριζόμενο καρότσι είναι τόσο παράλογο, ώστε να γίνεται κάπως διασκεδαστικό, και στη διάρκεια της δοκιμής μου προκάλεσε πολλά χαμογελαστά δάχτυλα που έδειχναν προς το μέρος του από τους περαστικούς. Ίσως αυτό να αρκεί;

Το DuneRover δεν αστειεύεται όταν πρόκειται για τη μεταφορά φορτίων. Διαθέτει δύο brushless geared μοτέρ, καθένα από τα οποία αποδίδει έως 400W και έως 33Nm ροπής. Το καρότσι ενεργοποιείται από μια σκανδάλη ενσωματωμένη στη χειρολαβή, την οποία πατάς φυσικά όταν τραβάς το καρότσι. Όσο πιο γρήγορα περπατάς, τόσο πιο γρήγορα κυλά το καρότσι. Κάποιες φορές, στην πρώτη αυτή κίνηση, το καρότσι τινάζεται μπροστά πριν βρει τον ρυθμό του με το βάδισμά σας. Δεν είναι επικίνδυνο, απλώς απρόσμενο. Αν αφήσετε τη σκανδάλη στη χειρολαβή, το καρότσι σταματά, ακόμη και σε ανηφόρα.

Η μεταφορά ενός υπερμεγέθους φορτίου πάνω από 200 λίβρες σε κλίση 10% απαιτούσε μια μικρή προσπάθεια, αλλά μόλις το ένα δέκατο από εκείνη που θα χρειαζόταν χωρίς τη μηχανοκίνητη υποβοήθηση. Ακόμη και σε αυτή τη μεγάλη κλίση, το καρότσι σταματά —με ένα ή δύο εκατοστά κύλισμα προς τα πίσω— αμέσως μόλις αφήσω τη σκανδάλη. Ωστόσο, τα επανειλημμένα σταματήματα και ξεκινήματα σε ανηφόρες φάνηκε να μπερδεύουν το DuneRover, προκαλώντας κάποιες φορές απότομες κινήσεις στα μοτέρ μόλις ξανάρχιζα να περπατώ. Ένα απλό on/off επανέφερε τη φυσιολογική λειτουργία.

Τα μοτέρ ρυθμίζουν επίσης την ταχύτητα όταν κατεβαίνετε κατηφόρα με βαρύ φορτίο. Με τη σκανδάλη πατημένη, ο χειρισμός έκανε καλή δουλειά παρακολουθώντας τις αλλαγές στην επιτάχυνση και αντισταθμίζοντας την ταχύτητα του καροτσιού, ώστε να διατηρεί τον ρυθμό του βαδίσματός μου. Όταν σταματούσα, σταματούσε και το καρότσι, ακόμη και σε κλίση 10% με φορτίο πάνω από 200 λίβρες.

Τα μοτέρ, όμως, δεν είναι αρκετά ισχυρά για να σύρουν το ίδιο φορτίο σε μαλακή άμμο. Οι μεγάλες ρόδες για παραλία τα πήγαν πολύ καλύτερα με φορτία περίπου στο μισό βάρος και θα είναι εξαιρετικές για οικογένειες που μεταφέρουν ψυγείο, σνακ, ομπρέλα θαλάσσης, μικρό παιδί και παιχνίδια για μια μέρα στην παραλία.

Μου αρέσει ότι το DuneRover αλλάζει εύκολα μορφή ανάλογα με το τι χρειάζεται να μεταφέρει. Τα πλαϊνά μπορούν να ανοίξουν με φερμουάρ και να διπλώσουν επίπεδα, μετατρέποντας το καρότσι σε φορείο για ογκώδη αντικείμενα ή για έναν ηλικιωμένο σκύλο. Μπορείτε επίσης να ανοίξετε τα πλαϊνά αλλά να αφήσετε τους ιμάντες συνδεδεμένους, ώστε να δημιουργηθεί μεγαλύτερος εσωτερικός χώρος. Αυτή τη διαμόρφωση τη χρησιμοποίησα πολύ. Να ξέρετε μόνο ότι θα θέλετε να έχετε μαζί σας μερικά λουριά πρόσδεσης ή δίχτυα φόρτωσης για να μείνουν όλα σταθερά.

Το πρωτότυπό μου εμφάνιζε κατά διαστήματα αντίσταση κύλισης όταν το μοτέρ ήταν κλειστό. Το καρότσι κύλαγε καλά για πέντε ή έξι πόδια, αλλά μετά οι ρόδες που είναι συνδεδεμένες με τα μοτέρ φρέναραν, έσερναν το έδαφος και ύστερα απελευθερώνονταν μετά από ένα-δύο δευτερόλεπτα. Η BougeRV μού διαβεβαίωσε ότι αυτό δεν θα εμφανίζεται στα καρότσια παραγωγής. Τελικά άφηνα απλώς το μοτέρ ανοιχτό σε όλη τη διάρκεια των δοκιμών μου, ακόμη και όταν δεν το χρειαζόμουν. Η μπαταρία των 82,14Wh άντεχε άνετα.

Χρησιμοποίησα το DuneRover για να μεταφέρω εξοπλισμό έξω από ένα παραθαλάσσιο σπίτι, στην ίδια διαδρομή όπου είχα δοκιμάσει το αρχικό ηλεκτρικό καρότσι της BougeRV. Έξι φορές τράβηξα το DuneRover σε μια διαδρομή με κλίση 5% στη μία άκρη και 10% στην άλλη. Μετά από έξι χιλιόμετρα μαλακής άμμου, σκληρής ασφάλτου, ξύλινων ραμπών και χαλικιού, η μπαταρία έδειχνε ακόμη 74% φόρτιση. Καθόλου άσχημα.

Η αποσπώμενη μπαταρία διαθέτει αμφίδρομη θύρα USB-C 100W, κάτι που την καθιστά αρκετά ικανό power bank. Μπορεί επίσης να φορτίσει από ηλιακό πάνελ 100W συνδεδεμένο στη θύρα XT-60, χάρη σε ενσωματωμένο MPPT solar controller. Η μπαταρία στο πρωτότυπό μου δεν προστατεύεται από τη βροχή, γι’ αυτό και τη δοκίμασα σε στεγνές συνθήκες, αν και η BougeRV υπόσχεται «πλήρη προστασία IPX6 για όλο το όχημα» στην έκδοση παραγωγής.

Το DuneRover είναι θηρίο, με βάρος 59,5 λίβρες (27 κιλά) μαζί με την μπαταρία και τους τροχούς τοποθετημένους. Είναι επίσης αρκετά ογκώδες όταν διπλώνει. Οι μπροστινοί τροχοί ταχείας απελευθέρωσης μπορούν να αφαιρεθούν αν χρειάζεται πιο επίπεδη συσκευασία.

Συνολικά, εντυπωσιάστηκα από το πρωτότυπο DuneRover που δοκίμασα. Είναι ικανό, ευέλικτο και αποδείχθηκε εξαιρετικά χρήσιμο τις τελευταίες εβδομάδες, καθώς μετέφερα πράγματα ανάμεσα σε εξοχικό, σπίτι και adventure van. Όπως τα περισσότερα προϊόντα της BougeRV, κάνει σωστά τα βασικά, χωρίς όμως να λείπουν μερικές ενοχλήσεις και μικρές δυσκολίες. Θα περίμενα κάτι αντίστοιχο από ό,τι σταλεί στους υποστηρικτές του Kickstarter στις αρχές της επόμενης χρονιάς.

Όλες οι φωτογραφίες από τον Thomas Ricker / The Verge.

Πιθανά ακραία καιρικά φαινόμενα από το El Niño τον επόμενο χρόνο

PALEMBANG, INDONESIA - SEPTEMBER 19: A boy tries to extinguish wildfires near his house at Talang Jambe district in Palembang, South Sumatera, Indonesia on September 19, 2026. The area affected by wildfires in South Sumatra has now become the largest in Indonesia. The Indonesian government has stepped up firefighting efforts by deploying more than 50 aircraft to water bombing on fires and conducting weather modification operations to induce rain. Japan also sent three CH-47 Chinook helicopters and 180 personnel last week to assist with firefighting. (Photo by Muhammad Fajri/Anadolu via Getty Images)

Οι πυρκαγιές που ξεκίνησαν στις αρχές του χρόνου στα τροπικά δάση και τα τυρφώδη εδάφη της Ινδονησίας είχαν κάψει έως τον Ιούνιο περίπου 1.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Τον Ιούλιο, όμως, άρχισαν να επιταχύνονται, διπλασιάζοντας αυτή την έκταση μέσα σε έναν μήνα και έπειτα διπλασιάζοντάς την ξανά. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι έχουν αντιμετωπίσει αναπνευστικά προβλήματα, ενώ οι εκπομπές άνθρακα βρίσκονται σε πορεία να φτάσουν τα επίπεδα της καταστροφικής πυρκαγιάς του 2015 στην Ινδονησία.

Η επιτάχυνση αυτή συνέπεσε με την ανάπτυξη του ισχυρότερου El Niño που έχει καταγραφεί στον τροπικό Ειρηνικό. Μια μάζα ζεστού νερού άρχισε να κινείται από την Ινδονησία προς το Περού, μετατοπίζοντας την ατμοσφαιρική κυκλοφορία προς τα ανατολικά. Ο ζεστός αέρας που συνήθως ανυψώνεται πάνω από τη θερμή αυτή μάζα και ρίχνει την υγρασία του πάνω στα τροπικά δάση της Ινδονησίας, ανυψωνόταν τώρα πάνω από τον κεντρικό Ειρηνικό. Και αντί να κατέρχεται πάνω από την Ανατολική Αφρική, ο θερμός και ξηρός αέρας κατέβαινε πάνω από την Ινδονησία, βοηθώντας τις αγροτικές πυρκαγιές να ξεφύγουν από τον έλεγχο.

Το υπερ-El Niño εξακολουθεί να ενισχύεται και θα διαρκέσει για μήνες, προκαλώντας μια σειρά από ακραία καιρικά φαινόμενα σε όλο τον κόσμο. Ένα ισχυρότερο El Niño πιθανότατα σημαίνει και ισχυρότερες επιπτώσεις, ιδιαίτερα τώρα που προστίθεται στην αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας κατά 1,4°C.

«Υπάρχει περισσότερη υγρασία στην ατμόσφαιρα, υπάρχει περισσότερη ενέργεια στο σύστημα», λέει ο Tim Stockdale από το European Centre for Medium-Range Weather Forecasts.

Τι μπορεί να φέρει ο επόμενος χρόνος; Τα προηγούμενα επεισόδια δείχνουν ποια ακραία φαινόμενα είναι πιθανότερα και πού μπορεί να εκδηλωθούν.

Οκτώβριος: Τυφώνες στην Ασία

Στις αρχές Οκτωβρίου, δεν είχε σχηματιστεί ούτε ένας πλήρης τυφώνας στον Ατλαντικό Ωκεανό μέσα στη χρονιά, για πρώτη φορά εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα. Οι μεταβολές στην κυκλοφορία που προκαλεί το El Niño τείνουν να ενισχύουν τους ισχυρούς ανέμους σε μεγάλα ύψη και να εξασθενούν τους χαμηλότερους ανέμους πάνω από τον Ατλαντικό, δημιουργώντας διάτμηση ανέμου που διαλύει τους τυφώνες. «Αυτά τα συστήματα διαλύονται τη στιγμή που σχηματίζονται», λέει ο Nick Dunstone από το UK Met Office.

Η άλλη όψη είναι ότι, πάνω από τον Ειρηνικό, οι εξασθενημένοι άνεμοι μειώνουν τη διάτμηση και ευνοούν τη μετατροπή του αέρα που θερμαίνεται από τη μάζα του ζεστού νερού σε τυφώνες. Και επειδή το κέντρο της ανόδου του αέρα έχει μετατοπιστεί ανατολικότερα, όταν αυτές οι καταιγίδες κατευθύνονται προς την Ασία διανύουν μεγαλύτερη απόσταση και απορροφούν περισσότερη θερμότητα και υγρασία πριν φτάσουν στη στεριά.

Σχεδόν δύο δωδεκάδες τυφώνες χτύπησαν την ανατολική Ασία το φθινόπωρο κατά τη διάρκεια των τριών προηγούμενων υπερ-El Niño. Τον Οκτώβριο του 2015, ο «super typhoon» Koppu κατέστρεψε χιλιάδες κτίρια και σκότωσε τουλάχιστον 47 ανθρώπους στις Φιλιππίνες. Αυτό συνέβη περίπου δύο εβδομάδες αφότου ο τυφώνας Mujigae προκάλεσε ανεμοστρόβιλους και κατολισθήσεις στην Κίνα, με τουλάχιστον 20 νεκρούς, ενώ ο υπερ-τυφώνας Dujuan σκότωσε τουλάχιστον δύο ανθρώπους στην Ταϊβάν.

Φέτος, τυφώνες έχουν ήδη πλήξει τις Φιλιππίνες και την Ιαπωνία, και είναι πιθανό να ακολουθήσουν κι άλλοι, καθώς η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας συνεχίζει να ανεβαίνει.

Νοέμβριος-Δεκέμβριος: Πλημμύρες, ξηρασία και ασθένειες στην Αφρική

Η βόρεια και ανατολική Αιθιοπία έχουν υποστεί απώλειες στις καλλιέργειες, ενώ το Νότιο Σουδάν βρίσκεται ένα βήμα πριν από τον λιμό, μετά από μία από τις πιο ξηρές περιόδους βροχών Ιουνίου-Σεπτεμβρίου που έχουν καταγραφεί, μια πτώση που συνδέεται με το El Niño.

Καθώς το El Niño ενισχύεται μέσα στο φθινόπωρο και τον χειμώνα, αναμένεται να φέρει ισχυρές βροχοπτώσεις και ξαφνικές πλημμύρες στη νότια Αιθιοπία, την Κένυα και τη Σομαλία. Οι πλημμύρες σκότωσαν σχεδόν 3.000 ανθρώπους στην ανατολική Αφρική κατά το El Niño του 1997 και 700 ανθρώπους κατά εκείνο του 2023.

Την ίδια στιγμή, η βροχόπτωση αναμένεται να φτάσει στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων 75 ετών σε χώρες όπως το Μαλάουι, η Ζάμπια και η Ζιμπάμπουε στα τέλη του φθινοπώρου και τον χειμώνα. Αυτό απειλεί με ακόμη χειρότερη αποτυχία στη σοδειά καλαμποκιού από εκείνη του υπερ-El Niño του 2015-16, όταν δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι πείνασαν και εκατοντάδες χιλιάδες ζώα πέθαναν.

Παρότι οι κίνδυνοι είναι σαφείς, οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και άλλες χώρες υψηλού εισοδήματος έχουν περικόψει τα τελευταία χρόνια τους προϋπολογισμούς της διεθνούς βοήθειας. Ενώ ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών διαθέτει 100 εκατομμύρια δολάρια σε περιοχές υψηλού κινδύνου ως προσωρινή λύση, έχει καταφέρει να καλύψει μόνο περίπου το ένα τρίτο της αναγκαίας χρηματοδότησης για τα σχέδια αντιμετώπισης του El Niño στη Σομαλία, το Σουδάν και το Νότιο Σουδάν.

«Ο καιρός δεν χρειάζεται να σημαίνει καταστροφή», λέει ο Ilan Kelman από το University College London. «Ο λόγος που συνέβησαν καταστροφές είναι επειδή δεν έχουμε επενδύσει στο να τις αποτρέψουμε».

Ιανουάριος-Φεβρουάριος: Πλημμύρες και κατολισθήσεις στην Αμερική

Το Περού, όπου το El Niño αναγνωρίστηκε και πήρε το όνομά του, τείνει να δέχεται κάποιες από τις μεγαλύτερες επιπτώσεις. Κατά τη διάρκεια του υπερ-El Niño στις αρχές του 1998, οι τεράστιες βροχοπτώσεις μετέτρεψαν μια έρημο στο Περού σε μια γιγάντια λίμνη, παρέσυραν δρόμους και γέφυρες στον Ισημερινό και έθαψαν υποδομές, όπως ένα χρυσωρυχείο στη Βολιβία, σκοτώνοντας εκατοντάδες ανθρώπους. Οι πλημμύρες και οι ασθένειες σκότωσαν περισσότερους από 9.000 ανθρώπους στο Περού κατά το υπερ-El Niño του 1982-83.

Τουλάχιστον 52 άνθρωποι έχουν ήδη σκοτωθεί φέτος στο Περού από πλημμύρες και κατολισθήσεις που συνδέονται με το «coastal El Niño». Αυτό συμβαίνει όταν τα συνήθως ψυχρά νερά ανοιχτά του Περού θερμαίνονται, ένα φαινόμενο που συχνά προηγείται της ευρύτερης θέρμανσης του τροπικού Ειρηνικού σε ένα πλήρες El Niño.

Οι ισχυρές βροχές συχνά επεκτείνονται και στη Βόρεια Αμερική. Η Καλιφόρνια, όπου τα επίπεδα της θάλασσας ανεβαίνουν πλέον από ένα τεράστιο κύμα θερμού νερού του El Niño, γνωστό ως Kelvin wave, υπέστη εκατοντάδες καταστροφικές κατολισθήσεις και λασπορροές τον Φεβρουάριο του 1998.

Μάρτιος-Απρίλιος: Εστίες χολέρας και ελονοσίας

Τα νερά που ανεβαίνουν μπορούν να υπερφορτώσουν τα συστήματα αποχέτευσης, να μολύνουν το πόσιμο νερό και να διαδώσουν ασθένειες όπως η χολέρα και η λεπτοσπείρωση, μια βακτηριακή λοίμωξη που μπορεί να μεταδοθεί από τα ζώα στον άνθρωπο. Την ίδια στιγμή, τα στάσιμα νερά και οι υψηλότερες θερμοκρασίες βοηθούν τα κουνούπια να πολλαπλασιαστούν και αυξάνουν τη μετάδοση της ελονοσίας και του δάγκειου πυρετού.

Οι τεράστιες βροχοπτώσεις του El Niño στο βόρειο τμήμα της Νότιας Αμερικής το 1998 οδήγησαν σε θανατηφόρες εξάρσεις χολέρας στο Περού και σε άλλες χώρες εκείνη την άνοιξη. Παράλληλα, καταρρακτώδεις βροχές έως και 100 φορές πάνω από τον μέσο όρο στην ανατολική Αφρική προκάλεσαν θανατηφόρα έξαρση ελονοσίας, αλλά και πυρετό της Κοιλάδας του Ριφτ, έναν ιό που προέρχεται από τα ζώα και μπορεί επίσης να μεταδοθεί από κουνούπια.

Οι επιδημιολόγοι ανησυχούν για αυτές τις εστίες όχι μόνο επειδή είναι πιθανό να δεχθούν πολύ έντονες βροχές, αλλά και επειδή τα συστήματα υγείας και αποχέτευσης είναι συχνά υποανάπτυκτα, σύμφωνα με τη Rachel Lowe από το Barcelona Supercomputing Centre.

«Τα μεγαλύτερα προβλήματα τείνουν να εμφανίζονται όπου ο ασυνήθιστος καιρός συναντά τις κοινωνικοοικονομικές ανισότητες», λέει η Lowe.

Μάιος: Εκτεταμένο λεύκανση των κοραλλιών

Το τέταρτο παγκόσμιο επεισόδιο μαζικής λεύκανσης κοραλλιών, που επηρέασε το 84% των κοραλλιογενών υφάλων, έληξε επίσημα τον Ιούνιο. Όμως η ανάπαυλα ίσως είναι σύντομη.

Η λεύκανση συμβαίνει όταν τα θερμότερα νερά διαταράσσουν τη φωτοσύνθεση από τα συμβιωτικά φύκη και το κοράλλι αποβάλλει αυτά τα φύκη. Αν η ζέστη συνεχιστεί για πολύ, το κοράλλι ουσιαστικά πεθαίνει από ασιτία.

Επειδή το El Niño εμποδίζει την ανάβλυση ψυχρών, βαθιών νερών, και τα τρία προηγούμενα υπερ-El Niño συνοδεύτηκαν από μαζική λεύκανση. Η αμερικανική NOAA έχει δηλώσει ότι οι ύφαλοι σχεδόν σε όλους τους τροπικούς ωκεανούς του πλανήτη βρίσκονται ξανά σε υψηλό κίνδυνο. Οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας πιθανότατα θα κορυφωθούν στο τέλος του αυστραλιανού καλοκαιριού.

Οι τροπικοί κοραλλιογενείς ύφαλοι βρίσκονται ήδη στα όρια της κατάρρευσης, υπονομεύοντας τα οφέλη τους για ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους, μεταξύ των οποίων η παροχή τροφής και η παράκτια προστασία από τις καταιγίδες. Το El Niño πιθανότατα θα προκαλέσει ευρεία επεισόδια λεύκανσης τόσο εκεί όσο και έξω από τους τροπικούς, σύμφωνα με τον Michael Meredith από το British Antarctic Survey, ο οποίος πρόσφατα συνέγραψε άρθρο που ζητά παρεμβάσεις στους ωκεανούς, ανάμεσά τους και σκίαστρα που θα απλώνονται πάνω από τους κοραλλιογενείς υφάλους.

«Αν πρόκειται για σημείο καμπής, δεν θα επανέλθουν στο επίπεδο που βρίσκονταν πριν», λέει.

Ιούνιος-Ιούλιος: Παγκόσμια ζέστη

Παρότι αναμένεται να κορυφωθεί στο τέλος του έτους, το El Niño θα χρειαστεί τρεις έως τέσσερις μήνες για να μεταφέρει όλη τη θερμότητά του σε όλο τον πλανήτη. Λόγω αυτής της καθυστέρησης και επειδή προστίθεται στην παγκόσμια θέρμανση, το 2027 αναμένεται να είναι η θερμότερη χρονιά που έχει καταγραφεί, με τη μέγιστη τιμή της κατά το καλοκαίρι του βόρειου ημισφαιρίου.

Οι καύσωνες μπορούν να προκαλέσουν δεκάδες χιλιάδες επιπλέον θανάτους, ενώ ταυτόχρονα μειώνουν τις αποδόσεις των καλλιεργειών και αυξάνουν το κόστος. Τα προηγούμενα El Niño έχουν ανεβάσει τον πληθωρισμό σε ορισμένες χώρες.

Η μεγαλύτερη επίπτωση θα είναι στις συχνά ευάλωτες τροπικές χώρες, σύμφωνα με τη Liz Stephens από το University of Reading στο Ηνωμένο Βασίλειο. Όπως σημείωσε, οι θερμοκρασίες έφτασαν 4°C πάνω από τον μέσο όρο σε έναν καύσωνα στο Νότιο Σουδάν κατά τη διάρκεια του El Niño 2023-24.

«Αυτά τα επεισόδια μπορεί να είναι ένα μεγάλο σοκ σε σχέση με όσα μπορούν να αντέξουν οι κοινότητες και μπορούν να ξεπεράσουν… αυτό που μπορεί να αντέξει φυσικά το ανθρώπινο σώμα», λέει.

Αύγουστος: Το χτύπημα της La Niña

Η NOAA προβλέπει ότι ο Ειρηνικός πιθανότατα θα επιστρέψει σε αδύναμο El Niño ή ουδέτερες συνθήκες τον Απρίλιο, τον Μάιο ή τον Ιούνιο. Οι προβλέψεις δεν επεκτείνονται πέρα από αυτό ακόμη, αλλά τα ισχυρά El Niño στο παρελθόν συχνά ακολουθήθηκαν από ισχυρές La Niña, όταν οι ενισχυμένοι άνεμοι αυξάνουν την ανάβλυση ψυχρών, βαθιών νερών. Αυτό ψύχει τον πλανήτη, αλλά σε πολλές περιπτώσεις προκαλεί και το αντίθετο ακραίο καιρικό μοτίβο, με ιδιαίτερα καταστροφικό αποτέλεσμα που είναι γνωστό ως «climate whiplash».

Η ξηρασία και οι δασικές πυρκαγιές μπορούν να σκοτώσουν τη βλάστηση και να δημιουργήσουν κρούστα στο έδαφος, μειώνοντας την ικανότητά του να απορροφά νερό. Έτσι αυξάνεται ο κίνδυνος πλημμυρών και ασθενειών όταν η La Niña φέρει τελικά βροχή. Και οι μικροί αγρότες συχνά δεν έχουν τα μέσα να αντέξουν μια κακή, υγρή σοδειά μετά από μια κακή, ξηρή σοδειά.

Ορισμένες μελέτες έχουν δείξει ότι η παγκόσμια θέρμανση θα οδηγήσει σε μεγαλύτερες διακυμάνσεις ανάμεσα σε ισχυρό El Niño και ισχυρή La Niña, αυξάνοντας τον κίνδυνο «climate whiplash» σε περιοχές όπως η Καλιφόρνια και η Ισπανία. Ο Kelman λέει ότι αυτό σημαίνει πως χρειάζεται να επενδύσουμε ώστε τα συστήματα τροφίμων, υγείας, μεταφορών και ενέργειας να γίνουν πιο ανθεκτικά.

«Βρισκόμαστε πολύ συχνότερα είτε σε El Niño είτε σε La Niña απ’ ό,τι στη ουδέτερη φάση», λέει. «Μπορούμε και πρέπει να είμαστε έτοιμοι γι’ αυτό».

Η συμπίεση των οστών μειώνει βλάβες από τραυματικές εγκεφαλικές κακώσεις

Light micrograph of compact bone stained with the Schmorl technique. Osteons are clearly identified, being the essential components of compact bone tissue. They correspond to rounded or oval structures, made up of bony lamellae arranged concentrically around a small duct (Haversian duct), occupied by a small blood vessel. Between the lamellae are the oval bodies of the osteocytes, from which numerous fine extensions meet each other, forming a complex labyrinth.

Η σταθερή πίεση στα οστά της κνήμης για λίγα μόλις λεπτά την ημέρα βελτίωσε σημαντικά την κίνηση και τη γνωστική λειτουργία σε ποντίκια και χοίρους, μία εβδομάδα αφότου είχαν υποστεί τραυματική εγκεφαλική κάκωση. Η παρέμβαση ενεργοποιεί κύτταρα των οστών που είναι ευαίσθητα στη μηχανική δύναμη και τα ωθεί να απελευθερώσουν ουσίες που φαίνεται να ενισχύουν την υγεία του εγκεφάλου.

«Αυτό είναι πολύ σημαντικό για μένα, καθώς αποκαλύπτει ένα σύστημα επικοινωνίας οστών και εγκεφάλου που μέχρι τώρα δεν είχε εκτιμηθεί αρκετά και θα μπορούσε να οδηγήσει στο μέλλον σε νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις», λέει ο Kristian Franze από το Max Planck Center for Physics and Medicine στη Γερμανία, που δεν συμμετείχε στην έρευνα.

Οι τραυματικές εγκεφαλικές κακώσεις προκαλούνται συνήθως από δυνατό χτύπημα, πρόσκρουση ή απότομο τίναγμα στο κεφάλι ή στο σώμα, όπως σε πτώση ή τροχαίο. Περισσότεροι από 1 εκατομμύριο άνθρωποι στην Αγγλία και την Ουαλία προσέρχονται κάθε χρόνο στα επείγοντα με πρόσφατους τραυματισμούς στο κεφάλι, εκ των οποίων περίπου 40.000 έχουν τραυματική εγκεφαλική κάκωση. Παρά τις προσπάθειες δεκαετιών, δεν υπάρχει εγκεκριμένο φάρμακο που να αποκαθιστά τη χαμένη εγκεφαλική λειτουργία μετά από τέτοιο τραυματισμό, ενώ η φυσική αποκατάσταση έχει περιορισμένα οφέλη.

Παλαιότερες μελέτες έχουν δείξει ότι τα οστά απελευθερώνουν πρωτεΐνες και ορμόνες που επηρεάζουν άλλα όργανα, μεταξύ αυτών και τον εγκέφαλο. Ο Xiaochun Bai από το Southern Medical University στη Γκουανγκζού της Κίνας και οι συνεργάτες του έχουν επίσης διαπιστώσει ότι εκατοντάδες από αυτά τα μόρια μεταβάλλονται ως απόκριση σε δραστηριότητα με φόρτιση, όπως το περπάτημα ή το τρέξιμο, και ότι οι τραυματικές εγκεφαλικές κακώσεις μπορούν να επιταχύνουν την επούλωση των καταγμάτων, απελευθερώνοντας μόρια που διεγείρουν την ανάπτυξη των οστών.

Αυτό τους οδήγησε να εξετάσουν αν η επικοινωνία αυτή λειτουργεί αμφίδρομα, δηλαδή αν η διέγερση των οστών μπορεί να βοηθήσει έναν τραυματισμένο εγκέφαλο. Για να το διαπιστώσουν, χορήγησαν σε αρσενικά ποντίκια μέτρια τραυματική εγκεφαλική κάκωση υπό αναισθησία, η οποία στους ανθρώπους μπορεί να οδηγήσει σε μακροχρόνια ή και μόνιμα προβλήματα υγείας.

Την επόμενη ημέρα, συμπίεσαν κατά μήκος τα οστά της κνήμης, από το γόνατο ως τον αστράγαλο, με μηχανική συσκευή φόρτισης περίπου 15 φορές το σωματικό βάρος των ζώων, μια δύναμη που τα ποντίκια συνήθως αντέχουν. Η διαδικασία εφαρμόστηκε για 2,5 λεπτά την ημέρα, επί πέντε ημέρες. Στη συνέχεια, οι ερευνητές εξέτασαν τη κινητική και τη γνωστική λειτουργία των ζώων μία και οκτώ εβδομάδες μετά τον τραυματισμό.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα ποντίκια που είχαν υποβληθεί στη θεραπεία κατέβαιναν έναν στύλο πιο γρήγορα από τα μη θεραπευμένα ποντίκια, τόσο στην πρώτη όσο και στην όγδοη εβδομάδα, με τους χρόνους τους να είναι παρόμοιοι με εκείνους ποντικιών χωρίς εγκεφαλικό τραυματισμό. Σε τεστ χωρικής μνήμης, όπου τα ποντίκια μάθαιναν να βρίσκουν μια κρυμμένη πλατφόρμα μέσα στο νερό, η ομάδα με τη συμπίεση των οστών περνούσε πάνω από αυτήν σχεδόν πέντε φορές συχνότερα από τα μη θεραπευμένα ποντίκια μία εβδομάδα μετά τον τραυματισμό και περίπου 1,5 φορά συχνότερα μετά από οκτώ εβδομάδες.

Βαθιά μέσα στο οστό βρίσκονται κύτταρα που ονομάζονται οστεοκύτταρα και περιέχουν ιοντικά κανάλια Piezo1, τα οποία ανοίγουν όταν ανιχνεύσουν δύναμη. Σε άλλο μέρος του πειράματος, η ομάδα απενεργοποίησε το Piezo1 στα οστεοκύτταρα σε διαφορετική ομάδα ποντικιών με τραυματική εγκεφαλική κάκωση. Χωρίς το Piezo1, η συμπίεση των οστών δεν είχε καμία επίδραση στη κινητική ή στη μνημονική λειτουργία των ζώων.

Στη συνέχεια, οι ερευνητές πήραν ορό — το υγρό μέρος του αίματος — από τα θεραπευμένα ποντίκια και διαπίστωσαν ότι περιείχε αυξημένα επίπεδα τριών μορίων: BDNF, που στηρίζει την επιβίωση, την ανάπτυξη και τη διατήρηση των νευρώνων, PF4, που εμπλέκεται στη φλεγμονή, και ντοπαμίνης, ενός νευροδιαβιβαστή που συμμετέχει στη μνήμη και την κίνηση. Η έγχυση αυτού του ορού σε μη θεραπευμένα ποντίκια φάνηκε να μεταφέρει τα οφέλη για τον εγκέφαλο, χωρίς να χρειάζεται συμπίεση των οστών.

Σε μια μικρή μελέτη, η ανάκληση μνήμης ήταν καλύτερη σε ανθρώπους με σοβαρότερη βλάβη σε μια περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται με τη μνήμη, σε σύγκριση με όσους είχαν ηπιότερη βλάβη. Με σοβαρή βλάβη, άλλες περιοχές του εγκεφάλου μπορεί να αναλάβουν τη λειτουργία της κατεστραμμένης περιοχής.

Τέλος, οι ερευνητές επανέλαβαν το πείραμα σε αρσενικούς νεαρούς χοίρους, των οποίων ο εγκέφαλος μοιάζει περισσότερο με τον ανθρώπινο, και στους οποίους προκάλεσαν μέτρια τραυματική εγκεφαλική κάκωση υπό αναισθησία. Τα οστά της κνήμης των χοίρων συμπιέστηκαν με φορτίο ίσο με το διπλάσιο του σωματικού τους βάρους. Αυτό οδήγησε σε μικρότερη απώλεια νευρώνων και εγκεφαλικού ιστού, λιγότερη φλεγμονή και καλύτερη γνωστική επίδοση σε σύγκριση με τους χοίρους που δεν έλαβαν θεραπεία. Τα θεραπευμένα ζώα είχαν επίσης υψηλότερα επίπεδα των τριών μορίων στον ορό τους.

Κανένα από τα πειράματα δεν προκάλεσε ορατή βλάβη ή μελανιές στα ποντίκια ή στους χοίρους. Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα ανθρώπινα οστά της κνήμης μπορούν συνήθως να αντέξουν έως και περίπου πέντε φορές το σωματικό βάρος ενός ανθρώπου χωρίς να σπάσουν.

Η Medha Pathak από το University of California, Irvine, λέει ότι η έρευνα πρέπει να επαναληφθεί και σε θηλυκά ζώα. «Δεδομένου ότι τα οιστρογόνα ρυθμίζουν τον τρόπο με τον οποίο το οστό ανταποκρίνεται στο μηχανικό φορτίο, πρέπει να ξέρουμε αν το αποτέλεσμα ισχύει και για τα θηλυκά», σημειώνει. Αν όμως τα αποτελέσματα επιβεβαιωθούν και σε θηλυκά ζώα και τελικά σε ανθρώπους, η προσέγγιση θα μπορούσε να αποδειχθεί πολύ χρήσιμη. «Θα μπορούσε να εφαρμοστεί σε κάποιον που βρίσκεται σε κρεβάτι εντατικής και δεν μπορεί να ασκηθεί», λέει.

Nature Neuroscience DOI: 10.1038/s41593-026-02422-w

Το «γλυμφικό σύστημα» του εγκεφάλου και η πρόληψη του Αλτσχάιμερ

Όταν κοιμάστε, ο εγκέφαλος δεν απλώς «σβήνει». Καθώς η εγρήγορση υποχωρεί, ξεκινά η διαδικασία του καθαρισμού. Κατά μήκος των εξωτερικών τοιχωμάτων των αιμοφόρων αγγείων, μικροσκοπικά ρεύματα κινούνται και απομακρύνουν άχρηστα υλικά που αλλιώς θα μπορούσαν να προκαλέσουν βλάβη.

Πρόκειται για το γλυμφικό σύστημα, ένα δίκτυο καναλιών που βοηθά τον εγκέφαλο να αποβάλλει ανεπιθύμητες πρωτεΐνες και υποπροϊόντα του κυτταρικού μεταβολισμού. Ίσως αυτό να εξηγεί μία από τις πιο γνώριμες απολαύσεις της ζωής: το αίσθημα αναζωογόνησης μετά από έναν καλό βραδινό ύπνο. Το σύστημα αυτό αναγνωρίστηκε μόλις το 2012 και από τότε οι ερευνητές προσπαθούν να καταλάβουν ακριβώς πώς λειτουργεί.

Τώρα, φαίνεται πως αυτό το παραγνωρισμένο σύστημα μπορεί να είναι κρίσιμο για την υγεία μας. Όταν η απομάκρυνση των άχρηστων ουσιών δεν λειτουργεί σωστά, μπορεί να συμβάλλει στη νόσο Αλτσχάιμερ και στην Πάρκινσον, αλλά και πιθανόν σε άλλες δύσκολες στην αντιμετώπιση παθήσεις, όπως η ημικρανία.

Οι γιατροί θέλουν να παρέμβουν, διερωτώμενοι αν η ενίσχυση αυτής της νυχτερινής «αποτοξίνωσης» θα μπορούσε να επιβραδύνει ή ακόμη και να αποτρέψει τη νόσο. «Ο τομέας είναι γεμάτος υποσχέσεις και μόλις τώρα ξεκινάμε τις μελέτες που θα δείξουν αν αυτές οι υποσχέσεις θα επιβεβαιωθούν», λέει ο νευροεπιστήμονας Jeffrey Iliff από το Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον στο Σιάτλ. Τα πειράματα περιλαμβάνουν φάρμακα, θεραπεία με κόκκινο φως και εισπνοές διοξειδίου του άνθρακα. Συζητείται επίσης η βελτίωση της απομάκρυνσης των άχρηστων ουσιών από τον εγκέφαλο μέσα από αλλαγές στην άσκηση, στην αναπνοή ή ακόμη και στη στάση του ύπνου. Την ίδια ώρα, νέες τεχνικές δείχνουν ότι ίσως μπορούμε ήδη να εκτιμήσουμε την κατάσταση του γλυμφικού συστήματος με ένα απλό smartwatch.

Ωστόσο, ο νεαρός αυτός κλάδος έχει ήδη επιβαρυνθεί από αμφισβητούμενες μεθόδους, υπερβολικούς τίτλους και τη φερόμενη κράτηση ενός βασικού ερευνητή. Με τόσο πολλά να διακυβεύονται, είναι κρίσιμο να ξεχωρίσει κανείς την προοπτική από την υπερβολή, να φανεί τι μπορούμε να μετρήσουμε με αξιοπιστία, ποιες παρεμβάσεις βοηθούν στην απομάκρυνση των άχρηστων ουσιών και αν αυτό βελτιώνει την υγεία μας και προλαμβάνει τη νόσο.

Όλα τα κύτταρά μας παράγουν ανεπιθύμητες χημικές ουσίες που γίνονται επιβλαβείς αν συσσωρευτούν. Ευτυχώς, διαθέτουμε ένα πολύπλοκο δίκτυο αγγείων που ονομάζεται λεμφικό σύστημα και διατρέχει όλο το σώμα, συλλέγοντας υγρό από τα κύτταρα, φιλτράροντάς το και στέλνοντάς το στο αίμα, ενώ τα απόβλητα αποβάλλονται από το ήπαρ και τα νεφρά.

Το παράξενο είναι ότι στον εγκέφαλο δεν υπάρχουν λεμφαγγεία. Αυτό οδηγούσε στην υπόθεση ότι τα απόβλητα του εγκεφάλου απομακρύνονται παθητικά, καθώς κινούνται με το εξωκυττάριο υγρό που περιβάλλει τα εγκεφαλικά κύτταρα. Όμως αυτό δεν έβγαζε ιδιαίτερο νόημα για ένα όργανο τόσο ενεργοβόρο — και επομένως τόσο παραγωγικό σε απόβλητα.

Η εξαιρετική επίδραση του λεμφικού συστήματος στην υγεία μας

Η ανακάλυψη ήρθε το 2012, όταν ο Iliff και οι συνεργάτες του έκαναν ένεση με φθορίζον ιχνηθέτη στους εγκεφάλους ζωντανών ποντικιών. Στόχευσαν τον υπαραχνοειδή χώρο, μια λεπτή περιοχή ανάμεσα σε δύο από τις μεμβράνες, ή μήνιγγες, που περιβάλλουν τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό. Οι ιχνηθέτες μετακινήθηκαν γρήγορα από αυτόν τον χώρο μέσα στον ίδιο τον εγκέφαλο. Δεν το έκαναν όμως μέσω καναλιών. Αντίθετα, κινούνταν κατά μήκος της εξωτερικής πλευράς μικρών αρτηριών και στη συνέχεια έβγαιναν από τον εγκέφαλο μέσω των εξωτερικών στρωμάτων μικρών φλεβών. Ο εγκέφαλος, τελικά, διέθετε σύστημα απομάκρυνσης αποβλήτων — αλλά διαφορετικό από οτιδήποτε είχαμε δει ως τότε.

Πιο προσεκτική εξέταση έδειξε ότι εγκεφαλικά κύτταρα που ονομάζονται αστροκύτταρα, με μακριές, διακλαδισμένες προεξοχές που λέγονται τελικά ποδία, περιβάλλουν τα αιμοφόρα αγγεία. Οι ουσίες-ιχνηθέτες κινούνταν στον στενό χώρο ανάμεσα στα τελικά ποδία των αστροκυττάρων και στα εξωτερικά τοιχώματα των αιμοφόρων αγγείων.

Τα αστροκύτταρα ανήκουν σε μια ευρύτερη ομάδα εγκεφαλικών κυττάρων που ονομάζονται γλοιακά κύτταρα, γεγονός που ενέπνευσε την ονομασία γλοιο-λεμφικό σύστημα, ή γλυμφικό σύστημα για συντομία.

Τρία χρόνια αργότερα, δύο ομάδες ερευνητών ανακάλυψαν λεμφαγγεία κρυμμένα μέσα στις μήνιγγες. Έτσι, ένα ακόμη κομμάτι του παζλ μπήκε στη θέση του: το γλυμφικό σύστημα απομακρύνει τα απόβλητα από τον εγκεφαλικό ιστό, ενώ τα νεοανακαλυφθέντα λεμφαγγεία τα απομακρύνουν από εκεί.

Η χαρτογράφηση του γλυμφικού συστήματος ήταν μόνο η αρχή. Οι ερευνητές ήθελαν επίσης να καταλάβουν τι ρυθμίζει τη ροή του. Ένα κρίσιμο στοιχείο ήρθε από τη δραστηριότητα που καταλαμβάνει το ένα τρίτο της ζωής μας.

Γιατί ο ύπνος είναι το κλειδί για τον καθαρισμό του εγκεφάλου

Το 2013, η Maiken Nedergaard από το Πανεπιστήμιο του Ρότσεστερ στη Νέα Υόρκη και η ομάδα της, στην οποία συμμετείχε και ο Iliff, έκαναν ένεση με έναν πράσινο ιχνηθέτη στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό κοιμισμένων ποντικιών και παρακολούθησαν τη ροή του γύρω από τον εγκέφαλο. Όταν τα ποντίκια ξυπνούσαν απαλά, αυτή η ροή μειωνόταν περίπου κατά 95%. Οι ερευνητές έδειξαν επίσης ότι η βήτα-αμυλοειδής πρωτεΐνη, ένα βασικό απόβλητο που συνδέεται με τη νόσο Αλτσχάιμερ, απομακρυνόταν περίπου δύο φορές πιο γρήγορα όταν τα ποντίκια κοιμούνταν.

Πέρυσι, η Natalie Hauglund, ερευνήτρια ύπνου που εργάζεται πλέον στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, και οι συνεργάτες της βοήθησαν να εντοπιστεί ένας μηχανισμός ελέγχου. Μελετώντας ποντίκια, έδειξαν ότι οι συγκεντρώσεις του νευροδιαβιβαστή νοραδρεναλίνη ανέβαιναν και έπεφταν περίπου κάθε 50 δευτερόλεπτα κατά τη διάρκεια του ύπνου μη-REM. Αυτό έκανε τις αρτηρίες του εγκεφάλου να διογκώνονται και να συστέλλονται εναλλάξ, ωθώντας απαλά το υγρό κατά μήκος της εξωτερικής τους πλευράς.

Αυτός ο μηχανισμός μπορεί να είναι το κλειδί για το γιατί η λειτουργία του γλυμφικού συστήματος μειώνεται με την ηλικία. «Καθώς μεγαλώνετε, οι αρτηρίες σας γίνονται πιο άκαμπτες», λέει η Roslyn Bill από το Aston University στο Μπέρμιγχαμ της Βρετανίας. «Οπότε, πιστεύω ότι όλος αυτός ο μηχανισμός πιθανότατα καταρρέει».

Σημαντικό είναι ότι οι Geir Ringstad και Per Kristian Eide από το Πανεπιστήμιο του Όσλο στη Νορβηγία έδειξαν πως το γλυμφικό σύστημα λειτουργεί παρόμοια και στον ανθρώπινο εγκέφαλο, ενώ ακόμη και μία μόνο νύχτα χωρίς ύπνο αρκεί για να μειωθεί η απομάκρυνση ενός ιχνηθέτη από τον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Αυτή ήταν μία από τις πρώτες ενδείξεις ότι το γλυμφικό σύστημα μπορεί να δυσλειτουργήσει από τη μια νύχτα στην άλλη. Τι συμβαίνει όμως όταν η εγκεφαλική «οικιακή φροντίδα» αποτυγχάνει για μήνες ή χρόνια;

Οι ισχυρότερες συνδέσεις ανάμεσα σε ένα δυσλειτουργικό γλυμφικό σύστημα και τη νόσο αφορούν το Αλτσχάιμερ. Στα άτομα με αυτή τη μορφή άνοιας, η βήτα-αμυλοειδής πρωτεΐνη συσσωρεύεται σε χαρακτηριστικές πλάκες, ενώ ανώμαλες συσσωματώσεις μιας άλλης πρωτεΐνης, της tau, σχηματίζονται μέσα στα εγκεφαλικά κύτταρα.

Το 2016, ερευνητές στους οποίους περιλαμβανόταν και η Nedergaard διαπίστωσαν ότι η γλυμφική μεταφορά ήταν μειωμένη σε ποντικομοντέλα Αλτσχάιμερ, ακόμη και πριν σχηματιστούν πλάκες αμυλοειδούς. Το συμπέρασμα ήταν ότι η μειωμένη γλυμφική απομάκρυνση ίσως επιτρέπει στη βήτα-αμυλοειδή να συσσωρεύεται στον εγκέφαλο, συμβάλλοντας στη νόσο. Από τότε, τα στοιχεία έχουν ενισχυθεί ότι το γλυμφικό σύστημα μεταφέρει αυτές τις πρωτεΐνες και στους ανθρώπους. Τον Ιανουάριο, ο Iliff και οι συνεργάτες του ανέφεραν ότι βοηθά στην απομάκρυνση της βήτα-αμυλοειδούς και της tau από τους εγκεφάλους ανθρώπων χωρίς άνοια.

Το σύστημα καθαρισμού του εγκεφάλου μπορεί να ενισχυθεί ώστε να απομακρύνει τις πρωτεΐνες του Αλτσχάιμερ

Δεν είναι όμως μόνο το Αλτσχάιμερ που βρίσκεται στο επίκεντρο. Μελέτη πέρυσι έδειξε μειωμένη γλυμφική κάθαρση στον εγκέφαλο ατόμων με πρώιμη ψύχωση σε σύγκριση με ομάδα ελέγχου. Άλλοι ερευνητές έχουν βρει συνδέσεις ανάμεσα στην κακή λειτουργία του γλυμφικού συστήματος και την Πάρκινσον, την ημικρανία, τη μείζονα καταθλιπτική διαταραχή και τη γνωστική έκπτωση μετά από εγκεφαλικό. Μαζί, αυτές οι δύο μελέτες δίνουν μερικές από τις πιο δελεαστικές ενδείξεις ότι ίσως μπορούμε να ενισχύσουμε την απομάκρυνση των άχρηστων ουσιών στους ανθρώπους — αν και το κατά πόσο αυτό προστατεύει την υγεία του εγκεφάλου παραμένει άγνωστο.

Φυσικά, χρειάζεται προσοχή. Αυτές οι συσχετίσεις δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι η δυσλειτουργία του γλυμφικού συστήματος προκαλεί αυτές τις παθήσεις, λέει ο Iliff. Για ένα πράγμα, οι ίδιες οι παθήσεις θα μπορούσαν να διαταράσσουν τη γλυμφική απομάκρυνση.

Υπάρχει και ένα ακόμη πιθανό πρόβλημα. Πολλές μελέτες σε ανθρώπους αξιολογούν τη λειτουργία του γλυμφικού συστήματος με μια μορφή MRI που ονομάζεται DTI-ALPS, η οποία παρακολουθεί την κίνηση του νερού στον εγκέφαλο και της οποίας η ικανότητα να αποτυπώνει τη γλυμφική δραστηριότητα αμφισβητείται. Τον Φεβρουάριο, ο Ringstad, ο Eide και οι συνεργάτες τους τη συνέκριναν με τις δικές τους μεθόδους ιχνηθέτησης και διαπίστωσαν μικρή συσχέτιση.

«Έχετε ένα μεγάλο μέρος του πεδίου που τρέχει με μια τεχνική η οποία είναι άκυρη», λέει ο Iliff.

Καμία μέθοδος δεν είναι τέλεια, φυσικά. Ακόμη και οι τεχνικές με ιχνηθέτες δεν μετρούν άμεσα την απομάκρυνση πραγματικών χημικών αποβλήτων. Παρ’ όλα αυτά, οι συνδέσεις ανάμεσα σε προβλήματα του γλυμφικού συστήματος και ορισμένες παθήσεις μοιάζουν πιθανό να ισχύουν. «Υπάρχουν αρκετές νόσοι στις οποίες είναι πολύ πιθανό το γλυμφικό σύστημα να αποτελεί σημαντικό παράγοντα», λέει η Hauglund. «Κοινό χαρακτηριστικό πολλών από αυτές είναι ότι εξελίσσονται πολύ αργά και ότι πιθανότατα συμβαίνουν πολλά στον εγκέφαλο πριν δούμε πραγματικά το αποτέλεσμα».

Ενίσχυση της γλυμφικής κάθαρσης στον εγκέφαλο

Θεωρητικά, λοιπόν, ίσως μπορούμε να παρέμβουμε ώστε τα γλυμφικά συστήματα των ανθρώπων να λειτουργούν καλύτερα και να προληφθούν τέτοιες παθήσεις. Αν και προς το παρόν δεν υπάρχει εγκεκριμένη θεραπεία που να το επιτυγχάνει αυτό, εξετάζονται αρκετές παρεμβάσεις.

Μία από αυτές χρησιμοποιεί εγγύς υπέρυθρο φως, το οποίο είναι αόρατο στο γυμνό μάτι αλλά μπορεί να διαπεράσει ιστούς και οστά, φτάνοντας βαθιά στον εγκέφαλο, όπου μεταβάλλει κυτταρικές λειτουργίες και επηρεάζει μονοπάτια που σχετίζονται με τη φλεγμονή και τη λειτουργία των αγγείων. Ανασκόπηση του 2022 περιέγραψε στοιχεία από πειράματα σε ζώα, σύμφωνα με τα οποία το διακρανιακό εγγύς υπέρυθρο φως θα μπορούσε να βοηθήσει στη θεραπεία νευροεκφυλιστικών παθήσεων, πιθανόν αλλάζοντας το σχήμα των αιμοφόρων αγγείων και των αστροκυττάρων ώστε να βελτιωθεί η γλυμφική ροή. Ωστόσο, «δεν γνωρίζουμε ακόμη ότι το εγγύς υπέρυθρο φως αυξάνει άμεσα τη γλυμφική ροή στους ανθρώπους», λέει η Bill.

Υπάρχουν ενδείξεις ότι ίσως το κάνει. Σε μία μελέτη, 57 άτομα που είχαν διαγνωστεί με άνοια ή εμφάνιζαν συμπτώματα άνοιας φορούσαν κράνος με εγγύς υπέρυθρο φως για 6 λεπτά, δύο φορές την ημέρα, επί οκτώ εβδομάδες και εμφάνισαν μικρές γνωστικές βελτιώσεις. Ένας συμμετέχων, για παράδειγμα, παρουσίασε βελτίωση 80% στην ικανότητα να σχεδιάζει ένα ρολόι, ενώ άλλοι έδειξαν καλύτερη μάθηση και μνήμη. Τα αποτελέσματα, όμως, διέφεραν σημαντικά μέσα στην ομάδα, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα του πόσο καλά λειτουργεί η θεραπεία.

Μια άλλη πιλοτική μελέτη δοκίμασε ένα ακουστικό που ανέπτυξε η καναδική εταιρεία Vielight, το οποίο μεταδίδει εγγύς υπέρυθρο φως στον εγκέφαλο μέσω του κρανίου και της μύτης. Μετά από 12 εβδομάδες τακτικής χρήσης, οι πέντε συμμετέχοντες εμφάνισαν βελτιώσεις σε γνωστικά τεστ, ενώ οι φροντιστές ανέφεραν καλύτερο ύπνο και λιγότερο άγχος. Όμως, χωρίς ομάδα placebo και με μια μεγαλύτερη δοκιμή να έχει ανασταλεί λόγω δυσκολιών στην προσέλκυση συμμετεχόντων, τα στοιχεία παραμένουν πολύ λίγα για να δικαιολογήσουν την αγορά μιας συσκευής θεραπείας με κόκκινο φως για χρήση στο σπίτι.

Μια άλλη προσέγγιση χρησιμοποιεί εστιασμένο υπέρηχο με μικροφυσαλίδες. Οι ερευνητές εγχέουν μικροσκοπικές φυσαλίδες σε φλέβα, από όπου μεταφέρονται στον εγκέφαλο. Στη συνέχεια κατευθύνονται στον στόχο υπερηχητικά κύματα, τα οποία κάνουν τις μικροφυσαλίδες να δονούνται, αναταράσσοντας τα αιμοφόρα αγγεία και μεταβάλλοντας τη ροή των γλυμφικών υγρών γύρω τους. Σε ποντίκια, αυτό μπορεί να επιταχύνει την απομάκρυνση της βήτα-αμυλοειδούς από τον εγκέφαλο.

Παράλληλα, η Sephira Ryman από το Πανεπιστήμιο του Νέου Μεξικού στο Αλμπουκέρκη πειραματίζεται με έναν διαφορετικό τρόπο να κινητοποιήσει τα αγγεία του εγκεφάλου: το διοξείδιο του άνθρακα. Αν οι άνθρωποι εναλλάσσουν την εισπνοή υψηλών δόσεων CO2 για περίπου 30 δευτερόλεπτα και μετά αναπνέουν κανονικό αέρα, φαίνεται πως βελτιώνεται η απομάκρυνση βλαβερών πρωτεϊνών από τον εγκέφαλο. Το επιπλέον CO2 προκαλεί διαστολή των αγγείων του εγκεφάλου, ενώ η επιστροφή στον κανονικό αέρα τα κάνει να συστέλλονται, δημιουργώντας έτσι την κίνηση άντλησης που χρειάζεται το γλυμφικό σύστημα — σε μια διαδικασία που θυμίζει ό,τι συμβαίνει κατά τον ύπνο.

Αυτό δεν είναι ασφαλές για δοκιμή στο σπίτι: η εισπνοή CO2 είναι εξαιρετικά επικίνδυνη. Ωστόσο, όταν εφαρμόζεται υπό στενή παρακολούθηση από τη Ryman και τους συνεργάτες της, η απλή αυτή τεχνική μπορεί να βοηθήσει στην απομάκρυνση της α-συνουκλεΐνης, μιας πρωτεΐνης που φαίνεται να συμβάλλει στην Πάρκινσον. Σε συνέδριο τον Ιούλιο, η Ryman ανέφερε παρόμοια ευρήματα για τη βήτα-αμυλοειδή. Μαζί, αποτελούν από τις πιο δελεαστικές ενδείξεις ότι ίσως μπορούμε να ενισχύσουμε την απομάκρυνση των άχρηστων ουσιών στους ανθρώπους, αν και το κατά πόσο αυτό προστατεύει την υγεία του εγκεφάλου παραμένει άγνωστο.

Στο τέλος, η Bill θα ήθελε να αναπτύξει «μια στατίνη για τον εγκέφαλο»: ένα φάρμακο που θα ενισχύει την άντληση που προκαλούν τα αιμοφόρα αγγεία στους μεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώπους. «Θα μπορούσες να πάρεις ένα χάπι πριν πας για ύπνο και να ανοίξεις τα θυρόφραγματά σου, ώστε το υγρό να φύγει», λέει.

Μια μελέτη που δημοσιεύτηκε τον Μάρτιο και στην οποία συμμετείχε ο Iliff αφήνει να φανεί ότι αυτό ίσως είναι εφικτό. Ηλικιωμένοι ενήλικες χωρίς παθήσεις σχετικές με τον εγκέφαλο έλαβαν τα φάρμακα midodrine και dexmedetomidine, τα οποία αυξάνουν τον παλμό των αιμοφόρων αγγείων στον εγκέφαλο. Κατά τη διάρκεια ενός μόνο ύπνου, η απομάκρυνση της tau και της beta-amyloid…

Νέο συγγενικό είδος του γιακ εντοπίστηκε στο σπήλαιο Ντενίσοβα

Ένα νέο είδος βοοειδούς, που προς το παρόν είναι γνωστό μόνο ως yak X, πιθανότατα κυνηγήθηκε από αρχαίους ανθρώπους, μεταξύ των οποίων οι Νεάντερταλ, οι Ντενίσοβανς και το δικό μας είδος, σύμφωνα με τους ερευνητές που το εντόπισαν.

«Δεν είναι καθημερινό φαινόμενο να ανακαλύπτει κανείς ένα έως τώρα άγνωστο εξαφανισμένο είδος μεγαπανίδας», λέει ο Love Dalén από το Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης στη Σουηδία.

Μια εντυπωσιακή κρανιακή ανακάλυψη των Ντενίσοβανς ανατρέπει όσα ξέραμε για την ανθρώπινη εξέλιξη

Ο ίδιος και οι συνεργάτες του ξεκίνησαν να μελετούν θραύσματα οστών που είχαν συλλεχθεί από το σπήλαιο Ντενίσοβα, στους πρόποδες των βουνών Αλτάι στη Σιβηρία της Ρωσίας, με την ελπίδα να μάθουν περισσότερα για την εξέλιξη των βισώνων. Το σπήλαιο είναι περισσότερο γνωστό ως το σημείο όπου οι μυστηριώδεις Ντενίσοβανς ταυτοποιήθηκαν για πρώτη φορά από ένα οστό δαχτύλου που βρέθηκε εκεί.

«Τελικά όμως αποδείχθηκε ότι σχεδόν όλα τα θραύσματα οστών στο σπήλαιο είχαν DNA που δεν ταίριαζε με κανένα ζωντανό είδος βοοειδούς, ούτε με τον εξαφανισμένο βίσονα της στέπας ή το άουροχς», λέει ο Dalén.

Η ομάδα απέκτησε πρόσβαση σε εκατοντάδες μικρά θραύσματα οστών από το σπήλαιο και ανέλυσε επίσης υλικό από τρεις ακόμη κοντινές τοποθεσίες και από μία περιοχή κοντά στα Ουράλια Όρη, λέει ο Alexandre Gilardet, επίσης από το Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης. Από αυτά τα δείγματα, οι ερευνητές κατάφεραν να κατασκευάσουν γονιδιώματα από 20 άτομα.

Το είδος φαίνεται να αποσχίστηκε από τον άγριο γιακ (Bos mutus) πριν από περίπου 400.000 χρόνια. Μέχρι πριν από 250.000 χρόνια φαίνεται πως είχε γενετικά απομονωθεί και στη συνέχεια εξαφανίστηκε περίπου πριν από 30.000 χρόνια.

Ο χρόνος της απόκλισης είναι παρόμοιος με εκείνον ανάμεσα στις πολικές αρκούδες (Ursus maritimus) και τις καφέ αρκούδες (Ursus arctos), λέει ο Dalén.

Αυτό σημαίνει ότι το yak X πιθανότατα ήταν ένα αρκετά διαφορετικό ζώο, όπως ακριβώς οι αμερικανικοί και οι ευρωπαϊκοί βίσωνες δεν ανήκουν πλέον στο ίδιο είδος.

Ωστόσο, μέχρι να ολοκληρωθεί η περαιτέρω έρευνα, ακόμη και σε άλλα ευρήματα που ίσως είχαν ταυτοποιηθεί λανθασμένα στο παρελθόν, η ομάδα δεν γνωρίζει ποια μοναδικά χαρακτηριστικά μπορεί να είχε το νέο είδος.

Ένα σπήλαιο στη Γαλλία αποκαλύπτει πώς εξαφανίστηκαν οι Νεάντερταλ

«Υποψιαζόμαστε ότι το yak X μπορεί στην πραγματικότητα να αντιστοιχεί σε ευρήματα παρόμοια με γιακ που είχαν περιγραφεί [προηγουμένως] από Ρώσους παλαιοντολόγους ως υποείδος του γιακ των Ιμαλαΐων», λέει ο Dalén.

Όλα τα οστά που έχουν βρεθεί μέχρι στιγμής προέρχονται από περιοχές πολύ χαμηλότερου υψομέτρου από τις ζώνες του Θιβετιανού Οροπεδίου, που αποτελούν το φυσικό εύρος των σύγχρονων γιακ. Αυτό σημαίνει ότι το yak X ίσως ήταν λιγότερο προσαρμοσμένο σε ακραία ορεινά περιβάλλοντα, λέει ο Jonas Oppenheimer, επίσης από το Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης.

Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει άμεση ένδειξη ότι το yak X κυνηγήθηκε από διαφορετικά ανθρώπινα είδη, ωστόσο είναι πιθανό οι Ντενίσοβανς, όπως και οι Νεάντερταλ, οι σύγχρονοι άνθρωποι και μεγάλα σαρκοφάγα, όπως οι ύαινες και τα λιοντάρια, να το είχαν στοχοποιήσει ως λεία, λέει ο Dalén. «Τα αποτελέσματά μας δείχνουν ότι το yak X υπήρχε στην περιοχή για περισσότερα από 200.000 χρόνια, και πιθανότατα οι πληθυσμοί αυτοί είχαν άμεση εμπειρία από Ντενίσοβανς, Νεάντερταλ και σύγχρονους ανθρώπους που έρχονταν και έφευγαν».

Current Biology DOI: 10.1016/j.cub.2026.09.043

Η πίεση στους πόρους αυξάνεται με την έκρηξη δορυφορικών αστερισμών

Η Amazon θέλει πάνω από 5.000 δορυφόρους σε τροχιά. Η Blue Origin έχει προτείνει άλλους 5.400. Κινεζικές εταιρείες έχουν καταθέσει σχέδια που αφορούν πολύ περισσότερους. Ο Έλον Μασκ έχει μιλήσει για έναν αστερισμό 1 εκατομμυρίου.

Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα: να κατασκευαστούν όλοι αυτοί.

Η πρωτοφανής κούρσα για την τοποθέτηση δορυφόρων στη χαμηλή γήινη τροχιά συγκρούεται με ελλείψεις σε εξειδικευμένα εξαρτήματα και υλικά, με προμηθευτές που δυσκολεύονται να ακολουθήσουν και με τον ανταγωνισμό από την εκρηκτικά αναπτυσσόμενη βιομηχανία της τεχνητής νοημοσύνης. Η πίεση αναγκάζει τις εταιρείες δορυφόρων να ξαναδούν τον σχεδιασμό τους, να δεχτούν καθυστερήσεις και να αντιμετωπίσουν ένα πιο θεμελιώδες ερώτημα για το τι είναι εφικτό και σε ποιο χρονοδιάγραμμα.

Ο ανταγωνισμός για σπάνιους πόρους και προμήθειες, εν μέσω αυξημένης ζήτησης, αναγκάζει τη βιομηχανία σε συμβιβασμούς που απειλούν να καθυστερήσουν εκτοξεύσεις και μπορεί να βγάλουν εταιρείες από την αγορά ή να οδηγήσουν σε μεγαλύτερη συγκέντρωση.

«Οι εταιρείες αυτή τη στιγμή απλώς εξετάζουν πού μπορούν να αναλάβουν πρόσθετο ρίσκο», δήλωσε ο Στιβ Τζόρνταν Τομαζέφσκι, αντιπρόεδρος διαστημικών συστημάτων της Aerospace Industries Association. Συμμετείχε νωρίτερα φέτος σε ανάλυση της εφοδιαστικής αλυσίδας μαζί με την ελεγκτική εταιρεία PricewaterhouseCoopers, η οποία περιλάμβανε συζητήσεις με δεκάδες εκπροσώπους του κλάδου.

Ο Τομαζέφσκι είπε ότι τα προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα οδηγούν τις εταιρείες στο να αναζητούν «πού ίσως μπορούν να υποβαθμίσουν κάτι ώστε να μη χρησιμοποιήσουν ένα εξάρτημα κατάλληλο για το διάστημα … Ίσως είναι εντάξει να περιμένουν έναν χρόνο για έναν συγκεκριμένο τύπο βαλβίδας, επειδή ξέρουν ότι αυτό είναι κάτι που πραγματικά πρέπει να παραδώσουν».

Η ανάλυση, 54 σελίδων, εντόπισε εννέα κρίσιμα εξαρτήματα που συμβάλλουν στα σημεία συμφόρησης της εφοδιαστικής αλυσίδας, λόγω αδυναμίας κάλυψης της ζήτησης, από βαλβίδες και ενεργοποιητές έως διακόπτες ισχύος και μετασχηματιστές. Η έκθεση ενσωμάτωνε τις απόψεις περίπου 30 επαγγελματιών από διαφορετικά τμήματα της εφοδιαστικής αλυσίδας των δορυφόρων.

«Ακούμε από εταιρείες ότι, επειδή η ζήτηση είναι τόσο υψηλή και η δυναμικότητα δεν συμβαδίζει με τη ζήτηση», είπε ο Τομαζέφσκι. «Αυτό τις αναγκάζει να πάρουν πραγματικά κάποιες από αυτές τις δύσκολες αποφάσεις».

Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, τα επόμενα χρόνια μπορεί να προστεθούν στους σχεδόν 19.000 δορυφόρους που βρίσκονται σήμερα στη χαμηλή γήινη τροχιά άλλοι 70.000. Και ενώ αναλυτές που μίλησαν στο SpaceNews δεν θέλησαν, συνολικά, να μιλήσουν δημόσια για τα σχέδια και τις δυσκολίες των εταιρειών, συμφώνησαν ότι το νέο κύμα ζήτησης θα επιτείνει μόνο τα ήδη υπάρχοντα σημεία συμφόρησης σε περιορισμένους και αναγκαίους πόρους.

Καθώς οι διαστημικές εταιρείες βλέπουν να εντείνεται ο ανταγωνισμός από επίγεια data centers για τα ορυκτά και τα υλικά που χρειάζονται για να εκτοξεύσουν megaconstellations, οι ειδικοί λένε ότι κάτι θα πρέπει να υποχωρήσει, με τη μορφή καθυστερήσεων, συγκέντρωσης του κλάδου, υποκατάστασης υλικών ή ευνοϊκών νέων πολιτικών. Και, μέσα στην αυξανόμενη παγκόσμια αστάθεια, ορισμένα πλήγματα στον κλάδο θα μπορούσαν να είναι ξαφνικά και σοβαρά.

Ασταθής προμήθεια σπάνιων γαιών

Ένα σημείο συμφόρησης αφορά την πρόσβαση σε σπάνια ορυκτά γαιών που είναι κρίσιμα για ηλεκτρονικά εξαρτήματα.

Η Κάρλα Φιλότικο, εταίρος και διευθύνουσα σύμβουλος στη νορβηγική εταιρεία συμβούλων Novaspace, είπε στο SpaceNews ότι ανησυχεί ιδιαίτερα για το νιτρίδιο του γαλλίου (GaN) και το γερμάνιο, δύο ορυκτά που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή φωτοβολταϊκών κυψελών υψηλής απόδοσης. Για κοινά υλικά δορυφόρων, όπως το αλουμίνιο, η πιθανότητα να υπάρξει έλλειψη δεν θεωρείται ιδιαίτερο πρόβλημα, είπε.

«Αν υποθέσουμε έναν μέσο όρο 500 κιλών μάζας ανά δορυφόρο και κάνουμε έναν καθαρό υπολογισμό της ποσότητας αλουμινίου που απαιτείται, μπορούμε να πούμε ότι, από την πρωτογενή παραγωγή αλουμινίου που σήμερα είναι αρκετά μεγάλη παγκοσμίως, ο διαστημικός αυτός τομέας εξακολουθεί να είναι μια niche αγορά», είπε η Φιλότικο.

Αντίθετα, οι διαστημικές εφαρμογές αντιστοιχούν σε λίγα ποσοστά της ζήτησης της αγοράς για GaN, ενώ ο έλεγχος της παραγωγής από την Κίνα, σε ποσοστό περίπου 98%, αφήνει ευάλωτες τις αμερικανικές και ευρωπαϊκές εταιρείες, είπε. Η Κίνα είναι επίσης κυρίαρχος παραγωγός γερμανίου, για το οποίο οι διαστημικές εφαρμογές αντιστοιχούν σε ακόμη μεγαλύτερο μερίδιο της αγοράς.

Πρόσθεσε ότι οποιοσδήποτε περιορισμός στις εξαγωγές γαλλίου θα μπορούσε να προκαλέσει έλλειψη για τον διαστημικό τομέα, η οποία θα μπορούσε να εμφανιστεί ανά πάσα στιγμή.

Ακόμη και το αλουμίνιο έχει γίνει πιο δυσεύρετο και ακριβό, καθώς οι διαταραχές στις μεταφορές στο Στενό του Ορμούζ, λόγω της σύγκρουσης ΗΠΑ-Ιράν, επηρεάζουν την αγορά.

«Η ανθεκτικότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας είναι θέμα που συζητείται πολύ από την περίοδο της COVID, αλλά έχει επιταχυνθεί ακόμη περισσότερο με όλο και περισσότερες τέτοιες συγκρούσεις και διαταραχές», είπε ο Νταγκ Άντερσον, εταίρος στο τμήμα Operations and Supply Chain Services της PwC, που συνεργάστηκε στη κοινή έκθεση της AIA για τα σημεία συμφόρησης στην εφοδιαστική αλυσίδα του διαστήματος, η οποία δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο.

«Το Στενό του Ορμούζ έχει επηρεάσει το αλουμίνιο, έχει επηρεάσει το ήλιο. Αυτά είναι πράγματα πολύ σημαντικά για την εφοδιαστική αλυσίδα του διαστήματος», είπε.

Το πρόβλημα παραμένει ανοιχτό, αλλά δεν υπάρχει σαφής λύση, αν και τον τελευταίο χρόνο έχουν γίνει προσπάθειες για τη δημιουργία νέων αλυσίδων προμήθειας ορυκτών, όπως η συμφωνία του Μαΐου 2025 μεταξύ της αμυντικής εταιρείας RTX και της Emirates Global Aluminum για την έναρξη παραγωγής γαλλίου στο Αμπού Ντάμπι. Η Φιλότικο είπε ότι το χειρότερο μέρος της πίεσης στους πόρους είναι πιθανό να γίνει αισθητό μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια, με την κορύφωση του νέου κύματος εκτοξεύσεων να αναμένεται έως το 2030.

Μια εμπορική διαταραχή ή μια γεωπολιτική κρίση που θα διακόψει την πρόσβαση σε GaN και γερμάνιο «θα μπορούσε σίγουρα να προκαλέσει έλλειψη στον διαστημικό τομέα», είπε η Φιλότικο.

Και οι megaconstellations, λόγω της πραγματικότητας της κλιμάκωσης και της συντήρησης, επιτείνουν τον κίνδυνο μιας ξαφνικής διακοπής στην προμήθεια ορυκτών. Με μία έως δύο ηλιακές συστοιχίες ανά δορυφόρο, μια μόνο megaconstellation μπορεί εύκολα να απαιτεί 10.000-20.000 ηλιακά πάνελ.

«Μιλάμε για χιλιάδες δορυφόρους ανά εταιρεία κάθε χρόνο τουλάχιστον, επειδή πρέπει να αναπληρώνεις τους δορυφόρους κάθε τέσσερα ή πέντε χρόνια, ανάλογα με το ύψος της τροχιάς», είπε η Φιλότικο.

Η ανάλυση PwC-AIA νωρίτερα φέτος έδειξε, μεταξύ άλλων, ότι οι ελλείψεις εξαρτημάτων δεν οφείλονται μόνο στην αδυναμία επιτάχυνσης της παραγωγής, αλλά και στην απροθυμία να γίνει αυτό.

Η έκθεση περιέγραφε προμηθευτές που απέφευγαν αλλαγές για να διεκδικήσουν έργο στο διάστημα, «επικαλούμενοι υψηλές απαιτήσεις πολυπλοκότητας και χαμηλή απόδοση σε σχέση με την προσπάθεια». Περιέγραφε και μία συγκεκριμένη περίπτωση, στην οποία ένας παραδοσιακός προμηθευτής επέλεξε να μην επανακαταθέσει προσφορά για την κατασκευή composite overwrapped pressure vessels, που χρειάζονται για την αποθήκευση αερίων υψηλής πίεσης, επειδή η δουλειά θα απαιτούσε περίπου το ένα τρίτο του διαθέσιμου χρόνου μηχανικών, ενώ θα απέφερε μόνο «χαμηλά μονοψήφια έσοδα».

Στη διάρκεια του Air Space & Cyber conference της Air Force Association τον Σεπτέμβριο, ο Gurpartap «GP» Sandhoo, διευθυντής της Space Development Agency, είπε ότι ο οργανισμός του συνεχίζει να αντιμετωπίζει προβλήματα ρυθμού παραγωγής και ποιότητας στην εφοδιαστική αλυσίδα, καθώς αναπτύσσει τους αστερισμούς παρακολούθησης πυραύλων και μεταφοράς δεδομένων.

«Είχαμε ένα σήμα ζήτησης, αλλά ο έλεγχος ποιότητας και η δυνατότητα παραγωγής σε κλίμακα υπήρξαν πρόκληση», είπε ο Sandhoo.

Επισήμανε τον εξοπλισμό οπτικών επικοινωνιών και τις focal-plane arrays ως τομείς όπου οι προμηθευτές δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στον ρυθμό παραγωγής, καθώς και τη δυσκολία κατασκευής εξοπλισμού που αντέχει στην εκτόξευση.

Στις δυσκολίες προστίθενται, όπως είπε ο Τομαζέφσκι, τα πολλά εξαρτήματα που εξαρτώνται από έναν ή δύο μόνο προμηθευτές, κάτι που δημιουργεί μεμονωμένα σημεία αποτυχίας, αλλά και ο νέος ανταγωνισμός από τα data centers τεχνητής νοημοσύνης.

Ορισμένοι προμηθευτές προσαρμόζονται στα νέα πρότυπα αγοράς σχεδιάζοντας εξαρτήματα που μπορούν να κλιμακωθούν ώστε να χρησιμοποιηθούν τόσο σε κρίσιμες αποστολές όσο και σε αποστολές με μεγαλύτερη ανοχή στο ρίσκο, είπε ο Ken Stoler, επικεφαλής επιχειρηματικής ανάπτυξης για το διάστημα στην Arrow, στο podcast Space Minds του SpaceNews. Υποστήριξε ότι μια ισχυρή εφοδιαστική αλυσίδα πρέπει να είναι ανθεκτική και διαφοροποιημένη.

Η ζήτηση για data centers έχει αυξηθεί αισθητά ακόμη και στους μήνες που πέρασαν από τη δημοσίευση της έκθεσης για την εφοδιαστική αλυσίδα, είπε, και οι κατασκευαστές αυτών των κέντρων μπορεί να αποτελούν πιο ελκυστικό και κερδοφόρο πελάτη για τους προμηθευτές κρίσιμων εξαρτημάτων από ό,τι οι κατασκευαστές αστερισμών δορυφόρων. Ειδικά για τους διακόπτες ισχύος και τους μετασχηματιστές, η έκθεση διαπίστωσε ότι οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης τα «αγοράζουν μαζικά» και δημιουργούν ελλείψεις που διαρκούν χρόνια.

«Για μια διαστημική εταιρεία, το να έρθει και να πει “θέλουμε να αγοράσουμε 10 από αυτά για ένα νέο εργοστάσιο” — συγκρίνετέ το με … μια μεγάλη εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης ή ένα data center που αγοράζει 10.000 από αυτά», είπε ο Τομαζέφσκι.

«Η κλίμακα, ακόμη και με την αύξηση στο διάστημα, δεν είναι αρκετά μεγάλη ώστε να αλλάξει την πορεία προς την οποία κινούνται αυτά τα ηλεκτρικά κουτιά».

Προβλήματα μέτρησης

Ένα εμπόδιο στις ευρύτερες προσπάθειες να διασφαλιστεί ότι οι διαστημικές εταιρείες έχουν ό,τι χρειάζονται για να υλοποιήσουν τα σχέδιά τους είναι η ύπαρξη ενός σταθερού και διαρκούς τρόπου μέτρησης των διαθέσιμων πόρων, είπε. Δεν υπάρχει εγγύηση, πρόσθεσε, ότι τα εννέα κρίσιμα εξαρτήματα που επισημάνθηκαν τον Μάρτιο θα βρίσκονταν ακόμη στην κορυφή της λίστας σήμερα, και δεν υπάρχει εύκολος τρόπος να το μάθει κανείς.

«Το πρόβλημα με το διάστημα ήταν πάντα ότι δεν υπήρχε σταθερή εικόνα για το πού βρίσκονται αυτά τα ζητήματα, σε όλα τα προγράμματα, σε όλο το εθνικό πρόγραμμα ασφαλείας στο διάστημα, στο πολιτικό διάστημα και στο εμπορικό διάστημα», είπε ο Τομαζέφσκι.

Τέτοια δεδομένα θα μπορούσαν επίσης να κάνουν ευκολότερη την εφαρμογή παρεμβάσεων πολιτικής. Για παράδειγμα, ο Τομαζέφσκι προτείνει μια αρμοδιότητα «skip the line» που θα επέτρεπε στη διαστημική βιομηχανική βάση να προηγείται των data centers και άλλων ανταγωνιστών για πόρους.

«Αν θέλουμε να παραδώσουμε όλες αυτές τις μεγάλες δυνατότητες από το διάστημα και να εξερευνήσουμε το ηλιακό σύστημα και να κερδίσουμε την Κίνα, ξέρετε, πίσω στη Σελήνη, ίσως πρέπει να βεβαιωθούμε ότι το διάστημα έχει προτεραιότητα ανάμεσα σε όλες τις άλλες εθνικές προτεραιότητες που έχουμε», είπε.

Ο Τομαζέφσκι είπε ότι τον ενθαρρύνουν τα βήματα του ομοσπονδιακού Office of Space Commerce, ώστε κυβερνητικοί και ιδιωτικοί φορείς να μπορούν να χαράσσουν στρατηγική γύρω από τα προβλήματα της εφοδιαστικής αλυσίδας και να συζητούν πιθανές ρυθμιστικές κινήσεις που θα μπορούσαν να βοηθήσουν.

«Ένα μεγάλο ζήτημα που πιστεύω ότι ακόμη πρέπει να ξεκαθαρίσει είναι ποιος είναι υπεύθυνος για τη διόρθωση των προβλημάτων της εφοδιαστικής αλυσίδας, ειδικά σε διαφορετικές κυβερνητικές υπηρεσίες», είπε. «Η εφοδιαστική αλυσίδα είναι πρόκληση επειδή είναι πρόβλημα όλων, αλλά και κανενός».

Μια ακόμη άρρητη πραγματικότητα, σύμφωνα με πολλούς ειδικούς, είναι ότι κάποια σχέδια εκτόξευσης megaconstellations απλώς δεν θα υλοποιηθούν, τουλάχιστον όχι όπως είχαν αρχικά σχεδιαστεί. Οι παρατηρητές του διαστήματος περιμένουν να δουν περισσότερη κάθετη ολοκλήρωση, καθώς μεγαλύτερες εταιρείες ενσωματώνουν μέσα τους τμήματα της εφοδιαστικής αλυσίδας. Περιμένουν όμως και συγκέντρωση του κλάδου, μαζί με ορισμένες εταιρείες που θα αποχωρήσουν από την αγορά, καθώς διαπιστώνουν ότι δεν μπορούν να πετύχουν μόνες τους τους στόχους τους.

«Πριν από 10, 12 χρόνια, όταν κατατέθηκαν οι αιτήσεις στην FCC για αστερισμούς δορυφόρων χαμηλής γήινης τροχιάς, κανείς δεν περίμενε ότι όλα θα προχωρούσαν, και ορισμένοι απλώς αποφάσισαν να μην προχωρήσουν με τα σχέδιά τους», είπε ο Νταγκ Στρουπ, πρόεδρος της Satellite Industry Association. «Υποψιάζομαι ότι θα δούμε κάτι αντίστοιχο και με τη νέα σειρά αιτήσεων που έχουν κατατεθεί».

Το άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στο τεύχος Οκτωβρίου 2026 του SpaceNews Magazine.

Ο Σαμ Άλτμαν λέει ότι θα υπάρξουν απώλειες, αλλά η ΑΙ αξίζει

Ο Sam Altman θεωρεί ότι τα οφέλη της τεχνητής νοημοσύνης θα είναι τόσο μεγάλα, ώστε «ο κόσμος θα πρέπει να αποδεχτεί ότι θα συμβούν κάποια άσχημα πράγματα» στην πορεία.

Ο διευθύνων σύμβουλος της OpenAI αναφέρθηκε σε χακαρίσματα, απάτες και «άλλα άσχημα πράγματα» ως κόστος που η κοινωνία θα πρέπει να είναι έτοιμη να ανεχτεί, επειδή με την τεχνητή νοημοσύνη «οι άνθρωποι θα κάνουν πάρα πολύ, τάξεις μεγέθους περισσότερα καλά πράγματα», χωρίς να εξηγήσει ποια μπορεί να είναι αυτά τα οφέλη. Οι δηλώσεις του έρχονται τη στιγμή που η OpenAI πιέζει για μια πιο χαλαρή προσέγγιση στη ρύθμιση της τεχνητής νοημοσύνης, εν μέσω αυξανόμενης ανησυχίας για την ασφάλεια των πιο προηγμένων μοντέλων. Οι φόβοι αυτοί τροφοδοτούνται, εν μέρει, από τις επανειλημμένες αποτυχίες της εταιρείας να εμποδίσει τους ολοένα και πιο ικανούς AI agents της από το να χακάρουν πραγματικούς στόχους.

Σε εμφάνισή του στο νέο podcast Decoded του Politico, που δεν πρέπει να συγχέεται με το Decoder του The Verge, και το οποίο δημοσιεύτηκε τη Δευτέρα, ο Altman περιέγραψε αυτή την προθυμία να γίνει αποδεκτή κάποια ζημιά στο όνομα των ευρύτερων οφελών της τεχνητής νοημοσύνης ως βασική διαφορά ανάμεσα στην OpenAI και τη βασική της αντίπαλο Anthropic, η οποία ιδρύθηκε από πρώην εργαζομένους της OpenAI ύστερα από διαφωνίες για την ασφάλεια της τεχνητής νοημοσύνης.

Η λογική αυτή θυμίζει τις δηλώσεις του CEO της Nvidia, Jensen Huang, τον περασμένο μήνα, ο οποίος υποστήριξε επίσης ότι οι αρνητικές πλευρές της τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να σταθμίζονται απέναντι στα οφέλη που μπορεί να προσφέρει η τεχνολογία. Και οι δύο τοποθετήσεις εντάσσονται σε μια ευρύτερη επιταχυντική οπτική, σύμφωνα με την οποία η επιβράδυνση της ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης κρύβει και η ίδια κινδύνους.

Η διαφοροποίηση που έθεσε ο Altman αποτελεί ακόμη ένα σημείο απόκλισης ανάμεσα στην OpenAI και την Anthropic, οι οποίες μέχρι πρόσφατα εμφανίζονταν σε γενικές γραμμές ευθυγραμμισμένες υπέρ της αυστηρότερης ρύθμισης της προηγμένης τεχνητής νοημοσύνης. Παρότι τόνισε ότι υπάρχει «πολύ φως» ανάμεσα στην OpenAI και την Anthropic, ο Altman είπε ότι χρειάζονται ακόμη ισχυρότεροι κανονισμοί, τοποθετώντας την OpenAI ως «ρεαλιστές κεντρώους» ανάμεσα στην πιο επιφυλακτική προσέγγιση της Anthropic και σε όσους θέλουν ελάχιστη ή και καθόλου ρύθμιση.

«Αν κάνουμε πάρα πολλά για να περιορίσουμε αυτή την τεχνολογία στο όνομα της ασφάλειας, και τελικά καταλήξουμε με έναν μικρό αριθμό εταιρειών ή ανθρώπων — ή ίσως μια χώρα — που θα έχουν υπερβολική ισχύ πάνω σε αυτό, αυτό είναι επίσης ένας τρόπος με τον οποίο μπορεί να πάει τρομερά στραβά», είπε ο Altman.

Ο Altman αναγνώρισε επίσης πιο ακραίους κινδύνους, ανάμεσά τους και το ενδεχόμενο οι άνθρωποι να χάσουν τον έλεγχο των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Όσον αφορά μια σοβαρή απώλεια ελέγχου, είπε ότι «πρέπει να είμαστε λίγο προσεκτικοί πριν ορμήσουμε σε αυτό το μέλλον».

Η ισορροπία ανάμεσα σε αυστηρούς περιορισμούς και σε πλήρη ελευθερία ήταν ένα θέμα στο οποίο ο Altman επανήλθε πολλές φορές στη συνέντευξη. Η στάση αυτή εξυπηρετεί την OpenAI, καθώς είναι μία από τις πιο εδραιωμένες εταιρείες του κλάδου. Πιθανότατα όμως θα δεχόταν και το μεγαλύτερο βάρος μιας αυστηρής ρύθμισης, αφού ακριβώς η συμπεριφορά της εταιρείας και τα ολοένα πιο ικανά συστήματά της έχουν τροφοδοτήσει πολλές από τις ανησυχίες που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι ρυθμιστικές αρχές.

Οι ανησυχίες αυτές έχουν ενισχυθεί τους τελευταίους μήνες, καθώς όλο και περισσότεροι άνθρωποι του χώρου ζητούν πιο αργή ανάπτυξη και προειδοποιούν για την κουλτούρα ασφάλειας στα frontier labs. Λίγες ημέρες πριν προβληθεί η συνέντευξη στο Politico, ο επί χρόνια ερευνητής ασφάλειας της OpenAI, David Robinson, παραιτήθηκε από την εταιρεία και χαρακτήρισε την κουλτούρα ασφάλειάς της «σπασμένη».

Οι ανησυχίες αυτές τροφοδοτήθηκαν και από την αποκάλυψη ότι agents της OpenAI χακάρισαν το Hugging Face χωρίς να το γνωρίζει η εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης νωρίτερα μέσα στη χρονιά. Στη συνέχεια αποκαλύφθηκαν και άλλα περιστατικά, με πολλούς agents ή σμήνη agents — μεταξύ άλλων από εταιρείες όπως η Anthropic, η Meta και η Google — να δρουν εναντίον πραγματικών στόχων. Τα περιστατικά αυτά έθεσαν ερωτήματα όχι μόνο για το πόσο καλά οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να ελέγχουν τα δικά τους εργαλεία, αλλά και για το πόσο αξιόπιστα ενημερώνουν τον κόσμο όταν κάτι πάει στραβά. Ο πρωθυπουργός της Αυστραλίας, για παράδειγμα, επέκρινε έντονα την OpenAI και τον Altman επειδή δεν ενημέρωσαν έγκαιρα τις αρχές ότι ένας agent είχε στοχεύσει κυβερνητικό ιστότοπο υγείας.

Μιλώντας για rogue AI agents στη συνέντευξη του Politico, ο Altman είπε ότι η εταιρεία έχει «περισσότερα πράγματα να αποκαλύψει», αν και όχι σε επίπεδο όπως το χακάρισμα στο Hugging Face. Σε συμφωνία με προηγούμενες δηλώσεις του, ο Altman άφησε να εννοηθεί ότι αυτό πιθανότατα θα πάρει πολύ χρόνο.

Αυτός είναι ο τίτλος για τη native διαφήμιση

Σχεδόν 200 σε απομόνωση μετά τον θάνατο εργαζόμενης από πανώλη στη Ρωσία

3FNY2P9 This undated photo released by the Irkutsk Anti-Plague Research Institute of Siberia and Far East, shows the institute workers in a lab. (The Irkutsk Anti-Plague Research Institute of Siberia and Far East via AP)

Ένα εργαστηριακό ατύχημα στην περιοχή Ιρκούτσκ της Σιβηρίας οδήγησε στον θάνατο μιας 28χρονης γυναίκας από πνευμονική πανώλη την περασμένη εβδομάδα, σύμφωνα με αναφορές ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης. Σχεδόν 200 άνθρωποι που ενδέχεται να ήρθαν σε επαφή μαζί της φέρονται να τέθηκαν υπό παρακολούθηση, ενώ αρκετά νοσοκομεία στην περιοχή τέθηκαν σε καραντίνα.

Δεν υπάρχει λόγος να θεωρηθεί ότι αυτό σηματοδοτεί την αρχή μιας μεγάλης έξαρσης. Τα κρούσματα πανώλης είναι σχετικά συχνά παγκοσμίως, αλλά δεν εξαπλώνονται ευρέως, καθώς σήμερα η λοίμωξη αντιμετωπίζεται και προλαμβάνεται εύκολα.

«Η πανώλη δεν είναι ιστορική νόσος», δήλωσε σε ανακοίνωσή της η Zania Stamataki από το Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ στη Βρετανία. «Κρούσματα σε ανθρώπους καταγράφονται κάθε χρόνο, συμπεριλαμβανομένων και εξάρσεων της πνευμονικής μορφής».

Ο όρος «πανώλη» αναφέρεται συνήθως στη νόσο που προκαλεί το βακτήριο Yersinia pestis, αν και δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση ότι ο θάνατος της γυναίκας οφείλεται σε αυτό το παθογόνο. Το Y. pestis κυκλοφορεί σε ζώα σε πολλά μέρη του κόσμου και μολύνει περισσότερους από 1.000 ανθρώπους κάθε χρόνο.

Η πιο συνηθισμένη μορφή είναι η βουβωνική πανώλη, που προκαλείται από τσίμπημα ψύλλου και χαρακτηρίζεται από διογκωμένους λεμφαδένες, τα λεγόμενα βουβώνες. Το βακτήριο μπορεί επίσης να μολύνει το αίμα, στην περίπτωση της σηψαιμικής πανώλης, ή τους πνεύμονες, στην περίπτωση της πνευμονικής πανώλης.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες, η γυναίκα από το Ιρκούτσκ πέθανε από πνευμονική πανώλη δύο ημέρες μετά τη νοσηλεία της. Πρόκειται για τη θανατηφόρα μορφή της νόσου και μπορεί να μεταδοθεί στον αέρα, όταν για παράδειγμα οι μολυσμένοι ασθενείς βήχουν. Ωστόσο, μέτρα όπως η χρήση μάσκας και η αποφυγή στενής επαφής εμποδίζουν την εξάπλωσή της.

«Αυτό μπορεί να ελεγχθεί και να σταματήσει με κατάλληλη επιτήρηση και μέτρα ελέγχου», δήλωσε σε ανακοίνωσή του ο Simon Clarke από το Πανεπιστήμιο του Reading στη Βρετανία. Τα περιστατικά είναι επίσης συνήθως αντιμετωπίσιμα με αντιβιοτικά.

Οι συνθήκες του εργαστηριακού ατυχήματος παραμένουν ασαφείς. Μεταδίδεται ότι προκλήθηκε από σπασμένο δοκιμαστικό σωλήνα, όμως, αν τηρούνταν σωστά οι διαδικασίες χειρισμού επικίνδυνων μικροβίων, αυτό δεν θα έπρεπε να οδηγήσει σε μόλυνση. Οι εργαζόμενοι, για παράδειγμα, θα έπρεπε να φορούν προστατευτικό εξοπλισμό.

Έχει επίσης διατυπωθεί η εκτίμηση ότι ο θάνατος της γυναίκας προκλήθηκε από τροποποιημένη μορφή της πανώλης που δημιουργήθηκε για βιολογικό πόλεμο, αλλά δεν υπάρχουν στοιχεία που να το επιβεβαιώνουν. Η πνευμονική πανώλη είναι σχεδόν πάντα θανατηφόρα αν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα, οπότε δεν υπάρχει λόγος να θεωρηθεί ότι αυτό το στέλεχος είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο. Επιπλέον, το Y. pestis μολύνει συχνά ζώα και ανθρώπους, άρα υπάρχουν βάσιμοι λόγοι να μελετάται σε εργαστήρια.

Η πρώην Σοβιετική Ένωση είχε πράγματι ένα μεγάλο πρόγραμμα βιολογικών όπλων, το οποίο περιλάμβανε και την τροποποίηση του Y. pestis ώστε να γίνει ανθεκτικό στα αντιβιοτικά. Στελέχη ανθεκτικά στα αντιβιοτικά έχουν επίσης αναπτυχθεί φυσικά και εντοπίστηκαν για πρώτη φορά στη Μαδαγασκάρη τη δεκαετία του 1990.

Στοιχεία DNA δείχνουν ότι βακτήρια της πανώλης αποδεκάτισαν μια κοινότητα στη Σιβηρία πριν από περισσότερα από 5.000 χρόνια, αμφισβητώντας την άποψη ότι πριν από την εμφάνιση της γεωργίας και των μεγάλων οικισμών δεν υπήρχαν σοβαρές επιδημίες.

Υπάρχει μακρά ιστορία εργαστηριακών ατυχημάτων που οδήγησαν σε μολύνσεις, θανάτους και ακόμη και εξάρσεις ασθενειών. Για παράδειγμα, το 2007, ένα ξέσπασμα αφθώδους πυρετού στη Βρετανία αποδόθηκε σε εργαστήρια. Το 1979, τουλάχιστον 68 άνθρωποι πέθαναν από άνθρακα στο Σβερντλόφσκ της Ρωσίας, έπειτα από αυτό που οι ΗΠΑ υποστήριξαν ότι ήταν τυχαία διαρροή σπορίων άνθρακα από στρατιωτική εγκατάσταση. Ωστόσο, δεν υπάρχουν στοιχεία ότι η πανδημία covid-19 προέκυψε από εργαστηριακό ατύχημα.

Αν και οι λοιμώξεις από Y. pestis που αποκτώνται σε εργαστήριο είναι σπάνιες, δεν είναι αδύνατες, δήλωσε η Stamataki. «Το περιστατικό αυτό απαιτεί πλήρη αποτύπωση του τι συνέβη. Και αυτή η αποτύπωση έχει σημασία πέρα από τη Ρωσία».

Η Ρωσία έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι η Ουκρανία αναπτύσσει βιολογικά όπλα με τη βοήθεια των ΗΠΑ, αλλά δεν υπάρχουν στοιχεία γι’ αυτό. Το 2024, αναφέρθηκε ότι χτίζονταν νέα κτίρια σε πρώην εγκατάσταση βιολογικών όπλων στη Ρωσία, με την ονομασία Sergiev Posad-6.

1...151617...1,639Page 16 of 1,639