Νέα προσέγγιση στην παχυσαρκία ξεπερνά τον δείκτη μάζας σώματος

Ο δείκτης μάζας σώματος (BMI) δεν αρκεί για τη διάγνωση της παχυσαρκίας, και μια μεγάλη διεθνής μελέτη δείχνει ότι μια πιο σύνθετη προσέγγιση μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την εκτίμηση του κινδύνου, σύμφωνα με το New Scientist.

Ο BMI, που διαιρεί το βάρος ενός ατόμου με το ύψος του στο τετράγωνο, έχει γνωστά και θεμελιώδη προβλήματα. Δεν ξεχωρίζει το λίπος από τους μύες, δεν δείχνει πού κατανέμεται το λίπος στο σώμα και δεν αποκαλύπτει αν το περιττό σωματικό λίπος επηρεάζει πραγματικά την υγεία.

Η μελέτη δοκίμασε ένα πλαίσιο που είχε προτείνει η Lancet Commission το 2025. Το πλαίσιο συνδυάζει μετρήσεις του κοιλιακού λίπους με αξιολόγηση της λειτουργίας των οργάνων, ώστε να ξεχωρίζει όσους βλάπτονται από την παχυσαρκία από εκείνους που δεν έχουν ακόμη εμφανή επιβάρυνση.

Η προσέγγιση έχει δύο στάδια. Πρώτα, οι γιατροί χρησιμοποιούν την περίμετρο μέσης και τον λόγο μέσης προς ύψος, μαζί με τον BMI, για να διαπιστώσουν αν υπάρχει πράγματι αυξημένο σωματικό λίπος, δηλαδή λιπώδης μάζα. «Αυτά τα μέτρα λιπώδους μάζας στην κοιλιά είναι πιο σημαντικά από κλινική άποψη, γιατί ξέρουμε ότι το λίπος επηρεάζει την υγεία», λέει ο Francesco Rubino από το King’s College London, ένας από τους συγγραφείς της μελέτης.

Το δεύτερο μέρος του πλαισίου εξετάζει αν αυτό το επιπλέον λίπος προκαλεί βλάβη. Οι ερευνητές αξιολόγησαν συγκεκριμένα κριτήρια δυσλειτουργίας οργάνων σε πολλά συστήματα, όπως καρδιακή ανεπάρκεια, αποφρακτική υπνική άπνοια, οστεοαρθρίτιδα, χρόνια νεφρική νόσο ή άλλες επιβαρύνσεις. Αν υπάρχει δυσλειτουργία, η διάγνωση είναι κλινική παχυσαρκία. Αν υπάρχει αυξημένο σωματικό λίπος αλλά η λειτουργία των οργάνων παραμένει καλή, τότε η διάγνωση είναι προκλινική παχυσαρκία, κατάσταση που συνδέεται με πιθανούς κινδύνους και όχι με εγκατεστημένη νόσο.

Για να αναπτύξουν τη νέα αυτή προσέγγιση, ο Rubino και οι συνεργάτες του ανέλυσαν στοιχεία υγείας από 844.108 ενήλικες σε τέσσερις ομάδες μελετών από την Κίνα, το Ηνωμένο Βασίλειο, τις ΗΠΑ και την Ισπανία. Σύγκριναν τις κλασικές ταξινομήσεις με βάση τον BMI με τις συνδυασμένες μετρήσεις και την αξιολόγηση της λειτουργίας των οργάνων, εξετάζοντας τη θνησιμότητα και την εξέλιξη από την προκλινική στην κλινική παχυσαρκία.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο BMI μόνος του οδήγησε σε λανθασμένη διάγνωση σημαντικού αριθμού ενηλίκων. Μεταξύ 1,2% και 3,1% διαγνώστηκαν με παχυσαρκία, ενώ το νέο πλαίσιο δείχνει ότι δεν είχαν τη συγκεκριμένη κατάσταση. Ένα ακόμη μεγαλύτερο ποσοστό, από 5,2% έως 8,6%, είχε αυξημένη λιπώδη μάζα που δεν ανιχνεύτηκε όταν χρησιμοποιήθηκε μόνο ο BMI.

Με άλλα λόγια, ο BMI έδινε σε κάποιους ανθρώπους διάγνωση παχυσαρκίας χωρίς να υπάρχει αυξημένο σωματικό λίπος, ενώ σε άλλους δεν εντόπιζε την πραγματική επιβάρυνση.

«Σε χώρες με μεγάλο πληθυσμό, μιλάμε για λανθασμένη διάγνωση δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων — δεν είναι αμελητέα διαφορά», λέει ο Rubino.

Σημαντικό εύρημα της μελέτης είναι ότι ο κίνδυνος θνησιμότητας προβλεπόταν καλύτερα από το αυξημένο σωματικό λίπος και όχι από τον BMI μόνο.

Η μελέτη ανέδειξε επίσης τη διαφορά ανάμεσα στην κλινική και την προκλινική παχυσαρκία. Η κλινική παχυσαρκία αντιστοιχούσε περίπου στο 23% έως 31% των περιπτώσεων παχυσαρκίας, με επιπολασμό στον πληθυσμό από 5,6% έως 10,9%. Τα άτομα με κλινική παχυσαρκία είχαν αισθητά υψηλότερη θνησιμότητα από εκείνα με προκλινική παχυσαρκία, την οποία ο Rubino χαρακτήρισε «κατάσταση κινδύνου» και όχι νόσο.

Τα άτομα με προκλινική παχυσαρκία δεν ήταν κατά τα άλλα ανθυγιεινά, ενώ η μελέτη έδειξε ότι η κατάσταση αυτή δεν οδηγεί αναγκαστικά σε παχυσαρκία. Σε βάθος 10ετίας, μόνο περίπου 10% έως 30% των ατόμων με προκλινική παχυσαρκία ανέπτυξαν κλινική παχυσαρκία.

Τα ευρήματα αυτά μπορεί να έχουν σημαντικές συνέπειες για τη θεραπεία. Αντί να θεωρείται ότι όλοι όσοι πληρούν οποιοδήποτε κριτήριο παχυσαρκίας χρειάζονται την ίδια παρέμβαση, οι γιατροί θα μπορούσαν να προσαρμόζουν την αντιμετώπιση στον κάθε ασθενή. Αυτό μπορεί να σημαίνει απλές παρεμβάσεις και παρακολούθηση για κάποιους, ενώ για άλλους να χρειάζονται πιο εντατικές θεραπείες, ιδίως όταν υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος ή ήδη διαπιστωμένη δυσλειτουργία οργάνων.

Μια πιο στοχευμένη θεραπεία θα μπορούσε να κατευθύνει καλύτερα τους περιορισμένους πόρους του συστήματος υγείας εκεί όπου μπορούν να είναι πιο χρήσιμοι, αντί να επιχειρείται η αντιμετώπιση όλων των 1,1 δισ. ανθρώπων στον κόσμο που έχουν παχυσαρκία με βάση μόνο τον BMI.

Η νέα μελέτη έλαβε επίσης υπόψη γνωστές διαφορές στα όρια του BMI και της μέτρησης της μέσης για ορισμένες εθνοτικές ομάδες. Για παράδειγμα, σε πληθυσμούς της Νότιας και Ανατολικής Ασίας, τα όρια είναι χαμηλότερα.

Ωστόσο, η Sonia Anand, επιδημιολόγος και ειδική στην παχυσαρκία στο McMaster University στο Τορόντο, λέει ότι δεν είναι εξίσου βέβαιη πως τα εθνοτικά όρια που χρησιμοποιήθηκαν στη μελέτη αποτελούν τον βέλτιστο παγκόσμιο ορισμό της παχυσαρκίας. «Χρειάζεται ακόμη περαιτέρω επιβεβαίωση σε πληθυσμούς Νότιας Ασίας, ιθαγενείς και άλλες υποεκπροσωπούμενες ομάδες, με βάση νέα περιστατικά διαβήτη, καρδιαγγειακής νόσου και εκβάσεις που αφορούν συγκεκριμένα όργανα», λέει.

Οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι οι ομάδες τους βασίστηκαν σε διαγνωστικούς κωδικούς ως υποκατάστατο της δυσλειτουργίας οργάνων και όχι σε κλινικές εκτιμήσεις. Ωστόσο, ο Rubino λέει ότι τα ευρήματα δείχνουν ξανά πως ο BMI δεν είναι ιδανικό μέτρο υγείας. Προσθέτει ότι η νέα προσέγγιση αντιμετωπίζει την παχυσαρκία ως φάσμα, διαχωρίζοντας έναν παράγοντα κινδύνου από μια εγκατεστημένη νόσο και βοηθώντας ενδεχομένως να αποφευχθούν τόσο η ανεπαρκής θεραπεία όσο και οι άσκοπες ιατρικές παρεμβάσεις.

Πηγή: newscientist.com.