Ίσως οι προϊστορικοί Βρετανοί έφτιαχναν γιγαντιαία χεροπελέκια για επίδειξη

Πάνω από 300.000 χρόνια πριν, ανθρωπίδες στη Βρετανία κατασκεύαζαν τεράστια, επιδέξια σμιλεμένα χεροπελέκια, με βασικό σκοπό πιθανότατα την επίδειξη. Αυτό εκτιμά η Μάλαϊκα Στάντλεϊ Μπάροου από το University College London, σε δημοσίευμα του New Scientist.

Τα λεγόμενα giant ficrons έφταναν έως τα 3 κιλά και τα 30 εκατοστά σε μήκος. Ήταν εύθραυστα και δύσχρηστα στη χρήση, αλλά απαιτούσαν πολύ χρόνο και δεξιοτεχνία για να κατασκευαστούν. Έτσι, οι έμπειροι κατασκευαστές λίθινων εργαλείων πιθανότατα δεν τα έφτιαχναν για κοπή, αλλά ως ένα είδος προϊστορικού συμβόλου κύρους.

«Αυτά τα γιγαντιαία ficrons είναι πραγματικά πανέμορφα και φαίνεται πως σχεδιάστηκαν για να ξεχωρίζουν οπτικά και να αναγνωρίζονται από άλλα μέλη της ομάδας ως κάτι ασυνήθιστο και ενδιαφέρον στο βλέμμα», λέει η ίδια. «Άρα υπάρχει σίγουρα κάποια δεξιότητα ή κάτι τέτοιο — ή ίσως η δημιουργία κοινωνικών δεσμών μέσα από την από κοινού κατασκευή τους».

Τα ficrons είναι χεροπελέκια της Λίθινης Εποχής, σκαλισμένα από πυριτόλιθο με καμπύλες πλευρές, στρογγυλεμένη βάση και ιδιαίτερα μυτερή άκρη. Το όνομά τους προέρχεται από τις αιχμηρές σιδερένιες άκρες των κονταριών που χρησιμοποιούνταν κάποτε για να σπρώχνουν γαλλικές βάρκες σε ρηχά νερά. Αυτά τα εργαλεία εμφανίζονται στο αρχαιολογικό αρχείο της Βρετανίας από τα τέλη του 19ου αιώνα, κυρίως κατά μήκος του Τάμεση και των παραποτάμων του.

Τα περισσότερα ficrons έχουν μέγεθος παρόμοιο με άλλα χεροπελέκια της περιόδου, περίπου 8 έως 15 εκατοστά, και πιθανότατα χρησιμοποιούνταν ως μαχαίρια κοπής ή τεμαχισμού. Κάποια όμως ξεχωρίζουν, καθώς ξεπερνούν στο διπλάσιο ή και στο τριπλάσιο το συνηθισμένο μήκος και ζυγίζουν έως και 10 φορές περισσότερο. Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν τι χρήση μπορεί να είχαν.

Για να απαντήσουν στο ερώτημα, η Στάντλεϊ Μπάροου και οι συνεργάτες της εξέτασαν 817 ficrons και άλλα χεροπελέκια από επτά αρχαιολογικές θέσεις στη νότια Βρετανία, στην κοιλάδα του Τάμεση, στο Κεντ, το Χάμσαϊρ και το Ντέβον. Ανάμεσα στα εργαλεία υπήρχαν επτά γιγαντιαία ficrons, μήκους τουλάχιστον 22 εκατοστών.

Οι τρισδιάστατες σαρώσεις και οι μετρήσεις έδειξαν ότι τα έξι από τα επτά γιγαντιαία ficrons είχαν εξαιρετικά υπερβολικές αναλογίες σε σύγκριση με τα μικρότερα χεροπελέκια από τις ίδιες θέσεις. Τα μεγάλα εργαλεία ήταν επίσης πιο συμμετρικά και με πιο ίσιες ακμές, στοιχείο που δείχνει μεγαλύτερη δεξιοτεχνία και ακρίβεια στην κατασκευή τους. Αυτό σημαίνει ότι δεν ήταν απλώς διογκωμένες εκδοχές των συνηθισμένων ficrons, αλλά πιθανότατα φτιάχτηκαν σκόπιμα ώστε να ξεχωρίζουν οπτικά, λέει η Στάντλεϊ Μπάροου.

Οι ερευνητές ανέθεσαν στη συνέχεια σε έμπειρους τεχνίτες πυριτόλιθου να φτιάξουν 10 γιγαντιαία και 10 κανονικού μεγέθους αντίγραφα ficrons από βρετανικό πυριτόλιθο. Έπειτα, 20 φοιτητές χρησιμοποίησαν τα αντίγραφα για να κόψουν 10 κομμάτια σχοινιού δεμένα σε μεταλλικά πλαίσια. Κάθε φοιτητής ολοκλήρωσε πρώτα την άσκηση με ένα συνηθισμένο ficron και μετά με ένα γιγαντιαίο.

Ο Τζέιμς Ντίλι της Ancient Craft στο Νόρφολκ, που κατασκευάζει τέτοια εργαλεία, βρήκε τα γιγαντιαία ficrons ιδιαίτερα απαιτητικά, κυρίως ως προς τη λεπτή μύτη. «Πρέπει να σκέφτεσαι τον πυριτόλιθο σαν ένα κομμάτι γυαλιού», λέει. «Ένα λάθος χτύπημα και σπάει στα δύο, και όλος αυτός ο κόπος πάει χαμένος. Χρειάζεται πολύ περισσότερη δεξιότητα και εμπειρία για να φτιάξεις ένα από αυτά». Κατά μέσο όρο, η κατασκευή ενός γιγαντιαίου ficron απαιτούσε περίπου 45 λεπτά, έναντι 20 έως 30 λεπτών για τα μικρότερα.

Παρόλα αυτά, δεν φάνηκε να υπάρχει πρακτικό όφελος από αυτόν τον επιπλέον κόπο: κατά μέσο όρο, οι φοιτητές χρειάστηκαν 22% περισσότερο χρόνο για να κόψουν το σχοινί με τα γιγαντιαία ficrons, συχνά χρησιμοποιώντας και τα δύο χέρια για να χειριστούν ένα βαρύ μαχαίρι που έβρισκαν δύσκολο στον έλεγχο. Για τεμαχισμό ή σκάψιμο, η πίεση στη λεπίδα πιθανότατα θα έσπαζε εύκολα τη μύτη, προσθέτει η Στάντλεϊ Μπάροου.

Παρόλα αυτά, είναι πιθανό η λεπίδα να χρησιμοποιούνταν τόσο τελετουργικά όσο και πρακτικά, για το τελειωτικό χτύπημα σε τραυματισμένο θήραμα, το λεγόμενο coup de grâce, υποστηρίζουν η ίδια και οι συνεργάτες της.

Ο Λουκ Ντέιλ από το Durham University βρίσκει αυτή την εκδοχή ιδιαίτερα πειστική. Τα γιγαντιαία ficrons ίσως είχαν περιορισμένη πρακτική χρήση, αλλά να έπαιζαν σημαντικό πολιτισμικό και κοινωνικό ρόλο, λέει.

Η ηλικία των εργαλείων δείχνει ότι πιθανότατα κατασκευάστηκαν από πρώιμους Νεάντερταλ. Η εξαιρετική δεξιοτεχνία τους δείχνει ενδιαφέρον για την αισθητική και την πολιτισμική παράδοση, ενισχύοντας τα στοιχεία ότι οι αρχαίοι πρόγονοί μας ήταν πιο σύνθετοι απ’ όσο συχνά θεωρείται.

«Αυτοί ήταν ξεκάθαρα έξυπνοι αρχαϊκοί άνθρωποι που μπορούσαν να χρησιμοποιούν την τεχνολογία για να επιβιώσουν και, όπως φαίνεται, είχαν πολύ αναγνωρίσιμες κοινωνικές σχέσεις μεταξύ τους», λέει ο Ντέιλ.

Πηγή: newscientist.com.