Στη μεγαλύτερη αμμώδη έρημο δεν βρέθηκαν ίχνη αρχαίων ανθρώπων

Η μεγαλύτερη ενιαία αμμώδης έρημος του κόσμου δεν ήταν πάντα τόσο αφιλόξενη, όμως νέα μελέτη στο Nature δεν βρήκε ίχνη αρχαίων ανθρώπων στο Rub’ al Khali.

Το Rub’ al Khali, ή «Άδειο Τετράγωνο», εκτείνεται σε μήκος 1.000 χιλιομέτρων με ατελείωτη άμμο σε όλη την Αραβική Χερσόνησο. Στην Πλειστόκαινο περίοδο, όμως, η εικόνα ήταν διαφορετική.

Σε υγρότερες φάσεις της βαθιάς ιστορίας, η μεγαλύτερη αμμώδης «θάλασσα» του κόσμου έγινε κατά διαστήματα πιο φιλόξενο μέρος. Τότε εμφανίζονταν προσωρινοί πράσινοι διάδρομοι στο Άδειο Τετράγωνο, από τους οποίους οι πρώιμοι άνθρωποι θα μπορούσαν να είχαν διασκορπιστεί έξω από την Αφρική, με τη βοήθεια των νερών από αρχαίες, παροδικές λίμνες που έχουν πια εξαφανιστεί.

Υπάρχει, όμως, ένα μυστήριο γύρω από αυτές τις αρχαίες λίμνες.

Σε νέα έρευνα, ομάδα επιστημόνων διέσχισε περίπου 1.500 χιλιόμετρα του Rub’ al Khali αναζητώντας στοιχεία για τα ιζήματα αυτών των αρχαίων λιμνών και σημάδια ανθρώπινης εγκατάστασης. Συνολικά εντόπισε ενδείξεις αρχαίων λιμνών σε 55 από τις 125 θέσεις που εξέτασε, με προηγούμενες έρευνες να χρονολογούν τα λιμναία ιζήματα στην περιοχή περίπου στα 122.000–67.000 χρόνια πριν.

Ωστόσο, δεν βρέθηκαν ίχνη αρχαίων ανθρώπων.

«Στεκόμασταν στην όχθη της μιας αρχαίας λίμνης μετά την άλλη, κι όμως δεν βρήκαμε τίποτα φτιαγμένο από ανθρώπινα χέρια», λέει ο γεωαρχαιολόγος Rudolf Dellmour από το Πανεπιστήμιο της Βιέννης στην Αυστρία.

Εδώ και δεκαετίες, οι ερευνητές υποθέτουν ότι η ύπαρξη αρχαίων, προσωρινών λιμνών και γειτονικών λιβαδιών στο Rub’ al Khali θα προσέλκυε ανθρώπινους πληθυσμούς, καθώς ομάδες μετακινούνταν από την Αφρική, περνούσαν την Αραβία και κατευθύνονταν προς την Ασία.

Όμως, αν και το νερό είναι αναμφίβολα ζωτικής σημασίας για τη ζωή, τα νέα ευρήματα δείχνουν ότι οι αρχαίοι άνθρωποι χρειάζονταν κάτι περισσότερο από νερό για να εγκατασταθούν.

Από τις 125 τοποθεσίες που ερεύνησαν στην πορεία τους μέσα από το Άδειο Τετράγωνο, οι επιστήμονες βρήκαν μόνο 10 σημεία με γεωλογικά κοιτάσματα λίθου κατάλληλου για λάξευση, που θα επέτρεπαν την κατασκευή λίθινων εργαλείων, και όλα βρίσκονταν στα εξωτερικά όρια της ερήμου.

Έτσι, παρότι πολλές από τις αρχαίες λίμνες γλυκού νερού θα μπορούσαν να στηρίξουν τη ζωή, η επιφανειακή γεωλογία του κεντρικού λεκανοπεδίου της ερήμου, που αποτελείται από ανθρακικά και εξατμισιγενή πετρώματα, δεν ήταν κατάλληλη για την κατασκευή εργαλείων από πέτρα, κάτι που θα αποτελούσε προϋπόθεση για παρατεταμένη ανθρώπινη εγκατάσταση.

«Το ότι οι άνθρωποι χρειάζονται κάτι περισσότερο από απλή παροχή νερού δεν είναι ασφαλώς νέα αρχαιολογική διαπίστωση», εξηγεί ο προϊστορικός αρχαιολόγος Emanuele Cancellieri από το Πανεπιστήμιο του Algarve στην Πορτογαλία, που δεν συμμετείχε στη μελέτη αλλά έγραψε σχετικό σχόλιο στο Nature. «Η σημασία αυτής της έρευνας βρίσκεται στο ότι ελέγχει αυτή την ιδέα μέσα από μια φιλόδοξη μελέτη».

Η μελέτη αυτή δεν περιορίζεται στην επιτόπια έρευνα στο Rub’ al Khali.

Παράλληλα με την αποστολή στην έρημο, οι ερευνητές ανέπτυξαν ένα μοντέλο για να βελτιώσουν τις προβλέψεις σχετικά με πιθανές αρχαίες θέσεις εγκατάστασης στην περιοχή, εντάσσοντας τόσο τη διαθεσιμότητα νερού όσο και γεωλογικά δεδομένα.

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς τους, το 57% του εδάφους που θα μπορούσε να είχε πρόσβαση σε νερό στην προϊστορική Αραβία δεν διέθετε κατάλληλη πέτρα για την κατασκευή εργαλείων.

Στη μελέτη τους σημειώνουν ότι η διαθεσιμότητα λίθου κατάλληλου για λάξευση έχει συνδεθεί και σε άλλες ιστορικές και γεωγραφικές περιπτώσεις με ανθρώπινη παρουσία, μεταξύ άλλων στη Λιβύη, το Θιβέτ, την Αίγυπτο, τη Νότια Αφρική και τη Βόρεια Αμερική.

«Αυτά τα συγκλίνοντα μοτίβα, σε διαφορετικά γεωλογικά υποστρώματα, υδρολογικά καθεστώτα και χρονολογικά πλαίσια, παρέχουν αναλογική στήριξη για ένα φαινόμενο “δέσμευσης”, σύμφωνα με το οποίο πληθυσμοί που εξαρτώνται από λίθινα εργαλεία συνδέονται με πηγές πρώτων υλών», γράφουν οι ερευνητές.

Σε πολλά από αυτά τα περιβάλλοντα, το νερό ήταν ευρέως διαθέσιμο, οπότε η κατανομή του λίθου με δυνατότητα λάξευσης έπαιζε πιο καθοριστικό ρόλο στο πού εγκαθίσταντο οι άνθρωποι.

Στην Αραβία ίσχυε το ίδιο, αλλά η παρουσία της μεγαλύτερης συνεχούς ερήμου στον κόσμο έκανε τη μετακίνηση των ανθρώπων πολύ πιο δύσκολη και κατακερματισμένη.

«Η Αραβική Χερσόνησος φαίνεται πως αποτελούνταν από ένα μωσαϊκό διακριτών ζωνών όπου συνέπιπταν νερό και λιθικά πρώτες ύλες», εξηγούν οι ερευνητές. «Αυτά τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η “Πράσινη Αραβία” ήταν ένα λιθικό αρχιπέλαγος, του οποίου τα νησιά ορίζονταν εξίσου από τη γεωλογία και το κλίμα· μοντέλα διασποράς που παραλείπουν την κατανομή λιθικών πρώτων υλών ενδέχεται να υπερεκτιμούν συστηματικά την έκταση που ήταν κατοικήσιμη για πληθυσμούς που εξαρτώνται από λίθινα εργαλεία».

Με άλλα λόγια, αν εμφανιστεί μια λίμνη στην έρημο, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δημιουργείται και ένας οικισμός.

Τα ευρήματα δημοσιεύονται στο Nature.

Πηγή: sciencealert.com.