Η ανθρώπινη εξέλιξη συνεχίζεται, δείχνουν ενδείξεις στο σώμα μας

Η ανθρώπινη εξέλιξη δεν έχει σταματήσει και τα στοιχεία φαίνονται στο ίδιο μας το σώμα, από το έντερο και το αίμα έως το δέρμα και τα μάτια, σύμφωνα με το δημοσίευμα.

Συνήθως η εξέλιξη του είδους μας αποτυπώνεται ως μια τετράποδη μαϊμού που μεταμορφώνεται αργά σε όρθιο κυνηγό. Όμως η ιστορία δεν τελειώνει εκεί.

Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι οι άνθρωποι εξακολουθούν να εξελίσσονται. Ένα από τα πιο ισχυρά παραδείγματα σύγχρονης φυσικής επιλογής που έχουν καταγραφεί αφορά το έντερό μας.

Πριν από περίπου 10.000 χρόνια, σε ορισμένα μέρη του κόσμου, οι άνθρωποι άρχισαν να εξημερώνουν αγελάδες και άλλα φυτοφάγα ζώα. Στη συνέχεια έμαθαν να αρμέγουν αυτά τα ζώα.

Το πρόβλημα ήταν ότι το έντερο του ενήλικου θηλαστικού δεν ήταν προετοιμασμένο για τη λακτόζη.

Κάποιοι από τους προγόνους μας, όμως, είχαν γονιδιακές παραλλαγές που τους επέτρεπαν να ανέχονται τα γαλακτοκομικά χωρίς να αρρωσταίνουν.

Αυτό έκανε τη διαφορά.

Σύγχρονες γενετικές μελέτες στην Ευρώπη, την Ανατολική Αφρική και τη Μέση Ανατολή δείχνουν ότι με τον χρόνο οι παραλλαγές για την ανεκτικότητα στη λακτόζη εξαπλώθηκαν μέσω της φυσικής επιλογής.

Σήμερα, αυτός είναι πιθανόν ο λόγος που το 30% έως 35% του ενήλικου πληθυσμού στον κόσμο μπορεί να ανέχεται τη λακτόζη.

Στις Άνδεις της Νότιας Αμερικής, πάλι, δεν ήταν το γάλα αλλά η πατάτα που διαμόρφωσε την εξέλιξη του ανθρώπινου εντέρου.

Οι Κέτσουα, με καταγωγή από τους αυτόχθονες πληθυσμούς των ορεινών Άνδεων, ήταν από τους πρώτους στον κόσμο που εξημέρωσαν την πατάτα.

Νωρίτερα φέτος, ερευνητές διαπίστωσαν ότι αυτός ο πληθυσμός φαίνεται να είναι καλύτερα προετοιμασμένος για την πέψη του αμύλου από σχεδόν οποιονδήποτε άλλο στη Γη.

«Οι βιολόγοι υποψιάζονταν εδώ και καιρό ότι διαφορετικές ομάδες ανθρώπων έχουν εξελίξει γενετικές προσαρμογές ως απάντηση στη διατροφή τους», δήλωσε ο εξελικτικός ανθρωπολόγος Omer Gokcumen από το University at Buffalo.

«Αλλά υπάρχουν ελάχιστες περιπτώσεις όπου τα στοιχεία είναι τόσο ισχυρά».

Όταν οι πρόγονοι των αυτόχθονων πληθυσμών των Άνδεων άρχισαν να καλλιεργούν πατάτες, όσοι είχαν υψηλότερο αριθμό αντιγράφων μιας συγκεκριμένης γονιδιακής παραλλαγής πιθανότατα απέκτησαν εξελικτικό πλεονέκτημα.

Από περίπου 10.000 χρόνια πριν, όσοι είχαν γύρω στα 10 αντίγραφα ή περισσότερα είχαν πλεονέκτημα επιβίωσης ή αναπαραγωγής 1,24% ανά γενιά.

Το ποσοστό είναι μικρό, αλλά αρκεί για να συσσωρευτεί μέσα στους αιώνες.

«Όσοι είχαν χαμηλότερο αριθμό αντιγράφων αποκλείστηκαν σταδιακά από τον πληθυσμό, ίσως επειδή απέκτησαν λιγότερους απογόνους, ενώ όσοι είχαν υψηλότερο αριθμό αντιγράφων παρέμειναν», είπε ο Gokcumen.

Οι προσαρμογές στο περιβάλλον μας αποτυπώνονται και στο αίμα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι άνθρωποι που ζουν στο Θιβετιανό οροπέδιο.

Η ζωή σε μεγάλο υψόμετρο για περισσότερα από 10.000 χρόνια έχει οδηγήσει σε εντυπωσιακές προσαρμογές στις τοπικές κοινότητες.

Εδώ και χρόνια, η ανθρωπολόγος Cynthia Beall από το Case Western Reserve University στις ΗΠΑ μελετά πώς ανταποκρίνεται το ανθρώπινο σώμα στην έλλειψη οξυγόνου σε μεγάλο υψόμετρο.

Το 2024, η ίδια και η ομάδα της δημοσίευσαν στοιχεία που δείχνουν ότι οι κοινότητες των Θιβετιανών διαθέτουν προσαρμοστικά χαρακτηριστικά που βελτιώνουν την ικανότητα του αίματός τους να μεταφέρει οξυγόνο.

«Αυτή είναι μια περίπτωση συνεχιζόμενης φυσικής επιλογής», είχε δηλώσει τότε η Beall.

Το παράδειγμα είναι ιδιαίτερα ισχυρό αν ληφθεί υπόψη η σύνδεση με την αναπαραγωγή.

Ανάμεσα σε 417 Νεπαλέζες που έζησαν όλη τους τη ζωή σε υψόμετρο άνω των 3.500 μέτρων, εκείνες που είχαν τον υψηλότερο αριθμό ζωντανών γεννήσεων παρουσίαζαν ερυθρά αιμοσφαίρια με ασυνήθιστα υψηλό κορεσμό οξυγόνου.

«Γνωρίζαμε ότι ο υψηλότερος κορεσμός οξυγόνου της αιμοσφαιρίνης ήταν ωφέλιμος· τώρα καταλαβαίνουμε ότι όσο υψηλότερος είναι ο κορεσμός, τόσο πιο ωφέλιμος είναι», είπε η Beall στη Michelle Starr του ScienceAlert.

«Ο αριθμός των ζωντανών γεννήσεων ποσοτικοποιεί τα οφέλη».

Σημάδια φυσικής επιλογής φαίνονται και στην εξωτερική μας εμφάνιση.

Η χρωματική απόχρωση του δέρματος είναι ένα συχνά αναφερόμενο παράδειγμα προσαρμογής του είδους μας στην έκθεση στον ήλιο.

Είναι ευρέως αποδεκτό ότι οι πρώτοι άνθρωποι στην Αφρική είχαν πιο σκούρο δέρμα, επειδή προσέφερε προστασία από τη βλάβη στο DNA που προκαλεί η ισχυρή υπεριώδης ακτινοβολία.

Πιο μακριά από τον Ισημερινό, όμως, οι πιέσεις της επιλογής φαίνεται να ευνοούν πιο ανοιχτόχρωμο δέρμα.

Φέτος, το μεγαλύτερο αρχαίο δείγμα DNA που έχει αναλυθεί μέχρι σήμερα έδειξε ενδείξεις φυσικής επιλογής στους πληθυσμούς της Δυτικής Ευρασίας.

Σε αυτή τη γενεαλογική γραμμή εντοπίστηκαν σχεδόν 500 γονιδιακές παραλλαγές που είχαν αλλάξει μέσα στα τελευταία 10.000 χρόνια.

Πολλές αντιστοιχούσαν σε γνωστά φυσιολογικά χαρακτηριστικά, όπως το σωματικό λίπος, η κοιλιοκάκη ή η σχιζοφρένεια.

Όμως ένα από τα ισχυρότερα σήματα εξέλιξης στο σύνολο των δεδομένων αφορούσε τη μελάγχρωση του δέρματος.

Την τελευταία 10.000ετία, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι γονιδιακές παραλλαγές που σχετίζονται με πιο ανοιχτή μελάγχρωση έγιναν συχνότερες σε αυτόν τον ανθρώπινο πληθυσμό.

«Αυτό πιθανότατα αντανακλά επιλογή για αυξημένη σύνθεση βιταμίνης D σε περιοχές με χαμηλή ηλιοφάνεια, σε αγρότες με περιορισμένη πρόσληψή της από τη διατροφή τους», αναφέρουν οι συγγραφείς.

Ακόμη και ο τρόπος που διαβάζει κάποιος αυτό το κείμενο μπορεί να είναι προϊόν φυσικής επιλογής.

Η μυωπία έχει αυξηθεί έντονα τις τελευταίες δεκαετίες.

Το 2021, ερευνητές βρήκαν στοιχεία στη βάση UK Biobank ότι η πάθηση συνδέεται με μεταλλαγμένα αλληλόμορφα.

Αυτά τα αλληλόμορφα έχουν αυξηθεί σε συχνότητα τα τελευταία 25 χρόνια, πιθανότατα λόγω φυσικής επιλογής.

Η μυωπία μπορεί να είναι μειονέκτημα για την επιβίωση, όμως ορισμένες γονιδιακές παραλλαγές που συνδέονται με αυτό το χαρακτηριστικό ίσως έχουν άλλα πλεονεκτήματα για την αναπαραγωγή.

Αυτό ονομάζεται «ανταγωνιστική πλειοτροπία». Πρόκειται για εξελικτική θεωρία σύμφωνα με την οποία ορισμένα γονίδια προσφέρουν ωφέλιμα αποτελέσματα στην πρώιμη ζωή, αλλά προκαλούν επιβλαβείς συνέπειες αργότερα.

«Εκτιμούμε ότι, μόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο, η φυσική επιλογή προσθέτει περισσότερα από 100.000 κρούσματα μυωπίας ανά γενιά και υποστηρίζουμε ότι η ανταγωνιστική πλειοτροπία πρέπει να λαμβάνεται ευρέως υπόψη για να εξηγηθεί η εξάπλωση φαινοτύπων που φαίνονται μειονεκτικοί στους ανθρώπους και πέρα από αυτούς», κατέληξαν οι συγγραφείς της μελέτης του 2021.

Η εξέλιξη δεν μας κάνει πάντα πιο υγιείς ή πιο ικανούς. Η φυσική επιλογή ευνοεί γονίδια που βοηθούν στην επιβίωση, αλλά μερικές φορές αυτά συμπαρασύρουν και άλλα χαρακτηριστικά που δεν είναι τόσο ωφέλιμα.

Καθώς ο σύγχρονος κόσμος αλλάζει διαρκώς γύρω μας, θα αλλάζουν και οι εξελικτικές πιέσεις που διαμορφώνουν το είδος μας.

Η ανθρώπινη εξέλιξη κάθε άλλο παρά έχει τελειώσει.

Πηγή: sciencealert.com.