Η πίστη στο «μαγικό» επιμένει και στον σύγχρονο κόσμο, δείχνει μελέτη

Η πίστη στο «μαγικό» δεν εξαφανίζεται στον σύγχρονο κόσμο, δείχνει μελέτη στις ΗΠΑ, σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Social Forces.

Η μελέτη έδειξε ότι, ανάμεσα σε ανθρώπους που διατηρούσαν θρησκευτικούς δεσμούς, μια στάση που συνδυάζει στήριξη στην επιστήμη και τη λογική με ανεξαρτησία από τη θρησκευτική αυθεντία συνδεόταν με ισχυρότερη πίστη στη μαγεία, στα φαντάσματα και στις κατάρες.

Οι ερευνητές ήθελαν να καταλάβουν τι συμβαίνει στις υπερφυσικές πεποιθήσεις όταν η επιρροή των θρησκευτικών θεσμών μειώνεται. Όταν οι άνθρωποι αμφισβητούν τις διδασκαλίες της εκκλησίας, αφήνουν πίσω τους και τα φαντάσματα, τις κατάρες και τις αόρατες δυνάμεις ή αρχίζουν να επιλέγουν μόνοι τους τι θα πιστέψουν;

Οι κοινωνιολόγοι Paul Froese από το Baylor University, Isaiah King από το Carson-Newman University και Ruiqian Li από το American University εξέτασαν το ζήτημα αναλύοντας τις απαντήσεις 1.812 ενηλίκων στην έρευνα Baylor Religion Survey του 2025.

Η Gallup συγκέντρωσε τις απαντήσεις ηλεκτρονικά και ταχυδρομικά από τον Ιανουάριο έως τον Μάρτιο. Οι απαντήσεις σταθμίστηκαν ώστε να αντανακλούν καλύτερα τον ενήλικο πληθυσμό των ΗΠΑ.

Η ομάδα εξέτασε μια στάση που ονόμασε «secular rationalism».

Ο δείκτης αυτός συνδυάζει την άποψη ότι η επιστήμη είναι ο μόνος τρόπος για να κατανοήσει κανείς όλες τις πλευρές του κόσμου, με έμφαση στη λογική και την ανθρώπινη εμπειρία στις ηθικές αποφάσεις, ανεξάρτητη ερμηνεία των πνευματικών διδασκαλιών και αδιαφορία για τις θρησκευτικές συζητήσεις.

Η υψηλή βαθμολογία δεν σήμαινε απαραίτητα πλήρη απομάκρυνση από τη θρησκεία. Κάποιοι συμμετέχοντες εξακολουθούσαν να πιστεύουν στον Θεό, να δηλώνουν ότι ανήκουν σε κάποια θρησκεία ή να πηγαίνουν σε θρησκευτικές λειτουργίες.

Οι ερευνητές συνέκριναν αυτές τις απόψεις με τρεις κατηγορίες υπερφυσικής πίστης. Εξέτασαν ξεχωριστά τα θαύματα, τη μαγεία και τις καθημερινές δεισιδαιμονίες, διακρίνοντας τις πεποιθήσεις που αφορούν θεϊκή παρέμβαση από εκείνες που δεν απαιτούν θεό ή κοινό θρησκευτικό δόγμα.

Ο δείκτης για τη μαγεία περιλάμβανε πίστη σε φαντάσματα, κατάρες, πνεύματα που κατοικούν σε αντικείμενα, επικοινωνία με τους νεκρούς, πρόβλεψη του μέλλοντος και τη μαγεία καθαυτή. Οι δεισιδαιμονίες περιλάμβαναν συνήθειες όπως η αποφυγή λέξεων που θεωρούνται ικανές να ματιάσουν ένα επιθυμητό αποτέλεσμα.

Οι απαντήσεις έδειξαν ότι όσοι είχαν υψηλότερη βαθμολογία στο secular rationalism ήταν λιγότερο πιθανό να πιστεύουν σε θαύματα. Ωστόσο, οι βαθμολογίες τους για τη μαγεία και τις δεισιδαιμονίες ήταν υψηλότερες.

Σε πιο προσεκτική εξέταση, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η σχέση ανάμεσα στο secular rationalism και την ενισχυμένη μαγική πίστη εμφανιζόταν σε ανθρώπους που διατηρούσαν αυτούς τους θρησκευτικούς δεσμούς. Η ίδια σχέση δεν φάνηκε καθαρά σε μη πιστούς, σε άτομα χωρίς θρησκευτική ταυτότητα και σε όσους δεν πήγαιναν ποτέ σε λειτουργίες.

Στην περιγραφή των ευρημάτων, ο Li ανέδειξε τις διαφορές ανάμεσα σε ανθρώπους που πίστευαν στον Θεό. Περίπου το 40% όσων υιοθετούσαν το secular rationalism έτειναν προς τη μαγική πίστη, έναντι 19% όσων απέρριπταν αυτή τη στάση.

Η ερμηνεία των ερευνητών βασίζεται στη διάκριση ανάμεσα στην προσωπική πίστη και τη θεσμική αυθεντία. Μια θρησκευτική κοινότητα μπορεί να δέχεται τα θαύματα, αλλά να απορρίπτει τη χαρτομαντεία ή την προσπάθεια επικοινωνίας με φαντάσματα. Ένα μέλος που εμπιστεύεται τη δική του κρίση σε πνευματικά ζητήματα μπορεί, ωστόσο, να υιοθετεί τέτοιες ιδέες.

Αυτή η ανεξαρτησία μπορεί να επιτρέπει στις υπερφυσικές πεποιθήσεις να διατηρούνται, όσο εξασθενεί η εμπιστοσύνη στη θρησκευτική αυθεντία. Οι απαντήσεις της έρευνας είναι συμβατές με αυτό το ενδεχόμενο, αν και η μελέτη δεν εξέτασε άμεσα πώς διαμορφώνονται οι πεποιθήσεις των συμμετεχόντων.

Για τους κοινωνιολόγους, τα ευρήματα δείχνουν ότι η αμφισβήτηση της θρησκευτικής αυθεντίας δεν σημαίνει πάντα εγκατάλειψη των υπερφυσικών πεποιθήσεων.

Για να καταλάβουν τι πιστεύουν οι άνθρωποι, οι ερευνητές ίσως χρειάζεται να κοιτούν πέρα από τη θρησκευτική ταυτότητα και να εξετάζουν πώς συνδυάζουν την πίστη, την εμπιστοσύνη στην επιστήμη και τις δικές τους πνευματικές κρίσεις. Δύο άνθρωποι που πηγαίνουν στην ίδια εκκλησία μπορεί να έχουν πολύ διαφορετικές ιδέες για το ποιες αόρατες δυνάμεις υπάρχουν.

Τα αποτελέσματα δεν δείχνουν ότι η εμπιστοσύνη στην επιστήμη προκαλεί τη μαγική σκέψη. Ο δείκτης του rationalism δεν ήταν επίσης τεστ επιστημονικής γνώσης ή ικανότητας λογικής σκέψης.

Η έρευνα αφορούσε μόνο ενήλικες στις ΗΠΑ και κατέγραψε τις απόψεις τους σε μία χρονική στιγμή. Δεν μπορεί να δείξει αν οι μαγικές πεποιθήσεις γίνονται πιο συχνές ή λιγότερο συχνές. Ο Li σημείωσε επίσης ότι ορισμένες ομάδες σύγκρισης ήταν μικρές.

Η παρακολούθηση των ίδιων ανθρώπων στον χρόνο θα μπορούσε να δείξει πώς αλλάζουν οι υπερφυσικές τους πεποιθήσεις μαζί με τη σχέση τους με τη θρησκεία.

Το νοητό σπίτι δεν προσφέρει καμία απόδειξη για φαντάσματα. Η μελέτη εξετάζει τις πεποιθήσεις που θα μπορούσε να φέρει κάποιος μαζί του περνώντας την πόρτα του: η εμπιστοσύνη στις επιστημονικές εξηγήσεις μπορεί ακόμη να αφήνει χώρο για την πιθανότητα μιας αόρατης παρουσίας.

Πηγή: sciencealert.com.