Το 2026 ξεπερνά το όριο του 1,5°C: Τι σημαίνει πραγματικά για το μέλλον του πλανήτη

Με μια ματιά

• Το Copernicus θεωρεί σχεδόν βέβαιο ότι το 2026 θα κλείσει πάνω από 1,5°C σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή.
• Ο Οκτώβριος ήταν ο θερμότερος που έχει καταγραφεί, ενώ ένα ισχυρό El Niño ενισχύει την παγκόσμια ζέστη.
• Ένα έτος πάνω από το όριο δεν ισοδυναμεί με οριστική αποτυχία του μακροπρόθεσμου στόχου του Παρισιού.

Ο πλανήτης πλησιάζει σε ένα ακόμη κλιματικό ορόσημο, το οποίο είναι εύκολο να παρερμηνευθεί. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του ευρωπαϊκού προγράμματος Copernicus στις 6 Νοεμβρίου, είναι πλέον σχεδόν βέβαιο ότι η μέση παγκόσμια θερμοκρασία του 2026 θα ξεπεράσει κατά περισσότερο από 1,5 βαθμό Κελσίου την προβιομηχανική περίοδο. Αν επιβεβαιωθεί η πρόβλεψη, θα είναι το δεύτερο ημερολογιακό έτος μετά το 2024 που περνά αυτή τη γραμμή. Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι η Συμφωνία του Παρισιού ακυρώθηκε με μια μέτρηση. Σημαίνει ότι το περιθώριο για να περιοριστεί η μακροχρόνια υπερθέρμανση στενεύει.

Τι δείχνουν οι νέοι αριθμοί

Η υπηρεσία Copernicus Climate Change Service (C3S), που λειτουργεί μέσω του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων (ECMWF), συνδύασε τα δεδομένα μέχρι τον Οκτώβριο με στατιστικό μοντέλο για τους δύο τελευταίους μήνες του έτους. Η προβλεπόμενη ετήσια απόκλιση βρίσκεται μεταξύ 1,56°C και 1,61°C σε σύγκριση με την περίοδο 1850–1900. Η πιθανότητα υπέρβασης του 1,5°C ξεπερνά το 99%, σύμφωνα με το συγκεκριμένο μοντέλο. Πρόκειται για πρόβλεψη, όχι ακόμη για οριστική ετήσια καταγραφή.

Ο Οκτώβριος του 2026 ήταν ο θερμότερος Οκτώβριος στο αρχείο του Copernicus: η μέση παγκόσμια θερμοκρασία έφτασε τους 15,35°C, δηλαδή 1,75°C πάνω από το προβιομηχανικό επίπεδο. Ήταν ο τρίτος συνεχόμενος μήνας με απόκλιση μεγαλύτερη του 1,5°C. Το 2026 έχει περίπου 80% πιθανότητα να καταταγεί ως το δεύτερο θερμότερο έτος και 20% να ισοφαρίσει ή να ξεπεράσει το ρεκόρ του 2024.

Γιατί το 1,5°C δεν είναι ένα απλό ετήσιο όριο

Η Συμφωνία του Παρισιού επιδιώκει να συγκρατήσει τη μακροπρόθεσμη αύξηση της θερμοκρασίας αρκετά κάτω από τους 2°C και να συνεχιστούν οι προσπάθειες περιορισμού της στους 1,5°C. Η λέξη-κλειδί είναι μακροπρόθεσμη. Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO) εξηγεί ότι το επίπεδο αυτό αξιολογείται συνήθως σε χρονικό ορίζοντα περίπου 20 ετών, ώστε οι προσωρινές φυσικές διακυμάνσεις να μη συγχέονται με τη μόνιμη τάση.

Επομένως, ούτε το 2024 ούτε το αναμενόμενο αποτέλεσμα του 2026 αρκούν από μόνα τους για να χαρακτηριστεί οριστικά χαμένος ο στόχος. Η προειδοποίηση, όμως, γίνεται εντονότερη: το Copernicus προβλέπει ότι ακόμη και ο μέσος όρος της τετραετίας 2023–2026 θα βρίσκεται πάνω από 1,5°C. Η τετραετία παραμένει πολύ μικρότερη από την περίοδο που χρησιμοποιείται για τον μακροχρόνιο δείκτη, αλλά αποτυπώνει τη διάρκεια της πρόσφατης ζέστης.

Ο ρόλος του El Niño και των ωκεανών

Η ανθρώπινη δραστηριότητα, κυρίως μέσω των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, αποτελεί την αιτία της μακροχρόνιας υπερθέρμανσης. Πάνω σε αυτή την τάση προστίθενται φυσικές διακυμάνσεις. Το El Niño, όταν ενισχύεται, μπορεί να μεταφέρει περισσότερη θερμότητα από τον τροπικό Ειρηνικό στην ατμόσφαιρα, ανεβάζοντας πρόσκαιρα την παγκόσμια μέση θερμοκρασία. Δεν δημιουργεί από μόνο του τη μακροχρόνια κλιματική αλλαγή.

Τον Οκτώβριο, η μέση θερμοκρασία της θαλάσσιας επιφάνειας εκτός των πολικών περιοχών έφτασε τους 20,95°C, ρεκόρ για τον συγκεκριμένο μήνα. Στην περιοχή Niño 3.4 του Ειρηνικού, η θερμοκρασιακή απόκλιση έφτασε τους 3,21°C, επίσης ιστορικά υψηλή σύμφωνα με το Copernicus. Αυτός ο τοπικός δείκτης δεν πρέπει να συγχέεται με την παγκόσμια υπερθέρμανση των 1,5°C: μετρά διαφορετική περιοχή και διαφορετική περίοδο αναφοράς.

Τι σημαίνει για την Ευρώπη και την Ελλάδα

Η αύξηση της παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας δεν σημαίνει ότι κάθε τόπος θερμαίνεται με τον ίδιο ρυθμό ή ότι κάθε μήνας είναι θερμότερος παντού. Η Ευρώπη είχε τον δεύτερο θερμότερο Οκτώβριο στο αρχείο του Copernicus, αλλά η Ελλάδα και τα νότια Βαλκάνια συγκαταλέγονταν στις περιοχές με θερμοκρασίες χαμηλότερες από τον μέσο όρο της περιόδου 1991–2020 για τον μήνα.

Ταυτόχρονα, καταγράφηκαν έντονες βροχοπτώσεις και πλημμύρες σε περιοχές, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, ενώ η χαμηλή παροχή μεγάλων ποταμών επέμεινε σε τμήματα της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης. Δεν μπορεί να αποδοθεί κάθε μεμονωμένο ακραίο επεισόδιο αυτομάτως στην κλιματική αλλαγή χωρίς ειδική μελέτη απόδοσης αιτίων. Το ευρύτερο πρόβλημα είναι ότι η αύξηση της θερμοκρασίας μεταβάλλει τις πιθανότητες και την ένταση πολλών κλιματικών κινδύνων.

Μπορεί να υπάρξει επιστροφή κάτω από το όριο;

Η τελευταία έκθεση Emissions Gap Report 2026 του Προγράμματος Περιβάλλοντος του ΟΗΕ (UNEP) αντιμετωπίζει την υπέρβαση του 1,5°C ως ολοένα δυσκολότερο να αποφευχθεί γεγονός και εξετάζει σενάρια προσωρινής υπέρβασης, κορύφωσης και σταδιακής επιστροφής. Στο ευνοϊκότερο σενάριο που αναλύει, η θέρμανση κορυφώνεται περίπου στους 1,7–1,8°C στα μέσα του αιώνα και μπορεί να επιστρέψει στους 1,5°C ή χαμηλότερα μέχρι το 2100, με πιθανότητα περίπου 50%.

Αυτό προϋποθέτει εξαιρετικά γρήγορη μείωση των παγκόσμιων εκπομπών: κατά 18% έως το 2030, 45% έως το 2035 και 69% έως το 2040, σε σύγκριση με το 2025, καθώς και αυξανόμενη απομάκρυνση διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα. Δεν είναι πρόβλεψη ότι αυτό θα συμβεί, αλλά περιγραφή των απαιτήσεων ενός σεναρίου. Ακόμη και η πλήρης εφαρμογή των σημερινών εθνικών δεσμεύσεων, σύμφωνα με το UNEP, δεν επαρκεί για αυτή την πορεία.

Το ουσιαστικό συμπέρασμα δεν είναι ότι ένας αριθμός ενεργοποιεί ξαφνικά μια παγκόσμια καταστροφή. Είναι ότι κάθε επιπλέον δέκατο του βαθμού αυξάνει τους κινδύνους, ενώ η διάρκεια της υπέρβασης έχει σημασία. Το 2026 δεν δίνει την τελική ετυμηγορία για το κλίμα. Δείχνει, όμως, πόσο επείγουσες έχουν γίνει οι αποφάσεις που θα καθορίσουν τις επόμενες δεκαετίες.