Ένας επιπλέον χρόνος στο σχολείο συνδέεται με μικρότερο κίνδυνο άνοιας

Η παραμονή στο σχολείο για έναν χρόνο περισσότερο συνδέεται με χαμηλότερη συχνότητα άνοιας, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο PNAS και βασίστηκε σε βρετανική εκπαιδευτική μεταρρύθμιση της δεκαετίας του 1970.

Η έρευνα έρχεται να ενισχύσει τα στοιχεία ότι η υψηλότερη εκπαίδευση συνδέεται με μικρότερο κίνδυνο για τη νόσο Αλτσχάιμερ και άλλες μορφές άνοιας, αλλά και με οφέλη για την υγεία και τη μακροζωία. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, τα περισσότερα διαθέσιμα δεδομένα προέρχονται από παρατηρητικές μελέτες, άρα ήταν δύσκολο να ξεκαθαρίσει κανείς αν η εκπαίδευση προκαλεί αυτά τα οφέλη ή αν παρεμβαίνουν άλλοι παράγοντες, όπως η γενετική, οι συνθήκες της παιδικής ηλικίας ή κοινωνικοοικονομικές διαφορές.

«Γνωρίζουμε εδώ και καιρό ότι οι άνθρωποι με περισσότερη εκπαίδευση έχουν μικρότερη πιθανότητα να εμφανίσουν άνοια, αλλά ήταν δύσκολο να ξέρουμε αν ευθύνεται η ίδια η εκπαίδευση», είπε η οικονομολόγος υγείας Silvia Barcellos από το University of Wisconsin-Madison.

Η ομάδα της Barcellos μελέτησε τις μακροπρόθεσμες συνέπειες του νόμου Raising of School-Leaving Age Act (ROSLA) του 1972, που αύξησε στο Ηνωμένο Βασίλειο το ελάχιστο όριο αποχώρησης από το σχολείο στην Αγγλία, τη Σκωτία και την Ουαλία από τα 15 στα 16 χρόνια.

Η αλλαγή ίσχυσε μόνο για μαθητές που είχαν γεννηθεί μετά την 1η Σεπτεμβρίου 1957. Αυτό δημιούργησε, όπως εξηγούν οι ερευνητές, μια ασυνέχεια στη σχέση ανάμεσα στην εκπαίδευση και στην ημερομηνία γέννησης και έδωσε τη δυνατότητα για ένα «φυσικό πείραμα».

Έτσι, οι επιστήμονες μπόρεσαν να συγκρίνουν την υγεία αργότερα στη ζωή τους ανάμεσα σε όσους αναγκάστηκαν να μείνουν στο σχολείο ως τα 16 τους χρόνια και σε όσους γεννήθηκαν λίγο νωρίτερα και μπορούσαν να φύγουν στα 15.

Η συγκεκριμένη συνθήκη, όπως σημειώνουν, πρόσφερε μια σπάνια ευκαιρία για να μελετηθούν οι αιτιώδεις επιδράσεις της εκπαίδευσης στη συχνότητα εμφάνισης της νόσου Αλτσχάιμερ και συναφών άνοιων.

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς τους, η παραμονή στο σχολείο για έναν επιπλέον χρόνο μείωσε κατά περίπου 0,88 ποσοστιαίες μονάδες τη σωρευτική συχνότητα των ADRD, δηλαδή των Alzheimer’s Disease and Related Dementias. Οι ίδιοι αναγνωρίζουν όμως ότι το εύρημα είναι υπερβολικά μεγάλο, δεδομένου ότι η συνολική συχνότητα στο δείγμα ήταν κάτω από 1%.

Η ερευνητική ομάδα εκτιμά ότι η ασυνήθιστη αυτή εικόνα μπορεί να οφείλεται σε στατιστικούς παράγοντες. Παράλληλα, διευκρινίζει ότι δεν μπορεί να δώσει ακριβή εκτίμηση για το μέγεθος της μείωσης, θεωρεί όμως ότι τα στοιχεία στηρίζουν αιτιώδη σχέση.

«Αν και το δείγμα μας είναι μεγάλο, η ADRD παραμένει σπάνιο αποτέλεσμα σε αυτές τις σχετικά νεαρές γενιές και τα σχέδια ασυνέχειας παλινδρόμησης απαιτούν πολύ μεγάλα δείγματα για ακριβείς εκτιμήσεις», γράφουν οι ερευνητές.

«Μπορούμε με αξιοπιστία να εκτιμήσουμε την κατεύθυνση της αιτιώδους επίδρασης της εκπαίδευσης, αλλά όχι το ακριβές μέγεθός της».

Η ομάδα εξέτασε επίσης το DNA των συμμετεχόντων και τους ταξινόμησε σε ομάδες υψηλού ή χαμηλού γενετικού κινδύνου για ADRD, με βάση ορισμένες γενετικές παραλλαγές, μεταξύ των οποίων και το γονίδιο κινδύνου για Αλτσχάιμερ APOE4.

Για όσους είχαν γεννηθεί πριν αλλάξει το όριο αποχώρησης από το σχολείο, οι άνθρωποι με υψηλό γενετικό κίνδυνο εμφάνιζαν σαφώς μεγαλύτερη συχνότητα ADRD. Αντίθετα, σε όσους γεννήθηκαν μετά την αλλαγή, ο επιπλέον χρόνος εκπαίδευσης συνδέθηκε με σημαντική μείωση της άνοιας στην ομάδα υψηλού κινδύνου.

«Για όσους γνωρίζουν ότι έχουν υψηλότερο γενετικό κίνδυνο άνοιας, αυτό είναι ένα ελπιδοφόρο εύρημα», είπε ο συν-συγγραφέας της μελέτης Leandro Carvalho, οικονομολόγος υγείας στο University of Southern California. «Τα γονίδια συμβάλλουν στη διαμόρφωση του κινδύνου νόσου, αλλά δεν καθορίζουν απαραίτητα το αποτέλεσμα».

Οι ερευνητές δεν μπορούν να ξέρουν με βεβαιότητα τι ακριβώς προσέφερε αυτός ο επιπλέον χρόνος στο σχολείο, εκτιμούν όμως ότι πιθανή εξήγηση είναι τα κοινωνικοοικονομικά οφέλη της επιπλέον εκπαίδευσης, τα οποία μπορεί να βελτίωσαν τα προσόντα, το εισόδημα και την επαγγελματική θέση των συμμετεχόντων.

Σε βάθος μισού αιώνα, αυτά τα οφέλη ενδέχεται να συσσωρεύτηκαν και να πρόσφεραν προστασία απέναντι στη νευροεκφύλιση, ακόμη και σε άτομα με υψηλό γενετικό κίνδυνο.

«Τα αποτελέσματά μας δείχνουν ότι εμπειρίες και συνθήκες που μπορούν να αλλάξουν στη διάρκεια της ζωής μπορεί να επηρεάζουν το αν η κληρονομική προδιάθεση τελικά θα εκδηλωθεί ως νόσος», είπε ο Carvalho. «Η κατανόηση των παρεμβάσεων που μπορούν να προκαλέσουν αυτά τα προστατευτικά αποτελέσματα είναι σημαντική κατεύθυνση για μελλοντική έρευνα».

Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο PNAS.