Το τέλος του 40ώρου; Η έρευνα για τις 37 ώρες εργασίας και ο ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης

Με μια ματιά

• Μελέτη για τη Γερμανία εκτιμά κοινωνικά ωφέλιμο όριο 37 ωρών εβδομαδιαίως.
• Δοκιμές τετραήμερης εργασίας καταγράφουν λιγότερη εξουθένωση, χωρίς εγγυημένα ίδια αποτελέσματα παντού.
• Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αλλάξει την παραγωγικότητα, όχι αυτομάτως και τον χρόνο εργασίας.

Για περισσότερο από έναν αιώνα, το οκτάωρο αποτελεί σύμβολο της οργανωμένης εργασίας. Σήμερα, όμως, το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσες ώρες μπορεί να δουλέψει ένας άνθρωπος. Είναι πόσες ώρες χρειάζεται να εργάζεται ώστε να εξασφαλίζει αξιοπρεπές εισόδημα, να παραμένει υγιής και να παράγει ουσιαστικό έργο. Μια οικονομική μελέτη που επανήλθε στην επικαιρότητα στις 6 Νοεμβρίου 2026 υπολογίζει ότι, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, το κοινωνικά προτιμότερο εβδομαδιαίο όριο στη Γερμανία θα ήταν περίπου 37 ώρες. Η συζήτηση συμπίπτει με την εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης στους χώρους εργασίας, αλλά τα δύο φαινόμενα δεν πρέπει να συγχέονται.

Τι σημαίνει πραγματικά το «37 ώρες»

Η εργασία «Should Friday be the New Saturday? Hours Worked and Hours Wanted», των Gregor Jarosch, Laura Pilossoph και Anthony Swaminathan, δημοσιεύθηκε ως working paper του National Bureau of Economic Research το 2025. Οι ερευνητές αξιοποίησαν στοιχεία από εργαζομένους πλήρους απασχόλησης στη Γερμανία και εξέτασαν τη διαφορά ανάμεσα στις πραγματικές και στις επιθυμητές ώρες εργασίας, με δεδομένη την αμοιβή τους. Πάνω από τα δύο τρίτα δήλωναν ότι εργάζονταν περισσότερο από όσο θα ήθελαν.

Με ένα οικονομικό υπόδειγμα, οι συγγραφείς εκτίμησαν ότι ένα όριο 37 ωρών θα μπορούσε να αυξήσει την ευημερία κατά ποσό ισοδύναμο με 0,8% έως 1,6% του γερμανικού ΑΕΠ. Πρόκειται για θεωρητική αποτίμηση της ευημερίας, όχι για πρόβλεψη αύξησης του ίδιου του ΑΕΠ. Ούτε πρόκειται για ιατρική μελέτη που εντόπισε κάποιο βιολογικό «μαγικό» όριο στις 37 ώρες. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από τις προτιμήσεις των εργαζομένων, την αγορά εργασίας και τις παραδοχές του υποδείγματος.

Τι έδειξε στην πράξη το τετραήμερο

Η σημαντικότερη δοκιμή του Ηνωμένου Βασιλείου πραγματοποιήθηκε το 2022 σε 61 οργανισμούς, με περίπου 2.900 εργαζομένους. Οι επιχειρήσεις δοκίμασαν μείωση του χρόνου εργασίας κατά 20%, χωρίς αντίστοιχη μείωση μισθών. Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου Κέιμπριτζ, 71% των συμμετεχόντων ανέφεραν λιγότερη επαγγελματική εξουθένωση και 39% λιγότερο στρες. Οι ημέρες αναρρωτικής άδειας μειώθηκαν κατά 65%, ενώ 56 από τις 61 επιχειρήσεις δήλωσαν ότι θα συνέχιζαν το μοντέλο μετά τη δοκιμή.

Τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, όχι όμως καθολική απόδειξη ότι κάθε επιχείρηση μπορεί να παράγει τα ίδια με μία ημέρα λιγότερη. Οι οργανισμοί συμμετείχαν εθελοντικά, οι κλάδοι διέφεραν και αρκετά αποτελέσματα βασίστηκαν σε αυτοαναφορές. Επιπλέον, η σταθερότητα των εσόδων υπολογίστηκε σε υποσύνολο εταιρειών με διαθέσιμα δεδομένα.

Μια ευρύτερη δημοσίευση στο Nature Human Behaviour το 2025 εξέτασε 2.896 εργαζομένους από 141 οργανισμούς σε έξι χώρες, με σύγκριση προς 12 εταιρείες ελέγχου. Κατέγραψε βελτιώσεις στην επαγγελματική εξουθένωση, στην ικανοποίηση από την εργασία και στην ψυχική και σωματική υγεία. Η μελέτη ενισχύει την εικόνα ότι η οργανωμένη μείωση ωρών μπορεί να ωφελήσει τους εργαζομένους, χωρίς να απαντά οριστικά σε όλα τα ερωτήματα κόστους και εφαρμογής.

Πότε οι πολλές ώρες γίνονται κίνδυνος

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας έχουν εκτιμήσει ότι η εργασία τουλάχιστον 55 ωρών την εβδομάδα συνδέεται, σε σύγκριση με τις 35 έως 40 ώρες, με 35% υψηλότερο κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου και 17% υψηλότερο κίνδυνο ισχαιμικής καρδιοπάθειας. Οι οργανισμοί απέδωσαν περίπου 745.000 θανάτους το 2016 σε αυτές τις επιβαρυντικές συνθήκες.

Αυτοί οι αριθμοί δεν σημαίνουν ότι η 41η ώρα είναι επικίνδυνη ή ότι μία μεμονωμένη δεκάωρη βάρδια αυξάνει αυτομάτως τον κίνδυνο κατά 35%. Η επιβάρυνση αφορά τη μακροχρόνια έκθεση σε πολύ μεγάλα εβδομαδιαία ωράρια. Η διάκριση έχει σημασία, καθώς συχνά οι τίτλοι συγχέουν διαφορετικές μελέτες, πληθυσμούς και χρονικές κλίμακες.

Και η τεχνητή νοημοσύνη; Ποιος κερδίζει τον χρόνο;

Η AI μπορεί να μειώσει τον χρόνο που απαιτούν επαναλαμβανόμενες εργασίες: ταξινόμηση πληροφοριών, σύνταξη πρώτων προσχεδίων, αναζήτηση δεδομένων ή προετοιμασία αναφορών. Αυτό, όμως, είναι μια τεχνολογική δυνατότητα, όχι εγγύηση μικρότερου ωραρίου. Μια εταιρεία μπορεί να μετατρέψει την εξοικονόμηση χρόνου σε λιγότερες ώρες εργασίας, σε μεγαλύτερη παραγωγή ή σε συνδυασμό των δύο.

Το ποιος θα καρπωθεί το όφελος εξαρτάται από τη διαπραγματευτική ισχύ των εργαζομένων, τις συλλογικές συμβάσεις, τον ανταγωνισμό και τις αποφάσεις της διοίκησης. Υπάρχει επίσης το ενδεχόμενο η τεχνολογία να αυξήσει τις προσδοκίες για ταχύτερη ανταπόκριση και διαρκή διαθεσιμότητα, αντί να περιορίσει την πίεση. Δεν υπάρχουν, από τις συγκεκριμένες μελέτες για το ωράριο, στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η AI θα οδηγήσει από μόνη της σε τετραήμερη εργασία.

Η επόμενη διαπραγμάτευση για την εργασία

Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι «37 ή 40 ώρες» για όλους. Ένας νοσηλευτής, ένας εργαζόμενος σε βιομηχανική γραμμή και ένας προγραμματιστής αντιμετωπίζουν διαφορετικές ανάγκες, δυνατότητες αυτοματοποίησης και κινδύνους. Ακόμη και η μείωση ωρών μπορεί να αποτύχει αν συνοδευτεί από εντατικοποίηση, περικοπές αποδοχών ή ελλείψεις προσωπικού.

Μια μελέτη του 2026 στο PLOS ONE, βασισμένη σε διαχρονικά δεδομένα από τη Νέα Ζηλανδία, βρήκε ότι η μείωση των ωρών σχετιζόταν πιο καθαρά με περιορισμό της κόπωσης παρά με θεαματικές αλλαγές σε κάθε δείκτη ευημερίας. Πρόκειται για χρήσιμη υπενθύμιση: οι επιδράσεις δεν είναι ενιαίες και η ποιότητα της εργασίας μετρά όσο και η διάρκειά της.

Το τέλος του 40ώρου, λοιπόν, δεν έχει ανακοινωθεί από την επιστήμη. Αυτό που αλλάζει είναι η βάση της συζήτησης. Αν η παραγωγικότητα μπορεί να διατηρηθεί με καλύτερη οργάνωση και νέες τεχνολογίες, η κατανομή του κερδισμένου χρόνου γίνεται κοινωνική και πολιτική επιλογή. Και ίσως αυτή να είναι η πιο ουσιαστική ερώτηση της εποχής της τεχνητής νοημοσύνης: θα δουλεύουμε λιγότερο ή απλώς θα προλαβαίνουμε περισσότερα;